Tehranda hökumətə dəstək aksiyası zamanı əllərində Xameneinin portretlərini tutmuş qadınlar, 3 yanvar 2018-ci il

Xameneyi heç yerə qaçmayacaq

1319
(Yenilənib 00:17 07.01.2018)
İranda rejim devrilərsə, milli və dini zəmində başlayacaq savaş bölgəni, o cümlədən, Azərbaycanı öz ağuşuna ala bilər

Azər RƏŞİDOĞLU, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 5 yanvar — Sputnik. İranda inqilab baş vermədi. Azərbaycan mətbuatının və müxalifətinin qeyri-rasional tələskənliyi də müsbət nəticə hasil etmədi. Nə Tehran rejimi devrildi, nə də iddia olunduğu kimi ali dini lider ölkədən qaçdı. Lakin İrandakı bu hadislərdən sonra neftin qiyməti son 2 ilin ən rekord həddinə yüksəldi. Geosiyasəti strateqlər idarə edir, fanatlar deyil. Fanatlar sadəcə bir alətdir.

Ümumiyyətlə, qonşu İran mühüm bir ölkədir. 30 milyon Azərbaycan türkünün yaşadığı İranda təlatümlərə Bakıda göstərilən maraq da təbiidir. Lakin görünən budur ki, Azərbaycanda İranı bilən ekspertlərin sayı yox dərəcəsindədir. Nə 1979-cu ildə gerçəkləşən İslam inqilabı nəzəriyyəsindən, nə ziddi-inqilab anlayışından, nə ayətullahların siyasətə təsirindən xəbəri olmayanların sevinc içində Vahid Azərbaycanın qurulmasından və Trampın az qala bir turançı olduğundan yazmağa başlaması rüsvayçı idi. Mənasız və gülünc tezislər bu dəfə də Azərbaycan mətbuatının əsasını təşkil etdi.

İlk növbədə onu vurğulayaq ki, İranda inqilabın liderləri olan Xomeyni və Xameneyinin portretlərinin yandırılması sıradan bir hadisə deyil. Xomeyni bir simvoldur. Xameneyi ölkənin birinci şəxsi və ən əsası qeyri-məhdud hakimiyyəti özündə ehtiva edən Vilayəti-Fəqihdir. Vilayəti-Fəqih nəzəriyyəsi Xomeyni tərəfindən irəli sürülüb. Məqsəd İslam hökuməti qurmaq ixtiyarına sahib olmaq hüququnu əldə etmək olub. Bu nəzəriyyəyə qədər Cəfəri məzhəbində İslam hökuməti qurmaq hüququ Hz.Məhəmmədə və 12 İmama aid idi. Şiələr hesab edirdi ki, indiyə qədər əsl İslam hökuməti iki dəfə qurulub. Bunlardan birincisi Hz.Məhəmmədin Mədinədə qurduğu hökumətdir. İkincisi isə Hz.Əlinin xəlifəliyi dövrüdür. Növbəti İslam hökumətini isə şiələrin qeybə çəkildiyi dedikləri 12-ci imamı qura bilər.

Lakin Xomeyni Vilayəti-Fəqih nəzəriyyəsini irəli sürərərk 12-ci imamın zühuruna qədər təqlid edilən (mərceyi-təqlid) müctəhidlərdən birinin İslam hökuməti qura biləcəyini bəyan etdi və ilk Vilayəti-Fəqih də özü də oldu. Onun ölümündən sonra bu status Xameneyiyə keçdi. Bir türkün (Xameneyinin-red) bu statusda olması, təbii ki, ərəb millətçilərini qəzəbləndirir. Yeri gəlmişkən, Vilayəti-Fəqih fəqihlər məclisi tərəfindən seçilir. Vilayəti-Fəqih hakimi mütləqdir. O, siyasi, iqtisadi, hərbi, hətta şəxsi məsələlərə müdaxilə edə biləcək hüquqa malikdir.

