Kaliforniya sahillərində neft tankerləri

"Barelə görə min dollar": ABŞ-ın planı neft bazarını şoka salır

605
(Yenilənib 19:33 01.05.2020)
Böhran sona çatacaq, amma ABŞ olmadan dünya neft bazarlarının taleyi ilə bağlı razılığa gəlmək vərdişi, ola bilər ki, qalacaq

BAKI, 1 may — Sputnik, İvan Danilov. ABŞ ən azından rəsmi şəkildə Rusiya və digər neft ixracatçılarının iştirak etdikləri OPEC+ razılaşmasına daxil olmayıb. Lakin qeyri-rəsmi səviyyədə ABŞ-ın şist neftinin çox hissəsi çıxarılan Texas ştatı oraya daxil ola bilər. “Şist inqilabı”nın episentrinin neft şirkətlərini hasilatın həcmini azaltmağa məcbur edəcək taleyüklü qərar artıq mayın 5-də qəbul edilə bilər, özü də Texas Dövlət neft sektorunun tənzimlənməsi agentliyinin qərarının layihəsi hansısa güzəştləri nəzərdə tutmur. Məmurlar hər “artıq” barelə görə cərimə edəcəklər, ziyana öyrəşmiş sist sahəsinin iştirakçıları bunu sadəcə əlavə xərc saymasınlar deyə, cərimənin həcmi barelə görə 1000 dollar şəklində təklif edilir. Bu isə ən inadkar neft hasilatçısını da düşünməyə vadar edəcək.

Texasın əsas media orqanı olan “Houston Chronicle” ixtisar planının detalları və onun ətrafında baş verəcəklər barədə xəbər verir:

"Texasın neft-qaz sahəsini tənzimləyən Dəmiryolu komissiyası ştatda neft hasilatını ayda 20 faiz azaltmağa imkan verəcək təklif ətrafında müzakirələr açıb. <...> Təklif olunmuş əmrin mətni komissiyanın bu plan barədə səs verəcəyi iclas öncəsi dərc olunub. (İclas mayın 5-də keçiriləcək). Komissiya 1970-ci illərdən hasilatın azaldılması barədə əmrlər verməyib, lakin koronavirus pandemiyasının yaratdığı qlobal xam neft artıqlığı ona gətirib ki, şist neft şirkətləri olan Pioneer Natural Resources və Parsley Energy agentlikdən bu hüququndan istifadə etməyi xahiş ediblər. Bu xahiş neft-qaz sahəsində ikitirəliyə yola açıb: xırda istehsalçılar və ətraf mühitin müdafiəçiləri koalisiyası hasilatının azaldılması yönümündə, sahə ticarət assosiasiyaları, iri şirkətlər və boru kəmərlərinin operatorları isə bunun əleyhinə çıxış edirlər".

20 faizlik ixtisarın həcmi əgər ABŞ OPEC+ razılaşmasına qoşularsa, Texasın ixtisar edəcəyi neftin həcminə bərabərdir. Bu rəqəm yəqin ki, təsadüfən seçilməyib. Güman etmək olar ki, məhz belə bir qərardan ötrü müəyyən siyasi sorğu var, lakin bu, qərarın qəbul ediləcəyinə zəmanət vermir.

Hazırda ABŞ-da “bazar qərar verir” modeli işləyir, bu isə öz növbəsində bu yaxınlarda baş vermiş ABŞ-ın West Texas Intermediate neftinin mənfi qiymətədək düşməsi kimi insidentlərə səbəb olur, lakin bu model heç də hər kəsə sərf etmir. Kiçik neft hasilatçıları (Texasda 20 nəfərədək insanın işlədiyi və gündə 1000 bareldən az neft hasil edən çoxlu şirkət var) hasilatın ixtisarına nail olmaq istərdilər.

