Şuşa şəhəri

Rusiya Dağlıq Qarabağ üçün daha möhkəm status təklif edir

1530
(Yenilənib 20:01 24.11.2017)
"Möhkəm status" - müstəqillik vəd edən anlamda işlədilirsə, Bakı buna razılaşa bilməz

BAKI, 24 noyabr — Sputnik. "Dağlıq Qarabağ problemini ancaq Rusiya həll edə bilər, Soçidə Vladimir Putinlə görüş zamanı bu məsələni yenidən gündəmə gətirəcəyəm".

Bunu Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan azərbaycanlı jurnalistin sualını cavablandırarkən deyib: "Putinlə ötən görüşümüzdə də Dağlıq Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdik. O, mənə dedi ki, "Rusiya problemin həlli üçün əlindən gələn hər şeyi edir". Mən bir daha Rusiya prezidentini beş rayonun qaytarılması məsələsinə həssas olmağa çağırdım".

Hamburqda Ərdoğan-Putin görüşü
© Photo : Kayhan Ozer/Presidential Palace/Handout via REUTERS

"Artıq münaqişə 30-ilə yaxındır ki, davam edir. Bölgədə bu problemi həll edə biləcək yeganə güc Rusiyadır. Bu gün prezidentlərlə görüş zamanı imkan olan kimi problemi gündəmə gətirəcəyəm. Dağlıq Qarabağ bizim üçün də vacib məsələdir. Bunu kənara ata bilmərik" — Ərdoğan qeyd edib.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə azərbaycanlı həmkarı Elmar Məmmədyarovla görüşündən sonra Bakıda keçirilmiş brifinqdə deyib ki, "Dağlıq Qarabağ probleminin mövcudluğu heç kimi razı salmır, bu münaqişənin həlli yollarını axtarmalıyıq".

O bildirib ki, Rusiya Federasiyası ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri kimi son görüşlərdə əldə olunmuş və hamını razı salan razılaşmalar əsasında həll istiqamətində çalışacaq: "Diplomatiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesini ölü nöqtədən tərpətmək iqtidarındadır".

Nazirin sözlərinə görə, nizamlama prosesində irəliləyişə nail olmaq üçün tələb edilən bütün addımlar, tədbirlər, razılaşmalar dəsti masa üzərindədir: "Bu dəst 1997-ci ildən etibarən, sonra 1999-cu ildə dəfələrlə həmsədrlər tərəfindən ümumiləşdirilib, ardından 2011-ci ildəki sənədlər olub. Onlardan çoxu Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının arxivindədir".

Lavrov oxşar yanaşmaların dəfələrlə həmsədr ölkələrin — Rusiya, ABŞ və Fransanın həm nazirləri, həm də prezidentləri səviyyəsində bəyanat şəklində təqdim edildiyini xatırladıb. XİN başçısının sözlərinə görə, bütün bu sənədlər paket kimi təqdim olunub və bu və ya digər tərəfi razı salan hansısa elementi aradan qaldırmaq üçün yol tapmaq çox çətindir, çünki qarşı tərəf dərhal balansın pozulduğunu bildirir.

"BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin əsas tələbi olan atəşkəsin elan edilməsinin ardından ATƏT-in Minsk Qrupu yaradıldı. Azərbaycan torpaqlarının azad edilməsi, Dağlıq Qarabağın yekun statusunun müəyyən edilməsi ilə bağlı bütün məsələlər danışıqlar yolu ilə həll edilməli olan vəzifə kimi qarşıya məqsəd qoyulub. Biz də məhz bu işlərlə məşğul oluruq" — nazir vurğulayıb.

Beləliklə, danışıqlar "ölü nöqtə"dən çıxmaqdadır. Hazırda proseslər işğal olunmuş 5 rayonun qaytarılması istiqamətində davam etdirilir. Belə olan təqdirdə, Azərbaycan da hansısa kompromisə gedə bilərmi?