İran rejimi Vilayəti-Fəqih üsul-idarəsinin diktaturadan fərqli olduğunu iddia edir. Əsas arqument Vilayəti-Fəqihin İslam hökmləri əsasında ədalətə söykənməsidir. Vilayəti-Fəqih məsumiyyət baxımından Hz.Məhəmməd və 12 İmamla eyni dərəcədə tutulmasa da, idarəçilikdə eyni hüquqa malikdir. Vilayəti-Fəqih müqəddəsata aid şəxsiyyətdir və təkcə İranın deyil, dünyadakı bütün şiələrinin rəhbəridir. Bu baxımdan, Xameneyinin portretlərinin yandırılması Vilayəti-Fəqih üsul-idarəsinin özünü doğrultmadığının, ədalət prinsiplərinə söykənməyərək diktaturanın başqa şəkil aldığının isbatı cəhdi hesab edilə bilər.

Ölkə mətbuatında ən çox tirajlanın tezis Xameneyinin ölkədən qaçması ilə bağlı xəbərlər oldu. Artıq 30 ildir ki, İrandan qırağa addım atmayan dini lideri heç bir ölkənin qəbul etməyəcəyini o özü də bilir. Xameneyi "şəhidlik şərbətini içməyə hazır olduğunu" deməklə, əslində ölkədən çıxmayacağını açıqlamışdı. Bir də ki, Xameneyi hara qaçmalıdır? Təkcə Yaxın Şərqdə onun 200 minlik silahlı gücü var. İranın özündə isə bu rəqəm milyonlarladır.

Bu məsələdə ABŞ və İsrailə ən çox yardım edən sələfi-təkfirçi düşüncə ilə tanınan Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər oldu. Yaxın Şərqdə əhalinin böyük əksəriyyəti müsəlmandır. Həm də bu müsəlman əhalisi ayrı-ayrı məzhəb daşıyıcıları olduğundan prosesə din qatqısı da əlavə olunur. Bu da region əhalisinin özünün məhz dini yox, qlobal proseslərin siyasi oyunçusuna çevrilməsini təmin edir. Yəni, bölgədə məzhəb savaşına qoşulanlar özləri də bilmədən qlobal güclərin yanında yer almış olurlar. Bu proseslər ideoloji yox, geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar fonunda əhəmiyyət kəsb edir. Yəni qlobal güclərin orbitində olan dövlətləri dini-ideoloji maraqlar yox, strateji ölçülü geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar şirnikləndirir.

Vaşinqonun hədəfində nüvə silahına malik olan Pakistanı məhv etmək, Türkiyəni parçalamaq, İran ərazisində etnik savaşa nail olmaq durur. İranda rejim devrilərsə, milli və dini zəmində başlayacaq savaş bölgəni, o cümlədən, Azərbaycanı öz ağuşuna ala bilər. Lakin İranda hazırda mühafizəkar qüvvələr kifayət qədər güclüdür və istənilən etirazları yatırda bilirlər. Sosial narazılıqlar isə artmaqdadır. Bu isə o anlama gəlir ki, dəyişikliklər labüddür. İran elitasında ciddi parçalanma var və odur ki, ölkənin inkişafı ilə bağlı müxtəlif fikirlər də mövuddur.

İranda son günlər baş verənlər daha çox sosial problemlərlə bağlıdır. Lakin Vaşinqtonun dəstəyi ilə Səudiyyə bölgədə yeni savaş alovlandırmaq niyyətindədir. Tehran bu savaşda maraqlı deyil. İraqla 8 il davam edən savaş İran üçün fəlakət oldu. İran yeni-yeni bərpa olub. Hazırda elmini, sənayesini, iqtisadiyyatını inkişaf etdirir. Lakin burada bir məqam da mövcuddur. İran ordusu Səudiyyə ordusundan güclüdür. İranla savaş Səudiyyənin sonu anlamına gələ bilər. İran və "Hizbullah" Səudiyyənin yuxusunu qaçıran bir qüvvədir. Səudiyyəni İrana qarşı savaşa təhrik edən Vaşinqtonun niyyəti başqadır. Səudiyyənin şərqində yüz minlərlə şiə yaşayır və onlardan hələ istifadə edilməyib. Şiə İrana qarşı savaş Səudiyyənin parçalanması anlamına gəlir.

