Tehranda hökumətə dəstək aksiyası zamanı əllərində Xameneinin portretlərini tutmuş qadınlar, 3 yanvar 2018-ci il

Xameneyi heç yerə qaçmayacaq

1312
(Yenilənib 00:17 07.01.2018)
İranda rejim devrilərsə, milli və dini zəmində başlayacaq savaş bölgəni, o cümlədən, Azərbaycanı öz ağuşuna ala bilər

Azər RƏŞİDOĞLU, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 5 yanvar — Sputnik. İranda inqilab baş vermədi. Azərbaycan mətbuatının və müxalifətinin qeyri-rasional tələskənliyi də müsbət nəticə hasil etmədi. Nə Tehran rejimi devrildi, nə də iddia olunduğu kimi ali dini lider ölkədən qaçdı. Lakin İrandakı bu hadislərdən sonra neftin qiyməti son 2 ilin ən rekord həddinə yüksəldi. Geosiyasəti strateqlər idarə edir, fanatlar deyil. Fanatlar sadəcə bir alətdir.

Ümumiyyətlə, qonşu İran mühüm bir ölkədir. 30 milyon Azərbaycan türkünün yaşadığı İranda təlatümlərə Bakıda göstərilən maraq da təbiidir. Lakin görünən budur ki, Azərbaycanda İranı bilən ekspertlərin sayı yox dərəcəsindədir. Nə 1979-cu ildə gerçəkləşən İslam inqilabı nəzəriyyəsindən, nə ziddi-inqilab anlayışından, nə ayətullahların siyasətə təsirindən xəbəri olmayanların sevinc içində Vahid Azərbaycanın qurulmasından və Trampın az qala bir turançı olduğundan yazmağa başlaması rüsvayçı idi. Mənasız və gülünc tezislər bu dəfə də Azərbaycan mətbuatının əsasını təşkil etdi.

İlk növbədə onu vurğulayaq ki, İranda inqilabın liderləri olan Xomeyni və Xameneyinin portretlərinin yandırılması sıradan bir hadisə deyil. Xomeyni bir simvoldur. Xameneyi ölkənin birinci şəxsi və ən əsası qeyri-məhdud hakimiyyəti özündə ehtiva edən Vilayəti-Fəqihdir. Vilayəti-Fəqih nəzəriyyəsi Xomeyni tərəfindən irəli sürülüb. Məqsəd İslam hökuməti qurmaq ixtiyarına sahib olmaq hüququnu əldə etmək olub. Bu nəzəriyyəyə qədər Cəfəri məzhəbində İslam hökuməti qurmaq hüququ Hz.Məhəmmədə və 12 İmama aid idi. Şiələr hesab edirdi ki, indiyə qədər əsl İslam hökuməti iki dəfə qurulub. Bunlardan birincisi Hz.Məhəmmədin Mədinədə qurduğu hökumətdir. İkincisi isə Hz.Əlinin xəlifəliyi dövrüdür. Növbəti İslam hökumətini isə şiələrin qeybə çəkildiyi dedikləri 12-ci imamı qura bilər.

Lakin Xomeyni Vilayəti-Fəqih nəzəriyyəsini irəli sürərərk 12-ci imamın zühuruna qədər təqlid edilən (mərceyi-təqlid) müctəhidlərdən birinin İslam hökuməti qura biləcəyini bəyan etdi və ilk Vilayəti-Fəqih də özü də oldu. Onun ölümündən sonra bu status Xameneyiyə keçdi. Bir türkün (Xameneyinin-red) bu statusda olması, təbii ki, ərəb millətçilərini qəzəbləndirir. Yeri gəlmişkən, Vilayəti-Fəqih fəqihlər məclisi tərəfindən seçilir. Vilayəti-Fəqih hakimi mütləqdir. O, siyasi, iqtisadi, hərbi, hətta şəxsi məsələlərə müdaxilə edə biləcək hüquqa malikdir.

İran rejimi Vilayəti-Fəqih üsul-idarəsinin diktaturadan fərqli olduğunu iddia edir. Əsas arqument Vilayəti-Fəqihin İslam hökmləri əsasında ədalətə söykənməsidir. Vilayəti-Fəqih məsumiyyət baxımından Hz.Məhəmməd və 12 İmamla eyni dərəcədə tutulmasa da, idarəçilikdə eyni hüquqa malikdir. Vilayəti-Fəqih müqəddəsata aid şəxsiyyətdir və təkcə İranın deyil, dünyadakı bütün şiələrinin rəhbəridir. Bu baxımdan, Xameneyinin portretlərinin yandırılması Vilayəti-Fəqih üsul-idarəsinin özünü doğrultmadığının, ədalət prinsiplərinə söykənməyərək diktaturanın başqa şəkil aldığının isbatı cəhdi hesab edilə bilər.

