11 sentyabr terroru

On altı il sonra bu gün: "İslam qorxusu" ssenarisi yenidən işə düşür

640
(Yenilənib 20:34 15.09.2017)
Dünya düzənini dəyişən 11 sentyabr terror aktı ABŞ-a gözlədiyi dividendləri qazandıra bildimi?

BAKI, 12 sentyabr — Sputnik. Düz 16 il öncə yeni tarix başladı. 12 sentyabr 2001-ci ildə dünyada yeni tarixin əsası qoyuldu. 11 sentyabr 2001-ci ildə Nyu-Yorkun məşhur "Əkiz göydələnləri"nin, həmçinin Vaşinqtonda Pentaqonun binasının terrorçuların hücumuna məruz qalması ilə dünyada yeni proseslər cərəyan etməyə başladı.

Dünya siyasətində köklü dəyişikliklərə səbəb olan tarixi hadisələr 16 il öncə baş verənlərə yenidən nəzər yetirməyi zəruri edir. Lakin hələ də baş verən hadisələrin əsl qiymətini birmənalı şəkildə vermək mümkün olmayıb. 11 sentyabr olaylarını təhlil edən ekspertlərin əksəriyyəti bu qənaətdədir ki, terror aktı ABŞ xüsusi xidmət orqanlarının razılığı və təhriki ilə həyata keçirilib.

Daha bir məqama da diqqət yetirək ki, terrorda rəsmi şəkildə adı hallandırılan "əl-Qaidə" ötən əsrin 80-ci illərində ABŞ tərəfindən hər cür yardım alan bir təşkilat kimi tanınıb. Sovet qoşunları Əfqanıstandan çıxarılana qədər "əl-Qaidə" ABŞ-ın SSRİ-yə qarşı müharibədə əsas müttəfiqi olub və bu günə qədər bu təşkilatın rəhbərliyi ABŞ kəşfiyyatı ilə sıx bağlı simalar kimi tanınır.

11 sentyabra qiymət verərkən, ənənəvi olaraq, "bu terror aktı kimə sərf edirdi" sualına cavab tapmaq lazım gəlir. Vurğulayaq ki, məhz bu terror aktından sonra ABŞ Əfqanıstan və İraqa qoşun yeritdi. Məhz adıçəkilən terror aktı "Amerikanın müdafiəsinin yeni planı konsepsiyası"nın yaradılmasını zəruri etdi və 11 sentyabr 2001-ci ildən sonra ABŞ tamamilə yeni xarici siyasətə üstünlük verdi. O cümlədən ABŞ-ın daxili siyasətində də köklü dəyişikliklər baş verdi. Qəbul olunan "Vətənpərvərlik aktı" demokratiyadan nisbətən daha sərt idarəçiliyə keçidin əsasını qoydu.

İndi belə bir suala cavab tapmağa çalışaq: adıçəkilən terror aktı ABŞ-a gözlədiyi dividentləri qazandıra bildimi? Öncə onu vurğulayaq ki, 11 sentyabrdan sonra həyata keçirilən diplomatiya Vaşinqtona çoxsaylı düşmən qazandırdı. Bunun acınacaqlı fəsadlara yol açmasının qarşısını ala bilməkdən ötrü Vaşinqton müttəfiqlərini daha sərt formada nəzarətə götürdü.

"Vətənpərvərlik aktı" ilə isə ABŞ öz vətəndaşlarının demokratik fəaliyyətini xeyli dərəcədə zəiflədə bildi. İraqa və Əfqanıstana qoşun yeritməklə Vaşinqton geosiyasi uğur əldə etməyə cəhd elədi və bununla da əsas rəqibi olan Çini və Rusiyanı sıxışdırmağa cəhd göstərdi. Əfqanıstanın nəzarətə götürülməsi Çin, Rusiya, Hindistan və Yaxın Şərqə nəzarətə imkan verirdi. Ən əsası isə İrana yaxın olmaq məqsədinə xidmət edirdi.

Yeni müharibələr ABŞ iqtisadiyyatına da ağır zərbələr vurdu. Əfqanıstandakı müharibəyə 3,2 milyard, İraqdakı müharibəyə isə 4 milyard dollar xərcləyən ABŞ, minlərlə vətəndaşının həlak olması ilə sonuclanan hərbi əməliyyatlarla özünü tələyə salmış oldu. Bu isə ölkə daxilində də ciddi narazılıqlara səbəb oldu.