 Texaslı tənzimləyicilərin planına əsasən, "kiçik neft biznesi" kvotalaşmaqdan azad ediləcək, bütün ixtisarlar isə iri və orta şirkətlərin payına düşəcək. Məmurların iştirakı ilə məcburi ixtisar ideyasının müəllifləri - Pioneer Natural Resources və Parsley Energy şirkətlərinin özləri iri şist hasilatçılarıdır, lakin onlar konvensional (ənənəvi) neft sənayesinin nəhəngləri olan Exxon və ya Chevron-dan xeyli kiçikdirlər. İxtisarın təşəbbüskarları olan şirkətlər ümid edirlər ki, hasilatın azaldılması onlara daha yüksək qiymətlərədək ayaq üstə qalmağa imkan verəcək, onların şist sektorundan olan maliyyə cəhətdən daha zəif rəqibləri isə istənilən halda müflis olacaqlar.

Amerikalı jurnalistlərin haqlı olaraq bildirdikləri kimi, konvensional neft hasilatının nəhəngləri ixtisarın əleyhinədirlər, baxmayaraq ki, onlar qısamüddətli perspektivdə ciddi maliyyə gəlirləri əldə edə bilərlər. Bu mövqeyin bir aşkar və məntiqi izahı var: onlar əvvəlcə bütün şist şirkətlərinin ölümünü görmək istəyirlər, yəni, koronavirusla bağlı vəziyyətdən istifadə edərək onları bir sinif kimi ləğv etmək istəyirlər və bundan ötrü bir neçə ay və daha uzun müddətdə çox aşağı qiymətlərə dözməyə hazırdırlar. Əlbəttə, rəsmi səviyyədə onlar azad bazarın qayğısına qaldıqlarını deyirlər, lakin illərdir şist şirkətlərinin özbaşınalığından əziyyət çəkmiş ABŞ neft sənayesinin “köhnə” seqmentinin idealist olduqlarına inanmaq üçün müəyyən qədər sadəlövh olmaq lazımdır.

“Bloomberg” biznes informasiya agentliyi bu hekayənin sonunun hər halda kədərli olacağını qeyd edir:

“Mənfi neft qiymətləri, heç kimin istəmədiyi yüklərlə dənizlərdə dolaşan tankerlər və hələ də nefti saxlamağa yer tapmaq məsələsinə yaradıcı yanaşan treyderlər – neft böhranının növbəti fəsli artıq qaçılmazdır. Neft sənayesinin əhəmiyyətli hissələri bağlanmağa başlayacaq”.

Faktiki olaraq Amerika tərəfi üçün daha məntiqli çıxış yolu Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya və digər məsuliyyətli neft hasilatçılarına qoşulmaq olardı. Amma hətta Texas komissiyasının üzvləri arasında “bazar fundamentalistləri” var. Onlardan biri də komissiyanın sədri Ueyn Kristiandır (o, hasilatın kvotalaşdırılması ilə bağlı təklifin gündəmə çıxmasını dayandıra bilməyib). Kristian mətbuatda heç nəyə baxmayaraq “azad bazarı müdafiə etmək” çağırışı ilə çıxış etmək qərarına gəlib: “COVID-19 geridə qaldıqdan sonra benzin kimi neft məhsullarına tələbat, şübhəsiz ki, artacaq, çünki amerikalılar yenidən işə getməyə başlayacaqlar. Vəziyyət sabitləşəcək. Məsələ bunun “əgər” yox, “nə zaman” baş verəcəyindədir. Bu, ölkəmizin üzləşdiyi ilk böhran deyil, sonuncusu da deyil. Amma bizim çətinliklərlə üzləşdiyimiz halların hamısından Texas kimi Amerika da güclü çıxır. Məhz bu səbəbdən də mən azad bazar prinsiplərinə riayət etməyi və Texasda kvotalaşmaya qarşı çıxmağı planlaşdırıram”.