Ölkə mətbuatında ən çox tirajlanın tezis Xameneyinin ölkədən qaçması ilə bağlı xəbərlər oldu. Artıq 30 ildir ki, İrandan qırağa addım atmayan dini lideri heç bir ölkənin qəbul etməyəcəyini o özü də bilir. Xameneyi "şəhidlik şərbətini içməyə hazır olduğunu" deməklə, əslində ölkədən çıxmayacağını açıqlamışdı. Bir də ki, Xameneyi hara qaçmalıdır? Təkcə Yaxın Şərqdə onun 200 minlik silahlı gücü var. İranın özündə isə bu rəqəm milyonlarladır.

Bu məsələdə ABŞ və İsrailə ən çox yardım edən sələfi-təkfirçi düşüncə ilə tanınan Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər oldu. Yaxın Şərqdə əhalinin böyük əksəriyyəti müsəlmandır. Həm də bu müsəlman əhalisi ayrı-ayrı məzhəb daşıyıcıları olduğundan prosesə din qatqısı da əlavə olunur. Bu da region əhalisinin özünün məhz dini yox, qlobal proseslərin siyasi oyunçusuna çevrilməsini təmin edir. Yəni, bölgədə məzhəb savaşına qoşulanlar özləri də bilmədən qlobal güclərin yanında yer almış olurlar. Bu proseslər ideoloji yox, geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar fonunda əhəmiyyət kəsb edir. Yəni qlobal güclərin orbitində olan dövlətləri dini-ideoloji maraqlar yox, strateji ölçülü geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar şirnikləndirir.

Vaşinqonun hədəfində nüvə silahına malik olan Pakistanı məhv etmək, Türkiyəni parçalamaq, İran ərazisində etnik savaşa nail olmaq durur. İranda rejim devrilərsə, milli və dini zəmində başlayacaq savaş bölgəni, o cümlədən, Azərbaycanı öz ağuşuna ala bilər. Lakin İranda hazırda mühafizəkar qüvvələr kifayət qədər güclüdür və istənilən etirazları yatırda bilirlər. Sosial narazılıqlar isə artmaqdadır. Bu isə o anlama gəlir ki, dəyişikliklər labüddür. İran elitasında ciddi parçalanma var və odur ki, ölkənin inkişafı ilə bağlı müxtəlif fikirlər də mövuddur.

İranda son günlər baş verənlər daha çox sosial problemlərlə bağlıdır. Lakin Vaşinqtonun dəstəyi ilə Səudiyyə bölgədə yeni savaş alovlandırmaq niyyətindədir. Tehran bu savaşda maraqlı deyil. İraqla 8 il davam edən savaş İran üçün fəlakət oldu. İran yeni-yeni bərpa olub. Hazırda elmini, sənayesini, iqtisadiyyatını inkişaf etdirir. Lakin burada bir məqam da mövcuddur. İran ordusu Səudiyyə ordusundan güclüdür. İranla savaş Səudiyyənin sonu anlamına gələ bilər. İran və "Hizbullah" Səudiyyənin yuxusunu qaçıran bir qüvvədir. Səudiyyəni İrana qarşı savaşa təhrik edən Vaşinqtonun niyyəti başqadır. Səudiyyənin şərqində yüz minlərlə şiə yaşayır və onlardan hələ istifadə edilməyib. Şiə İrana qarşı savaş Səudiyyənin parçalanması anlamına gəlir.

Burada son dərəcə vacib olan bir məsələyə diqqət yetirmək lazım gəlir. İran hadisələrindən istifadə edən qüvvələr Azərbaycanda da məzhəb savaşını alovlandırmağa çalışdılar. Bakı bu məsələdə neytrallığını qorumağa çalışır. İrandan gələcək milyonlarla qaçqını Azərbaycan qəbul etməyə hazır deyil və qonşu ölkə ilə problem yaşamaq istəmir. Düzdür, Tehran heç vaxt müstəqil Azərbaycanı həzm etməyib. İranın fəaliyyəti üçün zəmin də mövcuddur. Müştərək mədəni amillər və şiəçilik Tehranın işlərini asanlaşdırır. Bakı bunu anlayır. Lakin özündə ərəb millətçiyini ehtiva edən, tamamilə yad mədəniyyət və ənənələri rəhbər tutan Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər ekspansiyası daha təhlükəlidir.

