Səudiyyə Ərəbistanı

İslam dünyasının qibləgahı ətrafında baş qaldıran "fırtına" vəd edir?

540
(Yenilənib 10:35 28.02.2018)
Siyasi araşdırmaçılarin fikrincə, Səudiyyə Ərəbistanında başlayan islahatlar sırf Qərbin sifarişi ilə həyata keçirilir

BAKI, 27 fevral — Sputnik. Səudiyyə Ərəbistanı son bir neçə aydır ki, dünya gündəmindən düşmür. Öncə şahzadələrin həbsi, daha sonra milyardlarla dollar qarşılığında onların azadlığa buraxılması, indi də ordudakı gözlənilməz istefalar dünyanın diqqətini ərəb yarımadasına çevirib.

Səudiyyə Ərəbistanı kralı Salman ibn Əbdüləziz Baş Qərargah rəisi Əbdülrəhman ibn Saleh əl-Bünyanı işdən azad edib. Həmçinin Quru Qoşunları komandanı, Hava Hücumundan Müdafiə və Strateji Əhəmiyyətli Raket Qoşunları komandanı da istefaya göndərilib. Ölkənin yeni Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə Fayad ibn Həmid ər-Ruvayl təyin olunub. Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının komandanı general-leytenant Məhəmməd ibn Avvad Sühaymın yerinə general-leytenant Fəhd ibn Abdulla Məhəmməd əl-Müteyr təyin olunub. Hökumətdəki kadr dəyişiklikləri qubernatorları, müavinləri və şəhər merlərini də ağuşuna alıb. Əmək və sosial inkişaf naziri də işdən çıxarılıb. Onun yerinə Tamader ər-Rammah gətirilib.

Siyasi araşdırmaçılar belə hesab edirlər ki, islahatlar sırf Qərbin sifarişi ilə həyata keçirilir. Səudiyyə öz diplomatiyasında da Vaşinqtonun sifarişləri ilə hərəkət edir. Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran arasında vəziyyətin gərginləşməsi də Birləşmiş Ştatların maraq dairəsindədir. Bu baxımdan, Səudiyyə Ərəbistanının İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlayacağı da istisna edilmir.

Bu ərəfədə kral öz hakimiyyətini də möhkəmləndirir. İranla vəziyyətin gərginləşməsinin əleyhinə olanlar həbs edilir. Səudiyyə Ərəbistanında və şəxsən kral ailəsində kimin korrupsiya ilə məşğul olub-olmadığını müəyyənləşdirmək qeyri-mümkündür. Çünki Səudiyyə Ərəbistanında kral ailəsinin davranışı, onların şəxsi biznesi və dövlət hakimiyyətini əllərində saxlaması o qədər bir-birinə qarışıb ki, orada təxminən kralın yaxınları nə işlə məşğuldursa, həbs edilən şahzadələr də o işlə məşğuldurlar.

Səudiyyə Ərəbistanında olan islahatlar daha çox qadın azadlıqlarını nəzərdə tutur. Bu ölkədə ancaq indi icazə verilir ki, qadın maşın sürsün. İranda isə demək olar ki, maşın sürənlərin yarısı qadınlardır. Yəni İran qadınları bu hüququ artıq 20 ildən çoxdur ki, əldə ediblər. Yaxud da qadınların televiziyada çıxış məsələsini qeyd etsək, buna da Səudiyyə Ərəbistanında ancaq indi icazə verilib. Amma bildiyimiz kimi Misir də ərəb dövlətidir və orada çoxdan televiziyada qadınlar işləyir.

Buna görə də Səudiyyə Ərəbistanında aparılan islahatlar onun öz daxili işidir. Bu islahatlar da sırf Qərbin xoşuna gəlməkdən ötrüdür. Yəni bu mənada Səudiyyə Ərəbistanı Trampa vəd verib və indi də o vədləri yerinə yetirir. Həmçinin, bildiyimiz kimi, Səudiyyə Ərəbistanındakı islahatların və xüsusən qadınlarla bağlı islahatların arxasında Trampın xanımı və qızının yaratdığı fond dayanır.

Səudiyyə Ərəbistanı kralı Salman bin-Əbdüləziz, arxiv şəkli
© AFP 2020 / FAYEZ NURELDINE

Bu yaxınlarda ABŞ prezidenti Donald Tramp İranı sülh üçün böyük təhlükə adlandırıb. O, öz seçki kampaniyasının gedişində Yəmən və Suriyanın İran tərəfindən zəbt olunacağı xəbərdarlığını etmişdi. ABŞ prezidenti səudiyyəlilərlə irimiqyaslı silah satışı müqaviləsi imzaladı və onların insan haqlarına qarşı törətdikləri cinayətləri qınamaqdan imtina etdi.

Digər tərəfdən, Suriyadakı müharibə Bəşər Əsədin tərəfini tutan Rusiya və İranı birləşdirdi. Lakin dünya siyasəti daha çox qeyri-ardıcıl olur. Yəməndə və Suriyada dünya nəhəngi ABŞ Səudiyyə Ərəbistanı ilə birləşir, amma İraqda Amerika İranın dəstəklədiyi müqavimət qüvvələri ilə çiyin-çiyinə İŞİD-ə qarşı vuruşur.

Səudiyyə Ərəbistanı isə öz növbəsində sünnilərin üstünlük təşkil etdiyi yaraqlıları dəstəkləyir. Bunların içərisində Azad Suriya Ordusu və həmçinin də "Əl-Qaidə" qruplaşması ilə bağlı olan "Cəbhət ən-Nusra" kimi təşkilatlar var. İran və Rusiya Suriya müharibəsində daha aktiv rol oynamağa başlayandan sonra, Səudiyyə Ərəbistanı terrorçulara göndərdiyi silahın miqdarını bir qədər də artırıb.

Bəzi siyasi təhlil mərkəzlərində belə hesab edirlər ki, ABŞ və Səudiyyənin münasibətlərinin pozulması dünyanı yeni krizisə apara bilər. Çünki ABŞ Səudiyyə Ərəbistanının neftin qiymətinin bahalaşması üçün atdığı addımları bəyənmir. Əgər kral bu məsələdə ABŞ-ın yanında olmasa, vəziyyət daha da kritikləşəcək.

Analitiklər Əl-Riyadın ABŞ-a qarşı belə bir addım atacağına inanmır. Çünki elə bir şey olarsa, bundan siyasi və iqtisadi baxımdan ən çox zərəri kral ölkəsinin özü görəcək. ABŞ-ın neft qiymətini tam aşağı sala biləcək neft ehtiyatları var. Əgər o neft ehtiyatlarının, heç olmasa, 10 faizi bazara çıxarılsa, neftin qiyməti kəskin şəkildə ucuzlaşacaq.

Həmçinin ABŞ Səudiyyə Ərəbistanını özünə düşmən elan edib İranla müttəfiqlik qursa, Səudiyyə bütün sistemini itirə bilər. Bunu əl-Riyad da anlayır və odur ki, özünü Vaşinqtonun vassalı kimi aparır…

540
Teqlər:
Salman ibn Əbdüləziz, kral, islahat, İran, Səudiyyə Ərəbistanı, Qərb, ABŞ, neft
Əlaqədar
Səudiyyədən müsəlmanları qızdıracaq addım: İsrail üçün hava məkanı açıldı
Səudiyyə Ərəbistanı yol ayrıcında
Səudiyyə Ərəbistanında növbəti siyasi zəlzələ
Səudiyyə Ərəbistanında qalmaqal: Amerikalı biznesmenlərə işgəncə verilir
Fransadan Səudiyyə Ərəbistanına təcili telefon zəngi
BVF

BVF dünyanı xilas etməyin yolunu tapıb: Rusiyanı yoxsulluqla təhdid edir

40
(Yenilənib 23:48 19.10.2020)
Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) rəhbərliyinin bəyanatlarından belə məlum olur ki, bu nəhəng beynəlxalq maliyyə təşkilatı 1944-cü ilə qayıtmaq niyyətindədir, ya da ən azı COVID-19 pandemiyasını bəhanə gətirərək 1944-cü ili təkrarlamaq istəyir

BAKI, 19 oktyabr — Sputnik. İvan Danilov. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) rəhbərliyinin bəyanatlarından belə məlum olur ki, bu nəhəng beynəlxalq maliyyə təşkilatı 1944-cü ilə qayıtmaq niyyətindədir, ya da ən azı COVID-19 pandemiyasını bəhanə gətirərək 1944-cü ili təkrarlamaq istəyir. BVF rəhbərlərinin sözlərindən belə çıxır ki, təşkilat epidemiyanın iqtisadi və humanitar sahədəki nəticələrinin aradan qaldırılması üçün dünyaya yardım etməyə çalışır. Əslində isə onların bu sözlərinin arxasında tamamilə başqa məqsədlər dayanır. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə nüfuzu xeyli aşağı düşmüş bu iri maliyyə təşkilatının liderləri öz insanpərvər niyyətlərinə yalnız dünyadan xəbərsiz sadəlövh adamları inandıra bilərlər. Çünki bu Vaşinqton mərkəzli quruma borclu olan dövlətlərdə sosial proqramların dayandırıldığı və "iqtisadi dirçəlişdə BVF-nin tələblərini yerinə yetirmək" adı altında dövlət təşkilatlarının qəpik-quruşa satışa çıxarıldığı artıq çoxlarına sirr deyil.

Amerikalı rəqiblərimizin haqqını yeməməliyik: G7-nin elit-neomüstəmləkə klubu xaricindəki ölkələrin BVF-də nəzarəti ələ keçirmək cəhdləri qərar qəbuletmə prosesində Çinin (və ya hətta Rusiyanın) təsirinin artırılması istiqamətində müəyyən irəliləyiş olmasına baxmayaraq, hələlik uğurla nəticələnməyib.

Ümulikdə isə inkişaf etməkdə olan ölkələrin baş kreditoru (əslində isə "Planetin baş Şeyloku") hələ də qətiyyən ədalətli olmayan "qloballaşma" versiyasının təbliğinə yönəlib.

Əgər COVID-19 pandemiyası başladığı vaxt Qərb mediası və mütəxəssisləri qloballaşmanın bu versiyasının gələcək taleyi üçün narahat olurdularsa, indi "qlobal Şeylok" daha bir Bretton Vuds konfransına (BVF – məhz 1944-cü ildə keçirilən bu konfransda təsis edilib) ehtiyac olduğunu bildirir. Başqa sözlə, mövcud qloballaşma sxemi epidemiyanın əsas qurbanına çevrilib və necə deyərlər, hələ onun meyiti soyumamış iri maliyyə qurumları başqa bır qloballaşma metoduna ehtiyac olduğunu dünyaya car çəkir.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun idarəedici direktoru Kristalina Georgiyeva Andorranın Fonda üzv olması ilə üst-üstə düşən rəsmi müraciətində tarixi anın gəlib çatdığını bildirir:

"Andorranı 190-cı üzvümüz kimi qarşılayacağımız anı səbirsizliklə gözlədiyimiz vaxt BVF-nin gördüyü iş bəşəriyyətin qardaşlıq və bərabərlik prinsipləri üzərində qurulan əməkdaşlıq və həmrəylik dəyərlərinin bir sübutudur. Bu gün biz yeni bir "Bretton Vuds anı" ilə qarşı-qarşıya qalmışıq. Pandemiya artıq bir milyondan çox insanın həyatına son qoyub. Bu il dünya iqtisadiyyatının 4,4 faiz geriləməsinə səbəb olan iqtisadi fəlakət gələn il bütün dünyada istehsalın 11 trilyon dollar azalması ilə nəticələnəcək. Və yenə bizim qarşımızda iki böyük məsələ dayanır: bu günün böhranı ilə mübarizə apararaq daha yaxşı gələcək qurmaq".

Baxın görün indi BVF nə təklif edir:

"Biz daha çox borc şəffaflığına və kreditorların koordinasiyasının yaxşılaşdırılmasına nail olmalıyıq. G20 ölkələrinin "Suveren Borcların Həlli üçün Ümumi Çərçivə" mövzusundakı müzakirələri və özəl sektor da daxil olmaqla suveren borc idarəçiliyi üçün daha yaxşı quruluş çağırışları bizi ruhlandırır. Üzv ölkələrimizlə birlikdə biz onların siyasətini dəstəkləyirik".

Buradakı "borc şəffaflığı" ifadəsinin əslində Çinə aid olduğunu başa düşmək çətin deyil. Bu ilin fevral ayında Yaponiyanın "Quarts" iqtisadiyyat jurnalı BVF-nin və Dünya Bankının (DB) Çinin inkişaf etmiş ölkələrə təsirinin artmasından narahat olduqlarını yazmışdı.

Co Bayden, arxiv şəkli
© REUTERS / Kevin Lamarque / File Photo

"BVF və DB Çinin təsir gücünün artmasından narahatdır. Çin böyük kreditor olmasa da, zəif iqtisadi parametrlərinə görə seçim imkanı məhdud olan Afrika ölkələrində son dərəcə təsirli kapital mənbəyinə çevrilib. Çin qitə daxilində çox ehtiyac duyulan infrastruktur layihələri üçün dövlət müəssisələri vasitəsi ilə əlverişli maliyyə paketi təqdim edir. Dünya Bankının Prezidenti Devid Malpassanın sözlərinə görə, bu zaman ortaya çıxan əsas problemlərdən biri şəffaflığın olmamasıdır: "Onlar (Çin – müəllifin qeydi.) kreditin həcmini artırıblar və bu yaxşı halıdır. Biz inkişaf etməkdə olan ölkələrə daha çox kredit verməyin tərəfdarıyıq. Ancaq çox vaxt onların müqaviləsində xüsusi maddə olur ki, bu da Dünya Bankına və ya özəl sektora kredit sazişinin şərtlərini görməyi qadağan edir".

Böyük ehtimalla BVF Çinin kimə nə qədər kredit verməsinə bu ölkənin özünün deyil, Qərb dövlətlərinin və fondun nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən çoxtərəfli format çərçivəsində qərar verilməsini istəyir. Bu isə yeni bir qlobal maliyyə qardaşlığı qurmaq cəhdi kimi deyil, inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün mövcud və əslində neomüstəmləkə kreditləşmə sxemini nəyin bahasına olursa olsun qorumaq istəyi kimi görünür ki, Pekin də buna mane olur.

BVF-nin parlaq qlobal gələcək qurmaq üçün əsaslandığı digər təməl prinsip də Rusiyanın iqtisadi təhlükəsizliyi və büdcəsi üçün birbaşa təhdiddir:

"Pandemiya artıq sağlamlıq tədbirlərinə laqeyd qalmayacağımızı göstərdiyi kimi, iqlim dəyişikliyini də görməzlikdən gələ bilmərik - bu bizim üçüncü imperativimizdir. Makro iqtisadi səviyyədə mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyindən, inkişaf və rifah üçün böyük təhdidlər yaratdığından iqlim dəyişikliyinə də xüsusi diqqət yetiririk. Bu insanlar və planet üçün çox vacibdir. Araşdırmalarımız göstərir ki, aparılan düzgün maliyyə siyasəti və karbon qiymətlərinin bahalaşması nəticəsində 2050-ci ilədək atmosferə atılan tullantıları sıfıra endirmək və milyonlarla yeni iş yerinin açılmasına kömək etmək mümkündür. Yaşıl bir dünya qurmaq, eyni zamanda insanların rifah halını yaxşılaşdırmaq üçün tarixi fürsətimiz var – aşağı faiz dərəcələri ilə bu günün doğru investisiyaları sabah bizə dörd qat divident qazandıra bilər: gələcək itkilərin qarşısını almaq, iqtisadi qazancları stimullaşdırmaq, həyatları xilas etmək və hamı üçün sosial və ekoloji fayda əldə etmək".

Əslində bütün bunlar aşağıdakı mənaya gəlir: "150 ildir karbohidrogenlərin kütləvi istifadəsi ilə ən yüksək texniki tərəqqinin nəticələrindən zövq alan Qərb ölkələri yenə firavan həyat sürməyə davam edəcəklər, dünyanın qalan hissəsi isə "iqlim mühafizəsi" adı altında əbədi yoxsulluğun alçaldıcı məhrumiyyətlərinə məruz qalacaq.

Yaşıl enerjinin yaratdığı iş yerləri isə eko-aktivistlər, Avropa və Amerikada yaşıl enerji şirkətlərinin səhmdarları üçün iş yerlərindən başqa bir şey olmayacaq.

BVF direktorunun haqqında söz açdığı "karbon qiymətlərinin bahalaşması" Avropa Şurasının Rusiyaya qarşı tətbiq etmək istədiyi "karbon tarifləri"nin "müjdəçi"si sayıla bilər. Avropa Şurası davamlı şəkildə Rusiyanı ucuz neft və qaza görə bu tariflərlə təhdid edir.

Rusiyaya qarşı karbon tariflərinin tətbiqi vəziyyətində ixracatçılarımız (və sosial proqramlar ilə birlikdə Rusiya büdcəsi) ildə on milyard dollar itirəcək, əvəzində Qreta Tunberqin pərəstişkarları və yaşıl iqtisadiyyat tərəfdarları xoşbəxt olacaqlar. BVF-nin canlandırdığı parlaq gələcək Oruel qələminə layiq Ezop dili ilə yazılmış antiutopiyadan başqa bir şey deyil: ekologiya – yoxsulluq, şəffaflıq – Vaşinqtona və BVF-yə boyun əymək kimi başa düşülməlidir.

Doğrudan da biz tarixi anla qarşı-qarşıya qalmışıq. Ancaq bu, ikinci Bretton Vuds hadisəsinin yaşanması üçün deyil, 1944-cü ildə ABŞ-da ortaya çıxan qloballaşma bədheybətinin axırına çıxmaq üçün həlledici məqamdır.