Burada son dərəcə vacib olan bir məsələyə diqqət yetirmək lazım gəlir. İran hadisələrindən istifadə edən qüvvələr Azərbaycanda da məzhəb savaşını alovlandırmağa çalışdılar. Bakı bu məsələdə neytrallığını qorumağa çalışır. İrandan gələcək milyonlarla qaçqını Azərbaycan qəbul etməyə hazır deyil və qonşu ölkə ilə problem yaşamaq istəmir. Düzdür, Tehran heç vaxt müstəqil Azərbaycanı həzm etməyib. İranın fəaliyyəti üçün zəmin də mövcuddur. Müştərək mədəni amillər və şiəçilik Tehranın işlərini asanlaşdırır. Bakı bunu anlayır. Lakin özündə ərəb millətçiyini ehtiva edən, tamamilə yad mədəniyyət və ənənələri rəhbər tutan Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər ekspansiyası daha təhlükəlidir.

"Vətən uğrunda savaşanlar şəhid deyil", "Konstitusiya lazım deyil, bizə Quran kifayət edir", "Məhkəmələrə ehtiyac yoxdur, şəriət hökmləri keçərlidir", "Nikah yaşı şəriətə uyğun olmalıdır", "Musiqi, poeziya, rəssamlıq, heykəltaraşlıq haramdır", "Hər bir qadın məcburi şəkildə hicab və ya qara rəngli çadra geyinməlidir", "Azərbaycan və Türkiyə kafər dövlətidir, çünki şəriətlə deyil, Konstitusiya ilə idarə edilir" tezisləri ilə insanları zombiləşdirən bu düşüncə tərzi İran hadisələri zamanı sosial şəbəkələrdə şiəçiliyi hədəf seçərək, əslində Azərbaycan və türklərə qarşı açıq ideoloji savaşa başladılar. İranda savaş başlayarsa, yaxud İran və Səudiyyə arasında silahlar işə düşərsə, onların sosial şəbəkələrdəki səngərlərdən çıxacağı ehtimalı çox böyükdür. Unutmaq olmaz ki, yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşı Suriya və digər ölkələrdə İŞİD bayrağı altında savaşıb və Azərbaycana "kafər dövlət" deyib, sadə vətəndaşımızın canını, malını, qadınını özlərinə halal bilib. İstər təkfirçi düşüncənin, istərsə də radikal şiəçiliyin cavabı verilməlidir. Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və ölkəmizi Suriyaya çevirmək istəmiriksə, bu təhsilsiz zehniyyata qarşı ən sərt şəkildə, qanun dilində cavab verməliyik. Sabah çox gec ola bilər…

1319
Teqlər:
12 imam, Vilayəti-Fəqih, Məhəmməd peyğəmbər, islam, Ayətullah Xomeyni, şiə, Səudiyyə Ərəbistanı, İsrail, Qətər, Suriya, ABŞ, Ayətullah Xameneyi, İran
Mövzu:
İran İslam Respublikasında etiraz dalğası (18)
Əlaqədar
Vəlizadə: “İranda baş verənlər sosial problemlərdən qaynaqlanır”
İranda rejim tərəfdarları da küçələrə axışdı
İranda qan su yerinə axır, yüzlərlə adam həbs edilib - FOTOLAR
Vaşinqton İranda baş qaldıran etiraz aksiyalarını rəsmən dəstəklədi
İranda aksiyalar zamanı iki nəfərin öldüyü təsdiqlənib
Rusiyaya məxsus An-124-100 Ruslan təyyarəsi, arxiv şəkli

"Ruslan" An-124: Rusiya niyə bu avianəhənglərin istehsalını dirçəldir

260
Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı.

BAKI, 5 mart — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Otuz ildən çoxdur ki, dünyadakı analoqları arasında ən nəhəng və mükəmməl ağır, uzun mənzilli hərbi-nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ə Rusiyada modernləşdirilmiş görünüş və ikinci həyat veriləcək. Martın 2-də Aviastar-SP Ulyanovsk müəssisəsində keçirilən görüşdə müdafiə naziri Sergey Şoyquya "Ruslan" An-124 təyyarəsinin istehsalını bərpa etmək təklif olundu. 2004-cü ilə qədər Ulyanovsk təyyarə zavodu bu tip 56 təyyarədən 36-sını istehsal edib, 2020-ci ildə altı An-124 təyyarəsi bu müəssisədə təmir edilib və zavodun texnoloji səviyyəsi ən qısa vaxtda "Ruslan"ların seriya şəklində istehsalını həyata keçirməyə imkan verir.