"Vətən uğrunda savaşanlar şəhid deyil", "Konstitusiya lazım deyil, bizə Quran kifayət edir", "Məhkəmələrə ehtiyac yoxdur, şəriət hökmləri keçərlidir", "Nikah yaşı şəriətə uyğun olmalıdır", "Musiqi, poeziya, rəssamlıq, heykəltaraşlıq haramdır", "Hər bir qadın məcburi şəkildə hicab və ya qara rəngli çadra geyinməlidir", "Azərbaycan və Türkiyə kafər dövlətidir, çünki şəriətlə deyil, Konstitusiya ilə idarə edilir" tezisləri ilə insanları zombiləşdirən bu düşüncə tərzi İran hadisələri zamanı sosial şəbəkələrdə şiəçiliyi hədəf seçərək, əslində Azərbaycan və türklərə qarşı açıq ideoloji savaşa başladılar. İranda savaş başlayarsa, yaxud İran və Səudiyyə arasında silahlar işə düşərsə, onların sosial şəbəkələrdəki səngərlərdən çıxacağı ehtimalı çox böyükdür. Unutmaq olmaz ki, yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşı Suriya və digər ölkələrdə İŞİD bayrağı altında savaşıb və Azərbaycana "kafər dövlət" deyib, sadə vətəndaşımızın canını, malını, qadınını özlərinə halal bilib. İstər təkfirçi düşüncənin, istərsə də radikal şiəçiliyin cavabı verilməlidir. Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və ölkəmizi Suriyaya çevirmək istəmiriksə, bu təhsilsiz zehniyyata qarşı ən sərt şəkildə, qanun dilində cavab verməliyik. Sabah çox gec ola bilər…

1312
Teqlər:
12 imam, Vilayəti-Fəqih, Məhəmməd peyğəmbər, islam, Ayətullah Xomeyni, şiə, Səudiyyə Ərəbistanı, İsrail, Qətər, Suriya, ABŞ, Ayətullah Xameneyi, İran
Mövzu:
İran İslam Respublikasında etiraz dalğası (18)
Əlaqədar
Vəlizadə: “İranda baş verənlər sosial problemlərdən qaynaqlanır”
İranda rejim tərəfdarları da küçələrə axışdı
İranda qan su yerinə axır, yüzlərlə adam həbs edilib - FOTOLAR
Vaşinqton İranda baş qaldıran etiraz aksiyalarını rəsmən dəstəklədi
İranda aksiyalar zamanı iki nəfərin öldüyü təsdiqlənib
Özüyeriyən artilleriya qurğusu (ÖAQ) Коалиция-СВnin, arxiv şəkli

"KamAZ" təkəri üstündə yeriyən “müharibə tanrısı”

268
(Yenilənib 10:14 30.05.2020)
«Коалиция-СВ» artilleriya sistemi uzun mənzili və yüksək atəş dəqiqliyi ilə seçilən qabaqcıl xarici analoqlara cavab olaraq yaradılıb

BAKI, 30 may — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Artilleriya – müharibənin allahıdır, ona görə də Rusiyada tək məbədlər tikmir, eləcə də dünyanın ən yaxşı haubitsalarını düzəldirlər. Nijeqorod vilayətindəki poliqonda 152 mm kalibrli özüyeriyən artilleriya qurğusu (ÖAQ) «Коалиция-СВ»nin “KamAZ-6550” avtomobili bazasında təkərli modifikasiyasının sınaqları keçib.

Təptəzə «Коалиция-СВ» haubitsalarının sınaq partiyası mayın sonunda Rusiya ordusunun sərəncamına verilib. Qurğu T-90 tankının platformasına bərkidilib və 70 km uzaqlıqdakı yerüstü hədəflərin – komanda məntəqələrinin, rabitə qovşaqlarının, artilleriya və minaatan batareyaların, zirehli texnikanın, HHM-RƏM vasitələrinin,  düşmənin canlı qüvvəsinin - vurulması üçün nəzərdə tutulub. Hazırda dünyada bu haubitsanın analoqu yoxdur. Demək olar ki, eyni zamanda “Uralvaqonzavod” ÖAQ-ın “KamAZ-6550” avtomobilinin bazasında hərəkət və atəş sınaqlarını keçirməyə başladı. Sınaqların cari ildə başa çatdırılması nəzərdə tutulur, bundan sonra isə haubitsanın təkərli modifikasiyasının seriya istehsalına başlanması haqda qərar veriləcək.

Orduda təkərli «Коалиция-СВ» ÖAQ-ın peyda olması presedent yaradacaq (hazırda Rusiyada bu tipli haubitsa yoxdur) və topçuların hərbi məsələləri həll etmək üçün konkret şəraitdən asılı olaraq “Коалиция”nın təkərli və ya tırtıllı variantını seçmək imkanı olacaq. Tırtıllı analoqları ilə müqayisədə dördoxlu “KamAZ” şassi sisteminin öz üstünlükləri var – mobillik, yol örtüyünü dağıtmadan ümumi istifadədə olan avtonəqliyyat magistrallarından istifadə etmək imkanı, kifayət qədər böyük gediş ehtiyatı (tırtıllı platformanın 5000 km-lik resursu təkərli texnika üçün sadəcə sınaq reysidir).

