Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelensikinin andiçmə mərasimi. 20 may 2019-cu il, arxiv şəkli

Prezidentin bir ili: Zelenski oliqarxlardan reytinqini itirməkdən qorxur

49
(Yenilənib 20:49 20.05.2020)
Ekspertlər Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskinin hakimiyyətinin bir ilinə nəzər salıblar: vədlərinin çoxunu yerinə yetirməyib, hakimiyyətə dostlarını gətirib, Rusiyaya münasibətdə radikal davranmayıb...

BAKI, 20 may — Sputnik. Bir il əvvəl Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskinin andiçmə mərasimi keçirilib. Hər hansı siyasi təcrübəyə malik olmamasına baxmayaraq, o, ikinci turda sələfi Pyotr Poroşenkonu məğlub edərək seçicilərin səslərinin 73%-ni qazanıb.

Zelensk bu müddət ərzində bəzi seçkiqabağı vədlərini yerinə yetirməyə, xüsusilə də deputat toxunulmazlığını ləğv etməyə müvəffəq olub. Bununla yanaşı, Donbassda vəd edilən sülhü o, hələ də gətirməyib. O, həmçinin ölkədə aparılan islahatlarda ciddi irəliləyişə nail ola və əlində hakimiyyəti görünməmiş səviyyədə cəmləşdirməsinə baxmayaraq, "yoxsulluq dövrü"nün öhdəsindən gələ bilməyib. Onu tez-tez həm də mübarizə aparacağını vəd etdiyi şəxsləri vəzifələrə təyin etmək texnikasından istifadə etdiyi üçün tənqid hədəfinə çevirirlər. Bu isə onun işinin effektivliyinə və kadr qıtlığına təsir edir: tez-tez əsas vəzifələrə namizəd yoxdur və ya onlar keçmiş məmurlar arasından axtarılmalıdır.

Gözləntilərə baxmayaraq, Rusiya ilə münasibətlərin normallaşması da baş verməyib: antirusiya ritorikası Zelenski ofisi tərəfindən nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb, lakin yeni prezident Rusiyanı Ukraynanın şərqindəki münaqişədə ittiham etməyə davam edir və Moskvaya qarşı sanksiyaları gücləndirməyə çağırır.

RİA Novosti-nin keçirdiyi sorğuda iştirak edən ekspertlər hesab edirlər ki, Zelenski "bütün bu müddət ərzində prezident olmağı öyrəndi, amma hələ də gəmini fırtınada necə idarə etmək lazım gəldiyini başa düşmür".

Dövlət başçısı postunda olduğu bir ili qiymətləndirən Zelenski, bu dövrdə daha az sadəlövh və daha sərt olduğunu, lakin hələ də yeni rola öyrəşmədiyini bildirib.

"Turborejim"

Zelenskinin bir illik hakimiyyəti dövründə ölkədəki bütün dəyişikliklər "turborejim"də baş verib. Hakim partiya prezidentin və onun ətrafının arzusu ilə baş verən bütün dəyişiklikləri, müəyyən edilmiş qaydaların və məmurların tez-tez dəyişməsini, həmçinin Ali Radada qərarları qəbul etmək istəyini məhz belə xarakterizə edib. Zelenskinin andiçmə günündə ilk qərarı parlamentin buraxılması və ötən ilin yayında keçirilmiş növbədənkənar seçkilərin elan edilməsi oldu. Nəticədə, prezident partiyası 246 mandat əldə edib (zəruri 226 mandatı) və müstəqil koalisiya formalaşdırıb.

Ukrayna siyasi leksikonunda müxalifətin dili ilə "yaşıl printer" termini ortaya çıxdı, çünki "Xalqın xidmətçisi"nin deputatları işin əvvəlində qanunlara, demək olar ki, gecə-gündüz səs verdilər. Bununla yanaşı, hətta həmin qanunların mətnini belə görmək imkanları yox idi. Bu hadisə ona görə yaşıl adlandırılırdı ki, "xidmətçilər"in partiyasının rəmzi yaşıl rəngdə idi.

Rada bir il ərzində həqiqətən də 180-dən çox qanun qəbul edə bilib. Zelenskinin ətrafı konstitusiyada deputat toxunulmazlığının ləğvi ilə bağlı dəyişikliyə nail oldu. Hazırkı prezidentin hakimiyyətə gəlişinə qədər bu ideya illərlə Radada tormozlanıb. Eyni zamanda, qəbul edilmiş yeniliyə görə, deputata qarşı cinayət işini yalnız prezidentin təqdimatı ilə parlamentin təyin etdiyi Baş prokuror qaldıra bilər. Zelenskinin təşəbbüsü ilə Radada impiçment haqqında qanun, açıq regional siyahıları nəzərdə tutan yeni Seçki Məcəlləsi qəbul edilib.

Kadr qıtlığı və "dostbazlıq"

Kadr siyasəti Zelenski idarəetməsinin əsas probleminə çevrilib: ölkəni idarə etmək üçün komandası olmayan adam hakimiyyətə gəlib. Seçkiqabağı ideya olan hakimiyyətə mümkün qədər çox yeni şəxslərin gətirilməsi siyasəti də iflasa uğradı.

"Zelenski və seçicilər düşünürdülər ki, vəzifələrə gətirmək üçün kifayət qədər yeni adam var və hər şeyi tez bir zamanda açmaq mümkündür. Amma məlum oldu ki, belə adamlar yoxdur. Çətin problemləri tez və asanlıqla həll etmək olmaz", - deyə ukraynalı politoloq Vladimir Fesenko bildirir.