ABŞ ixtisarlardan imtina edə bilər. Bu isə ehtimal ki, ölkənin neft bazarının taleyinə o qədər də təsir göstərməyəcək. Lakin Texas komissiyasının belə bir qərarı çox ciddi geosiyasi nəticələrə səbəb olacaq. Məsələ ondadır ki, hələ 2019-cu ildə amerikalı ekspertlər Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın qara qızılın qiymətini qaldıra və aşağı sala biləcək yeni neft alyansı yaratmasından ciddi narahat idilər. Üstəlik, həm OPEC ölkələri, həm də ittifaqa üzv olmayan dövlətlər alyansda iştirak edirdilər. 2020-ci ildə OPEC+ razılaşmasının pozulduğu bir vaxtda Amerikanın geosiyasət üzrə ekspertləri neftin qiymətinin düşməsinə, təbii ki, təəssüflənirdilər, lakin həm də keçən il onları qorxudan alyansın Amerikanın qlobal enerji siyasətini, həmçinin ABŞ-ın Yaxın Şərq diplomatiyasını artıq təhdid edə bilməyəcəyinə çox sevinirdilər. Yeni OPEC+ sövdələşməsi isə Amerikanın bu kabusunu yenidən gündəmə gətirir – hətta onu gücləndirir. O mənada ki, neft bazarında fəaliyyət koordinasiyası daha da genişlənib və indi hətta NATO ölkəsini də əhatə edir. "Financial Times"ın məlumatına görə, “Norveç neft hasilatını 13 faiz azaldacaq”, bu isə o deməkdir ki, Norveç hökuməti OPEC+ ölkələrinə verdiyi qeyri-rəsmi vədini yerinə yetirib.

Böhran sona çatacaq, amma ABŞ olmadan dünya neft bazarlarının taleyi ilə bağlı razılığa gəlmək vərdişi, ola bilər ki, qalacaq. Hətta təklikdə və ya azlıqda qalsa da, Birləşmiş Ştatlar və Texas “azad bazar” prinsiplərinin toxunulmaz qalması faktı ilə özlərini rahatlaşdıra bilərlər. Lakin bu prinsiplər şist sektorunu yedirtməyəcək.

605
Mövzu:
Neft qiymətləri ətrafındakı ajiotaj (77)
Əlaqədar
Azərbaycan neft hasilatını azaltmağa başlayıb
Neftin qiymətləri ətrafında baş verənlər nədən xəbər verir – ekspert danışır
Neft böhranından sonra qaz böhranı gəlir: İndi nə olacaq?
"Neft ixrac edən və tam üzən rejimə malik ölkələrin valyutası devalvasiyaya uğrayıb"
ABŞ şirkətləri nefti saxlamaq üçün yer tapıblar
Rusiyaya məxsus An-124-100 Ruslan təyyarəsi, arxiv şəkli

"Ruslan" An-124: Rusiya niyə bu avianəhənglərin istehsalını dirçəldir

260
Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı.

BAKI, 5 mart — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Otuz ildən çoxdur ki, dünyadakı analoqları arasında ən nəhəng və mükəmməl ağır, uzun mənzilli hərbi-nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ə Rusiyada modernləşdirilmiş görünüş və ikinci həyat veriləcək. Martın 2-də Aviastar-SP Ulyanovsk müəssisəsində keçirilən görüşdə müdafiə naziri Sergey Şoyquya "Ruslan" An-124 təyyarəsinin istehsalını bərpa etmək təklif olundu. 2004-cü ilə qədər Ulyanovsk təyyarə zavodu bu tip 56 təyyarədən 36-sını istehsal edib, 2020-ci ildə altı An-124 təyyarəsi bu müəssisədə təmir edilib və zavodun texnoloji səviyyəsi ən qısa vaxtda "Ruslan"ların seriya şəklində istehsalını həyata keçirməyə imkan verir.

Ulyanovsk təyyarə istehsalçılarının təklifini həyata keçirmək bir o qədər də asan məsələ deyil, çünki əvvəllər uzun illər Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyindən də belə bir təşəbbüs irəli sürülmüşdü. Ancaq hər dəfə layihənin gerçəkləşməsinə nəsə mane olurdu. Beləliklə, Ukrayna müəssisələri ilə əməkdaşlıq əsasında Ulyanovskda "Ruslan"ın istehsalını bərpa etmək barədə 2006-cı ildə qəbul olunmuş qərarı ixtisara salmalı oldular, çünki Ukrayna tərəfi 8 il idi ki, təyyarələr üçün mühərriklərin tədarükünü təmin etmirdi.

Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyində belə hesab edirdilər ki, An-124 təyyarələrinin istehsalına kəskin ehtiyac yoxdur, çünki mövcud parkın təmiri "Ruslan"ların 2040-cı illərin sonuna qədər istismar edilməsinə imkan verir (istismar müddəti 50.000 saat, 10.000 uçuş və ya 45 ildir). Digər tərəfdən, eyni qurum Rusiyanın An-124 təyyarəsinin analoqu olan ağır nəqliyyat təyyarələrinin 2020-ci ildən sonra istehsalına icazə verib. "Ruslan"lar və Rusiya Hərbi Nəqliyyat Aviasiyası (HNA) üçün, bəlkə də, məhz indi yeni perspektivlər açılmağa başlayıb.

Son illərin Suriyada, Qarabağda və planetin digər qaynar nöqtələrindəki həyəcanlı hadisələri qoşunların, silahların və materialların operativ köçürülməsi üçün ağır hərbi nəqliyyat aviasiyasının vacibliyini bir daha təsdiqlədi. Xatırladaq ki, baza hərbi nəqliyyat vasitəsi olan "Ruslan" 850 km/saat sürətlə 120 ton yükü (80 tonluq yüklə maksimum məsafə 7500 km-ə qədər uzanır) 4800 km-ə qədər məsafəyə daşımağa qadirdir. Təyyarənin Amerika istehsalı olan analoqu Lockheed C-5 Galaxy yükdaşıma qabiliyyətinə görə ondan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Bununla belə, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi cəmi 10 ədəd An-124 təyyarəsini istismar edir. Yeni çağırışlar və təhdidlər HNA-nın kəmiyyət və keyfiyyət artımını tələb edir.

Tarixdə ilk dəfə

Suriyada çətin hərbi-siyasi vəziyyət davam edir. Situasiya mobil möhkəmlənmə tələb edə bilər, bu səbəbdən də Suriya ərazisində Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin əməliyyat aerodromları şəbəkəsi genişləndirilir. Amerikanın "The Drive" nəşrinin yazdığına görə, Xmeymimdəki uçuş-enmə zolağının uzunluğu 3,2 km-ə çatdırılıb ki, bu da "ağır yüklü" hərbi nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ü qəbul etməyə imkan verir.

Bir qədər əvvəl hərbi nəqliyyat aviasiyası (An-124 təyyarələri də daxil olmaqla) operativ şəkildə Rusiyadan Ermənistana Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentin tərkibinə daxil olan 1960 hərbi qulluqçunu standart silah və texnika ilə (90 zirehli transportyor 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnika) birlikdə daşıdı. HNA-nın bu tip əməliyyatlarına əvvəlcədən hazırlaşmaq, ehtiyat təyyarələrə, ekipajlara, marşrutlara və aerodromlara sahib olmaq lazımdır.

Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı. Uçuşların məqsədi hərbi hissələrin şəxsi heyətinin standart silah və hərbi texnika ilə uzun məsafələrə eyni vaxtda köçürülməsində ekipajların bacarıqlarını artırmaq idi. Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, altı ədəd "Ruslan" təyyarəsi 3000-dən çox hərbçini və ya 48 zirehli texnika vahidini göyərtəsinə götürə bilər.

Qəfil hərbi qarşıdurma vəziyyətində Rusiya Federasiyası ərazisinə yerləşdirilən qoşunlar vahid bir orqanizm kimi hərəkət etməli, vəziyyətdəki hər hansı bir dəyişikliyə dərhal reaksiya verməlidir. Bunun üçün onlarla və yüzlərlə HNA təyyarəsi tələb oluna bilər. Deməli, yaxın gələcəkdə Ulyanovsk təyyarə zavodunun işi artacaq.