Ulyanovsk təyyarə istehsalçılarının təklifini həyata keçirmək bir o qədər də asan məsələ deyil, çünki əvvəllər uzun illər Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyindən də belə bir təşəbbüs irəli sürülmüşdü. Ancaq hər dəfə layihənin gerçəkləşməsinə nəsə mane olurdu. Beləliklə, Ukrayna müəssisələri ilə əməkdaşlıq əsasında Ulyanovskda "Ruslan"ın istehsalını bərpa etmək barədə 2006-cı ildə qəbul olunmuş qərarı ixtisara salmalı oldular, çünki Ukrayna tərəfi 8 il idi ki, təyyarələr üçün mühərriklərin tədarükünü təmin etmirdi.

Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyində belə hesab edirdilər ki, An-124 təyyarələrinin istehsalına kəskin ehtiyac yoxdur, çünki mövcud parkın təmiri "Ruslan"ların 2040-cı illərin sonuna qədər istismar edilməsinə imkan verir (istismar müddəti 50.000 saat, 10.000 uçuş və ya 45 ildir). Digər tərəfdən, eyni qurum Rusiyanın An-124 təyyarəsinin analoqu olan ağır nəqliyyat təyyarələrinin 2020-ci ildən sonra istehsalına icazə verib. "Ruslan"lar və Rusiya Hərbi Nəqliyyat Aviasiyası (HNA) üçün, bəlkə də, məhz indi yeni perspektivlər açılmağa başlayıb.

Son illərin Suriyada, Qarabağda və planetin digər qaynar nöqtələrindəki həyəcanlı hadisələri qoşunların, silahların və materialların operativ köçürülməsi üçün ağır hərbi nəqliyyat aviasiyasının vacibliyini bir daha təsdiqlədi. Xatırladaq ki, baza hərbi nəqliyyat vasitəsi olan "Ruslan" 850 km/saat sürətlə 120 ton yükü (80 tonluq yüklə maksimum məsafə 7500 km-ə qədər uzanır) 4800 km-ə qədər məsafəyə daşımağa qadirdir. Təyyarənin Amerika istehsalı olan analoqu Lockheed C-5 Galaxy yükdaşıma qabiliyyətinə görə ondan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Bununla belə, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi cəmi 10 ədəd An-124 təyyarəsini istismar edir. Yeni çağırışlar və təhdidlər HNA-nın kəmiyyət və keyfiyyət artımını tələb edir.

Tarixdə ilk dəfə

Suriyada çətin hərbi-siyasi vəziyyət davam edir. Situasiya mobil möhkəmlənmə tələb edə bilər, bu səbəbdən də Suriya ərazisində Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin əməliyyat aerodromları şəbəkəsi genişləndirilir. Amerikanın "The Drive" nəşrinin yazdığına görə, Xmeymimdəki uçuş-enmə zolağının uzunluğu 3,2 km-ə çatdırılıb ki, bu da "ağır yüklü" hərbi nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ü qəbul etməyə imkan verir.

Bir qədər əvvəl hərbi nəqliyyat aviasiyası (An-124 təyyarələri də daxil olmaqla) operativ şəkildə Rusiyadan Ermənistana Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentin tərkibinə daxil olan 1960 hərbi qulluqçunu standart silah və texnika ilə (90 zirehli transportyor 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnika) birlikdə daşıdı. HNA-nın bu tip əməliyyatlarına əvvəlcədən hazırlaşmaq, ehtiyat təyyarələrə, ekipajlara, marşrutlara və aerodromlara sahib olmaq lazımdır.

Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı. Uçuşların məqsədi hərbi hissələrin şəxsi heyətinin standart silah və hərbi texnika ilə uzun məsafələrə eyni vaxtda köçürülməsində ekipajların bacarıqlarını artırmaq idi. Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, altı ədəd "Ruslan" təyyarəsi 3000-dən çox hərbçini və ya 48 zirehli texnika vahidini göyərtəsinə götürə bilər.

Qəfil hərbi qarşıdurma vəziyyətində Rusiya Federasiyası ərazisinə yerləşdirilən qoşunlar vahid bir orqanizm kimi hərəkət etməli, vəziyyətdəki hər hansı bir dəyişikliyə dərhal reaksiya verməlidir. Bunun üçün onlarla və yüzlərlə HNA təyyarəsi tələb oluna bilər. Deməli, yaxın gələcəkdə Ulyanovsk təyyarə zavodunun işi artacaq.