"Xalqın xidmətçisi"nin deputatları arasında yeni şəxslər tez bir zamanda "köhnələrə"çevriliblər. Faktiki olaraq, hakimiyyət partiyası qeyri-formal təsir qruplarına bölünüb və artıq çoxdan qeyri-sabit fəaliyyət göstərir. Torpaq bazarı və "Bank fəaliyyətinin bəzi tənzimləmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi üzrə qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər edilməsi haqqında" qanunlarla bağlı son əsas səsvermələr göstərdi ki, Zelenskinin Radada sabit koalisiyası artıq yoxdur.

"Komandanı tələsik yığdığı üçün onun intizamlılığının, səfərbərliyinin yeganə meyarı o, özüdür. Çünki ideoloji və ya dəyər amili yoxdur. Zelenski olmasa, onun yaratdığı sistem də olmayacaq", - deyə Fesenko hesab edir.

Səmərəsiz kadr siyasəti Ukrayna iqtisadiyyatında da problemlərə gətirib çıxardı. Baş nazir Aleksey Qonçaruk başda olmaqla, Zelenskinin ilk hökuməti dövlət büdcəsinə gəlirlərin daxilolmasını iflasa uğratdı, bu da sosial ödənişlərlə bağlı problemlər yaratdı və nəticədə Nazirlər Kabineti istefası verməli oldu . Qonçaruku əvəz etməyə Denis Şmıqal gəldi. Eyni zamanda, Qonçarukun keçmiş hökumətinin bəzi üzvlərini hələ də Zelenskinin ofisində axtarırlar. Ukrayna Radasında tezliklə koronavirus epidemiyasının baş verməsi fonunda iqtisadiyyatın sabitləşdirilməsi üçün plan təklif edə bilməyən bu Nazirlər Kabinetinin də istefaya gedəcəyini istisna etmirlər.

"Kadr siyasətində qəribə şeylər baş verir - hakimiyyətə artıq sadəcə keçmişdən olan insanlar yox, çox şübhəli siyasi bioqrafiyaya malik insanlar qayıdır. Özü də bütün düşərgələrdən: həm Viktor Yanukoviçin (eks-prezident) düşərgəsindən, həm də Pyotr Poroşenkonun düşərgəsindən. Aydındır ki, kadr siyasəti yoxdur", - deyə "UA Mərkəzi "İctimai Təşkilatının rəhbəri Oleq Rıbaçuk "Novoye vremya" nəşri üçün yazdığı köşədə bildirib.

Ukraynanın Siyasi Təhlili və Menecment İnstitutunun direktoru Ruslan Bortnikin sözlərinə görə, kadr siyasətindəki səhvlər aydındır, çünki Zelenski yarım ildən sonra hökuməti, Baş prokuroru və prezident ofisinin rəhbərini dəyişmək məcburiyyətində qalıb. "Bu, onun kadr siyasətinin sistemsiz olduğunu göstərir, tez-tez təsadüfi insanlar hakimiyyətə gəlirlər və hətta reytinqin düşməsi hesabına belə, onlardan tez yaxa qurtarmaq lazım gəlir", - deyə ekspert RİA Novosti-yə bildirib.

Zelenskinin seçkilərdə qalib gəlməsinə kömək edən amillərdən biri onun sələflərinin dövründə olduğu kimi, dostlarını və qohumlarını hakim postlara təyin etməyəcəyi barədə vədi idi.

"Narahat olmayın. Bizdə qohumbazlıq olmayacaq", - Zelenski 2019-cu ilin aprelində jurnalistlərin onun dövlət vəzifələrinə kimləri təyin edəcəyi barədə suallarına cavab olaraq bildirmişdi. Bir il sonra dövləti vəzifəyə "Studiya Kvartal 95"in ("95-ci məhəllənin studiyası" - Zelenskinin təsisçilərindən biri olduğu audiovizual şirkət-red.) növbəti iştirakçısı təyin ediləndə ukraynalılar artıq təəccüblənmirdilər.

Zelenski ilk qərarı ilə uşaqlıq dostu, bundan əvvəl "Kvatral 95" ASC-nin rəhbəri işləmiş İvan Bakanovu təhlükəsizlik xidmətinin rəhbəri təyin etdi. Zelenskinin çoxillik yoldaşı və biznes tərəfdaşı, "Kvartal 95" studiyasının həmtəsisçisi Sergey Şefir onun məsləhətçisi oldu. Prezidentin ofisinin rəhbəri "Kvartal"ın hüquqşünası və Zelenskinin dostu Andrey Yermak idi. "Kvartal"dan hakimiyyət postların təyin olunanların sayı artıq çoxdandır zarafat mövzusudur. Məsələn, tez-tez deyirlər ki, nə əcəb keçəl (Zelenskinin yaxın dostu Yevgeni Koşevin belə adlandırılır-red.) hələ də vəzifəsiz qalıb?! Ukraynalı jurnalistlər zarafatla deyirlər ki, "kvartalçılar" sona çatandan sonra kollektivin konsertlərində hamıdan möhkəm əl çalan və qəhqəhə çəkən insanları vəzifəyə qoymaq mümkün olacaq.

Korrupsiyaya qarşı mübarizə və vəd edilən enişlər

Poroşenko ilə stadiondakı debatlarda Zelenski əlamətdar bir cümlə işdib: "Mən sizin hökmünüzəm". Zelenskinin ətrafının əsas seçkiqabağı şüarlardan biri belə səslənirdi: "Bahar gələcək, biz əkəcəyik". Dəfələrlə korrupsiyaya qarşı dözümlülüyün sıfır səviyyəsində olacağını bəyan etməsinə, ölkədə proseslərin "öz adamları" tərəfindən idarə olunma dövrünün Poroşenkonun prezidentliyi ilə bir yerdə başa çatdığını nümayiş etdirmək cəhdlərinə baxmayaraq, Zelenski özü artıq böyük korrupsiya qalmaqalına bulaşıb.

