Azərbaycanın Xankəndi şəhəri

Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində həm ona görə maraqlıdır ki...

212
(Yenilənib 14:02 22.06.2017)
Nəzərə almaq lazımdır ki, Türkiyənin indiki hakimiyyəti öncəki xarici siyasət vektorunda ciddi dəyişikliklər edir

BAKI, 22 iyun — Sputnik. Son zamanlar regionda baş verən siyasi, hərbi proseslər dondurulmuş münaqişələrin yenidən alovlana biləcəyini istisna etmir. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında da hərbi variantın mümkünlüyü çağırışları eşidilməkdədir.

Münaqişənin sülh yolu ilə həlli ilə bağlı danışıqlar aparan ATƏT-in Minsk Qrupu hələ ki ciddi bir nəticə əldə edə bilməyib. Odur ki, zaman-zaman Minsk qrupundan imtina və ya formatının dəyişdirilməsi məsələləri gündəmə gətirilir və daha çox Türkiyənin adı hallanır. Ankaranın bölgədə artan nüfuzu belə bir sual yaradır: Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsində əsas fiqura çevrilə bilərmi?

Nəzərə alsaq ki, Türkiyə, ABŞ, Fransa və Rusiyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı ortaq öhdəlikləri var, adıçəkilən ölkələr Minsk Qrupunun üzvləridir, hətta Vaşinqton, Paris və Moskva həmsədridir, bu suala müsbət cavab vermək mümkündür. Digər tərəfdən, Rusiyadan fərqli olaraq, Türkiyə münaqişənin həllində maraqlıdır. Ən azı ona görə ki, Qarabağda hərbi əməliyyatlar bərpa edilərsə, prosesə bu və ya digər baxımdan Ankara da qatılmış olacaq. Bu isə Ankara-Moskva qarşıdurması ilə başa çata bilər. Türkiyə isə bunda maraqlı deyil.

Türkiyə münaqişənin həllində dinc vasitələrin işə salınmasına çalışır. Eyni zamanda, Türkiyə qlobal layihələrə cəlb olunub və enerjidaşıyıcılarına malik olmadığından tranzit ölkə kimi aparıcı rol alır. Bu baxımdan, Cənubi Qafqazda hərbi münaqişənin başlaması Ankaranın maraqlarını zərbə altına qoya bilər.

Beləliklə, Türkiyə münaqişənin həllində maraqlıdır. Sözsüz ki, Türkiyə-Ermənistan danışıqlarında bu və ya digər dərəcədə Qarabağ məsələsi müzakirə olunur. Çünki Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra Türkiyə həmişə bəyan edib ki, Ankaranın İrəvanla münasibətlərinin qaydaya salmasının ilkin şərtlərindən biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllidir.

Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll edilməmiş Türkiyə-Ermənistan münasibətləri normallaşarsa, bu, əlbəttə ki, Bakı-Ankara münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilər. Ona görə də Türkiyə bu və ya digər dərəcədə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində hər hansı irəliləyişin baş verməsində maraqlıdır ki, Ankara-İrəvan münasibətlərinin yaxşılaşması Bakı-Ankara əlaqələrinə mənfi təsir göstərməsin.

Lakin problem yalnız Qarabağla bağlı deyil. Türkiyənin özünün Ermənistanla münasibətlərdə həllini tapmamış ciddi problemləri var. Bu sıraya "soyqırım" və Türkiyəyə qarşı ermənilərin ərazi iddiaları daxildir. Ankara öz maraqları çərçivəsində həmin problemləri həll edə bilsəydi, pozitiv bir məqam ola və Qarabağ probleminin də həllinə pozitiv təsir göstərə bilərdi.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Türkiyənin indiki hakimiyyəti öncəki xarici siyasət vektorunda ciddi dəyişikliklər edir. Ankara sanki Qərbdən uzaqlaşır. Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbulu prosesi uzadılır, üzvlük perspektivi real sayılmır.