Müşahidələr onu deməyə əsas verir ki, Rusiya Azərbaycanla münasibətlərini yaxşılaşdırmaq istəyir. Moskvanın Cənubi Qafqazda mövqeyinin möhkəm olması ilk növbədə Azərbaycan və Rusiya münasibətlərindən asılıdır. Bu münasibətlərin möhkəmlənməsi yolunda ən ciddi maneə isə Dağlıq Qarabağ problemidir. Ona görə də tərəflər bu problemin həlli edilməsini, müsbət nəticələr əldə olunmasını, işğal edilmiş rayonların qaytarılmasını həqiqətən də istəyirlər.

Əslində, "Lavrov planı"nda bir yenilik yoxdur. "Lavrov planı" "Kazan razılaşması"nın davamıdır. Xatırladaq ki, 2010-cu ildə Kazan şəhərində prezidentlər İlham Əliyev və Serj Sarkisyan sazişə imza atıblar. Bu sazişin Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə edilmiş digər razılaşmalardan elə də böyük fərqi yox idi. Sadəcə, bu planda ilk dəfə olaraq 5 rayonun qaytarılması üçün prinsipial olaraq iki ölkənin prezidentləri razılıq əldə etmişdi.

Lakin aprel döyüşlərindən sonra Lavrov İrəvanla Bakı arasında müəyyən görüşlər keçirdi, problemin həllinə müəyyən cəhdlər etdi. Bu zaman 5 rayonun qaytarılmasını yenidən təklif etdi.

Bu gün də Dağlıq Qarabağ probleminin həlli istiqamətində görülən işlərin lazımi səviyyədə alınmaması mövcud status-kvonun ATƏT-in Minsk Qrupunu qane etməsi ilə bağlıdır. Onu da vurğulayaq ki, 5 rayonun qaytarılması məsələsinə Azərbaycan bir şərtlə razı ola bilər ki, ermənilər Dağlıq Qarabağa keçici status verilməsi ilə bağlı öz israrlarından vaz keçsinlər.

Bu planın həyata keçirilməsində Azərbaycan üçün ən çətin məqam Dağlıq Qarabağa ermənilərin tələb etdiyi statusun verilməsi ilə bağlıdır. Çünki Dağlıq Qarabağa müvəqqəti statusun verilməsi gələcəkdə onun statusunu daha da yüksəltmək deməkdir. Bu da Dağlıq Qarabağın gələcəkdə Azərbaycanın tərkibində qalıb-qalmayacağını sual altında qoyur.

Qeyd edək ki, "Lavrov planı" iki əsas paketdən ibarətdir: Birinci, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlıdan erməni qoşunlarının çıxarılması; İkinci, bunun ardınca Dağlıq Qarabağa aralıq statusun verilməsi.

Burada bir nüansı xatırlatmaq da vacibdir. Belə ki, "Madrid prinsipləri" və "Kazan razılaşması"ndan fərqli olaraq, hazırkı planda Dağlıq Qarabağda referendumun keçirilməsi qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınır. Azərbaycan ərazilərin qaytarılması müqabilində statusun müəyyən edilməsi formuluna razıdır, ancaq bunda israr edir ki, Qarabağ formal da olsa, Azərbaycanın tərkibində olmalıdır. Çünki Konstitusiyanın dəyişdirilməsi mümkün deyil.

Ermənistan isə Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibinə qayıtmasını nəzərdə tutan hansısa variantla razı deyil. Bu səbəbdən Rusiya tərəfi yeni yanaşma təklif edir: 5 rayon əvəzində "Madrid prinsipləri"ndə təklif olunan aralıq statusdan daha möhkəm status. Bundan əlavə, "Lavrov planı"nda Kəlbəcər və Laçının qaytarılması barədə heç nə deyilmir.

Araşdırmaçılar hesab edirlər ki, Kəlbəcər və Laçının qaytarılmasının planda nəzərdə tutulmaması, yaxud sonraya saxlanılması Azərbaycan üçün məqbul variant deyil. Əgər söhbət Qarabağətrafı rayonların işğaldan azad olunmasından gedirsə, onda bu prinsip bütün 7 rayonun hamısına şamil edilməli və birdəfəlik işğal faktı aradan qaldırılmalıdır ki, gələcəkdə savaş təhlükəsi və gərginlik aradan qalxsın.