Mart ayının sonunda prezident ofisinin rəhbəri Yermakın qardaşının dövlət vəzifələrinə namizədlərlə söhbətlər apardığını və bunun üçün pul aldığını göstərən videogörüntülər yayımlandı. Yalnız bir həftə sonra, Zelenskinin ofisində bu qalmaqala reaksiya verildi. Qeyd edildi ki, videodakı şəxslərdən heç biri hələ ki vəzifələrə təyinat almayıb, amma "bütün göstərilən faktlar diqqətlə yoxlanılmalıdır". Daha sonra Araşdırma üzrə Dövlət Bürosu Yermakın dövlət vəzifələrinin satılmasına dair materialların yayılması ilə bağlı ərizəsi üzrə cinayət işi açdı. Antikorrupsiya Prokurorluğu şəxslərin dövlət hakimiyyəti orqanlarına vəzifəyə təyin edilməsi zamanı sui-istifadə hallarına yol verilməsi faktı üzrə cinayət işi qaldırıb. Daha sonra bu işi "dələduzluq" kimi təsnifləşdirdilər.

Zelenski özü, bir il ərzində korrupsionerlərin "əkilməsi" barədə vədini niyə yerinə yetirmədiyini izah edərkən deyib ki, hüquq-mühafizə orqanlarına birbaşa təsir göstərə bilməz. Bu müddət ərzində üzərinə getdikləri səs-küylü işlərdən biri Poroşenko barəsində cinayət işinin icraatı olub. O, "dövlətə xəyanət", "cinayət yolu ilə əldə edilən gəlirlərin leqallaşdırılması" və "hakimiyyətdən sui-istifadə" maddələri ilə başlanmış 16 cinayət işinin fiqurantıdır.

Donbass fasilədə

Zelenski il ərzində öz işində Donbasdakı hərbi münaqişənin dayandırılmasına daha çox diqqət yetirib. Ötən ilin sonlarında Fransa, Almaniya, Ukrayna və Rusiya liderləri üç illik fasilədən sonra "Normand formatı"nda danışıqlar masası arxasına əyləşdilər. Ukraynanın şərqində keçirilən görüşün nəticələrinə əsasən, bir sıra bəndlərin qüvvəyə minməsi, həmçinin, RF və özünü respublika elan etmiş DXR və LXR ilə "saxlanan" şəxslərin mübadiləsi həyata keçirilir.

"Əminəm ki, mənim kondensiyamla bu müharibəni bitirəcəyik... Əgər Minsk prosesi işləməsə, mən bir il işləməyə hazıram, biz taktikanı dəyişməyə hazırıq. Hələ bir il keçməyib", - deyə Zelenski dəfələrlə bəyan edib.

Minskdəki Donbass üzrə əlaqə qrupu regionun xüsusi statusu haqqında qanunun qüvvəyə minməsi qaydasını müəyyən edən "Ştaynmayer formulunu" razılaşdırıb. Formulun Ukrayna paytaxtında razılaşdırılmasından sonra, eləcə də ölkənin bir sıra digər şəhərlərində Kiyevin bu cür qərarının əleyhdarlarının mitinqi keçirilib. Donbassın statusu haqqında qanun hələ də Radanın divarları arasında görünmür.

Zelenski may ayında Minskdəki əlaqə qrupunun tərkibini gücləndirdi, ora, o cümlədən, Baş nazirin müavini, Ukraynanın müvəqqəti işğal edilmiş ərazilərinin məsələləri üzrə nazir Aleksey Reznikov daxil oldu.

"Danışıqlar prosesinin donu açılıb və bu, şübhəsiz, Zelenskinin müsbət tərəfidir. Amma təəssüf ki, "Normand dördlüyü" nün ikinci görüşü baş tutmadı. Burada koronavirus səbəb deyil, səbəb ilk görüşün nəticələrinin hələ yerinə yetirilməməsidir. Başlanğıcın müsbət olmasına baxmayaraq, bu gün Zelenski müəyyən qəti addımlara yaxınlaşıb ki, Donbassla bağlı mürəkkəb qərarlar qəbul etmək lazımdır. Aydındır ki, bu məsələdə ölkə daxilində sağ radikallardan istifadə ediləcək. Lakin bunsuz da yenidən inteqrasiya mümkün deyil", - deyə Bortnik agentliyə vəziyyəti şərh edərkən bildirib.

Moskva və Qərblə münasibətlər

Xarici siyasətdə Zelenski Kiyevin avrointeqrasiya istiqamətini saxlayıb və NATO ilə əməkdaşlığı davam etdirir. Bununla yanaşı, prezidentin ofisində NATO və Aİ-yə üzvlüyə ümidin yaxın onilliklərdə qalmayacağı şəraitdə Ukraynanın necə xarici siyasət yürüdəcəyinə dair dəqiq strategiya yoxdur.

"Komanda strateji planlaşdırmanı hiss etmir - bu, ilk növbədə, prioritetlərin müəyyən edilməsidir. Əslində, biz köhnə xoşniyyətli çoxvektorluğu davam etdiririk", - deyə Beynəlxalq Perspektiv Tədqiqatlar Mərkəzinin eksperti Nikolay Kapitonenko bildirib.

Politoloq Bortnik isə öz növbəsində bildirib ki, çoxvektorluq siyasətinə qayıtmaqdan danışmağa dəyməz, yeni prezident sadəcə Avrointeqrasiyanı Poroşenko kimi canfəşanlıqla irəli aparmır.