Qərbdən uzaqlaşan Türkiyə həm də islam dünyasına yaxınlaşır. İslam dünyasının liderinə çevrilmək cəhdlərində bulunan Ankara, Azərbaycanla münasibətlərinə yetərincə qiymət vermir. İranla müqayisədə Türkiyə Bakı ilə ilişgilərinə daha çox emosional çalarlar qatır. Bu baxımdan, Ankara və Bakı münasibətlərindəki yaxınlığın qanunverici bazası da hazırlanmalıdır…

212
Teqlər:
hərbi variant, nizamlanma, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, ATƏT, Minsk Qrupu, Fransa, Rusiya, Türkiyə, ABŞ
Əlaqədar
Qarabağ cəbhəsində gərginlik davam edir
Dağlıq Qarabağda 3 erməni əsgəri öldürülüb
Rusiya və Fransanın xarici işlər nazirləri Qarabağı müzakirə edə bilər
Qarabağlıları qorxuya salan təhlükə sovuşdu
Baş nazirdən Dağlıq Qarabağ barədə gözlənilməz bəyanat
NATO-dan Qarabağla bağlı narahatlıq dolu açıqlama
Военные учения НАТО, фото из архива

"Rusların zəif yerindən vuraq": NATO-da fikirləşiblər

2
(Yenilənib 22:48 24.01.2021)
NATO qüvvələri tərəfindən Kalininqrada hücumun məşq edilməsi və rusiyalı hərbçilərin şəhər döyüşlərinə hazırlığı aşkar şəkildə kimin kiminlə döyüşməyə hazırlaşdığını göstərir.

BAKI, 24 yanvar - Sputnik, Andrey Kots. Hərbi kontingentin artırılması, ordu infrastrukturunun qurulması və beynəlxalq konsolidasiya - 2021-ci ildə NATO Rusiyanın qərb sərhədlərinə təzyiqi gücləndirəcək. May-iyun aylarında alyans soyuq müharibədən sonra ən iri Defender Europe 2021 manevrlərini keçirəcək. Onlara cavab olaraq sentyabrda Rusiya və Belarusun birgə “Qərb-2021” təlimləri baş tutacaq. Bütün bunların nə ilə nəticələnəcəyi barədə RİA Novosti-nin məqaləsində.

Döyüş meydanı - Avropa

Defender Europe 2021-də əvvəlki kimi Şərqi Avropa və Pribaltikada müdafiə və hücum əməliyyatlarını məşq edəcəklər. Təlimlərin əfsanəsinə görə, NATO qoşunları Kalininqrad vilayətinə hücum etməli, Rusiyanın qərb vilayətlərini mühasirəyə almalı və rusların genişmiqyaslı hücumunun qarşısını almalıdırlar. Ötən illərdən fərqli olaraq, 2021-ci ildə xüsusi diqqət Şərqi yox, Cənubi Avropaya ayrılacaq. Manevrlər Monteneqro, Kosovo və Albaniyada keçirilməlidir. Bolqarıstan və Rumıniyada HƏM təlimləri və “yer-yer” tipli raketlərin atışı olacaq. Macarıstan isə “müharibə”nin dərin arxa cəbhəsi olacaq.

Amerikalılar Avropaya böyük qüvvələr atacaqlar. Onların arasında 1-ci kavaleriya və 82-ci hava-desant diviziyalarının bölmələri də olacaq. Atlantikadan müxtəlif təyinatlı yüzlərlə texnika vahidi göndəriləcək. Bundan əlavə, Florida ştatından 53-cü piyada briqadası gələcək. İstisna edilmir ki, təlimlərdən sonra silahların bir hissəsini amerikalılar yenidən Avropada “unudacaqlar”. Mütəxəssislərin fikrincə, bu şəkildə Pentaqon ildən-ilə bölgədəki hücum imkanlarını artırır.

Defender Europe 2021-ə cavab olaraq Rusiya və Belarus sentyabrda “Qərb-2021” manevrlərini keçirəcəklər. Belarusun müdafiə naziri Viktor Xreninin bildirdiyinə görə, "birgə təlimlər yüksək şəhərləşmiş ərazidə birləşmiş hücum bölmələrinin birgə hərəkətlərinin yeni üsullarını sınaqdan keçirməyə imkan verəcək", həmçinin "yeni və müasir silah və texnika  nümunələrinin effektivliyi qiymətləndiriləcək". Minskdə vurğulayıblar ki, strateji manevrlər "İttifaq dövlətinin hərbi təhlükəsizliyini təmin etmək baxımından Belarus və Rusiya müdafiə qurumlarının möhkəm müttəfiq münasibətlərini və yekdil baxışlarını" əks etdirir.