İkinci həyat

"Ruslan" An-124-100 təyyarəsi 120 tondan çox yükü havaya qaldırmağa qadirdir (880 nəfərlik hərbi heyət və ya dörd Mi-8 helikopteri, yaxud da 18 metrlik bir raket və ya 18 maşın). Müdafiə Nazirliyindən başqa, Rusiyanın müxtəlif strukturlarında daha 20 belə təyyarə istismar olunur ("224-cü Uçuş Dəstəsi" Dövlət Hava Yolları şirkəti, "Volqa-Dnepr" şirkəti). Müqayisə üçün bildirək ki, Ukraynanın Antonov Hava Yollarında cəmi 7 belə təyyarə var.

Əlbəttə ki, Rusiyada An-124 tipli ağır nəqliyyat vasitələrinin sayı get-gedə artacaq. Yəqin ki, rəqəmsal modernləşdirmə, Rusiyanın yeni mühərrikləri NK-32 və ya PD-14, avionikada və şassi dizaynındakı ciddi dəyişikliklər ağır hərbi nəqliyyat təyyarəsinin fərqli bir ad altında buraxılmasına gətirib çıxaracaq. Məsələn, NATO çoxdan An-124-ə "Kondor" adını verib. Ulyanovskdakı zavodda ağır hərbi nəqliyyat təyyarələrinin istehsalını canlandırmaq üçün keçilməz maneələr mövcud deyil.

Ukraynanın Antonov dövlət müəssisəsi istehsalın bu ölkənin iştirakı olmadan reallaşmasını mümkün hesab etmir. Ancaq əvvəllər Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyi bəyan edib ki, Antonov An-124 təyyarələrinin sertifikat sahibi olaraq Rusiyada təyyarələrin uçuş qabiliyyətini qorumaq üçün öz öhdəliklərini yerinə yetirmir və bu prosesdə Rusiya sənayesinin iştirakı qaçılmazdır.

"Aviastar-SP" Ulyanovsk müəssisəsi artıq xeyli müddətdir ki, "Ruslan" təyyarələrinin An-124-100 (VTA versiyası) və An-124-100-150 (maksimum yük - 150 ton) tiplərinə texniki xidmət göstərir və modernləşdirmə işləri aparır. Sovet konstruksiya ideyalarını "özəlləşdirmək" cəhdləri nəticə vermir, Kiyevin An-124-ün "Ukrayna mənşəli" məhsul olduğu ilə bağlı müasir tezisləri isə tənqidlərə davam gətirmir.

An-124 təyyarəsi Sovet İttifaqında Voronej, Ulyanovsk, Kiyev aviasiya müəssisələrinin əməkdaşlığı nəticəsində yaradılıb. Sovet Ordusu tərəfindən 1991-ci ildə silahlanmaya qəbul edilib. Əvvəlcə müstəqil Ukraynanın sahib olmadığı qitələrarası ballistik raketlərin havaya qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuşdu. 56 "Ruslan"dan 36-sı Ulyanovskda istehsal edildi və təsadüfi deyil ki, hazırda Ukraynanın Antonov şirkətinin dörd adda məhsulunun siyahısında An-124 mövcud deyil.

Ukrayna təyyarə sənayesinin vəziyyəti bu qanadlı nəhənglərin istehsalı ilə bağlı yalnız xəyal qurmağı imkan verir. Texnoloji deqradasiya – Rusiya ilə ənənəvi əlaqələri birtərəfli qaydada pozan bütün postsovet ölkələrinin etibarlı "ortağıdır". Yeri gəlmişkən, dünya şöhrətli Sovet təyyarə dizayneri Oleq Antonov Moskva quberniyasında doğulub, Saratov və Leninqradda təhsil alıb və konstruktor kimi Moskvada fəaliyyətə başlayıb. 1946-cı ildən etibarən Sibir Tədqiqat Aviasiya İnstitutuna rəhbərlik edib və həmin müəssisə 1952-ci ildə Kiyevə köçürülüb.