"Madrid prinsipləri"ndə nəzərdə tutulan aralıq statusdan fərqli bir statusun təklif olunması da Azərbaycan üçün böyük təhlükə yarada bilər. "Möhkəm status" — müstəqillik vəd edən anlamda işlədilirsə, Bakı buna razılaşa bilməz.

"Madrid prinsiprləri"ndə nəzərdə tutulan aralıq statusda bəzi özünüidarəetmə hüquqları var ki, bunların arasında, hətta beynəlxalq təşkilatlarda müşahidəçi sifətilə təmsilçilik hüququ, yerli idarəetmə və məhkəmə orqanlarının təşkili nəzərdə tutulur. Möhkəm status isə Qarabağı faktiki olaraq Azərbaycandan uzaqlaşdırır.

Sözsüz ki, işğal edilmiş 5 rayonun qaytarılması təklifi cəlbedicidir. Lakin sonrakı proseslər Bakının ziyanına işləyə bilər. Bu baxımdan, "Möhkəm status" məsələsini ayrıca və dərindən müzakirə etməyə ehtiyac var…

1530
Teqlər:
aralıq status, 'Möhkəm status', 'Madrid prinsipləri', Dağlıq Qarabağ problemi, 'Lavrov planı', həmsədr, münaqişə, rayon, Vladimir Putin, Ermənistan, ATƏT-in Minsk qrupu, Rusiya, Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Türkiyə, nazir
Əlaqədar
Fransa "Dağlıq Qarabağ" mübahisəsinə nöqtə qoydu
Nazir: "Dağlıq Qarabağ probleminin həlli planı masadadır"
Dağlıq Qarabağ mövzusunun üstündən sükutla keçildi
Türkiyə dövlət başçısından Dağlıq Qarabağ sözü
Şahinoğlu: “Dağlıq Qarabağ münaqişənin həlli üçün plan mövcuddur”
Şahinoğlu: “Avropa İttifaqı Dağlıq Qarabağ münaqişənin həllində fəal iştirak etmir”
ABŞ, Gürcütsan və Bolqarıstan ordularının birgə təlimi, arxiv şəkli

Gürcüstanda Agile Spirit 2021 təlimləri: hədəflər vasitələr

35
ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir.

 

BAKI, 24 iyul — Sputnik. Gürcüstan Müdafiə Qüvvələri ilə ABŞ Ordusunun Avropa və Afrikadakı Agile Spirit 2021 birgə təlimləri 26 iyul - 6 avqust tarixlərində beş təlim nöqtəsində - poliqonda və Vaziani hava limanında, Senaki aviabazasında, Orfololo və Sorta təlim meydançalarında baş tutacaq. Artıq ABŞ ordusunun zirehli avtomobilləri hava və dəniz yolu ilə Gürcüstana çatdırılıb ki, bu da faktiki olaraq manevrlərin "benefisiarı" sayılır.

Agile Spirit-in 2021-ci il deklarativ məqsədi – 15 iştirakçı ölkənin qoşunları arasında "operativ uyğunlaşdırmanı" artırmaqdır ki, bu da heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Çünki ortada uyğunlaşdırılmalı xüsusi bir şey yoxdur. Təlimlərin sayı çox deyil və faktiki olaraq iki tərəf – Amerika və Gürcüstan iştirak edir. 2500 iştirakçıdan 700-ü Amerika, 1600-ü isə Gürcüstan hərbçiləridir. Əgər yerdə qalan 200 "süngü"nü digər iştirakçı ölkələrin sayına bölsək, hər bayrağa cəmi 20 nəfər düşər.

