Ərdoğanın seçki plakatı

Məğlubların yeni məğlubiyyəti: Kimin yanında olacaqlarını bilmədilər

470
(Yenilənib 20:50 26.06.2018)
İncənin Ərdoğanı tələm-tələsik təbrik etməsi də bu gerçəklikdən xəbər verirdi

BAKI, 26 iyun — Sputnik. Türkiyədə prezident seçkilərində möcüzə baş vermədi. Bu dəfə də Ərdoğan qazandı. Böyük ehtimalla deyə bilərik ki, bu, Ərdoğanın son seçkiləri idi.

Seçki öncəsi vəziyyət elə də sabit deyildi və Vaşinqtonun iqtisadi zərbələri Türkiyəni iqtisadi böhrana sürükləyirdi. İqtisadi böhran dərinləşsə idi, AKP-nin qələbəsi xeyli dərəcədə qəlizləşə bilərdi. Lakin Suriya və ətrafında baş verən proseslərdə Ərdoğan Ankaranı güc sahibinə çevirə bildi. Nəzərlər Vaşinqtonda idi. Dünya ağalığına iddia edən Birləşmiş Ştatlar özünün dəfələrlə sınaqdan çıxartdığı "dollar zərbələri" və "idarəolunan xaos" nəzəriyyəsini işə salsaydı, vəziyyət qəlizləşərdi. Lakin seçkiyə günlər qalmış Ankara terror yuvası Qəndilə zərbələr endirməyə başladı. Vaşinqtonun narazılığı olmadı və əksinə "Sem dayı" "Davos fatehi"nə siyasətə yaxın olanların asanlıqla görə biləcəyi əli uzatdı.

Ərdoğanın xarici təhdidləri yox idi və daxildə də reytinqi qələbə qazanmağa kifayət edirdi. CHP sədrliyinə mübarizədə məğlub olan Məhərrəm İncənin ölkə başçılığı uğrunda savaşda Ərdoğana qalib gələcəyi ehtimalı yox idi. Olduqca zəif siyasətçi olan Kamal Kılıcdaroğluna partiyadaxili seçkidə məğlub olan İncənin seçkilərdə göstərdiyi performans alınmışdı. Lakin bəlli idi ki, zəif, qətiyyətsiz Məhərrəm İncənin bu dərəcədə həssas məqamda Ərdoğan kimi bir siyasi liderə, Fətullah Gülən kimi bir nəhəngin 40 illik imperiyasını darmadağın etmiş bir siyasətçiyə qalib gələcəyini düşünmək ağılsızlıq olardı. Bunu hər kəs dərk edirdi. CHP üzvləri belə Ərdoğanın qələbəsini qaçılmaz adlandırırdılar.

Deyəsən, istisnalar da var idi. Azərbaycanın bəzi müxalifət partiyaları seçki başlayan kimi İncəni qələbə münasibətilə təbrikə başladılar. 25 ilin müxalifəti bu dəfə də yanlış yapdı — düzgün hesablaya bilmədi. İncə yox, Ərdoğan qazandı və hakimiyyət iddiasında olan həmin partiyaların yeganə açıq qapısı — Türkiyə qapıları da üzlərinə bağlandı.

Keçək, daha ciddi məsələlərə. Hər kəsi bir sual düşündürür — Vaşinqton Ankara ilə barışdımı və son seçki bunu deməyə kifayət edirmi? Öncə onu vurğulayaq ki, ABŞ prezidenti Tramp ilk günlərdən verdiyi bəyanatlara sadiqdir və onu Ağ evin başçısı siyasi və iqtisadi dairələrin etimadını doğruldur. Tramp İranı da qan gölünə çevirmək istəyir və atdığı bütün addımlar buna yönəlib. Hələlik Vaşinqtonun hədəfində İrandır, İran dağıldıqdan sonra Türkiyə, daha sonra isə Şimali Koreya, Çin gələcək. ABŞ dünya ağalığına nail olmaq istəyir və odur ki, ilk növbədə türk-islam dünyasını diz çökdürmək niyyətindədir. Bu baxımdan, Ərdoğanın qələbəsi gözlənilən idi. Trampın əsas hədəfi — İrana qarşı hərbi müdaxilə məsələsi daha da qabardılacaqsa, Türkiyə seçkisi bu projenin tərkib hissəsi də ola bilər. Türkiyənin bu planda iştirakı birbaşa mümkün deyil, amma dolayısı ilə istisna deyil.