260
Vaşinqtonda Kapitoliyə mənzərə, arxiv şəkli

Demokratiya öyrədəcəklər: ABŞ müdaxilə üsullarını müəyyənləşdirdi

8
(Yenilənib 19:52 05.03.2021)
"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istəyir. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir".

BAKI, 5 mart — Sputnik, Sofya Melniçuk. Amerikalılar bundan sonra demokratiya uğrunda döyüşmək niyyətində deyil. Zaman müdaxilələrin və avtoritar liderlərin devrilməsinin işə yaramadığını göstərdi. Vaşinqton bundan dərs çıxardı və dünyanı dəyişdirməyə özündən başlamaq fikrindədir. RİA Novosti ABŞ-ın bundan sonra necə hərəkət edəcəyini araşdırıb.

Yeni dövran-yeni üsullar

ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Dövlət Departamentindəki rəsmi çıxışı boş zalda baş tutsa da, böyük səs-küy yaratdı. Amerika diplomatiyasının rəhbəri sonradan milli təhlükəsizlik strategiyası ilə möhkəmləndiriləcək xarici siyasətin əsas istiqamətlərini açıqladı.

Əslində, Blinken təzə bir söz demədi. O da, prezident Co Bayden də son aylarda eyni məsələləri bir neçə dəfə təkrarlayıblar. Bununla belə, diqqət çəkən məqamlar da oldu.

"Bizim yanaşmamız dəyişəcək. Artıq yüksək xərc tələb edən hərbi müdaxilələr və ya avtoritar rejimləri zorla devirmək cəhdləri ilə demokratiyanı təşviq etməyəcəyik", – deyə dövlət katibi vurğuladı. O etiraf etdi ki, bu cür üsullardan ən yaxşı niyyətlə istifadə olunsa belə, məqbul nəticəyə gətirib çıxarmadı. Üstəlik, "demokratiyanı təşviq etmək" sözləri mənfi çalar qazandı, çünki artıq amerikalıların özləri də buna inanmırlar.

Dünya dəyişib və yeni şəraitdə Vaşinqton öz diqqətini terror təhlükəsindən ayırıb rəqib dövlətlərə qarşı mübarizəyə yönəldəcək. "Demokratiyanı təşviq etməyə – bu hələ də ABŞ xarici siyasətinin imperativi olaraq qalır – özümüzdən başlamalıyıq, əks halda ideallara bağlılığımıza şübhə toxumları səpmək üçün hər fürsətdən istifadə edən Çin və Rusiya kimi rəqiblərin əlinə fürsət vermiş olarıq. Onların işini asanlaşdırmağa ehtiyac yoxdur", – deyə amerikalı diplomat fikrini tamamlayıb.

Belə bir nümunə

Ötən il ölkə çətin sınaqlara məruz qaldı. Birinci, ikinci dünya və Vyetnam müharibələrindən daha çox amerikalının ölümünə səbəb olan koronavirus pandemiyası səhiyyə sahəsindəki bərabərsizliyi ortaya qoydu. Polis vəhşiliyi və qaradərililərin öldürülməsi səbəbindən yaranan irqi ayrı-şeçkiliyə qarşı etirazlar cəmiyyətdəki sistematik irqçilik problemini bir daha qabartdı.

Prezident seçkisi isə son on ilin ən qalmaqallı kampaniyası oldu. Donald Tramp hələ də nəticələrin saxtalaşdırıldığını iddia edir.

Bu, fundamental dəyərlərdən uzaqlaşmağa gətirib çıxardı: yanvarın 6-da seçki nəticələrinin təsdiqlənməsi zamanı qara güruh Konqres binasına basqın etdi. Yeni prezident Co Bayden təcili olaraq ölkədaxili birliyi bərpa etməli və ilk növbədə amerikalıların özünə ABŞ-ın hələ də demokratiyanın beşiyi olduğunu göstərməli idi.

"ABŞ-ın demokratiya nümunəsi göstərməklə bağlı ciddi problemləri var. Bu ölkəyə seçiciləri səfərbər etmək üçün ritorik alət lazımdır. Onlara ölkədəki vəziyyətin həll oluna biləcəyini göstərmək vacibdir", – ABŞ və Kanada İnstitutunun baş elmi işçisi Pavel Koşkin RİA Novosti-yə müsahibəsində belə deyib.