Bu cür təmsil olunma, çətin ki, "Tərəfdaşlıqdan keçən güc" devizi altında təşkil olunan çoxmillətli döyüş əməliyyatlarının keyfiyyətini artırsın. Aydın məsələdir ki, təlimlərin əsl məqsədi Amerika hərbi komandanlığı tərəfindən regional əməliyyatlar teatrının öyrənilməsi və Cənubi Qafqazdakı Rusiya Federasiyası və müttəfiqlərinə qarşı yeni təxribatlardır. ABŞ və tərəfdaşlarının növbəti güc nümayişinin yalnız və yalnız Rusiyaya ünvanlandığını anlamaq üçün Qafqazın coğrafi xəritəsinə baxmaq kifayətdir.

Amerika ordusu bu komanda heyətləri ilə təmsil olunur: ABŞ-ın Avropadakı Xüsusi Əməliyyatları, 21-ci Müharibə Dəstək Teatrı, 7-ci Ordu, 173-cü Hava-Desant Briqadası, 1-ci Piyada Briqadası, ABŞ-ın Avropadakı Hərbi Hava Qüvvələri, Corciya Milli Qvardiyası və başqaları... Bu komandanlıqların tabeliyindəki bütün qoşunlar qəfildən Gürcüstanda peyda olsalar, hər şey baş verə bilər.

Agile Spirit 2021 proqramına briqadaların komanda məntəqələrində qarşılıqlı fəaliyyət, batalyon səviyyəsində döyüş atəşi ilə poliqon təlimləri ("real təlim şəraitində") daxil edilib.

Ən nəzərəçarpan epizodlar - Gürcüstan, Böyük Britaniya və Polşanın iştirakı ilə hava-desant əməliyyatı və Gürcüstan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rumıniya və Polşanın Sorta poliqonunda xüsusi əməliyyat qüvvələrinin bəzi birgə hərəkətləridir.

Qalan iştirakçıların - Azərbaycan, Almaniya, Latviya, Litva, Estoniya, Kanada, İtaliya, İspaniya, Türkiyə və Ukraynanın nə işlə məşğul olacağı hələ məlum deyil. Lakin alyans rəsmi olaraq Rusiyanı 2030-cu ilədək əsas hərbi təhlükə hesab edir və "varyaqlar"ın Gürcüstanda olması üçün konseptual və taktiki əsas budur.

Onuncu "ruh"

Agile Spirit 2021 manevrləri dinc əhalisinin təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir. Məsələn, estoniyalı tərəfdaşlar təlim zonasında meşələri tez-tez yandırırlar, Ukrayna əsgərləri təsadüfən gürcü kəndlərini atəşə tuta bilərlər, Amerika xüsusi təyinatlıları isə kənd təsərrüfatı müəssisələrinə basqın etməyə alışıblar. Hər şeydən əvvəl isə Gürcüstan zirehli texnika kolonnaları Senaki-Leselidze və Xaşuri-Axalsixe-Vale avtomobil yollarını bağlaya bilər.

Agile Spirit təlimləri dinc, nisbətən çiçəklənən Gürcüstanda 2011-ci ildən bəri keçirilir və hazırki təlimlər sayca onuncudır. 2018-ci ildən bu yana Agile Spirit təlimləri hər iki ildən bir keçirilir (2020-ci ildə pandemiya nəticəsində təlimlər baş tutmayıb).

ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir. Xarici qoşunlar on illərdir ki, "dəstək bazaları" şəbəkəsi yaratmaq, sabitliyi pozmaq üçün Gürcüstandan istifadə edir və bununla da yalnız Cənubi Qafqazdakı hərbi-siyasi gərginliyin artmasına xidmət edirlər.

Vaşinqton inadla Tbilisini Moskva ilə ikinci silahlı qarşıdurmaya itələyir, halbuki 2008-ci ilin avqustunda "Təmiz Sahə" Gürcüstan əməliyyatının nəticələrini hələ heç kim yaddan çıxarmayıb.

Müstəqil Gürcüstanın "NATO kursu" ilə getməyə, yenidən silahlanmağa və "əməliyyat uyğunluğunu "inkişaf etdirməyə daha yüz il haqqı var, ancaq Gürcüstanın nöqteyi-nəzərindən "üsyankar" qonşularının təhlükəsizliyi Rusiyanın iqtisadi və hərbi gücü tərəfindən möhkəmləndirilib.

