Tramp və Netanyahu

Vaşinqton bütün dünyada şüara çevirdiyi prinsipindən İsrail naminə imtina etdi

219
(Yenilənib 19:28 21.06.2018)
"Bu qərar bütün dünyada insan haqlarının real şəkildə qorunmasının ABŞ-ın marağında olmadığını göstərir"

Eldar Tanrıverdiyev, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 21 iyun — Sputnik. Gözlənilməz qərarları ilə yadda qalan Tramp Administrasiyası bu dəfə də atdığı radikal addımlarla yenidən dünyanın gündəminə gələ bilib. Belə ki, Birləşmiş Ştatlar BMT yanında İnsan Haqları Şurasından çıxması barədə qərar qəbul edib.

Nə qədər qəribə səslənsə də, müvafiq qərarı açıqlayan ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Nikki Heyli (Nikki Haley), eyni zamanda bəyan edib ki, "ABŞ-ın İnsan Haqları Şurasından çıxması bizim insan haqları sahəsində öhdəliklərimizdən geri çəkilməyimiz anlamına gəlmir".

Heyli çıxışının sonunda Şuranı ikiüzlülükdə və tamahkarlıqda ittiham etməkdən belə, çəkinməyib. Birləşmiş Ştatların bu qərarı dünya ölkələri tərəfindən də birmənalı olaraq qarşılanmayıb. Belə ki, dünyanın əksər ölkələri ABŞ-ı bu qərarına görə qınayıb, İsrail rəhbərliyi isə qərardan dərhal sonra baş nazir Benyamin Netanyahu səviyyəsində Tramp Administrasiyasının bu qərarını alqışlayıb.

Sputnik Azərbaycan məsələ ilə bağlı Rusiyanın "Strateq-PRO" analitik mərkəzinin direktoru Aleksandr Vedrussov və ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayzanın fikirlərini öyrənib.

Vedrussov hesab edir ki, ABŞ-ın BMT-nin İnsan Haqları Şurasından çıxmasının əsas səbəblərindən biri, bəlkə də birincisi İsraillə bağlıdır: "Amerikalıların fikrincə, Şura həddən artıq Fələstin — ərəb yönlü mövqe sərgiləyir. Bu vəziyyətdə isə uzun müddət İsrailin tərəfdaşı, strateji partnyoru olan ABŞ, xüsusilə İsrailə yaxınlığı ilə seçilən Tramp Administrasiyası Şuranın tərkibində olmamaq barədə qərar qəbul etdi".

Analitikin sözlərinə görə, bu qərarın arxasında kimlərin dayandığı məlumdur: "Daha geniş anlamda danışsaq, Birləşmiş Ştatlar üçün insan haqları anlayışı həmişə spesifik xarakterə malik olub. Məsələn, onları Şurada insan haqlarının kobud şəkildə pozulduğu Səudiyyə Ərəbistanının olması, hətta bu quruma sədrlik etməsi belə, narahat etməyə bilər. Lakin Venesueladan söhbət düşdükdə amerikalılar qurumda bu ölkənin təmsil olunmasını da tənqid edə bilərlər".

"ABŞ özlərinə sərf edən, ərazilərdə, ölkələrdə insan haqları şüarından istifadə edə bilirlər. Nümunə kimi Suriyanı göstərmək olar. Birləşmiş Ştatlar səhərdən axşama kimi Raqqanı, İraq Mosulunu bombalaya bilər, lakin sadəcə rusların Hələbdə nəsə etməsinə görə hay-küy yarada bilərlər. Bu ikili standartlar o qədər ABŞ siyasətinə kök atıb ki, Şuranın hazırkı heyətində bu qurumda olmağın onlara sadəcə sərf etmədiyi qərarına gəliblər" — A.Vedrussov deyib.

Onun fikrincə, ABŞ-ın BMT İnsan Haqları Şurasından çıxması ilə heç bir kritik, sensasiyalı hadisə baş verməyib: "Yəqin ki, ABŞ bu qərarı ilə növbəti dəfə öz prioritetlərini nümayiş etdirməyə qərar verib. Bu prioritetlər hamıya aydındır. Bu qərar bütün dünyada insan haqlarının – sosial və vətəndaş haqlarından asılı olmayaraq — real şəkildə qorunmasının ABŞ-ın marağında olmadığını göstərir".

Politoloqun dediyinə görə, İsrail onsuz da insan haqlarının müdafiəsinin təmin olunmasına görə elə də seçilmir: "Biz bunu bu yaxınlarda Fələstin ərazilərində baş verən qanlı toqquşmalar zamanı da gördük. Həmin vaxt baş verənlər beynəlxalq hüquq və normalara, BMT qətnamələrinə uyğun deyildi. Məhz buna görə də İsrail rəhbərliyi, baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ-ın BMT-nin İnsan Haqları Şurasından çıxması barədə qərarını alqışlayır", — politoloq əlavə edib.

ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza isə Birləşmiş Ştatlar hökumətinin onilliklər ərzində yalanlarına görə BMT-nin İnsan Haqları Şurasını tənqid etdiyini xatırladıb: "Rəsmi Vaşinqtona görə bu təşkilat nəinki insan haqları üçün az bir iş görür, hətta faktiki olaraq bütün dünyada insan haqlarına zərər vurur. Çünki qurumun üzvlərindən bəziləri – Çin, Venesuela, Konqo Demokratik Respublikası dünyada ən çox insan haqlarının pozulduğu ölkələr siyahısındadır".

Brayza qeyd edib ki, ABŞ, həmçinin insan haqlarının müdafiəsindən daha çox siyasi təşkilata çevrildiyi üçün Şuranı tənqid edir: "Vaşinqton, adətən, bu məsələdə İsraili nümunə göstərir. Son illər Şura tərəfindən İsrail əleyhinə 5 rəsmi qətnamə qəbul olunub ki, bu da Şimali Koreya, Suriya və Venesuelaya qarşı qəbul olunan qətnamələrin birlikdə sayından çoxdur".

Rusiyalı ekspert və sabiq amerikalı diplomat ABŞ-ın BMT-nin İnsan Haqları Şurasından çıxmasının nəticələrinin ağır olmayacağı məsələsində həmfikirdirlər.

Vedrussov beynəlxalq hüququn eroziyaya uğramasının və dünya birliyinin dünyada insan haqlarının pozulmasına laqeyd davranmasının, sadəcə təəssüf hissi doğurduğunu qeyd edir: "ABŞ-ın BMT İnsan Haqları Şurasından çıxması barədə qərarı nə BMT-nin beynəlxalq işlərdəki roluna, nə də BMT Təhlükəsizlik Şurasının işinə təsir edəcək".

Sabiq səfir də Birləşmiş Ştatların bu qərarının Yaxın Şərqdə təhlükəsizliyi və İsrail ilə Fələstin arasında münasibətlərə təsir etməyəcəyini vurğulayıb.

219
Teqlər:
Aleksandr Vedrussov, "Strateq-PRO" analitik mərkəzi, BMT yanında İnsan Haqları Şurası, Metyu Brayza, Benyamin Netanyahu, Donald Tramp, İsrail, Rusiya, ABŞ, səfir
Əlaqədar
Ermənistan üçün insan haqları, yoxsa Qarabağ - Bu gün Brüsseldə cavab veriləcək
Deputat: İnsan haqları ABŞ və Qərbin əlində dəyənəkdir
BMT-nin İnsan Haqları Şurasına yeni üzvlər seçilib
Beynəlxalq İnsan Haqları təşkilatı Rusiyanı qınadı
Вышка командно-диспетчерского пункта аэродрома аэропорта в населённом пункте Ходжалы, фото из архива

Xankəndi limanı: Sülhməramlıdan mülki təyinatadək

15
Üçtərəfli razılaşma imzalandıqdan və Rusiyanın sülhməramlı əməliyyatı başladıqdan sonra bölgədəki vəziyyət kökündən dəyişib.

 

BAKI, 3 dekabr — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı əməliyyatı mürəkkəb logistikası ilə fərqlənir. Xankəndindəki aerodromun bərpası və modernləşdirilməsi Rusiya HKQ-nin hərbi-nəqliyyat təyyarələrini qəbul etməyə imkan verəcək, yeni əməliyyat imkanları yaradacaq, qoşun birləşməsinin təchizatının bir çox problemlərini həll edəcək.

Qarabağı Ermənistan ilə yalnız eni 5 kilometr olan Laçın dəhlizi birləşdirir. Yola Ruisya sülhməramlıları nəzarət edirlər, amma yenə də bu yol bölgədə mümkün gərginləşmə halında ciddi təhlükə altında olacaq. Perspektivdə yeni yolun (dəhlizin) tikintisi və Laçın şəhərinin Azərbaycana təhvil verilməsi var. Lakin insanların və yüklərin operativ daşınmasına artıq bu gün ehtiyac var.

