Флаги России и США перед зданием посольства Соединенных Штатов Америки в Москве, фото из архива

Əgər ona görə başqaları cavab verirsə, onda rusofobiya yaxşı xoş bir şey olur

76
(Yenilənib 18:50 25.01.2018)
Politoloq: ABŞ heç vaxt Rusiya əleyhinə sanksiyalardan tamamilə imtina etməyəcək, çünki bu, onun qlobal iqtisadi tənzimləyici qurumlarda və proseslərdə hegemon statusunu vurğulayır.

Aleksandra Zuyeva, Sputnik Azərbaycan

Fransızların və almanların əksəriyyəti (65% və 61%), eləcə də britaniyalılar (47%) və polşalılar (37%) Sputnik.Rəy layihəsi çərçivəsində keçirilən rəy sorğusunda ABŞ-ın Rusiyanın qaz layihələrində iştirak edən Avropa şirkətləri əleyhinə sanksiyalarını qəbulolunmaz hesab edirlər. Bütün bunların nəyə görə baş verdiyini və yaxın gələcəkdə nələrin gözləndiyini Sputnik Azərbaycan-a müsahibəsində rusiyalı politoloq, "Ali iqtisadiyyat məktəbi" milli tədqiqat universitetinin professoru Dmitri Yevstafyev şərh edib.

— Niyə avropalıların əksəriyyəti hazırda hesab edir ki, ABŞ-ın sanksiyaları qəbuledilməzdir?

— Bəli, bu baş verib. Həm də təkcə ona görə yox ki, ABŞ sanksiyaları gücləndirərək özünün iqtisadi problemlərini avropalıların hesabına həll edir. Həm də ona görə ki, bu aspekt yavaş-yavaş Avropa elitasına toxunmağa başlayır. Bilirsiz, 2008-2014-cü illərdə Avropada baş verən rusofobiyanı siyasi əhval-ruhiyyəli rusofobiya adlandırmaq olardı, hansı ki, 2014-2015-ci illərdə o yerini antirusiya isteriyasına verdi. Əlbəttə, başqa birinin ödəyəcəyi şey yaxşı və xoşdur. O vaxt ki, bu hesabı sən ödəyirsən, necə ki, 2015-2016-cı illərdə avropalılar antirusiya siyasəti ilə bağlı hesabı həm dolayı, həm də birbaşa öz ciblərindən ödəməli oldular, onda rasional siyasi düşüncə öz sözünü deyir. 

Əsas odur ki, Avropada hətta antirusiya siyasətinə inanmayanlar belə başa düşməyə başlayıblar ki, Rusiya ilə mübahisə edərkən, onlar geosiyasi özəlliklərini və müstəqilliklərini itirməyə başlayırlar. 2008-ci ildə ikinci potensial qlobal geosiyasi oyunçu olan Avropa, 2017-ci ildə Çin və ABŞ-ın iqtisadi rəqabət obyektinə çevrildi. Və əhəmiyyətli dərəcədə pisləşən sosial şəraitdə təhlükəsizlik sahəsində, eləcə də ABŞ ucbatından enerji təhlükəsizliyi sahəsində risklər artdı. 2017-2018-ci illərin qışında məlum oldu ki, ABŞ-da soyuqlar düşəndə, Amerika şist qazının avropalı istehlakçıları ikinci plana keçirlər.

Avropalılar başa düşürlər ki, ABŞ-ın sanksiya siyasəti nəticəsində 2025-ci ildən sonra yaranacaq yeni dünya iqtisadi və siyasi münasibətləri sistemində Avropa (həm Aİ, həm də Avropanın əsas ölkələri) lider statusundan məhrum ediləcək.

Və təbii olaraq amerikalıların onları itələdikləri və özlərinin düşdüyü bu quyudan çıxmaq üçün müxtəlif yollar axtarırlar. Bu manevrlər Rusiya ilə qarşıdurmaya getməkdən çəkinməklə bağlı deyil (misal üçün, Almaniya və Fransanın tutduğu əsas xətt bu deyil). Bu və ya digər mərhələdə Moskva ilə münasibətlərin yumşaldılmasına Avropanın geosiyasi maraqlarının təmin olunması variantı kimi baxılır. Burada Amerika xəttini yürüdən britaniyalılar istisnadır.

— ABŞ-ın sanksiyaları qaldırması üçün nə baş verməlidir?

— ABŞ heç vaxt Rusiyaya qarşı sanksiyalardan tamamilə imtina etməyəcək. Çünki bu, onun qlobal iqtisadi tənzimləyici qurumlarda və proseslərdə hegemon statusunu vurğulayır. 

Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etmək qərarı ilə ABŞ avropalı peyklərini onunla razılaşmağa məcbur edir. Amma niyə məhz ictimaiyyətin gözü qabağında, bu, özü-özlüyündə müasir dünya üçün dəyərli xüsusiyyətdir.