İstehsalçı müəssisənin baş direktoru Dmitri Semizorov bu barədə demişdi: “”Коалиция” – gələcəyin maşınıdır. O, hətta günü bu gün də zamanı qabaqlayır”. Ola bilsin ki, təkərli yeni ÖAQ daha da irəli gedəcək. Və çox güman ki, hətta xarici alıcıları da cəlb edəcək. Məsələn, 155 mm kalibrli, «Краснополь-М» mərmiləri və onların eyni kalibrli xarici analoqları ilə atəş açan əvvəlki özüyeriyən «Мста-С» nəsil haubitsasının ixrac modifikasiyasının qiyməti 1.6 milyon dollardır. Əbu-Dabidəki IDEX-93 sərgisində «Мста-С» əzici üstünlük nümayiş elətdirdi: 15 km uzaqlığa atılan 40 «Краснополь» mərmisindən 38-i hədəfi vurdu. «Коалиция-СВ» daha mükəmməl olduğundan onun Rusiya ordusunda və beynəlxalq silah bazarında gözəl gələcəyinə təminat vermək olar.

Yeni nəsil

«Коалиция-СВ» artilleriya sistemi «Мста-С» ÖAQ-nin (tırtıllı şassi) xələfidir və nəhəng atış gücünü də ondan alıb. «Коалиции-СВ»nin 152 mm kalibrli topu dəqiqədə 10-dan çox atış edə bilir, bu isə ən yaxşı xarici qurğular da daxil olmaqla analoji artilleriya sistemlərinin atış sayından çoxdur.

Məsələn, Amerikanın daha çox insanı əhatə edən heyətinə malik М109А6 Paladin ÖAQ dəqiqədə cəmi 6 atış edə bilir. «Коалиции-СВ»nin yüksək atış tempini isə onun doldurulma mexanizminin tam müstəqil avtomat rejimli olması təmin edir. Bütün barıtın eyni zamanda “alışdırılmasının” mikrodalğalı sistemi də vacib rol oynayır. 

Yeni haubitsaya üç mütəxəssis xidmət edir: sürücü-mexanik, komandir və tuşlayıcı operator («Мста-С» ÖAQ-nin heyətində isə beş nəfər var). Üstəlik onun artilleriya qülləsində adam olmur, heyət zirehli kapsulda yerləşir. Konstruktiv həll “Armata”nı xatırladır və 48 ton döyüş kütləsinə malik ÖAQ tankın hərəkiliyini özündə saxlayır.

Ən yeni artilleriya sisteminin tırtıllı və təkərli variantı unifikasiya olunmuş döyüş bölməsinə - tam dönən qülləyə və 152 mm-lik kəsik 2A88 haubitsasına – malikdir. ÖAQ cəbbəxanasının tərkibinə eləcə də uzaqdan idarə oluna bilən, 12.7 mm kalibrli pulemyotu olan qüllə qurğusu da daxildir. Komandirlə tuşlayıcının iş yerləri rəqəmsal displeylə təchiz olunub, taktiki həlqənin vahid avtomatlaşdırılmış idarəetmə sisteminə inteqrasiya olunub. Bu, heyətə mövcud idarə konturunda səmərəli davranmağa, müxtəlif mənbələrdən rəqəmsal rabitə kanalları ilə göstərişlər almağa, ərazini daimi müşahidə altında saxlamağa, istənilən hava şəraitində atəş açmaq və onu korrektə etmək üçün avtonom hesablamalar aparmağa imlan verir. Xarici məlumatlar göyərtədəki məlumat-komanda sistemi tərəfindən emal olunur və sistem atəş və döyüş sursatlarının idarə olunması barədə məlumatları əks etdirir.

Atəş xarakteristikalarına görə  «Коалиция-СВ» bütün yerli və xarici istehsal olan seriya ÖAQ-lərdən üstündür. Bu potensialla ən yeni haubitsa perspektivdə Rusiya Quru Qoşunlarındakı  bütün 152 mm-lik «Мста-С» və yedəyə alınan «Мста-Б» qurğularını əvəz edəcək.

«Коалиция-СВ» artilleriya sistemi Nijeqorod “Uralvaqonzavod” konserninə daxil Nijeqorod “Burevestnik” Mərkəzi Elmi-Texniki İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb. İlk dəfə geniş kütləyə 2015-ci il mayın 9-da Moskvada Qələbə paradında nümayiş olunub. 2017-ci ilin sentyabrında isə Rusiya Müdafiə Nazirliyi ən yeni «Коалиция-СВ» ÖAQ-nin sınaq partiyasının, 2020-ci ildə isə seriya nümunələrinin tədarükü üçün müqavilə imzalayıb. Ən yeni «Коалиция-СВ» haubitsasının iki modifikasiyası gələcəyin silahıdır və onun əvvəlcədən, yəni elə bu gün əldə edilməsi daha məqsədəuyğundur. Ola bilsin ki, yaxın gələcəkdə onun üçüncü – gəmi versiyası da peyda olsun və o zaman piyada sistemi dəniz platformasına ayaq basacaq.