Güc nümayişi

Heç bir tərəf manevrlərin hansısa dövlət və ya hərbi bloka qarşı yönəlmiş olmaması barədə ənənəvi diplomatik ifadələrdən istifadə etmir. NATO qüvvələri tərəfindən Kalininqrada hücumun məşq edilməsi və rusiyalı hərbçilərin şəhər döyüşlərinə hazırlığı aşkar şəkildə kimin kiminlə döyüşməyə hazırlaşdığını göstərir. Əlbəttə, tammiqyaslı hərbi münaqişə ehtimalı azdır, amma realdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, 2021-ci ildə NATO-nun hərəkətlərinə ABŞ-da hakimiyyətin dəyişməsi birbaşa təsir edəcək. Donald Trampın 4 illik prezidentliyi dövründə Şimali Atlantika blokunun birliyi xeyli zəifləyib. Ağ Evin sahibi ilk növbədə ABŞ-ın maraqlarını güddüyünü gizlətmirdi, hətta alyansı tərk etmək variantını istisna etmirdi. Belə ritorika Avropada ciddi narahatlıq doğurdu, yenə də Aİ ordusu məsələsi gündəmə gəldi. Yeni prezident yəqin ki, hər şeyi düzəltməyə çalışacaq.

"Rusiya və NATO arasında münasibətlər bu il pisləşəcək. Bayden alyansı bərpa və səfərbər etmək istəyir. Bunun üçün isə xarici düşmən lazımdır. Rusiya bu rola yaxşı yarayır, çünki Çin çox uzaqdır. Xarici düşmən obrazı Vaşinqtona Amerika cəmiyyətini konsolidasiya etmək üçün lazımdır” – deyə Geosiyasi problemlər akademiyasının birinci vitse-prezidenti Konstantin Sivkov bildirir.

Pul qazanmaq

Ekspertlər onu da qeyd edirlər ki, həqiqətdə NATO-nun Rusiyaya dair aqressiv planları yoxdur. Alyansın getdikcə genişlənməsi isə amerikalılar üçün pul qazanmaq və Avropanı özlərinə daha sıx bağlamaq üsuludur. Vaşinqton Trampaqədərki dövrə qayıdacaq və Köhnə qitənin işlərinə qarışmağı gücləndirəcək.

“Mənə elə gəlir ki, 2021-ci ildə NATO hərbi təşkilatdan qlobal korporasiyaya çevrildiyini nümayiş etdirəcək. Alyansın əsas problemi yenə aktualdır. Söhbət maliyyələşmədən gedir. Pulu verən musiqini dı sifariş edir. Büdcənin üçdə ikisini ABŞ doldurur, bu heç kimə sirr deyil. Biz gözəl başa düşürük ki, xərclər artıq trilyon dolları keçib. İlk növbədə Vaşinqtonun sayəsində. Avropa dövlətləri ABŞ-dan tədarüklərə ümid edirlər. Bu ABŞ-ın nəhəng müdafiə büdcəsini ayaq üstə saxlayır. NATO-nun maraqların xidmət edən korporasiyalar böyük pullar qazanırlar”, - politoloq Sergey Sudakov bu fikirdədir.

Ekspert vurğulayır ki, NATO-nun fəaliyyəti artıq bu gün pulların bir cibdən digərinə ötürülməsi kimi görünür. Vaşinqton NATO-ya vəsait ayırır, müttəfiqlər o pullara ABŞ texnikası və silahlarını alırlar və dairə qapanır.

Avropa Baydenin dövründə ABŞ üçün hərbi məmulatın əsas tədarük bazarlarından biri olaraq qalacaq. Demək, okeanın o tayından anti-Rusiya ritorikasının güclənməsini gözləmək lazımdır. Lakin mütəxəssislərin çoxu əmindir: çətin ki, Vaşinqton və Brüssel gücünə görə dünyanın ikinci ordusunu həqiqətən sınağa çəkmək istəsinlər.

 

2
Teqlər:
Ağ Ev, Belarus, Rumıniya, Bolqarıstan, Macarıstan-Serbiya sərhədi, Macarıstan, Avropa, Monteneqro, Kosovo, ABŞ, Rusiya, NATO
EpiVacCorona peyvəndi

Bu yazını oxumadan əsla COVID-19-a qarşı peyvənd etdirməyin!

111
(Yenilənib 23:09 22.01.2021)
Vaksinasiya nəticəsində daşıyıcı-zülal hər üç peptidi də insanın B-limfositinə çatdırır. Peptidlər onu aktivləşdirir və qoruyucu antikorlar - immunoqlobulinlər ifraz olunmağa başlayır.

BAKI, 22 yanvar — Sputnik, Tatyana Piçugina. "EpiVacCorona" peyvəndi 100 faizlik immunoloji effektivliyə malikdir – preparatı işləyib-hazırlayan "Vektor" Novosibirsk Mərkəzinin alimləri belə düşünürlər. Bu, COVID-19-un törədicisi olan SARS-CoV-2 zülalının parçacıqlarından ibarət sintetik preparatdır. Peyvənd hazırda üç mindən çox könüllü üzərində sınaqdan keçirilir. Bildirilir ki, vaksinin əlavə təsirləri çox az olduğundan, ahıl yaşlı insanlara da vurula bilər. "EpiVacCorona" ilə vaksinasiya olunmaq istəyənlər bu preparat haqqında nələri bilməlidir? Bu barədə daha ətraflı RİA Novosti-nin materialında.

"EpiVacCorona" nədən ibarətdir?

Daşıyıcı-zülala birləşdirilmiş "tikanlı" SARS-CoV-2 koronavirus zülalının üç qısa parçacığından. Onları peptid adlandırırlar ki, peyvəndin adındakı "peptid" sözü də buradan qaynaqlanır. Daşıyıcı-zülal özündə koronavirusun RNT-sini əhatə edən nükleokapsid zülalının parçacıqlarını birləşdirir. İmmunitet reaksiyasını artıran köməkçi maddə rolunu isə alüminium-hidroksid oynayır. Peyvəndin tərkibində başqa köməkçi birləşmələr və su da var. Bütün komponentlər sintetikdir.

Peyvəndin tərkibində hansı peptidlər var?

"Vektor" Dövlət Tədqiqat Mərkəzindən RİA Novosti-yə bildirildiyi kimi, peyvənd peptidləri əsasən, B hüceyrəli epitoplardan ibarətdir, daşıyıcı zülal isə T-helper epitoplarının mənbəyi kimi çıxış edir. Bunun nə demək olduğunu izah edək: SARS-CoV-2 – nukleokapsid qişasına "bükülmüş" RNT molekuludur. Bütün bunlar "tikanlı" zülallarla xaricdən tac kimi bəzədilmiş lipid kisəsinin içindədir. Koronavirus adı da buradan götürülüb. Bu tacşəkilli zülallar virus parçacıqlarının insanın hüceyrəsinə yapışmasına və onun içinə keçməsinə kömək edir. Çoxsaylı araşdırmalar məhz bu "tikan-tac"ın orqanizmdə ən böyük immun reaksiyasına səbəb olduğunu üzə çıxarıb. Elmi terminologiyada "taclı" zülallar – antigen adlanır.

Bu zülalın molekulu çox böyükdür, onlarda epitop adlı xüsusi sahələr mövcuddur. Epitoplar immunitet sisteminin hüceyrələri tərəfindən tanınır və infeksiya ilə mübarizə mexanizmini aktivləşdirir.

"B-epitopları və T-epitopları mövcuddur. Birincilərə antigen determinantları deyilir. Bunlar antigen molekulunun antitellərə yapışan hissələridir. Ancaq əvvəlcə bu sahələr B-limfositlərin reseptorlarına birləşir və antitel ifraz edə bilən plazma hüceyrələrinə çevrilmə prosesi başlayır", – deyə V.N.Orexoviç adına Biotibbi Kimya Elmi Tədqiqat İnstitutunun peptid mühəndisliyi laboratoriyasının rəhbəri Yekaterina Kolesanova izah edir.

Peyvənd necə işləyir?