İkinci həyat

"Ruslan" An-124-100 təyyarəsi 120 tondan çox yükü havaya qaldırmağa qadirdir (880 nəfərlik hərbi heyət və ya dörd Mi-8 helikopteri, yaxud da 18 metrlik bir raket və ya 18 maşın). Müdafiə Nazirliyindən başqa, Rusiyanın müxtəlif strukturlarında daha 20 belə təyyarə istismar olunur ("224-cü Uçuş Dəstəsi" Dövlət Hava Yolları şirkəti, "Volqa-Dnepr" şirkəti). Müqayisə üçün bildirək ki, Ukraynanın Antonov Hava Yollarında cəmi 7 belə təyyarə var.

Əlbəttə ki, Rusiyada An-124 tipli ağır nəqliyyat vasitələrinin sayı get-gedə artacaq. Yəqin ki, rəqəmsal modernləşdirmə, Rusiyanın yeni mühərrikləri NK-32 və ya PD-14, avionikada və şassi dizaynındakı ciddi dəyişikliklər ağır hərbi nəqliyyat təyyarəsinin fərqli bir ad altında buraxılmasına gətirib çıxaracaq. Məsələn, NATO çoxdan An-124-ə "Kondor" adını verib. Ulyanovskdakı zavodda ağır hərbi nəqliyyat təyyarələrinin istehsalını canlandırmaq üçün keçilməz maneələr mövcud deyil.

Ukraynanın Antonov dövlət müəssisəsi istehsalın bu ölkənin iştirakı olmadan reallaşmasını mümkün hesab etmir. Ancaq əvvəllər Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyi bəyan edib ki, Antonov An-124 təyyarələrinin sertifikat sahibi olaraq Rusiyada təyyarələrin uçuş qabiliyyətini qorumaq üçün öz öhdəliklərini yerinə yetirmir və bu prosesdə Rusiya sənayesinin iştirakı qaçılmazdır.

"Aviastar-SP" Ulyanovsk müəssisəsi artıq xeyli müddətdir ki, "Ruslan" təyyarələrinin An-124-100 (VTA versiyası) və An-124-100-150 (maksimum yük - 150 ton) tiplərinə texniki xidmət göstərir və modernləşdirmə işləri aparır. Sovet konstruksiya ideyalarını "özəlləşdirmək" cəhdləri nəticə vermir, Kiyevin An-124-ün "Ukrayna mənşəli" məhsul olduğu ilə bağlı müasir tezisləri isə tənqidlərə davam gətirmir.

An-124 təyyarəsi Sovet İttifaqında Voronej, Ulyanovsk, Kiyev aviasiya müəssisələrinin əməkdaşlığı nəticəsində yaradılıb. Sovet Ordusu tərəfindən 1991-ci ildə silahlanmaya qəbul edilib. Əvvəlcə müstəqil Ukraynanın sahib olmadığı qitələrarası ballistik raketlərin havaya qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuşdu. 56 "Ruslan"dan 36-sı Ulyanovskda istehsal edildi və təsadüfi deyil ki, hazırda Ukraynanın Antonov şirkətinin dörd adda məhsulunun siyahısında An-124 mövcud deyil.

Ukrayna təyyarə sənayesinin vəziyyəti bu qanadlı nəhənglərin istehsalı ilə bağlı yalnız xəyal qurmağı imkan verir. Texnoloji deqradasiya – Rusiya ilə ənənəvi əlaqələri birtərəfli qaydada pozan bütün postsovet ölkələrinin etibarlı "ortağıdır". Yeri gəlmişkən, dünya şöhrətli Sovet təyyarə dizayneri Oleq Antonov Moskva quberniyasında doğulub, Saratov və Leninqradda təhsil alıb və konstruktor kimi Moskvada fəaliyyətə başlayıb. 1946-cı ildən etibarən Sibir Tədqiqat Aviasiya İnstitutuna rəhbərlik edib və həmin müəssisə 1952-ci ildə Kiyevə köçürülüb.