Trampa İran lazımdır. Bölgə yeni savaşa girir. İsrail, ABŞ, Rusiya, İran və Türkiyə kontekstində Azərbaycanın yeri necə olacaq? Onu da unutmaq olmaz ki, əgər, ABŞ İranı hədəfə alaraq, onu zərərsizləşdirmək istəyirsə, ilk növbədə bu ölkə mühasirəyə alınmalıdır. Vaşinqton artıq bu kontekstdə də fəaliyyətə başlayıb. Hələlik, ABŞ özü prosesə birbaşa müdaxilə etməsə də, İranla Səudiyyə Ərəbistanı arasında Yəmən üzərindən müəyyən ixtilafların yaşanmasına rəvac verib. 

Vaşinqtona Azərbaycanın da hər hansı bir formada cəlb olunacağı, Türkiyə-İran qarşıdurması lazımdır. ABŞ Türkiyəni Misir, BƏƏ, Bəhreyn Küveyt kimi İran əleyhinə olaraq ərəb koalisiyasında birləşdirmək istəyir. Bütün bunlar da birbaşa İsrailin təhlükəsizliyinə xidmət edən siyasətdir. Tramp İsrail maraqlarının əsas müdafiəçisi olaraq qalmaqdadır. Təbii ki, İranın mühasirəyə alınması üçün təkcə Yaxın Şərq ölkələrinin Tehrana qarşı olması yetərli deyil. Türkiyə, Azərbaycan və Ermənistan da Birləşmiş Ştatların bu planında yer almalıdır. İranı tamamilə mühasirəyə almaq üçün Azərbaycan və Türkiyənin də razılığı lazımdır.

Azərbaycan qonşu müsəlman ölkəsilə hər hansı bir böhran yaradacaq siyasət və hadisələrə yol vermək istəmir və Bakıya edilən təzyiqlərin də kökündə bu amil dayanır. Ümumiyyətlə, Azərbaycan regionda yeni bir savaşın çıxması əleyhinədir. Çünki anlayır ki, İranla hər hansı bir münaqişənin olacağı təqdirdə, regionda böyük humanitar faciə yaşana bilər. Onun da əsas əziyyətini İran daxilindəki soydaşlarımızın kütləvi miqrasiyası nəticəsində məhz Azərbaycan çəkəcək. Yəni ölkəmiz üçün humanitar faciə yaşana bilər. Azərbaycan ABŞ üçün geosiyasət aləti olmaq istəmir. Elə Türkiyə də bu oyunlarda yer almaq niyyətində deyil və bu baxımdan, Ərdoğanın qələbəsi İncənin qələbəsindən daha arzuedilən idi. Bunu hər kəs dərk edirdi, o cümlədən İncənin özü. İncənin Ərdoğanı tələm-tələsik təbrik etməsi də bu gerçəklikdən xəbər verirdi. Bunu hər kəs anladı. 25 ilin məğlublarından başqa…

470
Teqlər:
Məhərrəm İncə, səhv, plan, Ərdoğan, İran, seçki, müxalifət, Azərbaycan, ABŞ
ABŞ hərbçiləri, arxiv şəkli

Trampdan bahalı əməliyyat: bunun üçün pul tökmək günah deyil

42
(Yenilənib 20:11 10.08.2020)
ABŞ hərbçilərinin dislokasiyası xeyli xərc tələb edəcək, lakin istənilən halda bu, uzun illər ərzində onların Almaniyada qalmasına görə ödəniş etməkdən daha sərfəlidir.

BAKI, 10 avqust — Sputnik, İrina Alksnis. ABŞ-ın Müdafiə naziri Mark Esper bildirib ki, Amerika qoşunlarının Almaniyadan çıxarılması Rusiyanın qarşısının alınması strategiyasına uyğundur. Nazirin sərəncamında bəyan edilən bu mövqeni dəstəkləmək üçün yeganə bir arqumenti var: Birləşmiş Ştatlar əslində "daha çox qoşununu şərqə, Rusiya sərhədlərinə doğru çəkəcək". Dərd burasındadır ki, diqqətlə nəzərdən keçirsək, bu arqument yanlışdır və amerikalılar üçün son dərəcə xoş olmayan bir halı üzə çıxarır.

Almaniyanı təxminən 12 min hərbçi tərk edəcək. Onların əksəriyyəti – 6,4 min nəfər – ABŞ-a evə qayıdacaq. Qalanları İtaliya və Belçika da daxil olmaqla, digər Avropa ölkələrinə dislokasiya ediləcək. Polşaya isə – yəni düz Rusiya ilə sərhədə – yalnız min hərbçi göndəriləcək.

Bu rəqəmlər Esperin sözlərini elə də dəstəkləmir. Başqa cür ola da bilməzdi, çünki ABŞ-ın Almaniyadakı kontingenti ətrafında toqquşmaların NATO ilə Rusiya arasındakı qarşıdurmaya çox uzaq münasibəti var.

Hələ 2018-ci ilin iyununda "The Washington Post" Pentaqonun Avropada qoşunların irimiqyaslı dislokasiyasının dəyərini və nəticələrini təhlil etdiyi barədə yazıb. Qəzet iddia edib ki, Tramp həmin ilin əvvəlində bu ideyaya maraq göstərib. ABŞ Prezidentinin motivləri məhz müdafiəyə pul xərcləməkdən imtina edən NATO müttəfiqləri ilə bağlı olub. Bu, ilk növbədə Berlinə aid olub. Almaniya Şimali Atlantika Alyansının nizamnaməsinin tələbinə zidd olaraq illərdir ki, hərbi xərclərini ümumi daxili məhsulun 2 faizinə qədər artırmaqdan çəkinir.

Bir il əvvəl mövzu yenidən ictimailəşib. Həmin vaxt ABŞ-ın Almaniyadakı səfiri Riçard Qrenell ölkəsinin hərbi kontingentinin bir hissəsini Almaniyadan Polşaya çıxarmağa hazır olduğunu açıq şəkildə bəyan edib, çünki "almanların ticarət balansının profisitindən öz daxili məqsədləri üçün istifadə etdiyi bir vaxtda amerikalı vergi ödəyicisinin bundan sonra da Almaniyadakı 50 mindən çox amerikalıya görə pul ödəyəcəyini gözləmək təhqiramiz olardı".

Bu bəyanat Polşada ən qızğın və coşqun reaksiyaya səbəb olub. Ötən bir il ərzində polşalı siyasətçilər və media Almaniyanın əvəzinə məhz onların ölkəsinin Amerika hərbi qüvvələrinin Avropada cəmləşməsinin əsas yerinə çevriləcəyinə ümid edib. Məsələ hətta nüvə silahlarının dislokasiyası perspektivlərinin müzakirəsinə gəlib çatıb. Doğrudur, qeyd etmək lazımdır ki, bu danışıqlar boş yerdən peyda olmayıb, əksinə, hadisələrin bu cür inkişafına yol vermiş amerikalı rəsmilər tərəfindən təhrik edilib.

Ümumiyyətlə, faktları siyasi bəyanatlardan, planlardan və gözləntilərdən "təmizləsək", baş verənlərin mahiyyətini görərik.

Birləşmiş Ştatlar uzun illər boyu Almaniyanı dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri kimi hərbi xərclərini kəskin şəkildə artırmağa məcbur etməyə çalışıb. Amerikalılar tərəfindən təhdidlər və təzyiqlər davam edib, amma onların səyləri nəticə verməyib: Vaşinqton Almaniya hakimiyyətini mövqeyindən tərpədə bilməyib.

Görünür, Donald Tramp, nəhayət ki, baş verənlərdən bezib və odur ki, indi ölkənin müdafiə naziri və digər rəsmilər dövlət başçısının Almaniyadan hərbçiləri çıxarmaqla bağlı qəbul etdiyi qərarı ört-basdır etməyə çalışırlar ki, Birləşmiş Ştatlar bu vəziyyətdə uduzmuş görünməsin.

Lakin Birləşmiş Ştatlar məhz uduzmuş görünür: Almanlardan arzu ediləni əldə etmək mümkün olmayıb. Bu, iqtisadiyyata əlavə investisiyalar gətirməyib.

Avropadakı hərbi kontingent kiçiləcək və bu, Rusiyanın öz nüfuzunu və gücünü artırması fonunda baş verəcək. Lakin qoşunların çıxarılması Almaniya üçün zəif "cəza"dır: Almaniya həqiqətən iş yerlərini və hərbi infrastruktura xidmət etməklə əldə edilən müəyyən qazancı itirəcək, lakin bu itkilər ölkənin Vaşinqtonun tələblərinə əməl etməsi halında üzləşəcəyi itkilərlə müqayisə edilə bilməz.

Qısaca, Polşaya əlavə min hərbçinin göndərilməsi ABŞ-a öz imicini qorumağa və Rusiyanın qarşısının alınması kursunu saxladığını bəyan etməyə imkan verən yeganə arqumentdir.

Yəqin ki, bütün bu hekayədə ən maraqlı sual Trampın niyə kontingenti Almaniyadan çıxarmağa dair qərar qəbul etməsidir. Axı ona pişiyi quyruğundan dartmağa heç nə mane olmurdu. Mənfi nəticələr də, görünür, az olacaqdı.

Belə görünür ki, cavabı Amerika Prezidentinin şəxsiyyətində və onun milli lider kimi qarşıya qoyduğu məqsədlərdə axtarmaq lazımdır. Bütün ekssentrikliyinə baxmayaraq Donald Tramp, əslində, Amerikanın yığılıb qalmış sistemli problemlərin həllinə istiqamətlənib – o cümlədən radikal tədbirlər yolu ilə.

Digər məsələlərlə yanaşı, Birləşmiş Ştatlar elə bir tələyə düşüb ki, onun iqtisadi maraqları və dünya fövqəldövləti kimi şöhrəti arasında birbaşa ziddiyyətlər yaranıb. Əslində, prezidentin narazılığı tamamilə ədalətlidir: Amerika yalnız Avropanın müdafiə funksiyalarını öz üzərinə götürməyib, həm də bu müdafiə üçün öz cibindən ödəyir, çünki köhnə dünyanın ən böyük və zəngin iqtisadiyyatları onun boynunda rahat şəkildə oturublar.

Şübhəsiz, onların heç birinin, o cümlədən Almaniyanın Rusiya tərəfindən özünə qarşı hərbi təhlükənin reallığına inanmaması burada öz rolunu oynayıb. Odur ki, amerikalılar Moskva ilə hərbi-siyasi oyunu davam etdirmək istəsələr, Avropa Vaşinqtonun tərəfində olmağa hazırdır, lakin Vaşinqton öz ambisiyaları üçün özü ödəməlidir.

ABŞ-ın qlobal fövqəldövlət statusu isə Amerika elitası üçün dəyərlidir və bunun üçün pul tökmək günah deyil – o cümlədən uğursuz layihələrə.

Yalnız bu mövqe Donald Trampa uyğun deyil. O, dəfələrlə və açıq şəkildə bəyan edib ki, dünya liderliyi Birləşmiş Ştatlara və onun iqtisadiyyatına konkret fayda gətirməlidir. Əgər bu baş vermirsə, onda supergüc olmaq faydasız və bahalı bir axmaqlıqdır, bu statusu dəstəkləməyə sərf olunan resursları isə daha mənalı sahələrə yönəltmək daha yaxşı olardı.

Hərbi kontingentin bir hissəsinin Almaniyadan çıxarılması haqqında qərar prinsipial məsələlərdə Trampın sözlərinin əməllərindən fərqlənmədiyinin növbəti nümunəsi oldu. O, Berlinin mövqe dəyişikliyinə nail ola bilməyəcəyini anlayaraq biznesmen kimi addım atdı və xərclərin azaldılması prosesinə başladı.

Hərbçilərin dislokasiyası ABŞ-dan xeyli xərc tələb edəcək, lakin istənilən halda bu, uzun illər ərzində onların Almaniyada qalmasına görə ödəniş etməkdən daha sərfəlidir. Buna görə də əminliklə demək olar ki, Donald Trampın qərarı iqtisadi cəhətdən səmərəlidir və ABŞ-ın milli maraqlarına uyğundur.

