S-400

Vaşinqtondan izahı mümkünsüz hərbi-siyasi kombinasiya

2483
(Yenilənib 20:07 02.08.2017)
Nə özü satır, nə başqasından almağa razılıq verir: O zaman nə etməli?

BAKI, 2 avqust — Sputnik. Birləşmiş Ştatların Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon), Türkiyənin Rusiyadan "S-400" raketləri almaq istəməsinə rəsmən etirazını bildirib. Sputnik Azərbaycan bu barədə "Washington Times"-a istinadən xəbər verir.

Nazirliyin spikeri Cef Deyvis, NATO havadan müdafiə sistemləri ilə Türkiyənin Rusiyadan almaq istədiyi "S-400"-lər arasında uyğunsuzluq olduğunu, bu səbəblə narahat olduqlarını bildirib. Deyvis, həmçinin Türkiyənin bu addımının inteqrasiya prosesinə zərər verəcəyini deyib.

Xatırladaq ki, Türkiyə ABŞ-dan "Patriot" havadan müdafiə sistemi almaq üçün, dəfələrlə bu ölkənin rəhbərliyinə müraciət etsə də, Pentaqon Ankaranın bu istəyini geri çevirib. Mövzunu Sputnik Azərbaycan-a dəyərləndirən politoloq Arzu Nağıyevin sözlərinə görə, Amerikanın "Patriot"-ları nə üçün Türkiyəyə vermədiyini anlamaq olar.

"Çünki ABŞ-ın planında Suriyanın şimalında böyük kürd dövləti yaratmaq var. Ankara isə sərt şəkildə bu planın qarşısındadır. Və çalışır ki, Suriyanın şimalında bufer zona yaratsın. Bunun üçün də türklərə ya "Patriot", ya da "S-400" tipli RƏM sistemi lazımdır" — Arzu Nağıyev deyib.

Onun sözlərinə görə, beynəlxalq qanunvericiliyə əsasən, hər bir ölkə özünümüdafiə üçün istədiyi müdafiə sistemini ala bilər: "Pentaqonun narahat olmasının heç bir qanuni əsası yoxdur. Ankara bu mövzuda sona qədər haqlıdır".

Politoloq əlavə edib ki, Türkiyə NATO üzvü olduğu üçün, Amerika bu ölkəyə hansı silahların verilməsi məsələsini özü ayırd eləmək istəyir: "Bütün alınan silahlar NATO çərçivəsində razılaşdırılmalıdır. Eyni zamanda, Suriyada nə qədər ki, bu proseslər səngiməyib, ABŞ istəmir ki, Rusiya ilə Türkiyə arasında hansısa iri silah ticarəti anlaşması imzalansın. Amerika Türkiyəyə açıq-aşkar deyir ki, "əgər sən NATO üzvüsənsə, mənim verdiyim silahlar səni qane etməlidir". Ancaq bu, Ankaranı qane etmir".

"Çünki Türkiyə özünün gələcək təhlükəsizliyini zəmanət altına almaq üçün daha müasir silahlara sahib olmalıdır. Türk tərəfi raket əleyhinə müdafiə sistemi olan "Patriot"-ları dəfələrlə ABŞ-dan almaq istədi, ancaq Vaşinqton hər dəfə bir bəhanə ilə Ankaranı geri çevirdi. Ona görə də Türkiyə məcbur qalıb, Rusiyadan "S-400" raketlərini almağa yönəldi" — Nağıyev qeyd edib.

Politoloq Fikrət Sadıxova görə isə, Pentaqonun narahat olmağa heç bir haqqı yoxdur: "Silahı kommersiya əsaslarında hər bir dövlət başqa bir dövlətdən ala bilər. Burada hansısa problem olmamalıdır. Buna heç kəs nə etiraz edə bilər, nə də münasibət bildirə bilər".

"Türkiyə Rusiyaya üz tutmazdan əvvəl raket əleyhinə müdafiə sistemini ABŞ-dan almaq istəmişdi. Ancaq Vaşinqton "Patriot"-ları Türkiyəyə satmaqdan boyun qaçırdı. Ankara da məcbur olub Rusiyaya yönəldi" — siyasi şərhçi vurğulayıb.

