Armeniya hospital gəmisinin məhv edilən yerin müəyyin olunması, arxiv şəkli

"Titanik"dən altı dəfə çox sərnişini məhv edilən gəminin sirri çözülür

13
(Yenilənib 08:16 30.04.2020)
Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin və Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinin axtarış vasitələri öz işlərini davam etdirəcəklər, çünki İkinci Dünya Müharibəsinin bütün sirləri hələ açılmayıb.

BAKI, 29 aprel — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. 1941-ci ilin payızında Krım sahilləri yaxınlığında "Armeniya" hospital gəmisinin alman aviasiyası tərəfindən məhv edilməsi müddətsiz hərbi cinayətdir. İkinci Dünya müharibəsində Sovet İttifaqının nəyin bahasına və necə bir düşmənə qalib gəldiyi göz önündədir.

Praktiki olaraq silahsız teploxodun göyərtəsində on minə qədər adam var idi – “qızıl ordu”nun yaralı əsgərləri, tibbi heyət, qadın və uşaqlar. Onlardan yalnız səkkiz nəfər xilas oldu.

Rusiya Coğrafiya Cəmiyyəti aprelin 27-də belə bir məlumat yayıb: "Qara dənizin dibində "Armeniya" teploxodu tapılıb. Gəmi Yalta sahilindən 15 dəniz mili (təxminən 28 km) uzaqlıqda, 1500 metr dərinlikdədir. Rusiya Federasiyasının Müdafiə Nazirliyi və Rusiya Coğrafi Cəmiyyətinin birgə ekspedisiyasının nəticəsini qiymətləndirmək çətindir.

Müntəzəm axtarışlar 35 ildən çox davam etdirilib. 1940-cı illərin sonlarında Mərkəzi Hərbi Dəniz arxivindəki "Armeniya" faciəsi ilə bağlı 19№-li iş gizli saxlanılıb və tədqiqatçılar üçün əlçatmaz olub. Yeganə coğrafi əlaqə – Medved-qorı rayonunun Qurzuf qəsəbəsində hava hücumu haqqında məlumat - 1991–ci ildə Qara Dəniz Donanmasının Tibb Xidmət Muzeyində tapılıb. Ancaq bu sahədəki dəniz dibinin nəhəng dərinliyi və qəliz relyefi axtarışı əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirib. Batmış "Titanik" və "Bismark" gəmilərini tapmış məşhur amerikalı Robert Ballard belə yüksək texnologiyalı avadanlığı ilə "Armeniya"nı tapa bilməyib. Əlbəttə, axtarışların uzun illər davam etdirilməsi teploxodda Krım muzeyinin qiymətli xəzinəsinin olması ilə deyil, yaddaş və borcla izah edilir.

Sanitar nəqliyyatın məhv edilməsi tarixin ən böyük dəniz faciələrindən biri hesab olunur. Müqayisə üçün qeyd edək ki, "Titanik"də 1500-ə yaxın sərnişin, Almaniyanın "Bismark" gəmisində isə 2100-dən artıq hərbi dənizçi həlak olub. "Armeniya"dakı insan itkisi (7 mindən 10 minə qədər adamın həlak olduğu ehtimal edilir, dəqiq rəqəm müəyyənləşdirilməyib) bu rəqəmləri dəfələrlə üstələyir. Vəziyyətin şərtlərini nəzərə alaraq, sanitar teploxodundakı faciə ilə bağlı kitablar yazılmalı, filmlər çəkilməlidir, bütün bəşəriyyət bundan xəbər tutmalıdır. Ona görə ki, dünya İkinci Dünya Müharibəsinin dəhşətlərini və qurbanlarını, Faşist Almaniyası üzərində qələbədə Sovetlər İttifaqının rolunu unutmasın.

Heç kəs unudulmayıb

Uyğunlaşdırılmamış sualtı aparatla idarə olunan "Armeniya" sanitar gəmisinin korpusunun identifikasiyasından sonra Novorossiysk hərbi-dəniz bazasının keşişi protoierey Kirill quru üzərində ekipajın və sərnişinlərin həlak olduğu barədə moizə oxudu. Hərbi fərqlənməyə görə tərifnamələr də verildi, suya çələng buraxıldı, tüfəngdən üç yaylım atəşi açıldı.