Paralel olaraq, bu qərar, əlbəttə ki, Birləşmiş Ştatların qlobal hegemonluğunun demontajını davam etdirir, onun zəifliyini, üzərinə götürdüyü maliyyə öhdəliklərinin yükünü çəkə bilmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

42
Əlaqədar
Tramp NATO-nu ticarətlə qarışdırıb: Niyə Rusiyanı "Böyük yeddilik"də görmək istəmirlər
Trampın Putinə “son hədiyyəsi”
Dostluq ayrı, iş ayrı - NATO Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qarışmayacaq
Tramp bu ölkədən on minədək amerikalı hərbçinin çıxarılmasını təsdiqlədi
Tramp ABŞ-ı NATO-dan çıxarmaq istəyib - "Şimal Axını-2"-yə görə
Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov

Ekspert: “İpoteka kreditlərinin artması pandemiya ilə əlaqəli deyil”

11
(Yenilənib 10:31 10.08.2020)
Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov deyir ki, ciddi iqtisadi proseslər baş verməyibsə, belə kreditlərə tələbat yüksək olaraq qalır
Elnur Azadov: “Hazırda bazarda mənzilə tələbat yüksəkdir”

2020-ci ilin iyun ayında Azərbaycan bankları tərəfindən 18,6 milyon manat ipoteka krediti verilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üç dəfə çoxdur.

Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov Sputnik Azərbaycan-a deyir ki, kredit miqdarının həcmindəki bu artım pandemiya ilə əlaqəli deyil: “Əgər ciddi iqtisadi proseslər baş verməyibsə, belə kreditlərə tələbat yüksək olaraq qalır. Hazırda bazarda mənzilə tələbat yüksəkdir. İpoteka kreditlərinin miqdarının artması həm də həyata keçirilən sosial layihələrlə bağlıdır”.

Elnur Azadovun geniş şərhinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

11
Xəzər dənizindən Bakıya mənzərə, arxiv şəkli

Bölünə bilinməyən Xəzər - problem necə həll olunmalıdır?

0
(Yenilənib 13:19 12.08.2020)
Müəllifin uzun müddət ərzində üzərində işlədiyi bu kitabda region ölkələrinin siyasi, iqtisadi, hərbi, ekoloji problemlərindən bəhs edilir

BAKI, 12 avqust — Sputnik. Sputnik Azərbaycan Beynəlxalq Multimedia Mətbuat Mərkəzinin rəhbəri, politoloq İlqar Vəlizadənin "Xəzərin geopolitikası" adlı kitabı işıq üzü görüb.

Müəllifin uzun müddət ərzində üzərində işlədiyi bu kitabda region ölkələrinin siyasi, iqtisadi, hərbi, ekoloji problemlərindən bəhs edilir. Kitabda dənizin siyasi-hüquqi aspektlərin tənzimlənməsinə, Xəzərin statusu ilə bağlı danışıqlara, problemli məsələlərin həlli yollarının axtarışlarına xüsusi yer ayrılıb.

"Xəzərin Geopolitikası" kitabları
"2018-ci ildə avqustun 12-də Aktau şəhərində Xəzərin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın qəbul olunmasına baxmayaraq, dənizin, daha doğrusu, onun cənub hissəsinin bölgüsünə dair danışıqlar hələ də davam edir. Son illər region nəinki mühüm enerji mərkəzlərindən birinə, eyni zamanda da vacib nəqliyyat qovşağına çevrilib. Bu da onun dünyada, xüsusilə də Avrasiya məkanında geosiyasi və geoiqtisadi çəkisini artırır. Kitabımda bu məsələlərə geniş yer verilib", - deyə Vəlizadə öz kitabından danışarkən bildirib.

Kitabda eyni zamanda regionun hərbi-siyasi problemlərinə də toxunulub. Xəzər hövzəsi ölkələrinin hərbi donanmaların quruculuğu və inkişafı strategiyaları, hərbi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq və s. kimi məsələlər təhlil olunub. Kitabın son fəslində Xəzərin ekoloji problemlərinə və onların həlli yollarına toxunulub. "Xəzər unikal ekosistemdir və bu ekosistemin qorunması dənizin sahilləri boyu yaşayan milyonlarla insanın gələcəyini təmin etmiş olur", - deyə Vəlizadə kitabının nə qədər önəmli bir mövzuya həsr olunduğunu anlatmağa çalışıb.

Kitaba ön sözü Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədr müavini Sevinc Fətəliyeva və BDU-nun İqtisadi və sosial coğrafiya kafedrasının müdiri, coğrafiya elmləri doktoru, professor Çingiz İsmayılov yazıblar.

0
Əlaqədar
Tanınmış yazıçıdan mütaliə həvəskarlarına əvəzolunmaz hədiyyə
İtirilmiş nəslin nümayəndəsi - Ernest Heminquey