260
Vaşinqtonda Kapitoliyə mənzərə, arxiv şəkli

Demokratiya öyrədəcəklər: ABŞ müdaxilə üsullarını müəyyənləşdirdi

8
(Yenilənib 19:52 05.03.2021)
"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istəyir. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir".

BAKI, 5 mart — Sputnik, Sofya Melniçuk. Amerikalılar bundan sonra demokratiya uğrunda döyüşmək niyyətində deyil. Zaman müdaxilələrin və avtoritar liderlərin devrilməsinin işə yaramadığını göstərdi. Vaşinqton bundan dərs çıxardı və dünyanı dəyişdirməyə özündən başlamaq fikrindədir. RİA Novosti ABŞ-ın bundan sonra necə hərəkət edəcəyini araşdırıb.

Yeni dövran-yeni üsullar

ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Dövlət Departamentindəki rəsmi çıxışı boş zalda baş tutsa da, böyük səs-küy yaratdı. Amerika diplomatiyasının rəhbəri sonradan milli təhlükəsizlik strategiyası ilə möhkəmləndiriləcək xarici siyasətin əsas istiqamətlərini açıqladı.

Əslində, Blinken təzə bir söz demədi. O da, prezident Co Bayden də son aylarda eyni məsələləri bir neçə dəfə təkrarlayıblar. Bununla belə, diqqət çəkən məqamlar da oldu.

"Bizim yanaşmamız dəyişəcək. Artıq yüksək xərc tələb edən hərbi müdaxilələr və ya avtoritar rejimləri zorla devirmək cəhdləri ilə demokratiyanı təşviq etməyəcəyik", – deyə dövlət katibi vurğuladı. O etiraf etdi ki, bu cür üsullardan ən yaxşı niyyətlə istifadə olunsa belə, məqbul nəticəyə gətirib çıxarmadı. Üstəlik, "demokratiyanı təşviq etmək" sözləri mənfi çalar qazandı, çünki artıq amerikalıların özləri də buna inanmırlar.

Dünya dəyişib və yeni şəraitdə Vaşinqton öz diqqətini terror təhlükəsindən ayırıb rəqib dövlətlərə qarşı mübarizəyə yönəldəcək. "Demokratiyanı təşviq etməyə – bu hələ də ABŞ xarici siyasətinin imperativi olaraq qalır – özümüzdən başlamalıyıq, əks halda ideallara bağlılığımıza şübhə toxumları səpmək üçün hər fürsətdən istifadə edən Çin və Rusiya kimi rəqiblərin əlinə fürsət vermiş olarıq. Onların işini asanlaşdırmağa ehtiyac yoxdur", – deyə amerikalı diplomat fikrini tamamlayıb.

Belə bir nümunə

Ötən il ölkə çətin sınaqlara məruz qaldı. Birinci, ikinci dünya və Vyetnam müharibələrindən daha çox amerikalının ölümünə səbəb olan koronavirus pandemiyası səhiyyə sahəsindəki bərabərsizliyi ortaya qoydu. Polis vəhşiliyi və qaradərililərin öldürülməsi səbəbindən yaranan irqi ayrı-şeçkiliyə qarşı etirazlar cəmiyyətdəki sistematik irqçilik problemini bir daha qabartdı.

Prezident seçkisi isə son on ilin ən qalmaqallı kampaniyası oldu. Donald Tramp hələ də nəticələrin saxtalaşdırıldığını iddia edir.

Bu, fundamental dəyərlərdən uzaqlaşmağa gətirib çıxardı: yanvarın 6-da seçki nəticələrinin təsdiqlənməsi zamanı qara güruh Konqres binasına basqın etdi. Yeni prezident Co Bayden təcili olaraq ölkədaxili birliyi bərpa etməli və ilk növbədə amerikalıların özünə ABŞ-ın hələ də demokratiyanın beşiyi olduğunu göstərməli idi.

"ABŞ-ın demokratiya nümunəsi göstərməklə bağlı ciddi problemləri var. Bu ölkəyə seçiciləri səfərbər etmək üçün ritorik alət lazımdır. Onlara ölkədəki vəziyyətin həll oluna biləcəyini göstərmək vacibdir", – ABŞ və Kanada İnstitutunun baş elmi işçisi Pavel Koşkin RİA Novosti-yə müsahibəsində belə deyib.