"İnsana dənizdə qorxuludur, lakin o, dənizdən öncə gəlir, Rəbbin özü kimi" – bu fikir Rusiya Hərbi Dəniz Donanmasının Gəmi nizamnaməsindən daha əvvəl qəbul edilmiş qədim dəniz nizamnaməsindəndir. Dəniz proqnozlaşdırılmayan və təhlükəli ünsürdür, dənizdə müharibə isə ikiqat qəddardır. Əgər gəmi soyuq bir dövrdə sahildən uzaqda fəlakətə uğrasa, onun içindəki insanlar buzlu suda demək olar ki, ölümə məhkumdurlar.

1941-ci ilin sentyabr ayının sonunda alman qoşunları Perekopu işğal etdilər və Krıma daxil oldular. Qızıl Ordu döyüşlərlə Qara dəniz donanmasının əsas bazası olan Sevastopola geri çəkildi. Noyabrın əvvəlində artilleriya atəşləri və şəhərin mühasirəsi başladı, lakin hələ də yaralıları, qadınları və uşaqları dənizlə evakuasiya etmək mümkün idi. Təcrübəli kapitan Vladimir Plauşevskinin komandanlığı altında "Armeniya" teploxodunun ekipajı da bununla məşğul olub. Sülh dövründə uzunluğu 112 metr, su tutumu 6000 ton olan gəmi 980 nəfərədək sərnişini rahat kabinələrdə daşıyırdı. 1941-ci ilin yayında "Armeniya" hospitala çevrildi və avqust ayından etibarən 15 reysə Krımdan Böyük torpaqlara “Qızıl ordu”nun 15 min yaralı döyüşçüsünü daşıdı. Müharibə illərində Qara dənizdəki bu cür yenidən təchiz edilmiş gəmilər 412 mindən artıq insanı evakuasiya edib (xilas edib).

Sanitar gəmisi noyabrın 6-da 300-ə yaxın yaralını Sevastopoldan Tuapse şəhərinə daşımaq üçün dörd hərbi hospitalın tibbi heyəti və bir neçə min dinc sakinlə yola düşüb. "Armeniya" gecə Yaltada daha bir neçə yüz adamı göyərtəsinə götürüb. Noyabrın 7-də səhər iki gözətçi gəminin müşayiəti ilə Qafqaza istiqamət götürüb. Krım sahilindən 15 mil məsafədə, Luftvaffe Heinkel-111 (digər məlumatlara görə – Junkers 87) təyyarələri gəmiyə hücum edib.  Qara Dəniz Donanmasının gözətçi gəmiləri və nəqliyyatın göyərtəsindəki dörd zenit silahı bomba və torpedaların qarşısını ala bilməyib. Dağıntılar çox böyük idi, "Armeniya” dörd dəqiqəyə suyun altında qaldı. Noyabr ayının quduz dalğaları qarşısında bir neçə min adamdan yalnız səkkiz nəfər möcüzə nəticəsində sağ qaldı.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində beynəlxalq hüquq və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi hospitalların, eləcə də hospitala çevrilmiş gəmilərin atəşə tutulmasını qadağan etmişdi, lakin alman pilotları bu normalara məhəl qoymurdular. Hitlerin qoşunları Qızıl Ordu və dinc sakinləri məhv etmək üçün müharibə edirdi. Rusiyada bunu unutmayıblar və ölkənin Qara dəniz sərhədlərinin müdafiəsinin daim möhkəmləndirilməsi – nəinki müasir çağırışlara və milli təhlükəsizliyə qarşı təhdidlərə operativ cavabdır, həm də tarixi yaddaşın proyeksiyasıdır.

"Armeniya" xəritələrdə qalacaq

1928-ci ildə "Armeniya" Baltik zavodunda suya endirildikdən sonra Qara dənizin altı ən yaxşı sərnişin gəmisinin sırasına daxil oldu. Saatda 14,5 dəiz mili (27 km/saat) sürəti olan gözəl və etibarlı teploxod uzaq səfərlər (4600 mil) üçün nəzərdə tutulmuşdu. O, kifayət qədər böyük ekipaja malik idi – 96 nəfər. Dənizçilər yaxşı bilirlər ki, hər bir gəminin öz xüsusiyyətləri - olduqca möhkəm və sarsılmaz "dizayn elementləri" var. Bəlkə də elə buna görədir ki, "Armeniya"nın göyərtəsi bu gün, batmasından 79 il sonra da dənizin nəhəng dərinliyində taraz vəziyyətdə (https://youtu.be/3kLzz3OV7dg?t=56) qalıb. Gəminin bəzi yerləri dəhşətli aviazərbələrin izlərini saxlasa da, sürahiləri və digər şaquli elementləri partlayış nəticəsində sadəcə xaricə doğru bükülmüş vəziyyətdədir.

Hekayə bununla bitmir. “Armeniya” gəmisinin aşkar edilmiş korpusu hərbi dəfn yeri elan ediləcək, koordinatları 44 dərəcə 15 dəqiqə şimal enində, 34 dərəcə 17 dəqiqə şərq uzunluğunda dəniz xəritələrində qeyd olunacaq. Bundan sonra, bu ərazidən keçən bütün gəmilər və Rusiya Hərbi Dəniz Donanmasının gəmiləri bayraqları endirəcək, vətənin müdafiəçilərinə hərbi salam verəcəklər.

2020-ci il ekspedisiyasının nəticələri "Armeniya"nın son gününü ətraflı şəkildə bərpa etməyə imkan verəcək. Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinin Sualtı Tədqiqatlar Mərkəzi artıq gəminin taleyi ilə bağlı sənədli film hazırlayır.

Bir kilometr yarım dərinlik “Armeniya”nın göyərtəsində olan, xəzinə və yaxud da sensasiya axtaranların kriminal qəsdləri nəticəsində həyatını itirən bir neçə min insanın ruhunun rahatlıq tapmasına kömək edəcək. Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin və Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinin axtarış vasitələri öz işlərini davam etdirəcəklər, çünki İkinci Dünya Müharibəsinin bütün sirləri hələ açılmayıb.

13
Moskvada RT telekanalının ofisi, arxiv şəkli

Telekanala qadağa: Qərb Rusiyaya qarşı necə işləməyi unudub

21
(Yenilənib 19:49 10.07.2020)
"Aydındır ki, RT-nin yayımının qadağan edilməsi siyasi qərardır. Amma həqiqətənmi onu hüquqi baxımdan daha "aydın" motivlə izah etmək mümkün deyildi?"

BAKI, 10 iyul — Sputnik, İrina Alksnis. Litva öz ərazisində RT-nin beş telekanalının yayımını qadağan edib. Bu, Latviya hakimiyyətinin analoji addımı atmasından bir həftə sonra baş verib. Növbədə isə Estoniyadır – ölkənin xarici işlər naziri eyni qərarın mümkünlüyünü istisna etməyib.

Bu üç "Baltika pələngi"nin ənənəvi anti-Rusiya konsensusunu və məhz Estoniya hakimiyyətinin Sputnik agentliyinin respublikada iş üçün əngəl yaratmaqda daha çox fəallıq nümayiş etdirdiyini nəzərə alsaq, Tallinin bu məsələdə fərqli mövqe tutacağı ehtimalı böyük deyil. Məlum olduğu kimi, Estoniyada arzu edilən nəticəni əldə etmək üçün əməkdaşlar cinayət məsuliyyəti ilə təhdid edilərək açıq şəkildə böhtanlara məruz qalıblar.

Lakin bu məsələdə ən maraqlı məqam Vilnüsün qərarının rəsmi əsaslandırılmasıdır. İddiaya görə, RT Qərbin sanksiyaları altında olan Dmitri Kiselyovun nəzarətindədir və bu, "onun" mediaresursuna qarşı tədbirlərin görülməsinə səbəb olub.