Yüksək dəqiqlikli döyüş sursatı

«Коалиция-СВ» atış mənzilinin uzaqlığına görə (70 km-dək) analoqlarını iki dəfə üstələyir. Məsələn, 2012-ci ildə ordunun sərəncamına verilmiş Rusiyanın «Мста-С» - 2С19М2 ÖAQ hədəfi aktiv reaktiv qəlpəli fuqas mərmisi ilə maksimum 30 km aralıdan vura bilir. Almanların möhtəşəm PZH 2000 haubitsası bir dəfə Cənubi Afrikada xüsusi reaktiv V-LAP mərmisini 56 km uzaqlığa göndərə bilmişdi, amma adi rejimdə onun da atış mənzili 30 km-i aşmır.

Mənzil uzaq olarkən yüksək dəqiqlik də vaciblik qazanır. «Краснополь-М» - ən uğurlu korrektə oluna bilən artilleriya döyüş sursatlarından biridir, amma o, imkanların son həddi deyil. Yeni idarəolunan mərmilərin istifadəsi sayəsində  «Коалиция» Rusiya ordusunda ilk yüksək dəqiqlikli artilleriya sistemi olacaq. Standart xətt hərbi sursatlarının dövlət sınaqları 2021-ci ildə başa çatacaq. Yeni texnoloji üfüqlər adamı heyran edir. 

Tulanın Cihazqayırma konstruktor bürosu “bir atışlıq” çox dəqiq və güclü qəlpəli fuqas döyüş sursatı işləyib hazırlayıb. Hər bir belə 152 mm-lik mərmi təxminən 50 min dollardır, ancaq düşmənin uzunmüddətli müdafiə nöqtəsinə, bunkerinə və ya digər möhkəmləndirilmiş obyektinə dəyərkən ikinci atəşə ehtiyac qalmır. Yarımaktiv başlıq lazer şüası ilə operator və ya pilotsuz aparat vasitəsilə yönləndirilir.

Daha bir “ağıllı” sursat Moskvanın “Kompas” konstruktor bürosunda yaradılıb. 152 mm-lik mərmi başlığı və atış zamanı qatlanaraq uçuşun istiqamətini korrektə edən aerodinamik sükanlar sisteminə malik ГЛОНАСС naviqasiya modulu əvvəlcədən məlum koordinatdakı hədəfi yüksək dəqiqliklə vurur. Dairəvi mümkün sapma 10 m-i keçmir (adətən 152 mm-lik mərmi uzun mənzilli atış zamanı 100 m kənara sapa bilər). “Kompas” KB-nin layihəsi artıq cəbbəxanada mövcud olan mərmiləri modernləşdirməyə imkan verir. Baza artilleriya mərmisinin idarəolunan mərmiyə çevrilməsinin qiyməti təxminən 1000 dollardır. Müqayisə üçün, Amerikanın bir ədəd 155 mm-lik idarəolunan Excalibur mərmisi 80 min dollara başa gəlir.

Yeni silahların işlənib hazırlanmasında RF üçün prioritet milli təhlükəsizliyin etibarlı təminatı, tərəfdaşlara və adekvat partnyorlara hərbi-texniki yardımdır. «Коалиция-СВ» artilleriya sistemi uzun mənzili və yüksək atəş dəqiqliyi ilə seçilən qabaqcıl xarici analoqlara cavab olaraq yaradılıb. Rusiya layihəsi ən müasir həlləri, texnologiya və komponentləri inteqrasiya edib ki, bu da döyüş və istismar xarakteristikalarının əla ahəngini əldə etməyə imkan verib. Ancaq və ancaq sülhün və beynəlxalq sabitliyin bərqərar olması üçün.

268
Əlaqədar
Rusiyanın Hərbi-Dəniz Donanması necə dəyişəcək - "Borey-A" və "Yasen-M" gəlir
Bu "Sirkon" Rusiyanın rəqiblərinə baha oturacaq: onu uçuş zamanı heç nə vura bilməz
100 milyon dollarlıq paradoks və ya F-35-in quyruğu niyə qopur
Rusiya Qara dənizə tam nəzarət edir
Rusiyanın beşinci nəsil qırıcıları sınaqlardan üzüağ çıxıb
Gürcüstanda Riçard Luqar adına laboratoriya, arxiv şəkli

Mərkəzi Asiya Qafqazdakı biolaboratoriyalar ABŞ-ın nəyinə lazımdır

27
(Yenilənib 20:07 29.05.2020)
Amerikalılar Qazaxıstan, Ermənistan və Tacikistanda bioloji laboratoriyalar şəbəkəsini yaradıblar. Rusiya isə çoxdandır qonşu ölkələrdə bioloji təhlükəsizlik ilə bağlı narahatdır

BAKI, 29 may — Sputnik, Qaliya İbrahimova. "Birləşmiş Ştatlar bütün dünyada, o cümlədən sərhədlərimiz ətrafında hərbi-bioloji fəaliyyətlə məşğuldur". Bunu Rusiyanın Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) xarici işlər nazirlərinin görüşündə bildirib. Moskva çoxdandır qonşu ölkələrdə bioloji təhlükəsizlik ilə bağlı narahatdır. Amerikalılar Qazaxıstan, Ermənistan və Tacikistanda bioloji laboratoriyalar şəbəkəsini yaradıblar. Rusiyada xüsusilə Gürcüstandakı Luqar mərkəzi ilə bağlı suallar yaranıb. Bütün bunlar Vaşinqtonun nəyinə lazımdır? Ətraflı RİA Novosti-nin materialında.