Xankəndindən Yerevana (Erebuni aviabazası, Zvartnos hava limanı) avtomobil yolu 320 km-dir. Əməliyyatın ilk günlərində sülhməramlılar Xankəndinə bu marşrutla gedirdilər. Sonra (noyabrın 28-dən) yeni marşrut ortaya çıxdı: Rusiyadan gələn yük və texnika dolu vaqonlar Azərbaycanın Bərdə dəmiryolu stansiyasına gəlir və buradan avtomobillərlə təxminən 100 km-lik Bərdə-Ağdam-Xankəndi marşrutunu qət edir. Bu marşrutla da məsafə uzaqdır.

Dağlıq Qarabağın şəraitində bölmələrin, yüklərin və texnikanın operativ şəkildə yüz kilometrlərlə məsafəyə çatdırılması mürəkkəb qoşun əməliyyatına çevrilir. İldə iki dəfə sülhməramlı qruplaşmanın şəxsi heyəti rotasiya edilməlidir. Bölgədə vəziyyətin gərginləşməsi əlavə qüvvə və vəsait tələb edə bilər. Xankəndi şəhərinin 9 kilometrliyində hava limanı var və o nəzəri olaraq ağır hərbi-nəqliyyat aviasiyasını qəbul edə bilər. Burada uçuşlar 1990-cı illərin əvvəllərində hərbi əməliyyatlara görə dayandırılıb. Hava limanının infrastrukturu 2020-ci ilin sentyabr və oktyabrında Azərbaycanın raket zərbələri nəticəsində zərər görüb, lakin uçuş-enmə zolağının (UEZ) uzunluğu 2200 metrdir. Yerli relyef lazım gələrsə, zolağın uzunluğunu 1 000 metr artırmağa və yanında ikincisini tikməyə imkan verir. Xankəndi yaxınlığındakı hava limanının bərpası və modernləşdirilməsinin qiyməti yaxından baxdıqda uzun illik uzaq məsafəyə uçuşlardan, nəhəng vaxt və qüvvə xərclərindən baha olmaya bilər. Hava limanı həmçinin mülki yüklərin daşınması üçün logistik mərkəz və perspektivdə Dağlıq Qarabağın iqtisadi inkişafının vacib tərkib hissəsi ola bilər.

Uzaq və təhlükəli yol

Rusiyalı sülhməramlılar 23 müşahidə postunda 24 saat Dağlıq Qarabağdakı atəşkəs rejiminə nəzarət edirlər, Laçın dəhlizi ilə əhalinin və avtonəqliyyatın hərəkətinin təhlükəsizliyini təmin edirlər. Noyabrın 14-dən 30 minədək qaçqın öz evinə qayıdıb. Bölgədə fəal şəkildə rusiyalı istehkamçılar, hərbi həkimlər, FHN əməkdaşları işləyirlər.

Sülhməramlı qüvvələrin həll olunması daimi mobillik tələb edir. Qarabağ müharibəsinin dayandırılması barədə üçtərəfli Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan razılaşmasının əsasında Moskvayla Bakı arasında imzalanmış xüsusi protokol Azərbaycanla Ermənistan arasında nəqliyyat kommunikasiyaların açılmasını nəzərdə tutur. Aydındır ki, bu sənəd nəinki yerdəki, həm də səmadakı qadağaları da götürür. Söhbət Xankəndi hava limanına uçuşlardan gedir. Rusiyadan birbaşa reys bir çox logistika və təchizat problemlərini aradan qaldırardı, 15-ci sülhməramlı briqadanın qoşun birləşməsi üçün yeni əməliyyat imkanları yaradardı.

Daha əvvəl Gürcüstan Azərbaycan və Ermənistanın xahişi ilə öz hava məkanını Yerevana uçuş həyata keçirən Rusiya hərbi-nəqliyyat aviasiyası üçün açmışdı. Oradan yüklər quru uzaq yolla Xankəndinə daşınırdı. İndi bölgənin səmasını tam açmağın əsl vaxtıdır. Bu, Azərbaycandan Naxçıvan Muxtar Respublikasına yol çəkilməsi layihəsinə də fayda verə bilər.

Bağlı səma

Xankəndi hava limanı 2012-ci ildə artıq təmir olunmuşdu və təyyarələri qəbul etməyə hazır idi. Lakin bu, Bakının əks-reaksiyasına görə baş vermədi. Lakin üçtərəfli razılaşma imzalandıqdan və Rusiyanın sülhməramlı əməliyyatı başladıqdan sonra bölgədəki vəziyyət kökündən dəyişib. Uçuşların təhlükəsizliyinə yenidən baxmaq və qadağaları götürmək vaxtıdır. Həm də Ermənistanla Azərbaycan bu məsələdə bir-birilərinə borclu qalmırlar: Bakıdan Naxçıvana reyslər Ermənistan üzərindəki beynəlxalq dəhlizlərdən keçir və erməni aviaşirkətləri də Azərbaycan səmasındakı beynəlxalq səviyyədə qorunan hava koridorlarından istifadə edirlər.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev son çıxışında deyib: "Bu gün Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər və mütləq oraya qayıdacaq azərbaycanlılar gün gələcək yenə yaxşı qonşuluq şəraitində yaşayacaqlar. Burada logistik məsələlər var, nəqliyyat məsələləri var, enerji təhlükəsizliyi var. Biz bütün bu məsələləri nəzərdən keçirəcəyik".