Koşkinin fikrincə, Blinkenin açıqlamaları müəyyən dərəcədə daxilə yönəlib: "Başqa dövlətlərdə qayda-qanun yaratmaq bir növ stimuldur: özümüzdən başlamalıyıq".

Demokratiyaya qarşı inkişaf

Bayden administrasiyası davamlı olaraq əsas strateji rəqibinin Çin və onun inkişaf modeli olduğunu vurğulayır. Vaşinqton məhz onun dəyişdirilməsinə nail olmaq istəyir.

Çin Xalq Respublikasının rəhbəri Si Tsinpinin də dediyi kimi, Pekin öz siyasi sistemini heç yerə ixrac etməyi planlaşdırmır.

"Bəzi ölkələrin, həqiqətən də Çin hökumət idarəetməsinin ayrı-ayrı elementlərinin idxalına ehtiyacı var" – Moskva Karnegi Mərkəzinin məsləhətçisi, çinşünas Temur Umarov belə deyir və buna misal olaraq ABŞ-ın nüfuzunun ildən-ilə azaldığı Orta Asiya dövlətlərini göstərir.

"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək arzusundadır. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir. Bunsuz qlobal dünyada normal şəkildə mövcud olmaq mümkün deyil" , – deyə Umarov vurğulayır..

Buna görə də Mərkəzi Asiyada hamı ritorik səviyyədə islahatlardan, insan haqlarından dəm vurur, iş fakta gələndə isə Qərbi təqlid modeli olaraq görürlər. Əgər əvvəllər ən az bir ölkə (Orta Asiyanın demokratiya vahəsi sayılan Qırğızıstan) daha çox amerikasayağı əhval-ruhiyyəyə köklənmişdisə, indi bu ölkə də fikrini dəyişib və özünə başqa yol seçib.

Əgər ABŞ Pekin kimi Orta Asiyada iqtisadi baxımdan daha fəal olsaydı, onda bölgədəki mövqeyini möhkəmləndirə bilərdi. Umaravun fikrincə, bunsuz ideoloji baxımdan böyük təsirə nail olmaq mümkün deyil.

Unudulmamış keçmiş

Yeni administrasiyanın bu yanaşmasına hələ Barak Obamanın hakimiyyət dövründə başlanılmışdı. "Obama doktrinası" Amerikanın xaricdəki hərbi mövcudluğunun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tuturdu. Hələ o zaman demokratlar bu nəticəyə gəlmişdilər ki, hərbi metodların bir o qədər də effekti yoxdur və demokratiyanı müdaxilələr, istilalar və dövlət quruculuğu yolu ilə deyil, yumşaq güc tətbiq etməklə genişləndirmək lazımdır.

Ancaq 44-cü prezident bunun öhdəsindən gələ bilmədi: 2011-ci ildə ABŞ Liviya hökumət qüvvələrinə hava zərbələri endirdi. Obama daha sonra bu qərarın, heç şübhəsiz, doğru olduğunu bildirdi, bununla belə, Vaşinqton nəticələrə hazır deyildi. Liviya xaosa qərq oldu - Obama bunu prezidentliyi boyunca "ən dəhşətli səhv" adlandırdı.

"Yeni administrasiya cəhdləri davam edəcək və birbaşa hərbi müdaxilə istisna olmaqla, bütün metodları işə salacaq", – Ali İqtisadiyyat Məktəbinin Avropa və Beynəlxalq Məsələlər üzrə Kompleks Araşdırmalar Mərkəzinin direktor müavini Dmitri Suslov belə deyir.

Onun sözlərinə görə, əsasən, xarici yardım siyasətinə və qeyri-kommersiya təşkilatlarına vurğu ediləcək və "narıncı inqilab"lar daha aktiv şəkildə dəstəklənəcək. Suslov ABŞ-ın Suriyada Bəşər Əsəd rejimi ilə birbaşa döyüşmədiyini, müxalifət qüvvələrinə kömək etdiyini xatırladaraq "bu hələ də məqbul vasitə olaraq qalır", – deyir.