Qəsdən sızdırılma

Qazaxıstanda koronavirusa ilk yoluxma faktı martın əvvəlində qeydə alınıb. Hökumət sərhədləri bağlayıb və fövqəladə vəziyyət elan edib. İnternetdə isə virusun 2016-cı ildə ölkənin cənub-şərqində amerikalılar tərəfindən tikilmiş biolaboratoriya ilə əlaqəli ola biləcəyi ilə bağlı şayiələr yayılıb.

Sözügedən Almatı Mərkəzi Referans Laboratoriyası (MRL) Qazaxıstan üçün xarakterik olan virus ştammlarının öyrənilməsi üzrə ixtisaslaşır. Laboratoriya Qazaxıstanın Karantin və Zoonoz İnfeksiyalar Elmi Mərkəzinin nəzdində fəaliyyət göstərir və Səhiyyə Nazirliyinə tabedir. O, Qazaxıstanın mülkiyyəti hesab olunur, lakin Pentaqonun pulları hesabına tikilib. ABŞ bu obyekt üçün 108 milyon dollar ayırıb.

Vaşinqton izah edirdi ki, ABŞ hərbçiləri regionda xidmət edirlər və araşdırmalar onları naməlum virus infeksiyalarından qorumağa kömək edəcək.

KTMT-nin, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitlərində Moskvanın təmsilçiləri dəfələrlə bildiriblər ki, amerikalılar bu laboratoriyalardan Rusiyanın maraqlarına qarşı istifadə edə bilərlər. Lakin Qazaxıstan hakimiyyəti yerli bioloqların işinə heç kimin müdaxilə etmədiyini bildirib.

"Xarici alimlərin iştirakı yalnız birgə tədqiqatlar aparıldıqda və qrantlar üzrə layihələr həyata keçirildikdə mümkündür", - laboratoriyada izah ediblər.

2018-ci ildə Qazaxıstanda meningit xəstələrinin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb və Almatıda həmin laboratoriyadan meninqokok infeksiyasının sızması barədə söz-söhbət yayılıb. Jurnalistlər və blogerlər yazırdılar ki, amerikalılar qəsdən virusun yayılmasına yol veriblər. Bununla, onlar guya laboratoriyada hazırlanan bakterioloji silahların effektivliyini yoxlamaq istəyiblər.

Qazaxıstan Səhiyyə Nazirliyi isə əmin edib ki, heç bir epidemiya yoxdur: "Qazaxıstanda 58 meningit faktı olub, onlardan 32-si Almatıdadır. Əgər nisbi göstəriciləri hesablasaq, ÜST-ün standartlarına görə, onlar aşağı səviyyədədir".

Koronavirusla da bağlı oxşar hal baş verib. Hökumət konspirologiyanı təkzib edib və çaxnaşma salmamağa çağırıb.

Qapalı iş rejimi

Sovet dövründə Ermənistan SSR Mikrobiologiya İnstitutu mikrobiologiya üzrə ən böyük mərkəz sayılırdı. 90-cı illərdə institutun elmi-tədqiqat işləri ABŞ və Böyük Britaniyanı maraqlandırıb. Ermənistanlı mütəxəssisləri Qərb ölkələrində təcrübə keçməyə dəvət edirdilər.

Rusiya və İtaliya həkimlərinin Berqamo hospitalında birgə işi, arxiv şəkli
© Photo : Ministry of Defence of the Russian Federation

2000-ci illərdə amerikalılar ölkədə bir neçə biolaboratoriyanın açılmasına kömək etdilər. Qazaxıstanda olduğu kimi, pulu Pentaqon ayırırdı. Təkcə Ermənistan Milli Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin modernləşdirilməsinə on milyon dollar xərclənib.

Yerevan, Gümrü, Vanadzor, Martuni və İcevanda inşa edilmiş elmi mərkəzlər Qafqaz regionu üçün xarakterik olan viruslar və ştammları öyrənir.

Laboratoriyalar Ermənistan səhiyyə sisteminə daxildir, lakin ABŞ Müdafiə Nazirliyi yanında Təhlükənin Azaldılması üzrə Agentliyin onlara birbaşa çıxışı var. Yerli mütəxəssislərlə yanaşı, orada amerikalılar da işləyirlər.