Bu sözlər ümid verir. Əgər bu yüksək dağlıq ərazidəki hava limanı tezliklə işə başlasa, bu regional sülhə və təhlükəsizliyə fayda verəcək.

15
Teqlər:
Rusiya, sülhməramlılar, Dağlıq Qarabağ, hava limanı, Xankəndi
Çində neft tankeri, arxiv şəkli

Çin neft emalı sahəsində ABŞ-ı geridə qoydu: Bunun Rusiyaya faydası olacaqmı

11
(Yenilənib 22:35 02.12.2020)
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin noyabr hesabatına əsasən, Çində gələn ilin sonunda iki yeni neft emalı zavodu fəaliyyətə başlayacaq. Ümumi emal gücü gündəlik 1,2 milyon barelə bərabər daha 4 zavodun tikilməsi də nəzərdə tutulub.

BAKI, 2 dekabr — Sputnik, İrina Badmayeva. Pekin benzin və dizel yanacağına gediş edərək neft emalı gücünü artırır. Gələn il Çin bu göstəricilərə görə ABŞ-ı ötəcək. Çox güman ki, amerikalılar ÜDM-də də çinliləri geridə qoyacaqlar. Lakin analitiklərin də qeyd etdiyi kimi, pandemiyanın ikinci dalğası buna mane ola bilər.

Lider dəyişikliyi

Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) Dövlət Statistika Bürosunun məlumatına görə, oktyabr ayında ölkədə neft emalı 2,5 faiz artaraq tarixi rekord həddə – sutkalıq 14,09 milyon barelə çatıb. Halbuki ABŞ-da sentyabr ayında bu göstərici cəmi 13,5 milyon barelə bərabər olub.

Neft buruğu, arxiv şəkli
© REUTERS / Nick Oxford

Və çinlilər bununla da kifayətlənmək fikrində deyillər. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin noyabr hesabatına əsasən, Çində gələn ilin sonunda iki yeni neft emalı zavodu fəaliyyətə başlayacaq. Halbuki bunun 2023-cü ildən tez baş verməyəcəyi gözlənilirdi. Ümumi emal gücü gündəlik 1,2 milyon barelə bərabər daha 4 zavodun tikilməsi də nəzərdə tutulub.

Çin artıq bir neçə on ildir ki, artan benzin və dizel yanacağı tələbatını ödəməyə cəhd göstərir. Deməli, göstərilən səylər boşa getməyib.

"2000-ci ildən bəri ölkə neft məhsulları istehsalını üç dəfə artırıb. 2025-ci ilə qədər neft emalı gündə 20 milyon barelə çatacaq", – deyə "TeleTrade" informasiya-analitika mərkəzinin baş iqtisadçısı Mark Qoyhman bildirib.

O, belə hesab edir ki, artıq 2021-ci ildən etibarən ABŞ keçən XIX əsrdən bəri bu sahədə qoruyub saxladığı liderliyini itirəcək.

Amerikada neft qiymətləri son bir ildə ən aşağı səviyyəyə düşüb. Məsələn, bu ilin mart ayının 18-də Brent markalı neft 15 faiz ucuzlaşaraq 2003-cü ildən bəri ilk dəfə bir bareli üçün 24,52 dollardan satılıb.

Dünyada yanacağa olan tələbat da aşağı düşüb. Bu səbəbdən də neft emalı rekord həddə – 1,7 milyon barelə kimi azalıb. Üstəlik, bunun böyük hissəsi Amerika neftayırma zavodlarının payına düşdü. Mark Qoyhmanın sözlərinə görə, həmin zavodlardan bəziləri bağlanır, yerdə qalanları isə hər il Meksika Körfəzi sahilləri boyunca baş verən qasırğalardan yararsız hala düşüb və onların bərpası böyük investisiya tələb edir.

Yaşıl enerji: kim udur, kim uduzur

"Alor Broker"in baş analitiki Aleksey Antonov belə hesab edir ki, Çinin uğur qazanmasının daha bir səbəbi bu ölkədə koronovirusa qarşı aparılan effektli mübarizədir. Onun sözlərinə görə, ÇXR-in iqtisadiyyatı bərpa olunur və sabitlik nümayiş etdirir, Avropa və ABŞ-da isə əksinə, geriləmə davam edir.

"Çinlilər yalnız neft emalı sahəsində deyil, həm də metallurgiyada liderlik edirlər. Birinci dərəcəli resursların həqiqi istehlak mərkəzi olan Çin indi daha yüksək əlavə dəyərli bir emal sənayesini inkişaf etdirir", – deyə Mark Qoyhman bildirir.

İqtisadçı qeyd edir ki, eyni tendensiyalar Hindistan və Orta Şərqdə də müşahidə olunur. Bu isə hətta Asiya bölgəsində, məsələn Sinqapurda belə Qərb şirkətlərinin bir sıra köhnəlmiş müəssisələrinin bağlanmasına gətirib çıxarır.

Bundan başqa, ABŞ və Avropa alternativ enerji mənbələrinin lehinə karbohidrogenlərdən tədricən imtina edir. Çinin isə belə sərt ekoloji öhdəlikləri yoxdur.

"ABŞ çirkli istehsal meydanı rolunu ÇXR-ə verərək yaşıl enerjiyə gediş edir. İqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələr bərpa olunan enerji mənbələrinə keçidi geri qalan dövlətlərin hesabına maliyyələşdirəcək və onları "ekoloji vergilər" ödəməyə məcbur edəcək. Ağ Ev rəhbərliyində bu işlə yeni prezidentin dövründə iqlim məsələləri üzrə xüsusi müşavir kimi çalışacaq məşhur siyasətçi Con Kerri məşğul olacaq", – deyə "Hamilton" investisiya şirkətinin eksperti Anton Qrinşteyn bildirir.

Dünyanın ən iri neft-qaz istehsalçılarından olan Rusiyaya gəlincə, Mark Qoyhman bu fikirdədir ki, ölkə 15-20 il ərzində itirilmiş neft gəlirlərini əvəzləmək üçün xəzinəni doldurmağın digər mənbələri barədə ciddi düşünməlidir. O, belə hesab edir ki, qısa müddətdə Çində neft məhsulları istehlakının artması fonunda bu istiqamətdə xammal ixracına yönəlmək lazımdır.

Pandemiya: Asiya ssenarisi

Bununla belə, hər şeyin bir sonu olduğu kimi ənənəvi enerji mənbələri də tükənməyə doğru gedir. Çox güman ki, 2025-ci ilə qədər ÇXR-də istehsal gücünün artması tələbi üstələyəcək. Çinin CNPC neft və qaz korporasiyasına görə, beş il ərzində ölkədə gündəlik 1,4 milyon barel neft məhsulu artıqlığı yarana bilər.

"İndi, ABŞ ilə gərgin münasibətlər şəraitində Çin neftçiləri xarici ticarətdəki məhdudiyyətlərin geri qayıtmasını və beləliklə, dövlətin nüfuzunun yüksəldilməsini istəyirlər", – deyə Aleksey Antonov bildirir.

Buna görə də, qarşıdakı üç-beş il ərzində yalnız neft emalı sahəsində deyil, həm də əsas iqtisadi göstərici sayılan – ÜDM-in həcmi baxımından da dünyada lider dəyişikliyinin baş verəcəyini gözləmək olar.

"Pandemiyaya qədər Amerika iqtisadiyyatına çatmaq üçün Çinə heç beş il də lazım gəlmədi. İndi koronovirusla daha təsirli mübarizə sayəsində çinlilər bir az da irəli gedə bilər", – deyə Anton Qrinşteyn qeyd edir.

Digər tərəfdən, Amerika öz mövqeyini əldən verməyə hazırdırmı? Ekspertin sözlərinə görə, ABŞ hakimiyyəti bu problemi iqtisadi və diplomatik yolla həll etməyə çalışsa da, işə yaramayıb. Və indi biznesmen-prezidenti siyasətçi-prezident əvəz edir.

Bundan başqa, Çində neft emalı məhsullarına olan tələbin kəskin artması epidemioloji vəziyyətin yaxşılaşması ilə əlaqədardır. Ancaq Asiya qitəsində də pandemiyanın ikinci dalğasının baş verəcəyi istisna olunmur. İndoneziya, Yaponiya və Cənubi Koreyada artıq yoluxma hallarının yenidən artması qeydə alınıb. Bu isə ABŞ və Çin arasındakı güc nisbətini kökündən dəyişdirə bilər.

11
Teqlər:
Alternativ enerji mənbələri, neft emalı zavodu, ABŞ, Çin, neft