Prezident Buş anti-islamçı kimi də məşhur idi. Bir faktı xatırlatmaq yerinə düşər. Araşdırmalar göstərir ki, 2000-ci ildə Amerikada 28 anti-islam tədbirləri baş verib. Sonrakı ildə bu rəqəm xeyli dərəcədə artıb. 11 sentyabr hadisəsindən 2 il sonra isə Amerikadakı anti-islam aksiyalarının sayı 149-a çatıbmış.

11 sentyabr hadisəsindən sonra Yaxın Şərqə girmək üçün bəhanə qazanan Buşun əli-qolu açılmışdı. Dəhşətli terror hadisəsi 3 min günahsız insanın ölümünə səbəb olmuşdu. Əlbəttə, bu da sadə amerikalıda İslam dininə nifrət yaratmağa bəs etmişdi. Nəticədə, əhalinin çoxu Buşun "səlib yürüşü" siyasətini dəstəklədi.

11 sentyabr hadisələrindən sonra ABŞ ərəb ölkələrinə hücum etməyə bəhanə tapa bildi. Yaxın Şərq geosiyasi baxımdan mühüm bölgə idi. Ona görə də hədəf kimi Suriya, İraq seçildi. ABŞ 7 oktyabr 2001-ci ildə Əfqanıstana havadan hücum etdi. Əfqanıstanda özünü möhkəmlədəndən sonra ABŞ, 20 mart 2003-cü ildə İraqa hücum etdi. Daha sonra Suriya hədəfə gəldi.

Zaman göstərdi ki, Buşu Yaxın Şərqə aparan ən mühüm amillərdən biri neft amili idi. İraqa daxil olan Amerika başda olmaqla, anti-İraq koalisiyasının silahlı birləşmələri bu ölkənin suverenliyini pozdu. Sonra zəncirvarı reaksiyalar oldu və ABŞ Yaxın Şərqi tam nəzarətinə almağa səy göstərdi.

Bu gün Buşun siyasətini davam etdirən prezident Tramp İranı hədəf seçib. Yenə də "islam qorxusu" ssenarisi işə düşür. Tramp dünyanı yeni 11 sentyabrla qorxudur və əslində hədəf İran və digər müsəlman ölkələridir…

640
Teqlər:
11 sentyabr 2001-ci il, ölkə, Əfqanıstan, İraq, müsəlman, Yaxın Şərq, İslam, ABŞ, terror
Əlaqədar
ABŞ Myanma qətliamına reaksiya verdi
ABŞ bu ölkəyə "Toy" verməyə hazırlaşır
Şimali Koreya ABŞ-a hədiyyələr göndərəcək
Rusiyadan ABŞ-a əks həmlə: Putin qərar verdi
Rusiyadan ABŞ-a son xəbərdarlıq: Əks təqdirdə...
Azərbaycan hərbçiləri ABŞ ordusu ilə birgə təlimlərə qatılacaqlar
Pandemiya zamanı imtahan, arxiv şəkli

Təhsil naziri: müəllim işləmək istəyənlərin sayı artıb

10
"Orta hesabla hər il 3000 vakant yer təkrar olaraq müsabiqəyə çıxarılır. Orada da ya müddətli vakant yerlər olur, ya da ucqar yerlər olduğu üçün o yerlərə getmirlər"

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Azərbaycanda müəllim olmaq istəyənlərin sayı kəskin artıb. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bu barədə bu gün təhsil naziri Emin Əmrullayev özünün sosial şəbəkə hesabında müəllimlərin suallarını cavablandırarkən deyib. Onun sözlərinə görə, Müəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanlarında iştirak üçün qeydiyyatdan keçənlərin sayı bu il 18 min nəfərdən 60 min nəfərə qədər artıb.

Nazir onu da qeyd edib ki, ümumilikdə müəllim peşəsinə və MİQ imtahanlarına maraq artıb.

"60 minə yaxın namizəd qeydiyyatdan keçsə də, MİQ imtahanlarında 46 930 nəfər iştirak edib. Onların heç də hamısı işsiz müəllimlər deyil. 10259 nəfər dövlət müəssisələrində işləyən şəxslərdir. Bu il ilkin ehtimal edilən vakant yerlərin sayı 7718 olub. Orta hesabla hər il 3000 vakant yer təkrar olaraq müsabiqəyə çıxarılır. Orada da ya müddətli vakant yerlər olur, ya da ucqar yerlər olduğu üçün o yerlərə getmirlər", - deyə nazir vurğulayıb.

Emin Əmrullayev həmçinin deyib ki, Bakı, Sumqayıt, Abşeron üzrə 1055 vakant yer müsabiqəyə çıxarılıb.

"Hazırda ölkədə 13,3 min nəfər ingilis dili müəllimi var. Bu il üçün ingilis dili müəllimliyinə 478 vakant yer çıxarılıb. Riyaziyyat fənni üzrə isə 378 vakant yer təqdim olunub. Həmçinin bu il üçün ibtidai sinif, Azərbaycan dili və ədəbiyyat, ingilis dili və riyaziyyat fənləri üzrə ümumilikdə 1412 vakansiya var", - deyə nazir bildirib.

Əmrullayevin sözlərinə görə, müəllimlərin böyük qismi gənclərdir.

Eləcə də oxuyun:

10
Teqlər:
müəllim, müsabiqə, , qəbul, nazir, məktəb, imtahan

Burgerlə ölçülən valyutalar: əslində dollar neçəyədir

22
(Yenilənib 21:24 03.08.2021)
"Big Mac İndeksi"ni 1986-cı ildə "The Economist" zarafat kimi icad edib. Ancaq indi bu, mahiyyət etibarilə alıcılıq qabiliyyəti paritetini təyin etmək üçün qeyri-rəsmi bir üsuldur - analoji məhsulların qiymətinə əsasən iki valyutanın bir-birinə nisbəti təyin edilir.

BAKI, 3 avqust — Sputnik. Rusiya və ABŞ-dakı "McDonald's" restoranlarında "Big Mac"ın qiymətinə əsasən, bir dollar 30 rubla başa gəlməlidir. Bu, 2013-ci ildəki göstəricidən azdır. Amerika iqtisadi jurnalının indikatoru nə qədər obyektivdir və niyə faktiki "burger" kotirovkaları bu qədər fərqlənir - RİA Novosti-nin materialında.

İqtisadçının zarafatı

"Big Mac indeksi"nə görə, Rusiya rublu, dəyərsizləşmə baxımından Livan funtundan sonra ikinci yerdədir. Burger eyni qiymətə satılmalıdır. Harada ki, onun qiyməti ABŞ-dakından daha ucuzsur, deməli, oradakı yerli valyutanın dəyərdən salınıb.

Rusiyada "Big Mac"ın qiyməti 169 rubldır, ABŞ-da isə 5.65 dollardır. Belə çıxır ki, ədalətli məzənnə 30-dur. Lakin real məzənnə - 74,53-dür. Yəni rus valyutası olduğundan təxminən 60 faiz aşağı qiymətləndirilir. Avro - 11,1, Britaniya funtu - 15,5% aşağı qiymətləndirilir.

Dörd pul vahidinin dəyəri isə olduğundan artıqdır. Venesuela bolivarı daha çox seçilir, o, 47,7 faiz ucuz olmalıdır. İsveçrə frankı - 24,7, Norveç və İsveç kronu - 11,5 və 9,6% dəyərindən artıqdır.

"Big Mac İndeksi"ni 1986-cı ildə "The Economist" jurnalı zarafat kimi icad edib. Ancaq indi bu, mahiyyət etibarilə alıcılıq qabiliyyəti paritetini təyin etmək üçün qeyri-rəsmi bir üsuldur - analoji məhsulların qiymətinə əsasən iki valyutanın bir-birinə nisbəti təyin edilir. İldə iki dəfə hesablanır.

Hər yerdə satıldığı üçün etalon kimi "McDonald's" hamburgerini seçdilər. Artıq 1980-ci illərdə fast-food restoranları şəbəkəsi qlobal biznesə çevrilmişdi. Xaraklterik "M" hərfi Bermud adalarında, İran, Makedoniya, Yəmən, Monteneqro, Şimali Koreya, Zimbabve, Boliviya, Ermənistan və İslandiyada yoxdur.

Əsas odur ki, klassik "Big Mac" hər yerdə eynidir və əlçatan məhsullardan ibarətdir: çörək, pendir, kotlet, tərəvəz.

Son iyul reytinqinə görə, əksər ölkələrdə "Big Mac" ABŞ-a nisbətən daha ucuzdur. Xüsusilə Avstraliyada, Səudiyyə Ərəbistanında və Qətərdə. Siyahının sonlarında Azərbaycan, Türkiyə, Cənubi Afrika da var.

Məşhur, lakin qeyri-obyektiv

Rubla lazımi dəyər verilməməsindən on illərdir ki, danışılır. Lakin "Big Mac indeksi" ilə yanaşı, bir çox digər amillər də var və burger müxtəlif ölkələrdə eyni qiymətə ola bilməz. Məsələn, Rusiyada əməkhaqqı və icarə pulu ABŞ-a nisbətən xeyli aşağıdır. Ona görə də qiymət daha aşağı olur. Üstəlik, məişət elektronikasından və ya smartfonlardan fərqli olaraq biqmakları heç kim idxal etmir, onları yerindəcə istehsal edirlər. "İPod indeksi"nə görə, rublun dəyərinin çox olduğu ortaya çıxır və biqmak daha ucuz satılmalıdır.