Vaksinasiya nəticəsində daşıyıcı-zülal hər üç peptidi də insanın B-limfositinə çatdırır. Peptidlər onu aktivləşdirir və qoruyucu antikorlar - immunoqlobulinlər ifraz olunmağa başlayır. Hər bir B epitopu bənzərsiz unikal immunoqlobulinin sintezinə cavabdehdir. Əvvəlcə M (IgM) sinfi anticisimləri, sonra isə IgG anticisimləri əmələ gəlir, ancaq onlar qanda uzun müddət qalaraq orqanizmdə immunitetin olduğunu təsdiqləyir.

"Vektor"un mütəxəssisləri peyvənddən sonra yaranan anticismin koronavirusun tikanlı (taclı) zülalına xas olduğunu bildirirlər.

Vaksinasiya olunmuş könüllülərdən alınan qan zərdabları virusu təsirsiz hala gətirir. Bu isə o deməkdir ki, anticisimlər yalnız "koronavirusu" tanımaqla qalmır, həm də onu məhv edir.

"EpiVacCorona"nın tərkibində koronavirus və ya başqa bir virus varmı?

Peyvəndin tərkibində heç bir virus və ya onun hissəciyi yoxdur. Bu peyvənd tərkibində adenoviruslar olan "Sputnik-V"-dən fərqlənir. "Rospotrebnadzor"un saytında pəyvəndin tərkibi barədə geniş məlumat öz əksini tapıb. Bundan başqa, preparatın təlimat vərəqi də internetdə yerləşdirilib.

"EpiVacCorona"nın tərkibində koronovirus zülalına identik zülal parçacıqları olan peptidlər var. Onları süni şəkildə sintez edib daşıyıcı zülala birləşdiriblər", – Y. Kolesanova belə deyir.

Peptid peyvəndi necə yaradılır?

Peptidlərin kimyəvi sintezi yolu ilə.

"Əgər peptid qısadırsa (8-9 parçacıqdan çox deyilsə), bu sintezi məhlulda aparmaq da mümkündür. Ancaq bu, heç də ucuz başa gələn proses deyil. Nisbətən uzun peptidlər isə bərkfazalı metodla sintez olunur. Bu üsuldan əvvəllər yalnız eksperimental metod kimi istifadə edilirdi. Ancaq indi asanlıqla avtomatlaşdırıldığı üçün istehsal prosesində geniş istifadə olunur. Səkkiz amin turşulu zülal parçasından ibarət peptidləri iki saata bu yolla sintez etmək mümkündür", – deyə Y. Kolesanova peyvəndin istehsal prosesinə aydınlıq gətirir.

Sintetik peptidlər daşıyıcı-zülalla birləşdirilir. Bu dayanıqlı molekullar əldə etmək üçündür. Peptid nə qədər qısa olsa, molekullar bir o qədər tez parçalanır.

Bununla belə, mütəxəssis peptidlərin daşıyıcı-zülalla necə birləşdirildiyini açıqlamır. Çünki bu, şirkət sirridir.

Vaksinasiya necə aparılır?

Peyvənd suspenziya formasında olur və şpris yolu ilə qol əzələsinə vurulur.

Peptid preparatları sürətli immunitet reaksiyası vermir, buna görə də EpiVacCorona iki dəfəyə, 21 günük fasilə ilə, bərabər dozalarda tətbiq olunur.

Hansı əlavə təsirləri var?

I-II mərhələ sınaqlarında iştirak etmiş könüllülər, inyeksiya yerində yüngül ağrının olduğunu və bunun tez də keçdiyini bildiriblər. Başqa xoşagəlməz hal qeydə alınmayıb. Qeydiyyatdan sonrakı testlərdə iştirakçılar (III mərhələ) tərəfindən yaradılan qeyri-rəsmi #EpiVacCorona Telegram kanalında isə preparatın az da olsa əlavə təsirə malik olduğu bildirilib: narahatlıq, inyeksiya yerində gün ərzində müşahidə olunan qızartı, qolda güclü ağrı. Heç kimdə yüksək temperatur, əzginlik müşahidə olunmayıb və ya belə hallar baş versə də, onların peyvəndlə əlaqəsini təsdiqləmək mümkün deyil.

"EpiVacCorona"nın effektivliyi nə qədərdir?