Koşkinin fikrincə, Blinkenin açıqlamaları müəyyən dərəcədə daxilə yönəlib: "Başqa dövlətlərdə qayda-qanun yaratmaq bir növ stimuldur: özümüzdən başlamalıyıq".

Demokratiyaya qarşı inkişaf

Bayden administrasiyası davamlı olaraq əsas strateji rəqibinin Çin və onun inkişaf modeli olduğunu vurğulayır. Vaşinqton məhz onun dəyişdirilməsinə nail olmaq istəyir.

Çin Xalq Respublikasının rəhbəri Si Tsinpinin də dediyi kimi, Pekin öz siyasi sistemini heç yerə ixrac etməyi planlaşdırmır.

"Bəzi ölkələrin, həqiqətən də Çin hökumət idarəetməsinin ayrı-ayrı elementlərinin idxalına ehtiyacı var" – Moskva Karnegi Mərkəzinin məsləhətçisi, çinşünas Temur Umarov belə deyir və buna misal olaraq ABŞ-ın nüfuzunun ildən-ilə azaldığı Orta Asiya dövlətlərini göstərir.

"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək arzusundadır. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir. Bunsuz qlobal dünyada normal şəkildə mövcud olmaq mümkün deyil" , – deyə Umarov vurğulayır..

Buna görə də Mərkəzi Asiyada hamı ritorik səviyyədə islahatlardan, insan haqlarından dəm vurur, iş fakta gələndə isə Qərbi təqlid modeli olaraq görürlər. Əgər əvvəllər ən az bir ölkə (Orta Asiyanın demokratiya vahəsi sayılan Qırğızıstan) daha çox amerikasayağı əhval-ruhiyyəyə köklənmişdisə, indi bu ölkə də fikrini dəyişib və özünə başqa yol seçib.

Əgər ABŞ Pekin kimi Orta Asiyada iqtisadi baxımdan daha fəal olsaydı, onda bölgədəki mövqeyini möhkəmləndirə bilərdi. Umaravun fikrincə, bunsuz ideoloji baxımdan böyük təsirə nail olmaq mümkün deyil.

Unudulmamış keçmiş

Yeni administrasiyanın bu yanaşmasına hələ Barak Obamanın hakimiyyət dövründə başlanılmışdı. "Obama doktrinası" Amerikanın xaricdəki hərbi mövcudluğunun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tuturdu. Hələ o zaman demokratlar bu nəticəyə gəlmişdilər ki, hərbi metodların bir o qədər də effekti yoxdur və demokratiyanı müdaxilələr, istilalar və dövlət quruculuğu yolu ilə deyil, yumşaq güc tətbiq etməklə genişləndirmək lazımdır.

Ancaq 44-cü prezident bunun öhdəsindən gələ bilmədi: 2011-ci ildə ABŞ Liviya hökumət qüvvələrinə hava zərbələri endirdi. Obama daha sonra bu qərarın, heç şübhəsiz, doğru olduğunu bildirdi, bununla belə, Vaşinqton nəticələrə hazır deyildi. Liviya xaosa qərq oldu - Obama bunu prezidentliyi boyunca "ən dəhşətli səhv" adlandırdı.

"Yeni administrasiya cəhdləri davam edəcək və birbaşa hərbi müdaxilə istisna olmaqla, bütün metodları işə salacaq", – Ali İqtisadiyyat Məktəbinin Avropa və Beynəlxalq Məsələlər üzrə Kompleks Araşdırmalar Mərkəzinin direktor müavini Dmitri Suslov belə deyir.

Onun sözlərinə görə, əsasən, xarici yardım siyasətinə və qeyri-kommersiya təşkilatlarına vurğu ediləcək və "narıncı inqilab"lar daha aktiv şəkildə dəstəklənəcək. Suslov ABŞ-ın Suriyada Bəşər Əsəd rejimi ilə birbaşa döyüşmədiyini, müxalifət qüvvələrinə kömək etdiyini xatırladaraq "bu hələ də məqbul vasitə olaraq qalır", – deyir.