F. Sadıxov bildirib ki, axır zamanlar geosiyasi qarşıdurmalar çox gərginləşib: "Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr Türkiyəyə öz təsirini göstərir. Üstəlik, daxildə də kürd problemi mövcuddur. Və bu vəziyyət Ankaranı ölkənin müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün ciddi addımlar atmağa vadar edir. Vaşinqton Rusiya-Türkiyə yaxınlaşmasından çox narahatdır. Ancaq bu narahatçılıq türklərin başqa yerdən silah almasına əngəl törədə bilməz".

2483
Teqlər:
"S-400" raketləri, havadan müdafiə sistemləri, Arzu Nağıyev, Sputnik Azərbaycan, Fikrət Sadıxov, Pentaqon, NATO, Müdafiə Nazirliyi, Suriya, Rusiya, Türkiyə, Birləşmiş Ştatlar, ABŞ, politoloq
Əlaqədar
Rusiya-Türkiyə arasında Qərbi narahat edən tarixi saziş imzalandı
Rusiya səfirinə Türkiyədə xüsusi icazə verildi
Türkiyədə Rusiya vətəndaşlarına qarşı əməliyyat: həbs olunanlar var
BMT Türkiyə, Rusiya, ABŞ və İrana təcili çağırış etdi
Türkiyə, Rusiya və ABŞ ordu başçıları arasında kritik görüş
Bakının mərkəzində insanlar, arxiv şəkli

Bu dildə danışmaq qadağandır...

739
Madam ki, ölkə əhalisi çoxalır, madam ki, hələ də nəyəsə ümidləri var, yaxud adətlər və dəyərlər gərəyi bu mühitə yeni insanlar gətirməyə özlərini məcbur bilirlər, barı bu uşaqların gələcəyini düşünsünlər.

Evin yanında 7-8 uşaq yığışıb oyun oynayırlar. Mən isə pəncərədən səssizcə onları izləməkdəyəm. Uşaqların oyununda biri müəllim olur, biri şagird, biri valideyn, biri sürücü, biri polis və s. Müəllim şagirddən valideynə şikayət edir, valideyn uşağını cəzalandırır, sürücü yol hərəkəti qaydalarını pozur və polis onu cərimələyir, bu minvalla uşaqların xəyali dünyalarındakı həyat öz axarındadır. Amma uşaqların oynadığı bu maraqlı oyunun bir vacib şərti var: Azərbaycan dilində danışmaq qadağandır.

Uşaqlar yalnız Türkiyə türkcəsi ilə danışırlar. Əgər aralarından biri səhvən Azərbaycan dilində danışarsa digərləri ona xəbərdarlıq edir, bir daha təkrarlanarsa onu oyundan kənarlaşdırır, türkcə danışa bilməyənləri isə öz aralarına qəbul etmirlər. Hətta, uşaqlardan biri oyundakı xəyali anasına üzünü tutub: “Anne, stəkanı bana verebilir misin?” deyə soruşdu. Ana obrazını canlandıran uşaq isə zəhmli bir valideyn ədası ilə dayanıb olduqca sərt cavab verdi: “Önce konuşmanı bil, onun ismi stəkan değil, bardaktır”.

Bağçada, məktəbdə rus və ingilis dilində təhsil alıb Azərbaycan dilini bilməyən uşaqları nisbətən anlamaq olar. Əslində, bunun özü də yerli xalqın və dövlət dilinin məhvi üçün mümkün təhlükədir. Amma valideynlərin daha xoşbəxt gələcək üçün uşaqlarına başqa dillərdə təhsil vermələri indiki vəziyyətdə çarəsizlikdən doğulur və anlaşılır. Bəs Azərbaycan bölməsində təhsil aldığı halda öz ətrafında Azərbaycan dilinin danışılmasını qadağan edən bu uşaqlar niyə türkcə danışmağı daha üstün tuturlar? Bu məqamda birbaşa günahkar ölkə mədəniyyətinin biabırçı vəziyyətidir.        

Lerik rayonunda, ucqar dağların başında, ətrafında yalnız talış dili və Azərbaycan dili danışıldığı halda bu uşaqlar türkcəni bu qədər səlis, öz ana dilindən daha təmiz formada necə danışa bilirlər? Onlar talış dilini, ümumiyyətlə, bilmirlər. Orta məktəb olmasa, Azərbaycan dilini də bilməyəcəklər. Daha dəqiq desək, dağlıq rayonda təhsil prosesi tam təmin olunmadığı üçün elə Azərbaycan dilini də yarım-yapalaq bilirlər. Məsələn, heç bir oyun oynamadıqları halda öz böyüklərinin suallarına türkcə cavab verirlər: “Burası mənim odam”, “Mən burda uyumak istiyorum”, “Sabah-sabah alça yemek olmaz”.