Təcrübə göstərir ki, hətta İranın nüvə proqramı və ya KXDR-in fəaliyyətləri kimi ən kəskin beynəlxalq böhran belə ABŞ-ı Rusiya ilə xüsusi perspektivdə sanksiyaların aradan qaldırılması ilə bağlı dialoqa məcbur etmədi. Trampın Rusiyaya qarşı sanksiyaların qaldırılmasının mümkünlüyünə dair heç nəyi ifadə etməyən eyhamı belə, neqativ dalğaya səbəb oldu və o, sanksiyaları qaldırmağa cürət etmədi. Rusiyaya qarşı sanksiyalar Amerika elitası üçün ikipartiyalı konsensusun predmetidir. Və meydana gələn detallar istisnasız olaraq taktiki və təbliğati xarakter daşıyır.

Situasiyanın dəyişməsi üçün ABŞ-ın daxilindəki qüvvələr nisbətində dəyişikliklərin baş verməsi tələb olunur. ABŞ-ın daxilində sistematik bir böhrana ehtiyac var ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar və Amerikanın Avropadakı peyklərinin bu sanksiyalara cəlb edilməi artıq ikinci dərəcəli məsələyə çevrilsin. Siz bu miqyasda böhranı və onun baş verə biləcəyi ehtimalını özünüz təsəvvür edin…

Digər məsələ xarici siyasi vəziyyətdir, daha doğrusu, Çinin münasibətlərin gərginləşməsi fonunda ABŞ-dan bundan sonrakı sanksiyaları sərtləşdirməkdən imtinanı tələb etməsi. Bütün bunların fonunda aydın məsələdir ki, sanksiyalar hələ uzun müddət qalacaqdır.

ABŞ Rusiya ilə birgə qaz layihələrində iştirak edən Avropa şirkətlərinə sanksiya tətbiq etməlidirmi
© Sputnik
ABŞ Rusiya ilə birgə qaz layihələrində iştirak edən Avropa şirkətlərinə sanksiya tətbiq etməlidirmi

Onu demək istəmirəm ki, sanksiyalar ətrafında yaranan informasiya hay-küyü və informasiya manipulyasiyaları real vəziyyətdən daha çoxdur. Və bu Amerikanın müasir geosiyasi stilidir. Onlar tərəfdaşlarını və əleyhdarlarını daha çox qorxutmaq istəyirlər, nəinki darmadağın etmək.

— Nə üçün, bir sıra Avropa ölkələrində sanksiyaların dayandırılmasına baxmayaraq, Avropa Birliyi ABŞ-la birlikdə Rusiyaya qarşı sanksiyaları tətbiq edir?

— Çünki geosiyasi məntiq deyilən dəhşətli anlayış mövcuddur. "Şeylərin gücü" əvvəllər konkret siyasi və iqtisadi şəraitdə qəbul edilən qərarlara şamil edilirdi. "Şeylərin gücü" dünya siyasətində biznes və daxili siyasətdən daha güclüdür. Sanksiya siyasəti necə başladı? Uzunmüddətli olmayan və əsası, asan "səyahət" necə də xoşdur. Hesab edilirdi ki, sanksiyalar Rusiyanı tez sındıracaq, Birinci Dünya Müharibəsində deyildiyi kimi, "hamı Milad bayramına qədər evinə qayıdacaq". Avropa elitası və eləcə də ictimaiyyətində belə bir möcüzəvi hiss var idi ki, çoxəsrlik düşmən üzərində qələbə və ona qarşı öldürücü zərbə heç vaxt olmadığı qədər yaxındadır. Bunü xüsusilə ictimai institutların nümayəndələri ürəkdən istəyirdilər. Çünki bu, onlar üçün Rusiya üzərində siyasi və iqtisadi qələbə olmaqla yanaşı, həm də onların indiyə qədər zorla yaymağa çalışdığı Avropa dəyərlərinin tamamilə universallaşdırılması üçün bir şandır. O vaxtlar Donald Tusk və Jan-Klod Yunker kimi adamların dediklərini indi yalnız sarkastik təbəssümlə xatırlamaq olar. Bütün bu məlumatlar hər hansı bir iqtisadi səmərəliliyi aradan qaldıran siyasi və ideoloji inersiya yaradır.

Hər şey tamamilə başqa cür alınır. Blitskriqlə yanaşı gərgin siyasi qarşıdurma (hansı ki, nəticədə Aİ demək olar, Yaxın Şərqdə mövqelərini itirir) və Rusiyada iqtisadi sistemin yenidən qurulması baş verir. Burada Ai də heç nə qazanmır. Ən əsası isə, Rusiyada, hətta qərbyönümlü dairələrdə belə təəssürat var idi ki, əgər Qərbdə kiminləsə razılaşmaq lazımdırsa, bu, yalnız Birləşmiş Ştatlardır. Hansısa müstəqil olmayan, zəif və aldadıcı Aİ və avropalılar deyil. 