Ermənistandakı biolaboratoriyaların qapalı qalması Moskvanın tənqidinə səbəb olub. Şübhələri aradan qaldırmaq üçün ötən ilin payızında Baş nazir Nikol Paşinyan rusiyalı mütəxəssislərlə əməkdaşlıq haqqında memorandumu imzalamağa razılıq verib. Detallar razılaşdırılsa da, son anda Ermənistan tərəfi bu sənəddən imtina edib.

Təhlükəli epidemiologiya

2010-cu illərdə amerikalı bioloqlar diqqəti daha bir KTMT üzvü olan Tacikistana yetirdilər. Onları yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına səbəb ola biləcək əlverişsiz epidemioloji şərait narahat edib. Bir neçə Qərb fondu tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması üçün pul ayırıb.

Belə ki, 2013-cü ildə Düşənbədəki Qastroenterologiya İnstitutunun bazasında Bioloji Təhlükəsizlik Laboratoriyası açılıb. Layihəni Çin, Myanma, Banqladeş və Afrika ölkələrində bu cür obyektləri tikmiş Fransanın Merye Xeyriyyə Fondu maliyyələşdirib.

Fransızlara, bir qayda olaraq, BMT və ABŞ-ın "USAID" Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi kömək edib. İnvestisiyalar üç milyon dolları ötüb.

2019-cu ildə isə Respublika Vərəmlə Mübarizə Mərkəzinin nəzdində laboratoriya yaradılıb. "USAID" və Pentaqon sponsorluq ediblər. Yerli bioloqlar xarici həmkarlarının iştirakı ilə vərəm, malyariya, hepatit və xolera kimi Mərkəzi Asiyaya xarakterik olan xəstəlikləri öyrənirlər.

Keçən il Tacikistanın şimalındakı İsfara şəhərində daha bir obyekt istifadəyə verilib. Onun haqqında az məlumat var və onu da amerikalılar maliyyələşdiriblər.

"Mərkəzi Asiyada koronavirusa qədər epidemioloji vəziyyət asan olmayıb. Region üçün hepatit, xolera, vərəm epidemiyası xarakterikdir, buna görə də yeni biolaboratoriyalar lazımdır. Onlar üçün vəsait lazımdır. Xarici yardım olmadan isə bu mümkün deyil", - Düşənbə Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin Direktoru Abduqani Mamadazimov RİA Novosti-yə açıqlayıb.

Tacikistanlı ekspert amerikalıların fəaliyyətində şübhəli heç nə görmür. "Onlar həmişə birinci cavab veriblər. Koronavirusdan sonra Rusiya, Çin və ya Avropa İttifaqı viruslarla mübarizədə regiona daha fəal kömək etsələr, respublikaların hökumətləri də bunu dəstəkləyəcək", - ekspert bildirir.

Gürcü patogeni

Gürcüstan KTMT-yə daxil deyil, lakin Rusiya ilə həmsərhəddir və Qafqazda əsas rol oynayır. Moskvanın narahatlığına Riçard Luqar adına İctimai Səhiyyə Araşdırma Mərkəzi səbəb olur. Rusiya hökuməti hesab edir ki, Tbilisi yaxınlığındakı biolaboratoriya amerikalıların maraqlarına uyğun fəaliyyət göstərir.

Şübhələr boş yerdən yaranmayıb. 2018-ci ilin sentyabrında Gürcüstanın keçmiş dövlət təhlükəsizliyi naziri İqor Giorqadze laboratoriyada insanlar üzərində təcrübələr aparıldığı ehtimalını səsləndirib və Luqar mərkəzində müalicə olunan onlarla insanın öldüyünü sübut edən sənədləri təqdim edib. Özü də orada Amerikanın "CH2M Hill", "Battelle" və "Metabiota" özəl şirkətlərinin bioloqları işləyib və onlar Pentaqonun sifarişini yerinə yetiriblər.

Laboratoriyanın bakterioloji müdafiəsinin yüksək səviyyədə olması Giorqadzenin diqqətini çəkib. Bundan başqa, mərkəzdə "zərərli maddələrin püskürdülməsi üçün avadanlıq və bioloji aktiv materialı olan döyüş sursatları" var. "Məqsədi əhalini müdafiə etmək olan müəssisəyə belə şeylər niyə lazımdır?" - sabiq nazir sual verib.

Moskvada bunu eşidiblər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin silahların yayılmaması və onlara nəzarət departamentinin rəhbəri Vladimir Yermakov bildirib ki, Rusiya öz hüdudlarında Amerikanın bioloji eksperimentlərinə göz yummayacaq.

Pentaqonda Giorqadzenin ittihamlarını absurd adlandırıblar. Tbilisidə əmin ediblər ki, laboratoriya dinc tədqiqatlarla məşğuldur və insanlar üzərində heç bir təcrübədən söhbət getmir. Gürcüstan hakimiyyəti Rusiya mütəxəssislərinin Luqar mərkəzinə baş çəkməsinin əleyhinə olmayıb. Lakin bu planlar ötən il iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yaşanan böhran üzündən pozulub.