İndi Vaşinqton Rusiyada, Belarusda, Venesuelada müxalifət nümayəndələrini müdafiə edir. Bundan əvvəl ABŞ Aleksey Navalnının işi ilə əlaqədar bəzi Rusiya rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdi. Svetlana Tixanovskaya Amerika səfiri ilə Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkoya qarşı məhdudlaşdırıcı tədbirləri müzakirə etmişdi. Lap bu yaxınlarda isə Blinkenin Venesuela müxalifətinin lideri Xuan Qaydo ilə telefon danışığı olub. ABŞ Çində və İranda qərbyönümlü qeyri-kommersiya təşkilatları və dissidentlərə kömək edir.

Suslovun sözlərinə görə, vətəndaş müharibəsində tərəflərdən birinə dəstək vermək siyasi böhranı qızışdırmaq deməkdir. İnformasiya siyasəti, təşviqat, xalq diplomatisiyası. Sanksiyalar həm də demokratiyanın yayılması üçün mühüm vasitədir: qurtulmaq istədikləri elitanı vururlar. Ancaq İraq və Liviyadakı kimi əməliyyatlar bir daha olmayacaq.

Tarix göstərir ki, yalnız şəxsi nümunə əsasında demokratiya qurmaq problematik məsələdir, bu hətta xarici layihələrə pul ayırmaqdan da çətindir. Buna görə də, çox güman ki, müttəfiq güclərin maddi dəstəyi Dövlət Departamentinin əsas alətinə çevriləcək.

8
Türkiyə hərbi helikopter, arxiv şəkli

Amerika Türkiyə ilə Pakistanın işinə qarışdı, müqaviləyə qadağa qoydu

0
(Yenilənib 13:54 08.03.2021)
2018-ci ilin iyulunda Türkiyə ilə Pakistan 30 ATAK zərbə vertolyotunun tədarükü barədə razılaşma imzalamışdı. Bu, müdafiə sənayesi sahəsində birdəfəlik tədarük üzrə Türkiyənin ən böyük müqavilələrindən hesab olunurdu

BAKI, 8 mart - Sputnik. ABŞ Türkiyənin 30 ədəd ATAK zərbə vertolyotunun Pakistana tədarükünə mane olub. Böyük ehtimalla həmin vertolyotları Çin alacaq. 

S-400 zenit-raket sistemi, arxiv şəkli
© AFP 2021 / DIMITAR DILKOFF

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sözçüsü İbrahim Kalın Bloomberg-ə Rusiyadan alınan S-400 ZRK-ya görə ABŞ-ın Türkiyəyə tətbiq etdiyi sanksiyalar barədə danışarkən deyib. 

2018-ci ilin iyulunda Türkiyə ilə Pakistan 30 ATAK zərbə vertolyotunun tədarükü barədə razılaşma imzalamışdı. Bu, müdafiə sənayesi sahəsində birdəfəlik tədarük üzrə Türkiyənin ən böyük müqavilələrindən hesab olunurdu. Dəyəri 1,5 milyard dollar qiymətləndirilən müqavilə Türkiyənin Rusiyadan S-400 ZRK aldığına görə ABŞ-ın qardaş ölkəyə mühərriklərin ixracına lisenziya verməkdən imtina etməsi səbəbilə gerçəkləşməyib. Türkiyə hazırda vertolyot mühərriklərinin işlənib-hazırlanması üzrə iş aparır.

"ABŞ bizim Pakistana vertolyot satmaq planımızı yarıda qoydu. Bunun nəticəsində, tender, çox güman ki, Çinə qismət olacaq, uduzan isə ABŞ olacaq", - Kalın söyləyib.

Kalın xatırladıb ki, Türkiyə ABŞ-ın Patriot sistemini almaq istəsə də, ABŞ-dan təsdiq cavabı gəlməmişdi. Türkiyənin NATO-dakı digər tərəfdaşı Fransa isə Еurosаm fransız-italyan konserninin HHM sistemi üzrə Ankarayla aparılan danışıqları Suriya məsələsinə görə dondurmuşdu.

"Türkiyə Rusiya ilə fikir ayrılıqlarını konstruktiv dialoq sayəsində həll edir, eyni işi ABŞ-la da görə bilərik", - Türkiyə Prezidentinin sözçüsü deyib.

 

0
Teqlər:
İbrahim Kalın, sanksiya, müqavilə, tədarük, vertolyot, helikopter, Pakistan, Türkiyә, ABŞ