"Biz Avropaya inteqrasiya prosesini dayandırmışıq, lakin buna nə Zelenskinin mövqeyi, nə böhran, nə də koronavirus təsir etməyib. Sadəcə Qərb Ukraynadan bir qədər geri çəkilib və öz problemlərinə qayıdıb. Heç kim Aİ və NATO kursundan imtina etmir, bu vəziyyət Konstitusiyada da qalır, lakin heç kim bu prosesləri sürətləndirmir", - ekspert belə hesab edir.

Rusiya və İtaliya həkimlərinin Berqamo hospitalında birgə işi, arxiv şəkli
© Photo : Ministry of Defence of the Russian Federation

Rusiya ilə münasibətlərdə Ukrayna tərəfi aqressiv ritorikanı nəzərəçarpacaq dərəcədə yığışdırıb. Rəsmi Kiyev Donbass məsələsində Moskva ilə təmas nöqtələrini tapmaq üçün danışıqlarda "Krımın işğaldan azad olunması"məsələsini hətta mötərizədən çıxarıb. Bundan başqa, Ukrayna hakimiyyəti nümayəndələri mütəmadi olaraq informasiya məkanına Krıma su vermək ideyasını atırlar.

"Bizdə Rusiya ilə münasibətlər gürcü ssenarisi üzrə gedir, burada bir tərəfdən, vacib tranzit qaz müqaviləsi bağlanıb, ticarət üçün əngəllər azalıb, digər tərəfdən isə hansısa siyasi normallaşmadan danışmağa dəyməz. Rusiyanın Ukraynada səfiri yoxdur və siyasi münasibətlər çox aşağı səviyyədədir", - Bortnik hesab edir.

Donbassda vəziyyət fonunda Moskva ilə Kiyev arasında münasibətlər pisləşib. Ukrayna hökuməti əvvəllər dəfələrlə Rusiyanı ölkənin daxili işlərinə qarışmaqda ittiham edib. 2015-ci ilin yanvarında Ali Rada Rusiya Federasiyasını "təcavüzkar ölkə" adlandırdığı bəyanatı qəbul edib. Rusiya Ukrayna tərəfinin ittihamlarını inkar edir və qəbuledilməz adlandırır. Moskva dəfələrlə bəyan edib ki, ukraynadaxili münaqişənin tərəfi deyil və Kiyevin siyasi və iqtisadi böhrandan çıxmasında maraqlıdır.

Krım 2014-cü ilin martında keçirilmiş referendumdan sonra Rusiyanın bir regionuna çevrilib ki, burada da Krım seçicilərinin 96,77% -i, Sevastopol sakinlərinin isə 95,6% -i Rusiyanın tərkibinə daxil olduqlarını bəyan ediblər. Krım hakimiyyəti Ukraynada dövlət çevrilişindən sonra 2014-cü ilin fevralında referendum keçirib. Ukrayna əvvəlkitək Krımı özünün, lakin müvəqqəti olaraq işğal edilmiş ərazisi sayır. Rusiya rəhbərliyi dəfələrlə bəyan edib ki, "Krım sakinləri beynəlxalq hüquqa və BMT-nin Nizamnaməsinə tam uyğun olaraq Rusiya ilə birləşməyə səs veriblər". Rusiya prezidentinin sözlərinə görə, Krım məsələsi "tam qapanıb".

Reytinqin düşməsi

Səhvlərə və cəmiyyətə həmişə aydın olmayan qərarlara baxmayaraq, əgər yaxın zamanlarda keçirilsəydi, Zelenski yenidən seçkilərdə qalib gələcəkdi. Sosial sorğuların son nəticələrinə görə, onun üçün potensial seçicilərin 40% - dən çoxu səs verməyə hazırdır.

Ötən il seçkinin ilk turunun nəticələrinə görə, o, bütün namizədlər arasında səslərin ən çoxunu (30,24%), o zamankı prezident Poroşenkodan iki dəfə artığını qazanıb. Seçkinin ikinci turunda Zelenski səslərin 73,22% qazanaraq qalib gəlib.

"Zelenskinin Partiyası on ay ərzində öz seçicisinin dördə birini itirib, Zelenskinin özü isə seçicilərinin 30% -ni itirib. Baxmayaraq ki, reytinqlər yüksək olaraq qalır, yüksək hədd 73%-dir, onların itirilməsi dinamikası hələ də mənfidir. Bu, Yanukoviç və Poroşenkonun qarşılaşdığı eyni tendensiyalarla müqayisə edilə bilər", - deyə Bortnik RİA Novosti-yə bildirib.

Onun fikrincə, cəmiyyətdə çoxları bu elektoral inqilabın, sistemsiz siyasətin seçilməsinin siyasi inqilaba və sosial-iqtisadi əlaqələrin transformasiyasına gətirib çıxaracağını gözləyirdi. Lakin bu baş vermədi və Zelenski sələflərdən ona qalan idarəetmə sisteminə rəhbərlik etməkdədir.

Oxşar fikirləri "Demokratiya evi" Mərkəzinin siyasi analitiki Anatoli Oktisyuk ifadə edib.

"Belə təəssürat yaranır ki, hakimiyyət dəyişib, köhnə qaydalar isə sadəcə, Poroşenko dövründə olduğu kimi sərt deyil. Mənə elə gəlir ki, Zelenski oliqarxlardan qorxur, reytinqini itirməkdən və ya kiminsə onun haqqında pis yazmasından qorxur. Axı, hamının alqışlamalı olduğu aktyor sindromu heç yerə getməyib", - deyə politoloq bildirib.

49
Gürcüstanda Riçard Luqar adına laboratoriya, arxiv şəkli

Mərkəzi Asiya Qafqazdakı biolaboratoriyalar ABŞ-ın nəyinə lazımdır

12
(Yenilənib 20:07 29.05.2020)
Amerikalılar Qazaxıstan, Ermənistan və Tacikistanda bioloji laboratoriyalar şəbəkəsini yaradıblar. Rusiya isə çoxdandır qonşu ölkələrdə bioloji təhlükəsizlik ilə bağlı narahatdır

BAKI, 29 may — Sputnik, Qaliya İbrahimova. "Birləşmiş Ştatlar bütün dünyada, o cümlədən sərhədlərimiz ətrafında hərbi-bioloji fəaliyyətlə məşğuldur". Bunu Rusiyanın Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) xarici işlər nazirlərinin görüşündə bildirib. Moskva çoxdandır qonşu ölkələrdə bioloji təhlükəsizlik ilə bağlı narahatdır. Amerikalılar Qazaxıstan, Ermənistan və Tacikistanda bioloji laboratoriyalar şəbəkəsini yaradıblar. Rusiyada xüsusilə Gürcüstandakı Luqar mərkəzi ilə bağlı suallar yaranıb. Bütün bunlar Vaşinqtonun nəyinə lazımdır? Ətraflı RİA Novosti-nin materialında.

Qəsdən sızdırılma

Qazaxıstanda koronavirusa ilk yoluxma faktı martın əvvəlində qeydə alınıb. Hökumət sərhədləri bağlayıb və fövqəladə vəziyyət elan edib. İnternetdə isə virusun 2016-cı ildə ölkənin cənub-şərqində amerikalılar tərəfindən tikilmiş biolaboratoriya ilə əlaqəli ola biləcəyi ilə bağlı şayiələr yayılıb.

Sözügedən Almatı Mərkəzi Referans Laboratoriyası (MRL) Qazaxıstan üçün xarakterik olan virus ştammlarının öyrənilməsi üzrə ixtisaslaşır. Laboratoriya Qazaxıstanın Karantin və Zoonoz İnfeksiyalar Elmi Mərkəzinin nəzdində fəaliyyət göstərir və Səhiyyə Nazirliyinə tabedir. O, Qazaxıstanın mülkiyyəti hesab olunur, lakin Pentaqonun pulları hesabına tikilib. ABŞ bu obyekt üçün 108 milyon dollar ayırıb.

Vaşinqton izah edirdi ki, ABŞ hərbçiləri regionda xidmət edirlər və araşdırmalar onları naməlum virus infeksiyalarından qorumağa kömək edəcək.

KTMT-nin, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitlərində Moskvanın təmsilçiləri dəfələrlə bildiriblər ki, amerikalılar bu laboratoriyalardan Rusiyanın maraqlarına qarşı istifadə edə bilərlər. Lakin Qazaxıstan hakimiyyəti yerli bioloqların işinə heç kimin müdaxilə etmədiyini bildirib.

"Xarici alimlərin iştirakı yalnız birgə tədqiqatlar aparıldıqda və qrantlar üzrə layihələr həyata keçirildikdə mümkündür", - laboratoriyada izah ediblər.

2018-ci ildə Qazaxıstanda meningit xəstələrinin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb və Almatıda həmin laboratoriyadan meninqokok infeksiyasının sızması barədə söz-söhbət yayılıb. Jurnalistlər və blogerlər yazırdılar ki, amerikalılar qəsdən virusun yayılmasına yol veriblər. Bununla, onlar guya laboratoriyada hazırlanan bakterioloji silahların effektivliyini yoxlamaq istəyiblər.

Qazaxıstan Səhiyyə Nazirliyi isə əmin edib ki, heç bir epidemiya yoxdur: "Qazaxıstanda 58 meningit faktı olub, onlardan 32-si Almatıdadır. Əgər nisbi göstəriciləri hesablasaq, ÜST-ün standartlarına görə, onlar aşağı səviyyədədir".

Koronavirusla da bağlı oxşar hal baş verib. Hökumət konspirologiyanı təkzib edib və çaxnaşma salmamağa çağırıb.

Qapalı iş rejimi

Sovet dövründə Ermənistan SSR Mikrobiologiya İnstitutu mikrobiologiya üzrə ən böyük mərkəz sayılırdı. 90-cı illərdə institutun elmi-tədqiqat işləri ABŞ və Böyük Britaniyanı maraqlandırıb. Ermənistanlı mütəxəssisləri Qərb ölkələrində təcrübə keçməyə dəvət edirdilər.

Rusiya və İtaliya həkimlərinin Berqamo hospitalında birgə işi, arxiv şəkli
© Photo : Ministry of Defence of the Russian Federation

2000-ci illərdə amerikalılar ölkədə bir neçə biolaboratoriyanın açılmasına kömək etdilər. Qazaxıstanda olduğu kimi, pulu Pentaqon ayırırdı. Təkcə Ermənistan Milli Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin modernləşdirilməsinə on milyon dollar xərclənib.

Yerevan, Gümrü, Vanadzor, Martuni və İcevanda inşa edilmiş elmi mərkəzlər Qafqaz regionu üçün xarakterik olan viruslar və ştammları öyrənir.

Laboratoriyalar Ermənistan səhiyyə sisteminə daxildir, lakin ABŞ Müdafiə Nazirliyi yanında Təhlükənin Azaldılması üzrə Agentliyin onlara birbaşa çıxışı var. Yerli mütəxəssislərlə yanaşı, orada amerikalılar da işləyirlər.

Ermənistandakı biolaboratoriyaların qapalı qalması Moskvanın tənqidinə səbəb olub. Şübhələri aradan qaldırmaq üçün ötən ilin payızında Baş nazir Nikol Paşinyan rusiyalı mütəxəssislərlə əməkdaşlıq haqqında memorandumu imzalamağa razılıq verib. Detallar razılaşdırılsa da, son anda Ermənistan tərəfi bu sənəddən imtina edib.

Təhlükəli epidemiologiya

2010-cu illərdə amerikalı bioloqlar diqqəti daha bir KTMT üzvü olan Tacikistana yetirdilər. Onları yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına səbəb ola biləcək əlverişsiz epidemioloji şərait narahat edib. Bir neçə Qərb fondu tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması üçün pul ayırıb.

Belə ki, 2013-cü ildə Düşənbədəki Qastroenterologiya İnstitutunun bazasında Bioloji Təhlükəsizlik Laboratoriyası açılıb. Layihəni Çin, Myanma, Banqladeş və Afrika ölkələrində bu cür obyektləri tikmiş Fransanın Merye Xeyriyyə Fondu maliyyələşdirib.

Fransızlara, bir qayda olaraq, BMT və ABŞ-ın "USAID" Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi kömək edib. İnvestisiyalar üç milyon dolları ötüb.

2019-cu ildə isə Respublika Vərəmlə Mübarizə Mərkəzinin nəzdində laboratoriya yaradılıb. "USAID" və Pentaqon sponsorluq ediblər. Yerli bioloqlar xarici həmkarlarının iştirakı ilə vərəm, malyariya, hepatit və xolera kimi Mərkəzi Asiyaya xarakterik olan xəstəlikləri öyrənirlər.

Keçən il Tacikistanın şimalındakı İsfara şəhərində daha bir obyekt istifadəyə verilib. Onun haqqında az məlumat var və onu da amerikalılar maliyyələşdiriblər.

"Mərkəzi Asiyada koronavirusa qədər epidemioloji vəziyyət asan olmayıb. Region üçün hepatit, xolera, vərəm epidemiyası xarakterikdir, buna görə də yeni biolaboratoriyalar lazımdır. Onlar üçün vəsait lazımdır. Xarici yardım olmadan isə bu mümkün deyil", - Düşənbə Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin Direktoru Abduqani Mamadazimov RİA Novosti-yə açıqlayıb.

Tacikistanlı ekspert amerikalıların fəaliyyətində şübhəli heç nə görmür. "Onlar həmişə birinci cavab veriblər. Koronavirusdan sonra Rusiya, Çin və ya Avropa İttifaqı viruslarla mübarizədə regiona daha fəal kömək etsələr, respublikaların hökumətləri də bunu dəstəkləyəcək", - ekspert bildirir.

Gürcü patogeni

Gürcüstan KTMT-yə daxil deyil, lakin Rusiya ilə həmsərhəddir və Qafqazda əsas rol oynayır. Moskvanın narahatlığına Riçard Luqar adına İctimai Səhiyyə Araşdırma Mərkəzi səbəb olur. Rusiya hökuməti hesab edir ki, Tbilisi yaxınlığındakı biolaboratoriya amerikalıların maraqlarına uyğun fəaliyyət göstərir.

Şübhələr boş yerdən yaranmayıb. 2018-ci ilin sentyabrında Gürcüstanın keçmiş dövlət təhlükəsizliyi naziri İqor Giorqadze laboratoriyada insanlar üzərində təcrübələr aparıldığı ehtimalını səsləndirib və Luqar mərkəzində müalicə olunan onlarla insanın öldüyünü sübut edən sənədləri təqdim edib. Özü də orada Amerikanın "CH2M Hill", "Battelle" və "Metabiota" özəl şirkətlərinin bioloqları işləyib və onlar Pentaqonun sifarişini yerinə yetiriblər.

Laboratoriyanın bakterioloji müdafiəsinin yüksək səviyyədə olması Giorqadzenin diqqətini çəkib. Bundan başqa, mərkəzdə "zərərli maddələrin püskürdülməsi üçün avadanlıq və bioloji aktiv materialı olan döyüş sursatları" var. "Məqsədi əhalini müdafiə etmək olan müəssisəyə belə şeylər niyə lazımdır?" - sabiq nazir sual verib.

Moskvada bunu eşidiblər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin silahların yayılmaması və onlara nəzarət departamentinin rəhbəri Vladimir Yermakov bildirib ki, Rusiya öz hüdudlarında Amerikanın bioloji eksperimentlərinə göz yummayacaq.

Pentaqonda Giorqadzenin ittihamlarını absurd adlandırıblar. Tbilisidə əmin ediblər ki, laboratoriya dinc tədqiqatlarla məşğuldur və insanlar üzərində heç bir təcrübədən söhbət getmir. Gürcüstan hakimiyyəti Rusiya mütəxəssislərinin Luqar mərkəzinə baş çəkməsinin əleyhinə olmayıb. Lakin bu planlar ötən il iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yaşanan böhran üzündən pozulub.

"Gürcüstan heç vaxt fiziki-kimyəvi biologiyada aparılan tədqiqatlarla maraqlanmayıb. Və bu laboratoriyada işçi heyətinin bioloji müdafiəsinin yüksək səviyyədə olması barədə məlumatlar suallar doğurur. Belə ağır patogenlərlə məşğul olmaq nəyə lazımdır?"- biologiya elmlər doktoru, Sibir Federal Universitetinin professoru Nikolay Setkov RİA Novosti ilə söhbətində deyib.

"Vektor" virusologiya mərkəzinin elmi işlər üzrə baş direktor müavini Aleksandr Aqafonov qeyd edir ki, "Luqar adına mərkəzdə bioloji silahın və onun çatdırılma vasitələrinin hazırlanmasına dair birbaşa məlumatlar mövcud deyil".

"Lakin "CH2M Hill", "Battelle" və "Metabiota" özəl şirkətlərinin iştirakı, onların müqavilə öhdəlikləri haqqında məlumatlar — məsələn, Sibir xorası, tulyaremiya və Krım-Konqo hemorragik qızdırma virusu bakteriyalarının tədqiqi diqqətsiz qalmamalıdır", - mütəxəssis vurğulayır.

Rəyi soruşulan ekspertlər yekdilliklə belə bir fikirdədirlər ki, postsovet dövlətləri kənardan köməyə ümid bəsləyərək epidemioloji vəziyyətə nəzarəti əldən verə bilərlər. Bunun isə ciddi fəsadları ola bilər. Bundan başqa, pandemiya dövründə laboratoriyalara daha çox ehtiyatla yanaşmağa başlayıblar ki, bu da nəhayət, bu strukturların daha açıq olmasına ciddi əsas verir.

12
Əlaqədar
Çinli alim koronavirusun mənşəyini təkzib edir: "Heç bir sübut yoxdur"
Pentaqonla Dövlət Departamenti koronavirusun mənşəyi barədə fərqli fikirdədirlər
Bu da "virus süni deyil" deyən çinli alimə rus həmkarından cavab
Nobel mükafatı laureatı: “Koronavirus laboratoriyada yaradılıb”
"Çinin narahat olmaq vaxtı çatıb" - Ekspert Pompeonun COVID-19 barədə bəyanatını şərh edib
Neft buruğu, arxiv şəkli

ABŞ öz neftindən məhrum ola bilər

18
(Yenilənib 17:05 29.05.2020)
Koronavirus pandemiyası enerji daşıyıcılarına tələbatı azaldıb, neft kotirovkalarını aşağı salıb. Zərər ilk növbədə Amerikanın borc içində olan və kəskin investisiya çatışmazlığından əziyyət çəkən şist neft hasilatçılarına dəyib

BAKI, 29 may — Sputnik, Natalya Dembinskaya. Amerikalılar neft hasilatının rekord həcmdə azalması ilə üz-üzə qalıblar. Ölkədə neft-qaz qazma qurğularının sayı tarixi minimuma enib, şirkətlər isə kütləvi şəkildə müflisləşir və işlərini dayandırırlar. Nəticədə, ABŞ şist sənayesinin üçdə birini itirə bilər. Sənayenin bərpası üçün uzun illər lazım olacaq. Tənəzzülün niyə qaçılmaz olduğu barədə materialımızda öyrənə bilərsiniz.

Qazma qurğuları azalır

2019-cu ildə amerikalılar neft hasilatında irəli çıxaraq Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanını qabaqlayıblar. Onlara şist nefti kömək edib. ABŞ 70 il ərzində ilk dəfə olaraq qara qızılın xalis ixracatçısına çevrilib.

"Neft sənayesi sürprizlər təqdim etməyə qadirdir – şist inqilabı neftin qiymətlərini, istehsalını və ticarət axınlarını təpədən-dırnağadək dəyişdi", – sabiq Prezident Corc Buşun energetika üzrə müşaviri və "Rapidan Energy" konsaltinq şirkətinin rəhbəri Bob Maknelli o zaman bildirirdi.

Amma şist sənayesinin kəskin şəkildə tənəzzülü də proqnozlaşdırılırdı: quyular quruyurdu, infrastruktura böyük xərclər qoyulmuşdu və kapital qoyuluşunda çatışmazlıq yaranmışdı.

2021-ci ildə də problemlərin yaranacağı güman edilirdi. Lakin koronavirus pandemiyası ortaya çıxdı, enerji daşıyıcılarına tələbat birdən azaldı, neft kotirovkaları düşdü. Zərər ilk növbədə borc içində olan və kəskin investisiya çatışmazlığından əziyyət çəkən şist neft hasilatçılarına dəydi.

Mayın sonunda "Baker Hughes" neft-qaz şirkəti məlumat verib ki, ABŞ-da fəaliyyət göstərən neft-qaz qazma qurğularının sayı müşahidə aparılan bütün dövr ərzində minimuma enib. Hazırda yalnız 318 qazma qurğusu işləyir. Bir il əvvəl isə onların sayı 983 idi.

Hasilatın üçdə birini itirəcəklər

"ShaleProfile Analytics" şirkətinin proqnozuna görə, ABŞ şist neft hasilatının üçdə birini itirəcək.

Böhran sənayenin əsas problemlərindən birini daha da kəskinləşdirib – texnologiyanın xüsusiyyətlərinə görə quyuların sürətlə tükənməsini. Belə ki, qazma işləri başa çatdıqdan az sonra şist yataqlarında hasilat aşağı düşür və əvvəlki məhsuldarlıq itir. Bunu kompensasiya etmək üçün daim yeni quyular qazmaq lazımdır. Amma hazırkı vəziyyətdə bu, sadəcə, mümkün deyil: şirkətlər kütləvi şəkildə müflisləşir.

"Haynes & Boone" şirkətinin məlumatına görə, ilin əvvəlindən etibarən ümumi borcu 14 milyard dollar olan 17 hasilatçı müflisləşmə prosedurunu başlayıb. Onların sırasında ən böyük şist şirkətlərindən biri "Whiting Petroleum", eləcə də "California Resources" və "Chesapeake Energy" kimi nəhənglər də var. Mayın sonunda "Unit" şirkəti də iflas işi üzrə məhkəməyə sənədlərini təqdim edib.