İndi Vaşinqton Rusiyada, Belarusda, Venesuelada müxalifət nümayəndələrini müdafiə edir. Bundan əvvəl ABŞ Aleksey Navalnının işi ilə əlaqədar bəzi Rusiya rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdi. Svetlana Tixanovskaya Amerika səfiri ilə Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkoya qarşı məhdudlaşdırıcı tədbirləri müzakirə etmişdi. Lap bu yaxınlarda isə Blinkenin Venesuela müxalifətinin lideri Xuan Qaydo ilə telefon danışığı olub. ABŞ Çində və İranda qərbyönümlü qeyri-kommersiya təşkilatları və dissidentlərə kömək edir.

Suslovun sözlərinə görə, vətəndaş müharibəsində tərəflərdən birinə dəstək vermək siyasi böhranı qızışdırmaq deməkdir. İnformasiya siyasəti, təşviqat, xalq diplomatisiyası. Sanksiyalar həm də demokratiyanın yayılması üçün mühüm vasitədir: qurtulmaq istədikləri elitanı vururlar. Ancaq İraq və Liviyadakı kimi əməliyyatlar bir daha olmayacaq.

Tarix göstərir ki, yalnız şəxsi nümunə əsasında demokratiya qurmaq problematik məsələdir, bu hətta xarici layihələrə pul ayırmaqdan da çətindir. Buna görə də, çox güman ki, müttəfiq güclərin maddi dəstəyi Dövlət Departamentinin əsas alətinə çevriləcək.

8
Gürcüstanda etirazlar

Gürcüstanda yeparxiya davası dindarların balkondan yıxılması ilə nəticələnib - VİDEO

0
(Yenilənib 00:20 09.03.2021)
Balkonda davam edən dava zamanı taxta dirəklər sınıb və oradakılar yerə yıxılıb. Xəsarət alanların arasında Gürcüstan telekanallarının jurnalistləri və operatorları da olub.

BAKI, 9 mart - Sputnik. Gürcüstanın Martvili şəhərindəki Çkondid yeparxiyasında baş verən dava zamanı on nəfər eyvandan yıxılıb, onlardan altısı xəsarət alıb.

Sputnik Gürcüstan xəbər verir ki, Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyi hadisəni araşdırmağa başlayıb.

Məlumata görə, yeni hakim mitropolit Stefanın sədrliyi ilə keçirilən qapalı iclasda ruhanilər arasında yaranmış mübahisə dava ilə bitib.

Çkondid və Martvilinin yeni mitropoliti Stefan ata keçmiş mitropolitin tərəfdarı olan iki dyakonun ibadət etməsini qadağan edib.

Bundan sonra yeparxiya xadimləri arasında qarşıdurma yaranıb. Kilsə və pastva xadimləri münasibətlərə aydınlıq gətirmək istəyiblər. Qarşıdurma binanın ikinci mərtəbəsinin eyvanında davam edib. Nəticədə taxta dirəklər sınıb və oradakılar yerə yıxılıb. Xəsarət alanların arasında Gürcüstanın Formula-1, POSTV, TV Pirveli, Rustavi 2 telekanallarının jurnalistləri və operatorları da olub.

Xəsarət alanlar təcili yardım briqaları tərəfindən xəstəxanaya aparılıb. Gürcüstan Patriarxlığı hələlik Çkondid yeparxiyasında baş verənləri şərh etməyib.

Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyi Martvili rayonundakı Çkondid yeparxiyasında baş verən dava faktı ilə bağlı cinayət işi qaldırıb. "Ehtiyatsızlıqdan sağlamlığa zərər vurma" maddəsi üzrə təhqiqat aparılır. Gürcüstan qanunvericiliyinə görə, bu maddə özündə inzibati cərimələri və yaxud iki ilə qədər islah işlərini nəzərdə tutur.

 

0