La Casa de Papel serialından kadr
© Photo : Netflix / Atresmedia / Vancouver Media / 2017

Bütün bunların səbəbi uşaqların istər telekanallardan, istərsə də internet üzərindən yalnız türkcə cizgi filmləri izləməsidir. İstər öyrədici uşaq proqramlarına, istər cizgi filmlərinə, istər film və seriallara türkcə baxırlar. Çünki Azərbaycan dilində yeni və maraqlı cizgi filmləri yoxdur. Müasir uşağın arzu və istəkləri ilə uyğunlaşan maraqlı və yerli uşaq proqramları olduqca məhduddur.

Mən öz uşaqlığımda cizgi filmlərini heç sevməmişəm. Daha çox nağıllar və uşaq ədəbiyyatı oxumağa üstünlük vermişəm. Bütün həyatım boyunca izlədiyim yeganə cizgi filmi “Şahzadə Şəhrizad” idi ki, onun da musiqisi çox xoşuma gəlirdi deyə rastıma çıxan bölümlərini izləyirdim. İnternetdən həmin cizgi filminin azərbaycanca dublajını tapıb uşaqlara izlətdirmək istədim, amma tapılmadı. Fransızca, türkcə, ingiliscə var idi, amma Azərbaycan dilində yox idi. Səhv etmirəmsə bir vaxtlar Azərbaycan Televiziyasında yayımlanırdı və “Şahzadə Şəhrizad”la birgə başqa maraqlı cizgi filmləri də AzTv-nin efirində yer alırdı. Düzdür, bu cizgi filmləri artıq kifayət qədər köhnəlib və yetişməkdə olan nəslin zövqünü oxşamır. Lakin yoxdan daha yaxşıdır və heç olmasa internetə yerləşdirilməsi onları indiki uşaqlar üçün əlçatan edər.

Zeynəb Xanlarova, arxiv şəkli
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Madam ki, ölkə əhalisi çoxalır, madam ki, hələ də nəyəsə ümidləri var, yaxud adətlər və dəyərlər gərəyi bu mühitə yeni insanlar gətirməyə özlərini məcbur bilirlər, barı bu uşaqların gələcəyini düşünsünlər. Onlar öz dillərini bilməli, özlərini, öz ətraflarını anlamalı, tanımalı, sonra başqa dillər öyrənməli, dünyanı gəzməli və görməli, daha sonra da bütün bilik və bacarıqlarını öz mühitlərinin inkişafı üçün xərcləməlidirlər ki, dünyanın dolanbac küçələrində sürünə-sürünə yaşamasınlar.

Bizim bəxtimiz də gətirmədi, səriştəmiz də olmadı, bizdən əvvəlkilər bizim üçün heç nə etmədilər və buna zəmin də yaratmadılar deyə, biz özümüz heç nə edə bilmədik. İndi bu uşaqların öz dillərini bilib öz mühitlərini anlamaları üçün onlara adicə cizgi filmi də verilmir. Barı hər bir valideyn öz uşağını Azərbaycanın keyfiyyətli uşaq ədəbiyyatı ilə, yaxud keyfiyyətli tərcümə edilmiş dünya uşaq ədəbiyyatı ilə təmin etməli, onları bu kitabları oxumağa sövq etməli, özləri öz uşaqları ilə öz dillərində sərbəst ünsiyyət qurmalı, internetdə yer alan azərbaycanca dublaj edilmiş cizgi filmlərini seçib izlətməli və digər mümkün variantlardan istifadə etməlidir ki, gələcəyin mümkün səfalətindən xilas ola bilsinlər. İndi pərən-pərən olan, didərgin düşən, sürünən, səfil-sərgərdan qalan milyonlarla insan hələ də heç kəsə görk olmayıbmı?

739
Patriot zenit-raket kompleksi, arxiv şəkli

Amerikanın "Patriot" komplekslərinin yeni uğursuzluğu

14
(Yenilənib 15:24 30.06.2020)
İyunun 23-də Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindəki obyektlərə hücum edən "Ənsar Allah" hərəkatının bir neçə pilotsuz uçan aparatı və raketi Ər-Riyaddakı hədəfləri vurub

BAKI, 30 iyun — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. ABŞ-da istehsal olunan "Patriot" zenit-raket kompleksləri Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadı yəmənli husi üsyançılarının hava zərbəsindən müdafiə edə bilməyib və "dünənin silahı" reputasiyasını növbəti dəfə təsdiqləyib.

İyunun 23-də Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindəki obyektlərə hücum edən "Ənsar Allah" ("Allahın Köməkçiləri", husilər) hərəkatından olan yəmənli qiyamçılar açıq şəkildə bunu bəyan ediblər və öz silahlarının ABŞ-ın "Patriot" kompleksindən üstünlüyünü nümayiş etdiriblər.

Bir neçə pilotsuz uçan aparat (PUA) və raketlər husilərin nəzarətində olan ərazidən buraxılıb, 700 km-dən çox məsafəni, üç hava hücumundan müdafiə rayonunu qət edib və Ər-Riyaddakı hədəfləri vurub. "Reuters" agentliyinin məlumatına görə, husilərin raketləri və pilotsuz aparatları ordu qərargahına, Müdafiə Nazirliyinə və aviasiya bazasına hədəflənib.

Səudiyyə Ərəbistanının Müdafiə Nazirliyi hava hədəflərinin məhv edildiyini bəyan edib, amma hər halda ehtimal etmək olar ki, ayrı-ayrı pilotsuz təyyarələr (və ya raketlər) öz vəzifələrini yerinə yetiriblər. Şahidlər Səudiyyə paytaxtında iki partlayış səsinin eşidildiyini və sıx tüstü göründüyünü deyiblər (husilərin ötən il Abkayk və Xurays neftayırma zavodlarına hücumu daha dəhşətli olub və daha ağır nəticələrə səbəb olub).

Versiyalardan birinə görə, "Patriot" kompleksləri hücum edən PUA-ları öz təyyarələri kimi görüb və onları buraxıb. Ola bilsin ki, "Patriot" sisteminin identifikasiya sistemi radioelektron mübarizə vasitələri tərəfindən sındırılıb və ya "boğulub". Ən pis halda isə texnoloji cəhətdən mükəmməl olmayan "Patriot"lar sadəcə olaraq az kontrastlı hava hədəflərini görə bilməyiblər. İstənilən halda, Səudiyyə Ərəbistanının yəmənli husilər ilə münaqişəsi daha yüksək texnologiyalı və bütün region üçün təhlükəli xarakter alır. Eyni zamanda Amerika silahlarının (əlavə "Patriot" batareyaları daxil olmaqla) kəmiyyət baxımdan artımı heç bir şeyə təsir göstərmir.

"Patriot" artıq o "Patriot" deyil

Husilər Səudiyyə Ərəbistanında Müdafiə Nazirliyinə və Kral Salman adına Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasına zərbələr endirdiklərini iddia edirlər. Koalisiyanın məlumatına görə, iyunun 23-ü səhər saatlarında krallığın qüvvələri yəmənli üsyançıların Riyad, Nəcran və Cizan şəhərlərinə buraxdığı dörd ballistik raketi və bir neçə pilotsuz kamikadze aparatını vurub. Zərbə vasitələrinin ümumi sayı məlum deyil və husilər hələ başa çatmamış "genişmiqyaslı əməliyyat" haqqında danışırlar. Anlaşılmazlıq davam edir.

S-400 zenit raket komplekslərinin Türkiyəyə tədarükü, arxiv şəkli
© Photo by Handout / TURKISH DEFENCE MINISTRY / AFP

Müqayisə üçün deyək ki, ötən ilin payız əməliyyatında qiyamçılar 18 drondan və yeddi qanadlı raketdən istifadə ediblər. Husilərin nümayəndəsi "Kasef" və "Sammad-3" pilotsuz uçuş aparatlarının 1700 km məsafəni qət etmək bacarığını qeyd edib. Burada başa düşmək lazımdır ki, bu kamikadze dronu belə uçuş uzaqlığı ilə Səudiyyə Ərəbistanında istənilən istiqamətdən hədəfə hücum edə bilər (məsələn, Qətər tərəfdən Ər-Riyada girə bilər) və "Patriot" kompleksi faydasız olacaq, çünki məhdud sektorda (90 dərəcə) məkana nəzarət edir və eşelonların sayı bu kompleksin keyfiyyətinə təsir göstərmir. "Patriot" kompleksi təyyarələri, ballistik hədəfləri, orta mənzilli raketləri məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Nisbətən kiçik zərbə dronları və qanadlı raketlər onun profilinə uyğun hədəflər deyil.

ABŞ-ın Dövlət katibi Mayk Pompeo qeyd deyib: "Hətta dünyanın ən yaxşı sistemlərindən bəziləri heç də həmişə hədəfləri vurmur". Əgər "Patriot" ən yaxşısı deyilsə, onda yəmənli husilərin Səudiyyə Ərəbistandakı obyektlərə endirdiyi zərbələr qarşısıalınmazdır. Raket silahları və zərbə dronları dünyanın bütün ölkələrində sürətlə inkişaf edir. ABŞ-ın "Patriot" kompleksini müasirləşdirməsi isə yerində təpik döyməyə bənzəyir. PAC-2 və PAC-3 modifikasiyalarında texnoloji irəliləyiş müşahidə edilmir. PAC-3 layihəsində, heç olmasa, "sürətləndirilmiş" radar və yeni raket var, digər modifikasiyalar isə yalnız ayrı-ayrı qovşaqların və aqreqatların dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Pentaqon "Patriot" kompleksindən 2030-cu illərin əvvəllərinə qədər istifadə etməyi planlaşdırır və bəlkə də bu, gələcəyə lazımsız dərəcədə nikbin baxışdır.

Taktiki-texniki xarakteristikalara görə, "Patriot" saatda 2500 kilometr sürətlə, 100 kilometrədək məsafədə (ballistik - 25 kilometrədək) və 25 kilometrədək (ballistik - 11 kilometrədək) yüksəklikdə uçan hava obyektlərini məhv etmək iqtidarındadır. Bu kompleks eyni zamanda 8 hədəfə atəş aça bilir. Kompleksin reaksiya müddəti 15 saniyədir (bu çox yavaşdır - bu müddət ərzində hədəf 10 km uça bilər). "Patriot" kompleksinin radarı 90 dərəcə baxış bucağına malikdir və hava hədəflərinin ehtimal olunan istiqamətinə yönəlir. Bu təvazökar xüsusiyyətlər heç də uğurlu olmayan döyüş təcrübəsi ilə tamamlanır. Belə ki, amerikalılar İraqın 1991-ci ilin əvvəlində buraxdığı 91 ədəd "Skad" R-17 (antikvar) raketlərindən yalnız 45-ni vura biliblər. Amerika kompleksinin əhəmiyyətli bir çatışmazlığı hədəfi ələ keçirmə məsafəsinin və hündürlüyünün kiçik olmasıdır. Bu sistemin Rusiya istehsalı olan müasir analoqları ilə, məsələn, S-350 "Vityaz" ilə müqayisəsi düzgün deyil. Belə ki, texnologiya sahəsində fərq fantastikdir (radarın baxış bucağına, reaksiya sürətinə, vurulan hədəflərin sayına, yüksəklik və vurma diapazonuna görə).

Eyni zamanda, beynəlxalq bazarda bir "Patriot" kompleksinin qiyməti təxminən 1 milyard dollar təşkil edir. Yalnız 2017-ci ildə ABŞ Səudiyyə Ərəbistanına 110 milyard dollar dəyərində silah-sursat satıb. Yəqin ki, bu pulların böyük bir hissəsi boşuna xərclənib. Təsadüfi deyil ki, Yaponiya "Aegis Ashore" sistemini Amerikadan almaqdan və öz ərazisində yerləşdirməkdən imtina edib.

Yerli istehsal?

Yəmənli üsyançıların iranpərəstliyini və ya onlara silahı İranın verdiyini bir daha vurğulamaq reallığı sadələşdirmək olardı. Texnoloji cəhətdən husilər kifayət qədər müstəqildirlər, inamla dənizdə döyüş əməliyyatları aparırlar. Husilər Səudiyyə Ərəbistanı və Ərəb koalisiyası ilə müharibə üçün nəzərdə tutulmuş öz istehsalı olan yeni pilotsuz təyyarələrin və raketlərin sərgisini də təşkil ediblər. Qeyd edək ki, bu hava hücumu vasitələri yüzlərlə kilometrlər uçmaq və hədəfi (bina, zavod) dəqiqliklə vurmaq qabiliyyətinə malikdir.