"Gürcüstan heç vaxt fiziki-kimyəvi biologiyada aparılan tədqiqatlarla maraqlanmayıb. Və bu laboratoriyada işçi heyətinin bioloji müdafiəsinin yüksək səviyyədə olması barədə məlumatlar suallar doğurur. Belə ağır patogenlərlə məşğul olmaq nəyə lazımdır?"- biologiya elmlər doktoru, Sibir Federal Universitetinin professoru Nikolay Setkov RİA Novosti ilə söhbətində deyib.

"Vektor" virusologiya mərkəzinin elmi işlər üzrə baş direktor müavini Aleksandr Aqafonov qeyd edir ki, "Luqar adına mərkəzdə bioloji silahın və onun çatdırılma vasitələrinin hazırlanmasına dair birbaşa məlumatlar mövcud deyil".

"Lakin "CH2M Hill", "Battelle" və "Metabiota" özəl şirkətlərinin iştirakı, onların müqavilə öhdəlikləri haqqında məlumatlar — məsələn, Sibir xorası, tulyaremiya və Krım-Konqo hemorragik qızdırma virusu bakteriyalarının tədqiqi diqqətsiz qalmamalıdır", - mütəxəssis vurğulayır.

Rəyi soruşulan ekspertlər yekdilliklə belə bir fikirdədirlər ki, postsovet dövlətləri kənardan köməyə ümid bəsləyərək epidemioloji vəziyyətə nəzarəti əldən verə bilərlər. Bunun isə ciddi fəsadları ola bilər. Bundan başqa, pandemiya dövründə laboratoriyalara daha çox ehtiyatla yanaşmağa başlayıblar ki, bu da nəhayət, bu strukturların daha açıq olmasına ciddi əsas verir.

27
Əlaqədar
Çinli alim koronavirusun mənşəyini təkzib edir: "Heç bir sübut yoxdur"
Pentaqonla Dövlət Departamenti koronavirusun mənşəyi barədə fərqli fikirdədirlər
Bu da "virus süni deyil" deyən çinli alimə rus həmkarından cavab
Nobel mükafatı laureatı: “Koronavirus laboratoriyada yaradılıb”
"Çinin narahat olmaq vaxtı çatıb" - Ekspert Pompeonun COVID-19 barədə bəyanatını şərh edib
İnsanlar İstanbul küçələrində, arxiv şəkli

İyunun ortasında 2400 azərbaycanlını sadəcə küçəyə ata bilərlər

0
(Yenilənib 14:32 31.05.2020)
Komitə sədri bildirib ki, iyunun 15-də Türkiyədə tədris başa çatır: "Tələbələr iyunun 15-də istər özəl, istərsə də dövlət yataqxanalarından çıxmağa məcbur olacaqlar"

BAKI, 31 may — Sputnik. Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Qənirə Paşayeva parlamentin bu gün keçirilən plenar iclasında Türkiyədə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin ölkəyə qayıtması məsələsindən danışıb.

Sputnik Azərbaycan-ın nəlumatına görə, komitə sədri bildirib ki, iyunun 15-də Türkiyədə tədris başa çatır: "Tələbələr iyunun 15-də istər özəl, istərsə də dövlət yataqxanalarından çıxmağa məcbur olacaqlar. Təxminən 2400 nəfər qeydiyyatdan keçib və onların qayıtması zəruridir. Onların iyunun 15-dən sonra harada qalacaqları bilinmir. Bu ailələrin əksəriyyəti uşaqlarının biletlərini almağa da razıdırlar. İyunun 15-nə qədər çarter reyslərlə bu uşaqların ölkəmizə geri qaytarılmasına şərait yaradılmalıdır. Aidiyyəti qurumlardan bu məsələni diqqətə almağı xahiş edirəm".

Milli Məclisin deputatı Hikmət Məmmədov da xaricdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin iyun ayı ərzində ölkəyə gətirilməsini təklif edib. O bildirib ki, xaricdə tədrisin təxirə salınması ilə əlaqədar tələbə yataqxanalarının fəaliyyətini dayandırması səbəbindən tələbələr çətinliklə üzləşə bilərlər: "Bu baxımdan tələbələrin çarter reysləri vasitəsilə ölkəmizə gətirilməsi aktualdır". 

0
Əlaqədar
Növbə İstanbuldakı azərbaycanlılara da çatdı - FOTO
Koronavirus Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinə necə təsir etdi – Rusiya səfiri
Daha 175 Azərbaycan vətəndaşı Rusiyadan geri döndü
Millət vəkilinin fikrincə, karantin qaydalarının pozumasına görə cəzalar sərtləşməlidir
Uçuşlar nə zaman bərpa olunacaq?