O da var ki, Rusiya ilə ABŞ arasındakı qarşıdurmanın nəticəsi hələ tam məlum deyil, amma Avropanın fəlakətli bir məğlubiyyətə uğradığı artıq aşkardır.

Lakin vəziyyətin düzəldilməsi üçün yalnız 2008-ci ildən etibarən Avropanın yanlış milli və fövqəlmilli səviyyələrdəki siyasətinin səhv olduğunu etiraf etmək kifayət deyil. Burada həm də elitaların geosiyasi uyğunsuzluğu problemi var. Onlar ardıcıl olaraq səhv strateji qərarlar qəbul edirlər ki, bu da onların siyasi korluğundan irəli gəlir.

Bəs müasir Avropada bu qərarları kim verəcək? Bunun üçün yeni de Qolla ehtiyac var, lakin Avropada elə siyasətçi yoxdur.

— Bu, çıxılması mümkün olmayan Amerika xəttidir?

— Niyə mümkün olmur ki? Olar. Necə, bu, başqa məsələdir. Burada iki vacib detal var.

Bir tərəfdən avropalılar sanksiyalar sistemindən çıxmaq istəyirlər, amma Rusiyanın da qəbul etməli olduğu öz ssenari və şərtləri var. Bu, təkcə Ruisya-Avropa qarşıdurmasına səbəb olan Krım və ya Şərqi Ukrayna ilə deyil, daha çox iqtisadi və siyasi məsələlərlə bağlıdır. Avropa Rusiyaya qarşı sanksiyalarla bağlı ABŞ-la münaqişəyə gedə bilər (yeri gəlmişkən, bu, Amerika-İran münasibətlərinin gərginləşməsi zamanı baş vermişdi).

Lakin bu, Kremlin avropalılara iqtisadiyyatda üstünlük verəcəyi, yanacaq və enerji sektorundakı islahat şərtlərini qəbul edəcəyi (məsələn, Gazprom və qaz ticarəti rejimini bölüşdürmək) və Aİ-nin 2010-2012-ci illərdə Rusiyaya təklif etdiyi modellər əsasında siyasi sistemin yenidən formalaşdırılmasına başlaya biləcəyi halda mümkündür. Və burada sual yaranır — Aİ tələbləri və siyasi maraqlarını təmin edən risklər, sanksiyalar siyasəti ilə yaranan risklərdən daha artıqdır? Və burada müvafiq dividendlər olacaqmı? Rusiya və Aİ münasibətlərində uzun bir yol keçiblər ki, bu da Moskvanın avropalılara etibarının nisbətən aşağı səviyyə düşməsinə gətirib çıxarıb. 

Digər tərəfdən bizə, Rusiyaya nə daha vacibdir? Avropalılar yüksək siyasi səviyyədə sanksiyaların ləğvini və ya sanksiyaların özləri tərəfindən həyata keçirildiyini elan etdilərmi?

Siyasi cəhətdən elan edilmiş sanksiyalar real sektorda Rusiyadakı Avropa investorlarının özəl layihələrinin həyata keçirilməsinə xüsusilə müdaxilə etmir. Onlar sadəcə siyasi bəyanatlar olmadan və "qeyri-ənənəvi maliyyə mexanizmlərindən istifadə etmədən" "təhlükəsiz" bir rejimdə həyata keçirilir. Və bu Rusiyanı tamamilə qane edir.

— Rusiya sanksiyaların şərtlərinə uyğunlaşa bilirmi?

— Davamlı və artan sanksiya sisteminə tam uyğunlaşmaq mümkün deyil. Ancaq aydındır ki, Rusiya artıq 2014-ci ildə olduğu kimi sanksiyalara daha çox iqtisadi və inzibati cəhətdən uyğunlaşıb. Bu, son üç il ərzində texnoloji planda yeni sistemlərin yaradıldığı sərt, amansızca, lakin effektiv şəkildə yenidən formalaşmış maliyyə sahəsinə aiddir. Ən əsası isə, sanksiyaların tətbiqi ümumiyyətlə, 2014-cü ildə olduğu kimi dəhşətli qorxu doğurmur. O zaman sankiyaların qəbulu daha böyük təhlükə yaradırdı.

— Yanvarın sonu və fevral ayının əvvəlində şəxslərə yönəlik sanksiyalar dalğası və Rusiyanın bank sektoruna qarşı sanksiyaların sərtləşməsi gözlənilirmi?

— "Şəxslərə yönəlik sanksiyalar" adlandırılan sanksiyalar prezident Vladimir Putinə yaxınlığı ilə tanınan və xaricdə sərmayəi olan Rusiya biznesmenlərinə qarşı tətbiq olunan sanksiyalardır. Bu, belə bir təsəvvür yaradır ki, amerikalıların daha çox KİV-də hiss olunan bu istiqamətdə fəallığı əsasən informasiya-marketinq xarakteri daşıyır. Bizim iş adamlarına adlarının "Putinin dostları" siyahısında görünməməsi şərtilə siyasi və ya kommersiya əsaslı "danışıqlar" aparmaq təklif olunur. Belə marketinq siyasəti ilə amerikalıların nə dərəcədə uğur qazanacağını deyə bilmərəm. Əgər kiminsə adını "Putinin dostları" siyahısından çıxarmaq mümkündürsə, onda onların adını həmin siyahıya qaytarmaq da mümkündür. Bu, vaşinqtonlu lobbiçilər üçün qarşıdakı uzun illər ərzində yaxşı gəlir mənbəyidir. Ancaq ayrı-ayrı iş adamlarının taleyi və onların təşviş içində olan əhval-ruhiyyələri bütünlüklə Rusiyanın sabitliyi ilə əlaqələndirilməməlidir.

Banklara münasibətdə tətbiq olunan sanksiyalara gəlincə, bu çətin məsələdir. Düşünürəm ki, amerikalılar burada ehtiyatla hərəkət edəcəklər. Çünki onlar burada təkcə asimmetrik deyil, eyni zamanda simmetrik cavabların mümkünlüyünü də başa düşürlər. Çünki belədə Amerikanın Rusiyadakı investorlarının mülkiyyətinə və carry trade sisteminə bağlı olan pullarının taleyinə də təhlükə yaranır. Qlobal iqtisadi müharibədə ABŞ Rusiyaya qarşı daha zəif əleyhdardır. Onu dövlət və iqtisadi sistem kimi itirmək daha ziyansızdır. 

Amma siyasi qarşıdurmaya gəlincə, Rusiyanın hazırlıq səviyyəsi pis deyil, bəlkə də ABŞ-dan daha yaxşıdır. Beləliklə, yeni sanksiyalar dalğası qorxudur, lakin onların hamısına kompleks baxanda, "qorxutmayan" tərəfləri daha böyükdür.

- Rusiyaya qarşı sanksiyaların Cənubi Qafqaza təsiri varmı?

— İstəilən sanksiyalar sistemi o sanksiyaların tətbiq olunduğu ölkələrlə qarşılıqlı əlaqəsi olan ölkələrə mənfi təsir göstərir. Burada heç bir istisna yoxdur. Hətta ən ağır ittihamları belə istisna etsək, o ölkələrin Rusiya ilə əməkdaşlığa görə cəzalandırılmaq riski var. Xüsusilə də müəyyən xüsusi sanksiyaları tətbiq etmək qərarı könüllü, heç bir səbəb olmadan qəbul edilir. Cənubi Qafqaz ölkələri ilə Rusiyanın münasibətlərinin xarakteri belədir ki, sanksiyalar yalnız bir sıra böyük yeni strateji layihələrin vəziyyətini çətinləşdirə bilər. Amma mövcud prinsipial qarşılıqlı münasibətə təsir göstərə bilməz. Xüsusilə bank fəaliyyətləri sektorunda müxtəlif sığortalanmış təhlükəsiz mexanizmlərdən istifadə etmək lazımdır.

76
Teqlər:
Sanksiyalar, Dmitri Yevstafyev, Rusiya, Avropa, ABŞ
Əlaqədar
Avropalılar ABŞ-ın yeni sanksiyalarını qəbuledilməz sayırlar
Ekspert: “Sərt sanksiyalar Rusiyaya əhəmiyyətli təsir göstərməyəcək”
Rusiyanı sanksiyalara qarşı müdafiə edənlərin sayı artır
Putin: "Rusiya həmişə sanksiyalar altında yaşayıb"
ABŞ-ın növbəti sanksiyalarına Rusiya necə cavab verməyə hazırlaşır
Dollar, arxiv şəkli

Dünyanın bir nömrəli valyutasını taxtdan salırlar?

59
(Yenilənib 02:19 01.08.2020)
Problem ondadır ki, Amerikanın analitik cəmiyyətinin böyük qismi bu mövqeni qəbul edəndə artıq çox gec olacaq

BAKI, 1 avqust — Sputnik, İvan Danilov. Amerikanın siyasi nüfuzu və onlarla keçmiş əməkdaşının dünyanın müxtəlif ölkələrində yüksək vəzifələr tutması ilə fərqlənən nəhəng bankı şok bəyanatla çıxış edib: dolların dünyanın əsas valyutası statusu erası sona çata bilər. 

Goldman Sachs — maliyyə dairələrində geniş tanınan bir qurumdur. O, bir trilyon dollarlıq aktivləri idarə edir, Uoll-stritdə böyük hörmətə malikdir, özünün keçmiş əməkdaşlarını konveyer üsulu ilə ABŞ-ın Maliyyə nazirliyində bərqərar edir, eləcə də şübhəli fərqlənmə nişanına malikdir: 2008-ci ildəki böhrandan sonra tədqiqatçı jurnalist Mett Teybinin təbirincə onu “Vampir kalmar” (Vampire squid) adlandırırlar.

“Goldman Sachs haqda bilməli olduğunuz ilk şey – onun hər yerdə olmasıdır. Dünyanın ən güclü investisiya bankı bəşəriyyətin simasını əhatələyən nəhəng vampir kalmara bənzəyir: pul iyi verən hər şeyi o amansızcasına özünün qanlı burulğanına çəkir”, - M.Teybi 2010-cu ildə “The Rolling Stone” jurnalında dərc olunmuş geniş araşdırmasında yazırdı. Və o vaxtdan məhz bu təsvir Amerikanın nüfuzlu maliyyə qurumunun sanki pasportudur. 

Yuxarıda qeyd olunan səbəblərdəndir ki, “Vampir kalmar” hansısa kütləvi mövqedən çıxış edəndə, xüsusən də onun qiymətləndirməsi aparıcı media sinfinin mümkün proqnozları ilə üst-üstə düşməyəndə onun nə dediyinə qulaq vermək lazım gəlir.

Dünya valyutası qismində dolların perspektivlərinin məhz Amerika bankı tərəfindən tənqid olunması ikiqat təəccüblüdür, çünki hətta ABŞ-da “qeydiyyata düşmüş” qlobal maliyyə strukturları da spesifik, amma çox nəzərə çarpan, müntəzəm olaraq gələcək senator və konqresmenlərə əliaçıq ianələrlə gücləndirilən patriotizmlə seçilir. Goldman Sachs da bir növ Amerikanın özüdür, lap dəqiqini desək, dəzgahlardan tamam aralanıb maliyyə manipulyasiyalarına baş vuran Amerikadır. Bir vaxtlar Birləşmiş Ştatların simvolu bank deyil, sənaye korporasiyası olan “General Motors” idi. Bu haqda Müdafiə naziri Vilson belə demişdi: ““General Motors” üçün yaxşı olan – Amerika üçün də yaxşıdır”. İndi isə ABŞ-ın simvolu istehsal birliyi deyil, məhz müntəzəm olaraq loqotipini cinsi azlıqların rənglərinə boyayan, həddən artıq ədəbsiz nüfuza malik, amma çox təsirli bir strukturdur və Amerika valyutasının gələcək durumu, dolların problemlərinin ümumilikdə bütöv Amerikanın perspektivlərinə ciddi təsir edəcəyi onu xeyli mütəəssir edib. 

Amerikanın maliyyə üzrə informasiya agentliyi Bloomberg nüfuzlu bankın analitiklərinin qorxularını belə anladır: "Goldman Sachs Group Inc. ABŞ-da inflyasiya ilə bağlı qəflətən artan narahatlığa diqqət çəkərək çərşənbə günü belə bir cəsarətli xəbərdarlıq yaydı ki, dollar özünün dünyanın ehtiyat valyutası statusunu itirə bilər.

Konqres pandemiyanın talan elədiyi iqtisadiyyatı dəstəkləmək üçün növbəti fiskal stimullaşdırma raunduna yaxınlaşdığından, Federal Ehtiyat Sistemi isə bu il balansını artıq 2.8 trilyon dollar artırdığından Goldman-ın strateqləri xəbərdarlıq ediblər ki, ABŞ-ın siyasəti “valyutanın dəyərdən düşəcəyi barədə narahatlıqlar” yaradır və dünya valyuta bazarlarında dolların dominant qüvvə kimi ağalığına son qoya bilər”.

Goldman Sachs analitiklərinə haqq vermək gərəkdir: hələ baharda, ABŞ FES-inin çap maşını ölkənin maliyyə bazarları və büdcəsinin epidemiya dövründə dəstəklənməsi üçün izafi işlərə başlayanda, konqres və senat  iqtisadiyyata büdcə axınının həcmi və müvafiq olaraq defisitin artması barədə baş işlədəndə bank müştərilərilə xüsusi məsləhətləşmələr apararaq onları mümkün inflyasiya riskindən qaçmaq üçün dollarları qızıla (hətta bitkoyna) çevirməyə inandırırdı. İndi bank həmin problemi maksimal dərəcədə geniş auditoriyanın diqqətinə çatdırmağa qərar verdi və bu, onda gözəl alındı – dolların planetin əsas valyutası statusunu itirəcəyi barədə, demək olar ki, dünyanın bütün aparıcı KİV-ləri yazdı. 

Şübhəsiz, onu da nəzərə almaq lazımdır ki, (yəni Bloomberg və digər medişərhçilərin də doğru olaraq qeyd etdikləri kimi) “maliyyə dairələrinin əksəriyyətində bu nöqteyi-nəzəri az adam dəstəkləyir, Goldman-ın analitikləri isə deyirlər ki, bunun (dolların dünyanın əsas valyutası statusunu itirəcəyinin – red.) mütləq baş verəcəyini hesab eləmirlər”.

Bu növ tipik mövqe onunla izah olunur ki, ABŞ dollarının, “kapital bazarının dərinliyini və ABŞ dolları ilə aparılan qlobal tranzaksiyaların nəhəng həcmini nəzərə alsaq, rezerv valyuta statusunu itirməyə heç azacıq da şansı yoxdur”. Bunu Bloomberg-ə Britaniyanın Barclays bankının Şimali və Cənubi Amerikada valyuta ticarətinin başçısı Maykl Krupkin deyib.

Problem ondadır ki, Amerikanın analitik cəmiyyətinin böyük qismi bu mövqeni qəbul edəndə artıq çox gec olacaq. O mənada ki, Amerika valyutasının dominantlığı üzərində qurulmuş dünya sisteminin demontajı prosesi ya bitmiş olacaq, ya da artıq geriyə dönüş nöqtəsinin keçildiyi həddə çatacaq. 

Dollar sisteminin onu tənqid edənlərə rəğmən yaşayacağına dair arqumentlərdən biri də odur ki,  dollar Federal Ehtiyat Sisteminin 2008-2009-cu illərdə dayanmadan pul çap eləmək “tutması”nı adlaya bildi. Bu arqumentin bircə zəif yeri budur ki, çap maşınının işinin indiki intensivliyi nə ötən böhran zamanı baş verənlərlə, nə də 2008-2009-cu illərdə ABŞ-ın birqütblü dünyanın şübhəsiz lideri olmasıyla heç bir müqayisəyə gəlmir.

İndi situasiya tamam fərqlidir: Amerika şəhərləri yanır, hər iki aparıcı partiya payızda planlaşdırılan prezident seçkisinin nəticəsinin tanınmaması ehtimalını və mümkün vətəndaş müharibəsini müzakirə edir, birqütblü dünya isə artıq yoxdur – hər şey ABŞ-la Çin arasında başlanan ikinci soyuq müharibənin hansı formanı alacağından asılıdır.

Müdrik və yaxşı məlumatlandırılan “Vampir kalmar” nahaq yerə həyəcan təbili çalıb, büdcə nizamına,  son 50 ildə ABŞ-a nəhəng üstünlüklər gətirən sistemin müdafiəsinə çağırmır. Nüfuzlu bankın xəbərdarlığı mütləq eşidiləcək, ancaq Amerika siyasətçilərinin dünyanın əsas valyutası statusunun saxlanması üçün populyar olmayan addımlar atmaq qabiliyyətlərinə dair artıq ciddi şübhələr yaranıb.

59
Əlaqədar
Hələ çox gözləyəcəyik – Nüfuzlu agentlik neftlə bağlı proqnoz verdi
Dünya nəfəsini dərib gözləyir! Çoxumuzun necə yaşayacağı gələn aydan asılıdır
Valyuta bazarında tələb artmaqdadır: Qızıl alışına keçməsək, payızda zərər görə bilərik
On milyonlarla dolları Azərbaycandan Türkiyəyə yönəldən - SƏBƏB
Vaşinqton Avropanı həqiqətən cəzalandırmaq qərarına gəlib
Suriyada neft buruğu, arxiv şəkli

Era sona yaxınlaşır: böyük neft şoku yaşanacaq

2925
Koronavirus planetin iqtisadiyyatını elə sarsıdacaq ki, neftə tələbat heç vaxt əvvəlki səviyyəyə qalxmayacaq.

İvan Danilov, RİA Novosti

BAKI, 29 iyul — Sputnik. Küçədə həvəskarlar danışırlar ki, Rusiya ilə bağlı hər şey pisdir, tezliklə daha da pis olacaq və onda əsl bayram olacaq. Reuters agentliyinin OPEC-dən olan məlumatlı mənbəsinin dediyinə görə, neft ixrac edən ölkələrin alyansı neftə olan tələbatın heç vaxt bərpa olunmayacağı ssenarini ciddi şəkildə nəzərdən keçirirlər. Və bu, neft hasil edən ölkələr üçün kifayət qədər ağır nəticələrə səbəb olacaq.

Neft burğun yanında, arxiv şəkli
© REUTERS / ESSAM AL-SUDANI

Britaniya xəbər agentliyinin məlumatına görə, koronavirus epidemiyası və neftin qiymətinin aşağı düşməsi OPEC-in bəzi vəzifəli şəxslərini müəyyən suallara cavab axtarmağa həvəsləndirib. Suallar isə belədir: 60 il bundan əvvəl neftin ən güclü tərəfdarı (istifadəçisi) olan bir şəxs bu gün özünə belə bir sual verə bilərmi ki, davamlı dəyişikliklər tələbatın kəskin azalmasına gətirib çıxarmayacaq ki? Yaxud, əgər neft erası sona yaxınlaşırsa, tədarükü necə idarə etmək daha yaxşıdır?

OPEC-in keçmiş və fəaliyyətdə olan yüksək vəzifəli nümayəndələri də daxil olmaqla, agentliyin istinad etdiyi mənbələr qeyd ediblər ki, OPEC özünün qlobal neft tələbatı ilə bağlı proqnozlarına permanent azalma istiqamətində yenidən baxmalıdır. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, təşkilatın rəsmi mövqeyi heç də o qədər bədbin deyil.

Əslinə qalsa, "Reuters"-in bu materialı böyük maraq (hətta demək olar ki, qalmaqal) doğurub: əgər neft hasil edən ölkələr alyansının səhnə arxasında "neft erası"nın sonu müzakirə edilirsə, bu, həqiqətən də, vəziyyətin ciddiyə doğru dəyişməsi deməkdir. Bu, həm də o deməkdir ki, Rusiya, Kanada və ya Norveç kimi müxtəlif ölkələr gələcək planlarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcburdur.

Amma bu, ilk dəfə deyil ki, Qərbin (özü də təkcə Qərbin deyil) media mütəxəssisləri anonim (bəzənsə anonim olmayan) yüksək rütbəli mənbələrlə birlikdə artıq baş tutmuş və ya "neft erası"nın başlanan qürubunu təntənəli şəkildə bəyan edirlər. Koronavirus iqtisadi şoka, əslində, neftə tələbatın azalması ehtimalının uzunmüddətli mənzərəsinə yeni bir şey əlavə etmədi və sadəcə, əvvəllər iki bənddən ibarət olan siyahını doldurdu: qlobal istiləşməyə qarşı mübarizə tədbirləri və "yaşıl enerji" texnologiyalarının görünməmiş inkişafı. Müvafiq olaraq, bu iki amilə indi belə bir tezis əlavə olunur: koronavirus planetin iqtisadiyyatını elə sarsıdacaq ki, neftə tələbat heç vaxt əvvəlki səviyyəsinə çatmayacaq. Başqa sözlə, koronavirus istehlakçıların davranışında elə dəyişikliyə gətirib çıxaracaq ki, hətta ümumilikdə iqtisadiyyat bərpa edildikdən sonra da onlar işə avtomobillərlə getməyəcəklər (və yaxud hamı məsafədən işləyəcək). Və yaxud, turizm epidemiya fonunda öləcək. Çünki artıq tətillərdə heç yerə getməyəcəklər.

Müxtəlif ölkələrdə müşahidə edilən ənənəvi turizm istiqamətlərinə çıxışın bərpası ilə bağlı ajiotaja baxsaq, istehlakçı davranışının permanent şəkildə dəyişməsinə çətin ümid edək. Bütövlükdə dünya iqtisadiyyatının bərpası, hətta iki və ya dörd il çəksə belə, neftə tələbatın təbii artımını ləngitmək deməkdir. Əməkdaşların əhəmiyyətli hissəsinin məsafədən iş rejiminə keçməsi haqqında 2004-cü ildən - internet dövrünün başlanmasından bu yana danışılır. Lakin aparılan eksperimentlərin əksəriyyəti uğurlu olmayıb. Məlum olub ki, belədə intizam və məhsuldarlıq tez-tez aşağı düşür. Üstəlik, məsafədən işləyən əməkdaşlardan fərqli olaraq, ofisdə işləyən həmkarlar rəhbərliklə şəxsən əlaqə saxlaya və "ofis siyasəti"nə daha yaxşı istiqamətlənə bilirlər. Bundan başqa, evdən işləyən işçilərin xidməti pilləkənlə yüksəlməsi məsələsində hər hansı dəyişiklik baş vermir və bu səbəbdən də, məsafədən işləmək yetərincə cəlbedici olmur.

Neftə olan təlabatla bağlı yeganə ciddi təhlükə, rəqabət qabiliyyətli elektromobillər, elektrik yük maşınları və dəniz elektrik konteyner gəmiləri kimi müəyyən real texnoloji sıçrayış ola bilər. Amma bura da koronavirus yeni bir şey gətirməyib - yeni texnologiyalar riski həmişə var. "İqlimin xilası uğrunda mübarizə"nin qayğısına qalan ölkələrdə (yəni Avropa İttifaqında) neftdən zorla imtina etmək və ya karbohidrogenlərə təxirəsalınmaz tariflərin tətbiqi ağlabatan deyil. Emmanuel Makronun və "sarı jiletlilər"in (ekoloji verginin tətbiqindən sonra etirazlara başlayanlar) təcrübəsindən də çox aydın şəkildə görmək olar ki, inzibati tədbirlərlə maneəsiz iqtisadiyyat qurmaq cəhdi çox pis və təhlükəli ideyadır. Özü də neft hasilatçıları üçün deyil, "yaşıl illüziyalar"ı sınaqdan keçirən siyasətçilər üçün təhlükə yaradır.

Qeyd etməmək olmaz ki, nə qədər paradoksal olsa da, məhz hər hansı resursun hasilat sahəsinin gələcəyi ilə bağlı maksimum narahatlıq anlarında bu sahəyə yatırımlar daha cəlbedici olur. Bəlkə də bir-iki ildən sonra dünya neft hasilatının acınacaqlı gələcəyi ilə bağlı hazırkı diskussiyalar gülünc görünəcək.

Məsələn, "Financial Times"-a müsahibəsində ən qədim müstəqil şist şirkətlərindən biri olan "Parsley Energy"-nin prezidenti Mett Gelleher bildirib ki, ABŞ-da artıq neft hasilatının pik səviyyəsi keçib. Gündəlik rekord səviyyə 13,1 milyon barrelə qədərdir. Yaxın gələcəkdə bu, bərpa olunmayacaq və mister Gelleherin özü belə öz həyatında həmin səviyyəni görəcəyini gözləmir.

Bundan başqa, indi, artıq çox az adamı maraqlandırır ki, ABŞ-da şist neft ehtiyatları barədə rəqəmlər kifayət qədər saxta olub. Bu, "Kreml təbliğatı"nın qiymətləndirməsi deyil, Amerikanın "Bloomberg" İnformasiya Agentliyinin araşdırmasının nəticəsidir. Şirkətin hazırda fəaliyyətdə olan və eləcə də keçmiş mühəndis-geoloqları (söhbət beş nəfərdən gedir-red.) anonimlik qorunmaq şərtilə "Bloomberg"-ə verdikləri müsahibədə deyiblər ki, onlar həddindən artıq nikbinliyin mükafatlandırıldığı korporativ mədəniyyəti təmsil edirlər. Fikri soruşulan mühəndislərdən ikisi qeyd edib ki, şist şirkətlərinin rəhbərləri onlara birbaşa ehtiyatları "şişirtməyi" əmr ediblər. Digərləri isə qeyd ediblər ki, şirkət bu cür sorğuların olacağını qabaqcadan nəzərə alıb. Odur ki, aqressiv qiymətləndirmə təklif edən mühəndislər xidmətdə yüksəlişə nail olurlar. Bəziləri deyirlər ki, onlar və ya həmkarları əsas göstəriciləri "bəzəmək" istəmədikləri üçün işdən qovulublar.

Son illərdə şərti neft hasilatına investisiya qoyuluşunun xroniki çatışmazlığını nəzərə alsaq, epidemiyadan sonra tələbat bərpa olunacaq, lakin neftin həcmi onu təmin etmək üçün kifayət etməyəcək. Və daha inandırıcıdır ki, ilk baxışdan OPEC+ alyansının qarşısında duran ssenarilərdən biri hasilatı düzgün idarə etmək vəzifəsi olacaq. Söhbət neft qiymətlərinin daha yüksək olacağı şəraitdən gedir.

2925

Salyanda zəncirvari qəza: yaralılardan biri baş həkimdir

0
Yaralılardan kəllə-beyin travması alan “Toyota Prado” markalı avtomobilin sürücüsü  Vidadi Əliyevin vəziyyəti ağır olduğundan Bakı şəhərinə - Mərkəzi Klinik Xəstəxanasına yola salınıb

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Salyanda baş verən zəncirvari qəzada 3 nəfər xəsarət alıb.

Sputnik Azərbaycan APA-ya istinadən bildirir ki, hadisə bu gün günorta saatlarında Salyan rayonunun Kərimbəyli kəndində qeydə alınıb. “Daewoo”, “Toyota Prado” və  “VAZ 2107” markalı avtomobillərinin toqquşması nəticəsində 3 nəfər - Bakı sakini, 1960-cı il təvəllüdlü Əliyev Vidadi Qamət oğlu, 1990-cı il təvəllüdlü Həsənova Lalə İslam qızı və 1982-ci il təvəllüdlü Talıbov Zöhür Nadir oğlu müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri ilə Şirvan Şəhər Xəstəxanasına yerləşdiriliblər.

Yaralılardan kəllə-beyin travması alan “Toyota Prado” markalı avtomobilin sürücüsü  Vidadi Əliyevin vəziyyəti ağır olduğundan Bakı şəhərinə - Mərkəzi Klinik Xəstəxanasına yola salınıb.

Qeyd edək ki, Vidadi Əliyev Respublika Cüzam xəstəxanasının baş həkimidir.

Faktla bağlı araşdırma aparılır.

0