Məsələ heç bu bəyanatın həqiqətə uyğun olmamasında deyil. Litva hakimiyyətinin bu iddiasına cavab şərhlərində ona xatırladıblar ki, RT-nin ümumiyyətlə Dmitri Kiselyovun rəhbərlik etdiyi "Rossiya Seqodnya" beynəlxalq informasiya agentliyinin (BİA) strukturuna aidiyyəti yoxdur.

Düz bir həftə əvvəl, Latviya Milli Mətbuat Şurası RT-nin yayımının qadağan olunmasını onun telekanallarının Dmitri Kiselyovun "faktiki idarəsi və təkbaşına nəzarəti altında olması" ilə izah edib. Bundan sonra Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Latviya rəsmi qurumlarının məsələyə belə bir əsaslandırma gətirməsini qınayıb.

Həmin vaxt baş verənləri konkret icraçıların səhvi ilə izah etmək mümkün olardı: heç bir sistem səriştəsiz işçilərdən sığortalanmayıb. Ancaq Litvada eyni vəziyyətin təkrarlanması birmənalı şəkildə göstərir: heç bir təsadüfi səhv olmayıb və yoxdur.

Aydındır ki, RT-nin yayımının qadağan edilməsi siyasi qərardır. Amma həqiqətənmi onu hüquqi baxımdan daha "aydın" motivlə izah etmək mümkün deyildi? Əlbəttə, mümkün idi. Amma bunun üçün daha çox səy göstərmək, əziyyət çəkmək, qanunvericilikdə boşluqlar axtarmaq lazım olardı.

Nə vaxtsa məhz bu xüsusiyyət – qəbul edilən qərarların heç olmasa xarici qüsursuzluğunu təmin etmək üçün hüquqi baxımdan mürəkkəblik – Qərb demokratiyasının ən mühüm kartlarından biri idi. Bu, formal prosedurlara əməl olunmasına vaxt xərcləməyə meylli olmayan digər siyasi sistemlərin fonunda son dərəcə uğurlu görünürdü.

Ancaq o vaxtdan bəri çox şey dəyişib. RT-nin yayımına qadağa qoyulması məsələsində Baltikyanı respublikalar son illər tamamilə fərqli və daha güclü dövlətlər tərəfindən qoyulmuş bir yolla gedirlər.

Amerikalılar üçün içində naməlum toz olan sınaq şüşəsini göstərmək İraqın işğalını beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında əsaslandırmaq üçün bəs etdi və həqiqət axtarışı lazım olmadı. Britaniyalılar Skripalların zəhərlənməsi ətrafında möhtəşəm şou nümayiş etdirdilər və onları bu məsələdəki boşluqlar qətiyyən narahat etmədi.

Belə hallar yalnız Rusiyaya qarşı deyil, hətta Çin, İran, Venesuela və digər ölkələrlə bağlı o qədər olub ki, onlar artıq nadir istisnalardan adi hala çevrilib. Bu fonda Litva və Latviya hakimiyyətlərinin RT-nin yayımına qadağa qoyması məsələsində mövqeyi tamamilə təbii görünür: əgər əsassız iddianı rəsmi mövqe kimi təqdim etmək mümkündürsə, onda özünü niyə yorasan?

Bu məsələdə hətta məntiq də var: anti-Rusiya baxışları olan tamaşaçını "Kiselyovun RT-yə nəzarət etməsi" iddiası qane edir. Qərb artıq Rusiyaya və ona simpatiyası olanlara qarşı resurslarını xərcləməyin mənasını görmür. Yəqin ki, onları inandırmaq və öz tərəfinə çəkmək vəzifəsinin uğursuz olduğunu görür.

Bu yanaşma Qərbin informasiya, siyasi, ideoloji və hətta mənəvi inhisarından irəli gəlir. Məhz buna görə də Qərb müəyyən məqamda öz siyasətini – həm ümumi, həm də rəqiblərinə münasibətdə – diqqətlə və yüksək peşəkarlıqla hazırlamağı lazım bilməyib. Nəticədə, özü bu inhisarın necə itirildiyini hiss etməyib.