Dallas Federal Ehtiyat Bankının (FRB) araşdırmasına görə, rentabellik üçün neftin bir barelə görə orta hesabla qiyməti 49 dollar olmalıdır. FRB-nin proqnozlarına görə, 40 dollar qiymətlə il ərzində istehsalçıların yalnız 15 faizi biznesdə qala biləcək. Şistçiləri xilas edə biləcək bahalaşma isə ümumiyyətlə gözlənilmir.

ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) proqnozlarına görə, "Brent" neftinin orta qiyməti 2020-ci ildə 34,13 dollar və 2021-ci ildə isə 45,62 dollar təşkil edəcək. "WTI" isə bu il 30,10 dollara və gələn il 43,31 dollara satılacaq.

Dirçəliş illəri

Nəticədə, analitiklərin dəyərləndirmələrinə görə, ABŞ-da şist hasilatı sutkada beş milyon barreldən aşağı düşə bilər. "The Wall Street Journal" nəşrinin məlumatına görə, ölkənin 15 ən böyük şist şirkəti yeni yataqların işlənməsi üçün nəzərdə tutulmuş büdcələrini orta hesabla 48 faiz ixtisar ediblər. Onlar pandemiyanın yaratdığı aşağı tələbat şəraitində əvvəlki istehsal həcminə qayıda bilməyəcəklər.

"Yəqin ki, illər keçəcək və onlar yenidən eyni səviyyəyə qayıdacaqlar – əgər bu, nə vaxtsa baş versə", – qəzet bildirir.

Odur ki, amerikalılar bu qədər çətinliklə əldə edilmiş liderlikdən məhrum ola bilərlər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, amerikalıların buna yol verməmək üçün "alətləri o qədər də çox deyil".

"Emirates NBD" ticarət bazarlarının analitiki Edvard Bell CNBC-yə bildirib: "Əminliklə demək olar ki, Amerika bu il liderliyini itirəcək. Və bu, ehtimal ki, gözlədiyimizdən daha tez baş verəcək".

"Koronavirus pandemiyası neft sənayesini dağıdıb, benzinə, aviasiya və dizel yanacağına tələbatın sürətlə və görünməmiş bir şəkildə azalmasına səbəb olub. Buna Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı "epik qiymət müharibəsini" və Amerika neft şirkətlərinin balanslarındakı böyük borcları əlavə edin", - "Bloomberg Intelligence"in analitikləri qeyd edirlər.

Üstəlik, bütün Amerika şistçiləri onları satın ala biləcək digər ölkələrin şirkətləri üçün asan yem ola bilər. Əsas təhlükə Çinin canlanan iqtisadiyyatı və onun ucuzlaşan xarici aktivlərə olan marağı ilə bağlıdır. Amerika neft yataqlarının orta qiyməti iki dəfə azalıb: 42 min dollardan 20 min dollara qədər. Vaşinqton isə Çinin onun enerji sektoruna müdaxiləsindən ehtiyatlanır.

"Rəqib ölkələr tərəfindən Texasdakı problemli şist şirkətlərinin əldə edilməsi milli təhlükəsizlik üçün ciddi problemdir", - Texasın neft tənzimləyiciləri bildirirlər.

Çinlilərin Texasdakı şirkətləri birbaşa alması ehtimalı azdır. Hökumət buna yol verməyəcək. Lakin çözüm yolları da var: məsələn, qeyri-strateji aktivlərin bir hissəsinin alınması və ya birgə müəssisələrin yaradılması.

18
Əlaqədar
Yeni təhlükə: neft müharibəsindən sonra qaz müharibəsi gələ bilər
"Barelə görə min dollar": ABŞ-ın planı neft bazarını şoka salır
Neft qiymətləri aylıq rekordu qırıb
Neft 100 dollar olacaq, söz veriblər
ABŞ Prezidenti Donald Tramp, arxiv şəkli

Vəssalam. Tramp bütün əlaqələri kəsdi

0
(Yenilənib 23:22 29.05.2020)
Ağ Evin rəhbəri əlavə edib ki, bundan belə ABŞ bu təşkilat üçün nəzərdə tutulan vəsaiti bütün dünya üzrə səhiyyə ehtiyaclarının qarşılanmasına yönəldəcək

BAKI, 29 may — Sputnik. Prezident Donald Tramp ABŞ-ın Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə münasibətlərini kəsdiyini deyib.

Sputnik Azərbaycan RİA Novosti-yə istinadən bildirir ki, Amerika lideri qərarını onunla əsaslandırıb ki, ÜST Vaşinqtonun tələb etdiyi islahatları yerinə yetirməkdən imtina edib.

Ağ Evin rəhbəri əlavə edib ki, bundan belə ABŞ bu təşkilat üçün nəzərdə tutulan vəsaiti bütün dünya üzrə səhiyyə ehtiyaclarının qarşılanmasına yönəldəcək.

Xatırladaq ki, hələ aprelin 14-də Tramp bəyan etmişdi ki,  ki, Vaşinqton ÜST-ün maliyyələşdirilməsini dayandırır. Onun sözlərinə görə, təşkilat koronavirus haqda məlumatları vaxtında çatdırmayıb, eləcə də həqiqəti dünya ictimaiyyətinə açıqlamayıb.

0
Əlaqədar
"ABŞ başa düşməlidir ki, onun düşməni virusdur, Çin yox"
"Strateji səhv". Ruhani ABŞ-ın ÜST-ə dair qərarını şərh etdi
ABŞ və Çin dünya iqtisadiyyatını məhv etməyə hazırlaşırlar
ÜST Trampı yalançı çıxardı - COVID-19 peyvəndi ilin sonuna hazır olmayacaq
Tramp ÜST-ə şərt qoydu: "ya mən dediyimi edin, ya da..."