Bundan əlavə, "McDonald's" qiymətləri əhalinin real gəlirlərinə və alıcılıq qabiliyyətinə əsaslanaraq təyin edir. Vergi və rəqabəti də unutmaq  olmaz. Buna görə də "Big Mac indeksi" qeyri-obyektivdir. Daha mürəkkəb və şəffaf müqayisə üsulları da var. Məsələn, ilkin ehtiyac  məhsulları, xammal, yarımfabrikatların qiyməti əsasında. Onların qiymətini kommersiya sirri kimi saxlayan bir özəl şirkət deyil, bazar formalaşdırır.

İş "Big Mac"da deyil

Milli valyutanın məzənnəsini ölkənin uzunmüddətli ödəniş balansının və pul kütləsinin dinamikası müəyyən edir ki, bu da öz növbəsində inflyasiyaya təsir göstərir.

Mərkəzi banklar beynəlxalq və daxili valyuta bazarında əhəmiyyətli oyunçulardır. Tənzimləyicilər milli valyutanın kəskin düşməsinin qarşısını ala, yaxud da əksinə, möhkəmlənməni məhdudlaşdıra bilərlər.

Ölkələr arasında ticarət rəqabətində əsas metodlarından biri olduğu üçün valyuta məzənnəsi onların mütləq nəzarəti altındadır. Nəticədə pulun dəyəri çox vaxt təhrif olunur.

Üstəlik, sərbəst ticarət olunan hər hansı bir aktiv kimi, kotirovkalara bazar iştirakçılarının gözləntiləri daxil edilir.

Beləliklə, "biqmaq indeksi"nə etibar etmək olmaz.

"Qiymətləndirilməmiş onluğa əsasən dünyada yayılma baxımından ilk yüzlüyə düşməyənlər daxildir. Bunun bariz nümunəsi Livan funtudur. Buraya Rusiya rublu da daxil olub. Bununla yanaşı, ən çox qiymətləndirilən - ABŞ-dan bütün mümkün sanksiyaları "qazanmış" və dəhşətli inflyasiyanın hökm sürdüyü Venesuela bolivarıdır", - "CMS Institute"nun iqtisadi və maliyyə tədqiqatları departamentinin əməkdaşı Nikolay Pereslavski qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, rubla son yeddi il ərzində geosiyasət təsir edib: Rusiya əleyhinə sanksiyalar, onların genişlənməsi riskləri. Neft kotirovkaları da ənənəvi olaraq vacib rola malikdir. Qara qızılın qiyməti artarkən Maliyyə Nazirliyinin valyuta almasının büdcə qaydası da təsir göstərir. Beləliklə, rublun həddən artıq möhkəmlənməsinin qarşısı süni şəkildə alınır. Ümumiyyətlə, məzənnə formalaşdırılması siyasəti rublun güclənməsinə kömək etmir. İş bundadır ki, orta dərəcədə zəif olan rubl xaricə tədarüklərdən büdcə gəlirlərini artırır. Bu, iqtisadiyyatda üstünlük təşkil edən ixracatçıların da marağındadır.

Dolayı amillər - daxili siyasət və qlobal maliyyə bazarlarının atmosferidir. "Sanksiyalar olmasaydı, Rusiya valyutasının kotirovkasının ən azı 1.5 dəfə baha olması ehtimalı çox yüksəkdir", – deyə ekspert bildirib.

Hər halda, ilin sonuna qədər dolların məzənnəsi 70 rubldan aşağı düşməyəcək. Ancaq siyasi risklərə görə 80-ni keçməsi də olduqca realdır. Çox güman ki, məzənnə dollar üçün 73-77, avro üçün isə 85-90 rubl civarında qalacaq.

Eləcə də oxuyun:

  • Dönüşü olmayan nöqtəyə gəldilər: ABŞ iqtisadiyyatı analitikləri məyus edib

  • Milyardlarla avronun dəfni: Merkelin gedişi çox şeyi dəyişə bilər

  • Rusiya və ABŞ Avropa bazarını bölüşdürürlər: qaz anbarlarını kim dolduracaq?

  • Az yeyəndə arıqlayır məsəli: Rusiyaya çox baha neft gərək deyil

22
Teqlər:
rubl, dollar, Rusiya, indeks
 Yardımlıda meşə yanğını

FHN: "Yardımlıda meşə zolağında yanğının söndürülməsi əməliyyatları davam edir"