İndi isə vəziyyət yeni mərhələyə qədəm qoyub. İndi həmin qüvvələr keyfiyyətli işləməyin və ciddi səylər göstərməyin mənasını görmürlər, çünki rəqibi onsuz da inandırmaq mümkün deyil.

Təəccüblüdür ki, onlar bu cür peşəkar, daha doğrusu, qeyri-peşəkar yanaşmanın Rusiya üzərində ideoloji və geosiyasi qələbəyə gətirib çıxaracağını düşünürlər.

21

Ekspert: “AQTA şəffaflığın təmin edilməsi üçün bu amili nəzərə almalıdır”

35
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov deyir ki, standartlara uyğun olmayan yerlər bağlanmamalı, dövlət dəstəyi ilə qanuna uyğun şəkildə fəaliyyət göstərə bilməlidir
Eyyub Hüseynov: “Biznes qurumlarının fəaliyyət göstərməsinin tərəfdarıyıq”

AQTA əməkdaşları tərəfindən 21 may-05 iyul 2020-ci il tarixlərində Bakıda, eləcə də regionlarda fəaliyyət göstərən 876 turizm və otelçilik, 7 099 ictimai iaşə obyekti, 9 023 ərzaq satışı mağazası olmaqla ümumilikdə 16 998 müəssisədə reydlər keçirilib.

Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov Sputnik Azərbaycan-a deyir ki, pandemiya şəraitində AQTA-nın apardığı reydlər çox vacibdir:

“Təəssüf ki, reydlərə jurnalistlər və QHT-lər cəlb edilmir. Şəffaflığın təmin olunması baxımından bu amil önəmlidir. AQTA işini elə qurmalıdır ki, standartlara uyğun olmayan yerlər bağlanmasın, dövlət dəstəyi ilə qanuna uyğun şəkildə fəaliyyət göstərə bilsinlər. Biz biznes qurumlarının fəaliyyət göstərməsinin tərəfdarıyıq”.

Eyyub Hüseynovun geniş şərhinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

35
Londonda küçələrin birində, arxiv şəkli

Min illərin sirli qətlinin üstü açıldı

0
(Yenilənib 00:04 12.07.2020)
Vendover yaxınlığındakı Uelvik fermasında aparılan qazıntılar zaman kişi skeleti tapılıb. O üzü üstə yerə basdırılıb və əlləri kürəyinin arxasına bağlanıb.

BAKI, 12 iyul — Sputnik. Böyük Britniyada sürətli bir yol çəkmək üçün layihə üzərində çalışan arxeoloqlar, dəmir dövrünə aid insan skeleti tapıblar.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, insan qalıqlarının üzü üstə olması və əllərinin arxadan bağlı olması onun qətlə yetirildiyini sübut edir. Bu barədə layihənin rəsmi saytında məlumat verilib.

Vendover yaxınlığındakı Uelvik fermasında aparılan qazıntılar zaman kişi skeleti tapılıb. O üzü üstə yerə basdırılıb və əlləri kürəyinin arxasına bağlanıb. Bu cür qeyri-adi dəfn üsulu insanın qətl və ya edam qurbanı olduğunu göstərir.

Doktor Reyçel Vuud tapıntını sirli adlandırıb. O, mütəxəssislərin bu ölümün səbəbləri barədə məlumat verə biləcəyinə ümid etdiyini bildirib.

Bununla yanaşı, arxeoloqlar bu ərazidə neolit ​​dövründən orta əsrlərə qədər dörd min il davam edən qədim insanların fəaliyyətlərinin izlərini aşkar ediblər. Belə ki, burada Stounhencə bənzəyən taxtadan hazırlanmış diametri 65 metr olan dəyirmi abidə tapılıb.

Digər maraqlı bir tapıntı, bir qurğuşun tabutdakı skelet olub. Alimlərin fikrincə, bu şəxs yüksək statusa sahib olub. Çünki belə bir bahalı dəfn üsulunu ödəmək üçün imkanları olmalıdır.

0