Yəməndəki silahlı münaqişə ölkənin şimal və cənub bölgələri arasında dinlərarası, siyasi və regional ziddiyyətlərə əsaslanır və bu münaqişənin hərbi yolla həlli mümkün deyil. Sünnilər (sələfilər) və şiələr (husilər) arasında toqquşmalar uzaq keçmişə gedib çıxır. Hərbi əməliyyatların mexanikası belədir: bir tərəfdən İranın dəstəklədiyi şiə husilər, digər tərəfdən isə Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi sünnilər. Yəmənin şimalında neft yataqları var, cənubda isə karbohidrogenlərin tranziti üçün vacib olan Ədən limanı yerləşir və Riyadın bu "axınlara" nəzarət etmək istəyi məntiqli görünür.

Xatırladaq ki, husi üsyançılar 2015-ci ildə hazırkı prezidentin ölkədən qaçmasından sonra hakimiyyəti və paytaxt Sənanı ələ keçiriblər. Səudiyyə Ərəbistanı Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin, Bəhreynin, Küveytin, Qətərin, İordaniyanın, Misirin, Pakistanın, Mərakeşin və Sudanın dəstəyi, ABŞ-ın razılığı ilə və BMT-nin icazəsi olmadan Yəməndəki "xuntaya" qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb. Koalisiya qaçmış hökumətin tərəfindədir. BMT konstruktiv rol oynamır, yalnız bəzən tərəfləri sülhə çağırır. ABŞ regional dispetçer roluna iddia edir. Yəməndə vətəndaş müharibəsi altı ildir, davam edir və Ərəb koalisiyasının müdaxiləsi yalnız hərbi əməliyyatların şiddətlənməsinə gətirib çıxarıb.

14
Əlaqədar
Türkiyə ikinci S-400 alayını alacaq. "Patriot" və "Eurosam" sual altındadır
Ərdoğan ABŞ-a qarşı ultimatum irəli sürdü
F-35-in yeni problemləri: ABŞ təyyarəsinin dərdi nədir
Rusiya Suriyada hərbi bazalarını genişləndirir. Məqsəd?
"KamAZ" təkəri üstündə yeriyən “müharibə tanrısı”
Arxeoloji qazıntılar, arxiv şəkli

Yeddi min ilin sirri - Polşada qədim xəndəklər aşkar edilib

0
(Yenilənib 23:51 06.07.2020)
Polşada daha əvvəl buna bənzər tapıntı aşkarlanmayıb. Ancaq Slovakiyada, Çexiyada, Macarıstanda və digər ölkələrdə buna bənzər çıxıntılar - quruluşlar hələ də qalıb.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Arxeoloqlar qrupu Polşanın şimalında naməlum mənşəli xəndəklər sistemi aşkarlayıb. Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, tədqiqatlarla müəyyən edilib ki, hündürlükdən onlar tək şəkil kimi görünürmüş.

Xəndəklər ilk dəfə "Google Maps" və "Google Earth" xəritələrinin köməyi ilə gözə çarpıb. Alimlərin fikrincə, obyektlərin 7 minə yaxın yaşı var.

Polşada daha əvvəl buna bənzər tapıntı aşkarlanmayıb. Ancaq Slovakiyada, Çexiyada, Macarıstanda və digər ölkələrdə buna bənzər çıxıntılar - quruluşlar hələ də qalıb.

Xəndəklər bir mərkəz ətrafında oval şəklində qazılıb və bəzi yerlərdə torpaq "körpülər" qorunub saxlanılıb.

Xəndəklərin eni üç metr, dərinliyi iki metrdir. Ən böyüyünün diametri 85 metr təşkil edir. Yəqin ki, qədim tayfalar onları sümük alətlərinin köməyi ilə qazıblar, bu da çox səy və vaxt tələb edib. Arxeoloqların sözlərinə görə, gil torpaqlarda müasir avadanlıqlarla belə qaıntı aparmaq çətindir.

Elm adamları bu quruluşların ritual məna kəsb etdiyini düşünürlər. Ancaq burada hansı ayinlərin keçirildiyi hələ müəyyən edilməyib. İçəridə olan qədim kömür izləri burada hansısa tikilinin olduğunu və sonradan yandığını sübut edir.

0