40
Sərsəng su anbarı, arxiv şəkli

Qarabağın su mənbələri: Ermənistan Laçın Kəlbəcəri niyə qaytarmaq istəmir?

424
(Yenilənib 22:14 19.10.2020)
Fərzəli Həsənov: "Erməni Sərsəng su anbarından daim bizə zərər vermək üçün istifadə edib. Tərtərə su lazım olanda suyu kəsib, daşqın olanda, suya ehtiyac olmayanda isə su verib".

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 19 oktyabr — Sputnik. Suqovuşan, Sərsəng, Xaçınçay su anbarı, Xudafərin, Füzulidə Köndələn çayının üzərində 3 kaskad anbarlar bu illər ərzində ermənilər tərəfindən istismar edilib.

Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin (AzMİU) dosenti Fərzəli Həsənov danışıb.

Onun sözlərinə görə, erməni Sərsəng su anbarından daim zərər vermək üçün istifadə edib. Belə ki, Tərtərə su lazım olanda suyu kəsib, daşqın olanda, suya ehtiyac olmayanda isə su verib:

"Biz hələ Sərsəng su anbarını almamışıq. Qarabağın düzən hissəsinin su mənbəyi olub. Erməni deyir ki, 5 rayon qaytarılsa da, 2 rayon qaytarılmayacaq. Buna səbəb kimi isə Tərtər və Həkəri çaylarının mənbəyi Kəlbəcərdədir. Onlar bizim anbarlarımızı daim istismar ediblər. Məsələn, Xudafərin Cəbrayıl ərazisindədir. Xudafərin su anbarından 12 kilometr aşağıda "Qız qalası" su qovşağı var. İran və Azərbaycan Xudafərindən heç vaxt su götürməyib. Biz hər zaman "Qız qalası"ndan su götürmüşük".

Mütəxəssis bildirir ki, Xudafərin su anbarının və "Qız qalası" su qovşağının layihəsi Bakıda hazırlanıb. Əslində anbar və qovşaq 1980-cı illərdə tikilməli idi: "Layihə qəribə hazırlanmışdı. Körpünün biri bənd olan yerə düşürdü. Su anbarları dərələrin əlverişli yerlərində tikilməlidir. Ən əlverişli yer bənd olan yer idi. Bizim tarixçilərin müdaxiləsindən sonra körpülər bir az yuxarı sürüşdürüldü. Və körpülər su altında qalmaqdan xilas edildi".

Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycanda 140 su anbarı var. Ancaq işğal altında olan su anbarlarının ən önəmlisi məhz Sərsəng su anbarıdır. Belə ki, Sərsəng su anbarı düzən yerdə tikilib. Ermənilərin həmin ərazilərdə suvarılacaq yerləri azdır:

"Onlarda əkin sahəsi yoxdur. Əraziləri dərə-təpədir. Sərsəng su anbarı bizə xidmət edirdi. Ermənilər çox alçaqcasına yazırdılar ki, su anbarı elə tikilib ki, ermənilər istifadə edə bilməsin. Ancaq bunlar başa düşmür ki, anbarlar dərələrin dar olduğu ərazilərdə tikilir. Bu zaman görülən işin həcmi azalır. Sərsəng su anbarının yeri uyğun olduğuna görə orada tikilib. Dağlıq Qarabağa su o qədər də lazım deyil. Həmin yerlərə düşən atmosfer yağıntısının miqdarı buxarlanmanın miqdarından yuxarıdır".

Mütəxəssis bildirir ki, Suqovuşanın və Cəbrayılın işğaldan azad edilməsi Azərbaycan iqtisadiyyatına fayda verəcək: "Bizim torpaqlar dəmyə torpaqlardır. Orada suvarma olmadan belə üzüm, taxıl əkilirdi. Məhsulumuz bol olurdu. Belə ki, hektara 20-25 sentner məhsul götürürdük. Amma Kür-Araz düzənliyində Mingəçevir anbarından Xəzərə qədər Kürün, Arazın sahilləri boyu düzən ərazilərdə suvarma aparmadan 1 kiloqram da məhsul götürmək mümkün deyil".

424
Əlaqədar
Suqovuşandan üç rayona suyun verilməsinə başlanılıb
Milli Məclis on səkkiz məsələyə baxır - Madagizin Suqovuşan adlandırılması rəsmiləşdirilir
Parlament Madagiz kəndinin Suqovuşan adlandırılması barədə qanunu qəbul etdi
Müdafiə Nazirliyi Suqovuşan kəndinin videogörüntüsünü yayımlayıb
Baş Nazirdən Suqovuşan kəndi ilə bağlı sərəncam