"Preparatın həm immunoloji, həm də profilaktik effekti var. Birincisi, spesifik antitellərin ifrazıdır. Klinik tədqiqatların I-II mərhələlərinin nəticələrinə görə, bütün könüllülərdə spesifik antitellər əmələ gəlib. Profilaktik effektivlik isə peyvənd olunanların xəstəlikdən qorunmasından ibarətdir. Qeydiyyatdan sonrakı klinik tədqiqatlar çərçivəsində araşdırmalar davam edir, bu barədə fevral ayında məlumat veriləcək", - "Rospotrebnadzor"un mətbuat xidmətində məsələni belə şərh ediblər.

"Vektor" Dövlət Elmi Mərkəzindən bildirilib ki, II mərhələnin klinik tədqiqatları hələ başa çatmayıb.

Hazırda plasebo qrupları ilə randomizasiya tədqiqatları aparılır. İnsanları təsadüfi şəkildə qruplara bölürlər. Onlardan bəzilərinə peyvənd, digərlərinə isə adi su məhlulu vurulur. Ancaq bundan nə könüllülərin, nə də həkimlərin xəbəri olub. Üç min iştirakçıdan 2897 nəfəri peyvənd olunub və onlardan dörddən birinə plasebo vurulub. Tədqiqat axırıncı könüllünün peyvənd olunduğu gündən 180 gün sonra tamamlanacaq.

Eyni zamanda, 60 yaşdan yuxarı 150 könüllü üzərində aparılan sınaqlar davam edir. Bu qrupla bağlı ilkin nəticələr də fevral ayında elan olunacaq.

Peyvəndi özümüz yoxlaya bilərikmi?

Bunun üçün peyvəndin ilk dozası tətbiq edildikdən 35-42 gün sonra koronavirus IgG sinfi anticisimləri üçün qan testi vermək lazımdır. Ancaq nəzərə alın ki, bütün test sistemləri EpiVacCorona tərəfindən ifraz olunan anticisimləri "görə" bilmir.

"Rospotrebnadzor"un verdiyi məlumata görə, bunun üçün yalnız "Vektor" Dövlət Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən hazırlanmış SARS-CoV-2-IgG-Vector test sistemi işə yarayır.

"Məhdud qruplarda aparılmış müşahidələrin nəticələri göstərir ki, Qamaleya mərkəzinin test sistemi "EpiVacCorona" peptid peyvəndi ilə vaksinasiya olunanların əksəriyyətində müsbət nəticə göstərir. İstehsalçının verdiyi məlumata görə, bu test sistemi xəstədə qoruyucu anticisimlərin olub-olmadığını təyin etməyə imkan verir", - deyə "Vektor"dan bildirilib.

Bundan başqa, peyvəndi işləyib-hazırlayanların sözlərinə görə, "Sanyou Biopharmaceuticals" tərəfindən istehsal olunan rekombinant S1 zülalı "EpiVacCorona" peyvəndinə qarşı antikorları açıq-aydın görə bilir.

Başqa hansı ölkələrdə koronavirus əleyhinə peptid peyvəndi işlənib-hazırlanır?

Peptid peyvəndlər dünyada hələ təcrübə mərhələsindədir. Bu preparatların işlənib-hazırlanması və təsdiqlənməsi çox zəhmətli olduğundan, vaksinlər üzərində iş digərlərinə nisbətən daha ləng gedir. Rusiyada isə bu problemin öhdəsindən təkbaşına gəlmək üçün kifayət qədər resurs və ixtisaslı kadr var.

ÜST-ün 19 yanvar tarixli siyahısında "EpiVacCorona"dan başqa daha iki peptid peyvəndi öz əksini tapıb. Hazırda həmin preparatlar insanlar üzərində sınaqdan keçirilir.

Tübingen Universitetində (Almaniya) yaradılan multipeptid "kokteyli" P-pVAC-SARS-CoV-2 müxtəlif koronavirus zülalının altı peptidindən və xüsusi XS15 lipopeptidindən ibarətdir. Hazırda preparatın I mərhələ üzrə sınaqları davam edir.

Tayvanın UB-612 preparatı üzrə isə II-III mərhələlərdə sınaqlar aparılır.

111
Teqlər:
Sputnik-V peyvəndi, peyvənd, vaksinasiya, vaksin, Koronavirus, epidemiya, COVID-19