Moskva Tbilisi ilə NATO arasında yaxınlaşma təhlükəsi barədə bir neçə dəfə açıq xəbərdarlıq edib və RF Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının qarşılıqlı strateji planlaşdırması heç kimə sirr deyil.

Alyansın Gürcüstan dağlarındakı manevrləri bütün iştirakçılar üçün ağır itki və nəticələrə gətirib çıxara bilər. Bir də ki, ümumiyyətlə, hərbiləşdirmə heç vaxt ölkələrin inkişafına və çiçəklənməsinə töhfə verməyib.

Yenidən silahlanma və "qoparılış"

3,9 milyon əhalisi olan kiçik və yoxsul Gürcüstan dünya hərbi güc reytinqində Çad və Zimbabvedən sonra 92-ci yerdədir.

Gürcüstan ordusunun 20 000 fəlaiyyətdə olan hərbçisi var. Quru qoşunlarında döyüşqabiliyyətli dörd briqada mövcuddur, silahlanmasına 163 tank, təxminən 156 özüyeriyən texnika və yedəkli silah, 50 raket qurğusu var. Üç il ərzində tank və artilleriya sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, lakin Gürcüstan müasir və bahalı NATO standartları ilə ayaqlaşaraq hava hücumundan müdafiə sistemini uğurla inkişaf etdirir. Və nədənsə yüzlərlə tank əleyhinə raket alır.

Heç kim bu respublikanı təhdid etməsə də, kifayət qədər silahı var (hava məkanına nəzarət obyektləri - Qara dənizin qərb hissəsi və Rusiyanın cənubu daxil olmaqla, qonşu ölkələr – 470 kilometrə qədər radius əhatə edir).

Gürcüstan ərazisinin qərbdən şərqə qədər uzunluğu 440 kilometr, şimaldan cənuba isə 200 kilometrə çatmır. İnkişaf etmiş hava hücumundan müdafiə sisteminə yüz milyonlarla lari xərcləməyin heç bir mənası yoxdur, bu yalnız ABŞ və NATO qoşunlarının Qafqazdakı genişmiqyaslı əməliyyatı zamanı yerləşdirilməsi üçün lazım gələ bilər.

Gürcüstan təkcə Amerika istehsalı olan "Javelin" Tank Əleyhinə Raket Kompleksinə 75 milyon dollardan çox vəsait xərcləyib, ancaq belə məlum olub ki, bu da kifayət etmir və silahın yeni partiyasına ehtiyac var.

Tbilisinin Rusiya sərhədləri yaxınlığında NATO hərbi potensialından hər hansı bir şəkildə istifadə etmək planları təəccüb doğurur.

Alyansa üzv ölkələrin keçmiş Yuqoslaviya, Liviya, Əfqanıstan, İraq və Suriyada apardıqları son hərbi əməliyyatların nəticələri yalnız NATO-nun "təcrübə" ölkələrinin regional sabitliyi və milli təhlükəsizliyi ilə uyğunsuzluğundan xəbər verir. Gürcüstanı həqiqi təhdidlər isə yalnız ABŞ və Şimali Atlantika Alyansından gözləyir.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov iyulun 23-də bəyan etdi: "Yaxın qonşularımızı, bizə qardaş xalqları "ya Qərb, ya Rusiya Federasiyası" şəklində seçim etməyə məcbur qoyaraq ətrafımızda qeyri-stabillik kəməri yaratmağa çalışırlar"..

Dağıdıcı düşmənçilik məntiqinin kökündə Qərb tərəfdaşlarının tətbiq etdiyi silahlanma, Gürcüstanın Rusiyadan "qoparılması, Qərblə qarşılıqlı öhdəliklər olmadan hərbi-siyasi "münasibətlər" dayanır – yəni, dalana aparan yol...

Eləcə də oxuyun:

35
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər