Флаги России и США

Köhnə toqquşmanın yeni meydanı

116
(Yenilənib 17:57 02.03.2017)
Qara dəniz və Ukraynada yeni gərginlik yaşana bilər

BAKI, 2 mart — Sputnik. Bu il 53-cü dəfə təşkil edilən Münhen Təhlükəsizlik Konfransının əsas gündəm maddələri Donald Trampın ABŞ prezidenti seçilməsi, İngiltərənin Avropa İttifaqından ayrılması, Suriyadakı sülh danışıqları, Asiya-Sakit okean bölgəsindəki ticarət və hərbi proseslər idi. Konfransda Rusiya ilə NATO üzvləri arasında söz dueli davam etdi. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun çıxışında "Soyuq müharibə hələ bitməyib" cümləsi dünyadakı geosiyasi tarazlığın görünməsi baxımından vacib idi.

Seçki kampaniyası dövründə Trampın NATO-nu əhəmiyyətini itirmiş bir təşkilata bənzətməsi Rusiyanı ümidləndirsə də, konfransa qatılan ABŞ prezidentinin müşaviri Mayk Pensin NATO-ya güclü dəstək mesajları verməsi və Krımı Rusiyanın tərkib hissəsi kimi tanımayacaqlarını söyləməsi Moskvanın gözləntilərini boşa çıxardı. Münhen Konfransı ilə paralel olaraq Brüsseldə keçirilən NATO Müdafiə Nazirləri Zirvəsində təşkilat ilə Rusiya əlaqələrinin gələcəyinə təsir edə biləcək önəmli qərar verildi.

NATO-nun Qara dənizdəki hərbi varlığını artırması təklifinin qəbul edilməsi ilə bundan sonra Qara dənizdə daha çox NATO gəmisi üzəcək. Gəmilərə əmr və göstəriş isə İngiltərədə yerləşən Markom bazasından veriləcək. Türkiyə bu qərarın Rusiya ilə gərginliyə səbəb olmaması üçün, gəmilərin bütün hərəkət trayektoriyasının öncədən Ankaraya bildirilməsin şərtini ortaya qoyub. NATO-nun yeni qərarının 2017-ci ilin mayından etibarən qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur.

NATO müdafiə nazirlərinin 2016-cı ilin oktyabr konfransında qəbul etdikləri, Alyansın şərq sərhədini Rusiyaya qarşı gücləndirmək məqsədiylə Estoniya, Latviya, Litva və Polşaya 4 batalyon yerləşdirilməsi planı artıq bu aydan etibarən tətbiq edildi. Rusiya NATO-nun 2004-cü ildən sonra Baltik ölkələrində hərbi bazalar yaratmasından narahatlıq duyduğunu elan edən zaman, bu günləri görmüş və bu istiqamətdə tədbirlərini almışdı.

Putinin təhlükəsizlik doktrinası

Avropa İttifaqı və ABŞ 2000-ci illərdən etibarən əsas diqqəti Gürcüstan, Ukrayna və Qırğızıstandakı yeni siyasi düzən üzərində cəmlədi. Kreml Qərbin bu strategiyasını Rusiyanı zəiflətmək siyasəti olaraq qiymətləndirdi. Çünki Rusiyanın yaratmağa çalışdığı Avrasiya İttifaqı içərisində bu üç ölkənin əhəmiyyətli yeri var.

Bu ölkələrin NATO və Avropaya meylli siyasət izləməsi Moskvanın Avrasiya planını zəiflədə bilərdi. Putin 10 fevral 2007-ci il tarixdə Münhen Təhlükəsizlik Konfransında etdiyi çıxışında, Rusiyanın yeni xarici siyasət anlayışını açıq elan etdi. O, təkqütblü dünyanı heç vaxt qəbul etməyəcəklərini, Amerikanın hegemonluğuna qarşı duracaqlarını söylədi. Vladimir Putinin bu çıxışı daha sonra "Münhen Doktrinası" olaraq da adlandırıldı.

Bu doktrinaya əsasən, min illik tarixi ilə hər zaman müstəqil xarici siyasət aparan Rusiyanın təhdidlərə və mühasirələrə heç vaxt boyun əyməyəcəyi, lazımi qarşılıq verəcəyi elan edilmiş oldu. Putinin 2004-də Münhendəki çıxışı hazırki Rusiya siyasətinin ilkin işarələrini əslində verirdi. Ancaq nə ABŞ, nə də Avropa Putini o vaxt ciddiyə aldı.

Vladimir Putin oxşar bəyanatı 10 fevral 2007-ci ildə Münhen Təhlükəsizlik Konfransındakı çıxışında da səsləndirdi. Bu söhbətdən sonra 15 iyul 2008-ci ildə Rusiyada yeni xarici siyasət konsepsiyası açıqlandı. Daha sonra aktiv hərəkətə keçilərək başda Gürcüstan olmaq üzrə, Ukrayna, Krım və Suriyaya müdaxilə edildi. Moskva, 17 fevral 2008-ci ildə Serbiyadan ayrılan Kosovanın müstəqilliyini elan etməsinə, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliklərini tanıyaraq cavab verdi. Beləcə Rusiya, ABŞ və Avropaya bir mənada ultimatum verdi.

NATO-nun genişlənməsi və Rusiyanın cavab addımları

Rusiya 2008-ci ildən etibarən ABŞ-da prezident postuna gələn Obamanın passiv Rusiya siyasətindən faydalandı. Putin, Obama rəhbərliyindəki ABŞ siyasətini "təsirsiz və çarəsiz" olaraq xarakterizə edərək qarşısındakı maneələri aşmağa başladı.

Rusiyanın 2008-ci ildə Gürcüstana müdaxiləsi həm Qərbdə, həm də Rusiyada yeni strategiyalara müəyyən yol açdı. 5 fevral 2010-cu il tarixində Rusiya Hərbi Doktrinası qəbul edildi. Bu doktrina çərçivəsində Şimali Qafqazdakı separatçı hərəkətlər və NATO-nun şərqə doğru genişlənməsi ən böyük təhdidlər olaraq sıralandı. Rusiya NATO-nun genişlənməsinə qarşı Avrasiya İqtisadi Birliyi, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı və s. təşkilatların qurulmasına liderlik etdi.

Самолеты Су-34, Т-50 и Су-35
© Sputnik / Vladimir Astapkovich

Şərqi Avropa, Qara dəniz, Xəzər və Orta Asiyadakı geosiyasi üstünlüyünü itirmək istəməyən Rusiya, dünyaya, əsasən də Qərbə meydan oxumaqla bütün xarici qüvvələri uzaqlaşdırmağı qarşısına məqsəd qoyub. Rusiya üçün isti dəniz limanlarında yer almaq, bu ölkənin xarici siyasətinin ən mühüm prioritetdir.

Geosiyasi qayğılar nəzərə alındığı zaman Kreml haqsız da sayılmaz. Putinli Rusiya beynəlxalq sistemdəki geosiyasi və geostrateji mövqeyini yeni güc tarazlığı yaratmaq üzərinə qurub. Rusiyanı bütün dünyada qlobal bir güc olaraq göstərmə səyi rus strategiyasının alətlərini və arqumentlərini da ortaya çıxarır.

Qara dəniz və Ukrayna yenidən "isinir"

Rusiya ABŞ və Aİ-nin Şərqi Avropa ölkələri üçün ortaya atdığı "Şərq Tərəfdaşlığı" (Eastern Partnership) ideyasına qarşı tədbirlər almağa çalışır. Bu çərçivədə Avropa və Amerikanın peyki mövqeyində olan Polşanın Ukrayna və Belarus üzərindəki siyasi, iqtisadi, ictimai və mədəni təsirlərinin azaldılmasına çalışılır. Ayrıca "Şərq Tərəfdaşlığı" layihəsi nəticəsində Rusiyanın enerji siyasəti və enerji təhlükəsizliyi zərər gördü. Rusiya, əslində "Türk Axını" layihəsi ilə enerji təhlükəsizliyini zəmanət altına almağa çalışır.

Глава МИД РФ Сергей Лавров. Архивное фото
© AFP 2020 / KIRILL KUDRYAVTSEV

SSRİ dövründə Qərbin Qara dənizdəki yeganə müttəfiqi NATO üzvü Türkiyə ikən, daha sonra Bolqarıstan və Rumıniyanın 2004-cü ildə NATO-ya və 2007-ci ildə Aİ-yə qatılmaları ilə Qara dəniz Qərbin təsir sahəsinə girmiş oldu. NATO-nun Qara dənizə sahili olan Rumıniya, Bolqarıstan kimi bölgə ölkələrini də içinə alacaq şəkildə genişlənməsi Rusiyanı narahat etdi. Rusiya bu vəziyyətə iqtisadi və hərbi mənada gücsüz olduğu 2008-ci ilə qədər reaksiya vermədi. 2008-ci ildə isə Gürcüstan ilə birlikdə Qara dəniz siyasətini yenidən aktiv hala gətirdi.

Putinin Qara dənizdəki strateji prioritetləri

Rusiya ABŞ-ın təsiri ilə Avropadan gələn təzyiqləri Suriya əməliyyatı ilə önləmək istədi və bunu Obama dövründə bacardı. Ayrıca, İraq müharibəsindən sonra Yaxın Şərqdə ABŞ-ın imicinin pisləşdiyi bir şəraitdə, Suriyada terrorizmlə mübarizə edən xilaskar dövlət olaraq göründü. Əslində bu siyasət Rusiyanı bölgədə hər ölkə üçün mütləq münasibət qurulması vacib olan bir dövlət halına gətirdi. Ancaq Donald Trampın prezident seçilməsi ilə tarazlıqların yenidən dəyişməsi də istisna deyil.

Rusiya ABŞ-ın Qara dəniz siyasətinə qarşılıq, Avrasiya şahmat taxtasında geosiyasi mehvər olaraq Ukraynanı görür. Xüsusilə Krımdakı rus donanması Qara dənizin zəmanəti olaraq xarakterizə edilir. ABŞ və Avropa isə Rusiyaya qarşı Türkiyəni özlərinə qalxan etmək istəsələr də, Ankara ilə Moskva arasında son dövrdəki yaxınlaşma buna mane olur.

Həm Putinin, həm də Ərdoğanın Qərbdən bu qədər təzyiqlərə məruz qalmasının səbəbi Ankara-Moskva əməkdaşlığı ilə bağlıdır. Rusiya ilə Türkiyənin əlaqələrinin qarşısındakı əsl təhlükə iki ölkə dostluğunun Ərdoğan-Putin təşəbbüsü ilə məhdudlaşmasıdır. Gələcəkdə iki ölkəni nələrin gözlədiyini heç kim təxmin edə bilmir.

Rusiyanın qaz və neft satışı üçün Qara dənizə ehtiyacı var

Ukrayna və Krım təkcə Qara dənizin təhlükəsizliyi üçün yox, eyni zamanda Rusiyanın öz təbii qazını daşıması üçün də həyati əhəmiyyətə malikdir. Çünki qaz və neft ehtiyatları Avropaya bu bölgədən keçir.

Rusiyaya görə, Qara dənizin təhlükəsizliyi eyni zamanda Qafqazın da təhlükəsizliyi deməkdir. Rusiya Qara dənizi zəmanət altına ala bilməməsi halında Qərbin böhranı Qafqaza daşıyacağından narahatdır. ABŞ-ın Gürcüstandakı hərbi varlığını artırması Kremlin maraqlarına birbaşa ziddir.

Moskvada hesab edirlər ki, İranla gərginlik vəziyyətində ABŞ Gürcüstandan baza kimi istifadə edə bilər. İranda da oxşar fikir hakimdir. Tehrana görə, Qara dənizə və Gürcüstana yerləşdirilən NATO qüvvələri və hərbi texnikası gələcəkdə İrana müdaxilə üçün istifadə məqsədi daşıyır. Son hadisələr də göstərir ki, qarşıdakı vaxtlarda Qərb ilə Rusiya arasında Qara dəniz üzərindən yeni gərginliklər yaşana bilər.

116
Teqlər:
Donald Tramp, Münhen Təhlükəsizlik Konfransı, Qara dəniz, NATO, Vladimir Putin, Suriya, Qərb, Ukrayna, Rusiya, Türkiyə, ABŞ
Əlaqədar
Fikrət Sadıxov: "Qərb Rusiya ilə yaxınlıq etmək istəyir"
Merkeldən Rusiya etirafı: Qərb Cənubi Qafqazdan çəkilir?
Qərb-Rusiya toqquşması nə zaman bitəcək?
Rusiya qırıcıları Qərbi şoka salıb
Rusiya Suriyanın şimal-qərbini yenə bombalayıb
Donald Tramp, arxiv şəkli

Tramp səssiz-sədasız getməyəcək: ABŞ İrana zərbə vurmağa hazırlaşırmı

20
(Yenilənib 19:57 30.11.2020)
Amerikanın İrana qarşı planlarına dair təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Bununla belə, İsrail etiraf edib ki, mümkün qarşıdurmaya hazırlıqlı olmaq tapşırığı alıb.

BAKI, 30 noyabr — Sputnik, Qaliyə İbrahimova. Donald Tramp ABŞ seçicilər kollegiyasının Co Baydenin qələbəsini qəbul edəcəyi təqdirdə hakimiyyəti ona ötürəcəyini bildirib. Ancaq mediada gedən xəbərlərə əsasən, o, iqtidarı əldən verməzdən əvvəl İranla müharibə etməyə hazırdır. Yeni qalmaqalın səbəbi iki ölkə arasındaki nüvə razılaşmasının pozulmasından sonra İranda yenidən inkişaf etdirilməyə başlanan nüvə proqramıdır. Üstəlik, amerikalılar Tel-Əvivi də Tehrana təzyiq göstərməyə cəlb etmək niyyətindədirlər. RİA Novosti bunun Yaxın Şərqdəki vəziyyətə necə təsir edəcəyini araşdırıb.

Trampın qəzəbi

"Donald Tramp İrana zərbə vurmağı əmr edə bilər, bu səbəbdən də İsrail Müdafiə Ordusu ayıq-sayıq olmalıdır. İsrail hakimiyyəti üçün Co Baydenin andiçmə mərasimindən əvvəlki dövrdəki çətinlikləri başa düşmək çox vacibdir. Səlahiyyətləri başa çatmaq üzrə olan ABŞ lideri dəfələrlə Natanzdakı uran zənginləşdirmə zavodunun necə məhv ediləcəyi məsələsini gündəmə gətirmişdi", - deyə İsrail mənbələrinə istinadən Axios onlayn xəbər saytı yazır.

Saytın istinad etdiyi mənbənin fikrincə, Tramp BAEA (Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi) İranın nüvə proqramının inkişafı ilə bağlı növbəti hesabatını yayımladıqdan sonra Tehrana qabaqlayıcı zərbə endirmək qərarına gəlib.

Hesabatda bildirilir ki, İran İslam Respublikası Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının şərtlərini yerinə yetirməkdən imtina etdikdən sonra ölkədə yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş (silah səviyyəsində) uran ehtiyatları artırılıb.

"Bunu öyrənən Donald Tramp bərk qəzəblənib, ancaq Mayk Pens və Mayk Pompeo onu dilə tutaraq sakitləşdiriblər", - deyə The New York Times qəzeti Amerikanın dövlət məmurlarına istinadən xəbər verir.

Amerikanın İrana qarşı planlarına dair təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Bununla belə, İsrail etiraf edib ki, mümkün qarşıdurmaya hazırlıqlı olmaq tapşırığı alıb.

"Cavab zərbəsi birbaşa İrana deyil, bu ölkənin Suriyadakı, Qəzzədəki və ya Livandakı qoşunlarına da endirilə bilər", - deyə mənbə Axios-a bildirib.

Siyasətçilərin mümkün müharibə barədə məlumatların etibarlılığını müzakirə etdikləri vaxt İranda fizik Möhsün Fəxrizadə öldürüldü. Qərb kəşfiyyat xidmətləri onu "İran bombasının atası" adlandırırdı. Belə hesab olunurdu ki, İranın nüvə proqramına məhz o rəhbərlik edir. Tehran dərhal qətldə İsraili günahlandırdı və intiqam alacağını bildirdi. Benyamin Netanyahu isə İranın iddialarını rədd etdi.

Müharibə öncəsi vəziyyət

Əvvəl baş verən hadisələr olmasaydı, İrana hücum təhlükəsi barədə məlumat sızması diqqətdən kənarda qalacaqdı. Məsələ burasındadır ki, bu yaxınlarda Amerika Birləşmiş Ştatları B-52H Stratofortress strateji bombardmançı təyyarələrini Yaxın Şərqə göndərib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) döyüş təyyarələrinin bölgəyə "təcavüzün qarşısını almaq və ABŞ müttəfiqlərini dəstəkləmək üçün" gəldiklərini bildirir.

ABŞ bu barədə məlumat verməsə də, qırıcıların keçən qış olduğu kimi bu dəfə də Hind okeanındakı ingilis adası Dieqo Qarsiyadakı bir hava bazasında olduğu ehtimal edilir.

Həmin vaxt İranla mümkün müharibə təhlükəsinə qarşı hərbi bazaya altı bombardmançı təyyarə yerləşdirilmişdi. Silahlı qarşıdurmanın səbəbi isə İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandanı Qasım Süleymaninin amerikalılar tərəfindən öldürülməsi idi. Tehran qisas alacağına söz vermişdi.

Bölgədəki Amerika hədəflərinə ilboyu hücumlar edilsə də, birbaşa toqquşma baş vermədi. Üstəlik, amerikalılar hərbi qüvvələrini geri çəkməyə başladılar. Bu isə İranla həmsərhəd ölkələrdə narahatlığa səbəb oldu. Onlar ərazidəki ABŞ kontingentinin təhdidlərə qarşı bir növ bufer rolunu oynadığını və ən əsası, Tehranın əl-qolunu bağladığını bildirdilər.

Danışıqlar – gizli və aşkar

İranın Yaxın Şərqdə artan nüfuzu hamıdan çox İsraili narahat edir. ABŞ-la İran arasında keçən qış baş verən hadisədən sonra Tel-Əviv həyəcan təbili çalmağa başladı. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu iddia etdi ki, Tehran yalnız amerikalılardan deyil, yəhudilərdən də intiqam almağa hazırlaşır. Və xəbərdarlıq etdi: gözləmədən vəziyyətə uyğun addım atacaq.

Fars körfəzinin monarxiya dövlətləri İranın Yaxın Şərqə təsirinin qarşısını almağa çalışırlar. Səddam Hüseyn rejiminin İraqdakı süqutundan sonra İslam Respublikası regional lider rolunu öz üzərinə götürməyə cəhd edir ki, ərəblər də bundan narahatdırlar. Çünki ayətullahların şiə rejimi sünni ənənələri üçün qəbuledilməzdir. Odur ki, həmin dövlətlər İranın regionda nüfuzunun artmasının qarşısını almaq məqsədi ilə 2000-ci illərin ortalarında etibarən İsrail ilə qeyri-rəsmi danışıqlara başladılar.

Çözülməmiş Fələstin məsələsi onların açıq birləşməsinə mane olsa da, tərəflər Tehrana qarşı birgə addım atmağı qəbul etdilər.

Müşahidəçilərin fikrincə, bu əməkdaşlıq, məsələn, İordaniya, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin hava məkanlarını İsrail aviasiyasına açmağa hazır olmalarından xəbər verirdi.

Donald Trampın prezidentliyi və İrana qarşı tutduğu mövqe ərəb-İsrail əlaqələrini gücləndirdi. 45-ci ABŞ prezidenti iqtidara gələrkən bəyan etmişdi ki, "əsrin müqaviləsi"nin köməyi ilə Yaxın Şərqin bütün problemlərini həll edəcək. Bu sənəd Fələstin məsələsinin "iki xalq üçün iki dövlət" prinsipi ilə həllini nəzərdə tuturdu - İsrail ilə yanaşı, Fələstin də dünya xəritəsində görünəcəkdi. Lakin bu təşəbbüsə ərəb dünyasından dəstək gəlmədi. Bununla belə, ərəb ölkələri həmin sənədin "Yaxın Şərqin yenidən qurulmasına" kömək etdiyini bildirdilər. Sentyabr ayında İsrail, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn amerikalıların vasitəçiliyi ilə rəsmi diplomatik əlaqələr qurdular. Eyni zamanda, bu dövlətlərdən heç biri qarşılıqlı münasibətlərin taktiki anti-İran xarakteri daşıdığını də gizlətmədi.

Yalnız özünü ərəb dünyasının lideri sayan Səudiyyə Ərəbistanı bəyan etdi ki, Fələstin problemi həll olunmamış Tel-Əvivlə hər hansı münasibətdən söhbət gedə bilməz. Ancaq çox keçmədən bu stereotip də dağıldı. Bu yaxınlarda Netanyahunun gizli şəkildə Səudiyyə Ərəbistanının Neom şəhərini ziyarət etdiyi və vəliəhd Məhəmməd bin Salmanla danışıqlar apardığı məlum oldu. Xəbər sensasiya yaratsa da, görüşün detalları ilə bağlı məlumat əldə etmək mümkün olmadı. Bununla belə, ərəb və yəhudi liderlərinin görüşündə əsas mövzunun İranın Yaxın Şərqə təsirinin artması olduğu ilə bağlı mülahizələr irəli sürüldü. Ər-Riyad əvvəlcə baş tutmuş dialoqu inkar etdi. Ancaq Tel-Əvivin məsələni şərh etməkdən imtina etməsi əksər ölkələr üçün sübut rolunu oynadı - görüş baş tutmuşdu. Danışıqların məhz ABŞ dövlət katibinin Yaxın Şərqə səfərindən sonra baş tutmasına da diqqət çəkildi. Mayk Pompeo bir daha bölgədəki dövlətləri barışdırmağa çalışaraq İran təhdidinin ciddiliyindən dəm vurdu.

"Özündən sonra alyans qoyub getmək"

"İsrail İranla birbaşa hərbi toqquşmaya girmək fikrində deyil, ancaq gizli bir qarşıdurma bütün cəbhələrdə baş verir. İslam Respublikası Suriyadakı İsrail sərhədinin perimetri boyunca hərbi varlığını gücləndirir. Daha bir qonşu ölkə, Livan isə əslində, İranın vassalıdır. Tehran Qəzzə zolağına ciddi təsir göstərir, Həması maliyyələşdirir. Əslində İran İsrailin bütün sərhədlərində mövcuddur", - deyə Knessetin keçmiş deputatı, İsrailin Herzliya Disiplinlərarası İnstitutunun eksperti Kseniya Svetlova qeyd edir. O, Netanyahunun Səudiyyə Ərəbistanına gizli səfərini ABŞ-da gözlənilən hakimiyyət dəyişikliyi kontekstində dəyərləndirir.

"ABŞ-da hakimiyyətə gələn yeni qüvvələr Yaxın Şərqlə münasibətləri korreksiya edir. Netanyahu ilə ibn Salman arasında Baydenin hakimiyyəti dövründə İrana münasibətdə əlaqələndirmənin necə davam etdiriləcəyinin müzakirə olunduğu istisna deyil. Hərçənd, demokrat-prezidentin bu cür təmaslara qarşı olacağını düşünmürəm. Barak Obamanın dövründən bəri amerikalılar bölgədən çəkilmə kursu götürüblər. Ancaq orada özlərindən sonra İran təhdidinə qarşı ən azı bir ərəb-İsrail ittifaqını qoyub getmək ABŞ-ın maraqlarına cavab verir", - deyə Svetlova bildirib.

Trampın səhvini etiraf etmək

Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun (MQİMO) analitiki Adlan Marqoyev İranın Ərəb-İsrail qarşılıqlı əlaqəsindən xəbərdar olduğuna əmindir. Ekspertin fikrincə, Tehranda ərəb ölkələri ilə "sionist rejim" arasında əlaqələrin qurulması "Fələstinə xəyanət" kimi qəbul edilir. Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Bəhreynin İsrail ilə təmaslarını tənqid edən İran hakimiyyəti, bununla belə, qarşıdurmanı kəskinləşdirməkdə maraqlı deyil.

Marqoyevin fikrincə, Tehran ABŞ-da hakimiyyət dəyişikliyindən sonra İran əleyhinə çıxışların azalmasına ümid edir. "İran hakimiyyəti Baydeni Trampın səhvlərini etiraf etməyə və Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planını dirçəltməyə çağırır. Demokratlar artıq bunu mütəxəssislər səviyyəsində müzakirə edirlər, amma praktikada bu iş bir o qədər də sadə deyil. Hərəkət istiqamətini müəyyənləşdirmək belə çox çətindir. Məsələn, İran sanksiyaların ləğv edilməsini tələb edir. Ancaq onda Tehranın Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planınının şərtlərinə əməl edəcəyi təsdiqlənməlidir. Tehranın fikrincə, nüvə sazişi ona görə tam şəkildə həyata keçirilmədi ki, amerikalılar birinci bu razılaşmadan imtina etdilər. Bəs mexanizmin paralel işləməsi üçün Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planına necə qayıtmaq olar? Bu sualın cavabı hələlik məlum deyil", - Marqoyev qeyd edir.

Trampın İran əleyhinə qərarlarını ləğv etməyin Bayden üçün asan olmayacağını deyən ekspert, bununla belə, vəziyyətin münaqişə səviyyəsinə qədər yüksəlmənin qarşısının alınacağına da əmindir.

20
Teqlər:
Donald Tramp, müharibə, Səudiyyə Ərəbistanı, Fələstin, İsrail, İran, ABŞ
Azərbaycan bayrağı, arxiv şəkli

Vətən sevgisi nədir?

26
(Yenilənib 18:29 28.11.2020)
Əgər vətən anlayışı bizim doğulduğumuz ölkənin sərhədləri ilə yekunlaşırsa, bunun hansısa sevgiyə ünvan olması məntiqin xaricində qalır.

BAKI, 28 noyabr — Sputnik. Sevgilərin ünvanı müxtəlif olur. İnsan həmişə nəyisə sevməyə möhtac hiss edir özünü. Bəzən də bu sevgilər insanın öhdəsinə çevrəsi tərəfindən məsuliyyət, borc kimi qoyulur: “sən Tanrını sevməlisən”, “sən ananı, atanı sevməlisən”, “sən vətəni sevməlisən” və s. Bəs insan özünə öhdəlik kimi diqtə edilən bu və ya digər nəsnələri sevməyə məcburdurmu?

Əlbəttə, həyatda hər şeyin bir alqoritmi, məntiqi olduğu kimi, sevginin də məntiqi var. Sevginin məntiqini sadə dildə izah etməli olsam, mən onu belə şərh edərdim: sevgi, sənin üçün misli-bərabəri və bənzəri olmayan, mövcudluğu nədənsə asılı olmayan, öz varlığını və ya həyatının xoşbəxtliyini borclu olduğun nəsnəyə duyduğun heyranlıq, rəğbət, pərəstiş, bağlılıq və bir az da ona qarşı təşəkkür hissidir.

Məsələn, Tanrıya sevginin bir məntiqi var. Çünki sənin üçün inandığın Tanrının misli-bərabəri və bənzəri yoxdur, onun mövcudluğu nədənsə asılı deyil, öz varlığını da, həyatını da ona borclusan və buna görə də onu sevirsən. Tanrı nisbi anlayış olduğu üçün, yəni Tanrının varlığına inanmayan insanlar da var olduğu üçün mən daha konkret nümunə göstərə bilərəm. Məsələn, kainata qarşı dərin bir sevgi bəsləməyin məntiqi var. Çünki kainatın (hələ ki) bizə məlum olan hər hansı bir misli-bərabəri və bənzəri yoxdur, mövcudluğu nədənsə asılı deyil – ki, bu, Tanrıya inanmayanlar üçün belədir – və sən öz varlığını da kainata borclusan.

Öz həyatımızın çərçivələri daxilində də sevgilərin məntiqini axtara bilərik. Məsələn, bizim öz anamızı və atamızı sevməyimizin müəyyən bir məntiqi var. Çünki bizim üçün onların misli-bərabəri və bənzəri yoxdur, onların bizim həyatımızda indi və burada mövcud olması heç bir amildən asılı deyil və biz var olmağımızı – qismən də olsa – onlara borcluyuq. Burada sual edilə bilər ki, həqiqətən, borcluyuqmu? Çünki onlar bizi dünyaya gətirməsəydi və əgər gəlməyimiz də bir vacib şərt idisə, başqa biriləri bizi dünyaya gətirəcəkdi. Amma və lakin gətirən o qadındır, o kişidir, konkret və müəyyən edilmiş məlum bir şəxsdir və sənin ona olan sevginin bu mənada məntiqi var.

Bizim öz işimizə, peşəmizə, sənətimizə olan sevgimizin də məntiqi var. Burada söhbət öz işinə fədakarcasına yanaşan, işi üzrə amalları, prinsipləri olan, işinə həyatını həsr edənlərdən gedir. Əgər sənin işin sənin üçün həyatın qayəsidirsə və sən bu işlə çevrənə faydalı ola, özündən sonrakılara bir miras qoya bilirsənsə, öz işini sevməyin olduqca məntiqlidir. Çünki bu məqamda işinin sənin həyatında misli-bərabəri və bənzəri yoxdur, onun sənin həyatındakı indi və burada mövcudluğu nədənsə asılı deyil və sən öz xoşbəxtliyini ona borclusan.

İstər ümumi müstəvidə, istərsə də həyatımızın mücərrəd sərhədləri daxilində sevgilərimizin müəyyən bir məntiqi var. Vətən sevgisinin isə məntiqi yoxdur. Ya məntiqə sığmayacaq qədər qeyri-adi, mistik bir anlayışdır, ya da ki, bu sevgi kortəbiidir. Burada vətən anlayışının necə dəyərləndirilməsi də mühüm məsələdir. Əgər sənin üçün vətən anlayışı kainatdırsa, Yer kürəsidirsə, bunu bir məntiqə sığdırmaq mümkündür. Axı, Yer kürəsi də üzərində insan həyatının mövcud olduğunu bildiyimiz hələ ki, yeganə planetdir və bu məsələ Yer kürəsini misilsiz və bənzərsiz qılır. Düzdür, mövcudluğu Günəş sistemindən, Süd Yolu qalaktikasından və digər amillərdən asılı olsa da, sən öz mövcudluğunu ona və onun üzərində səni var edə bilən bioloji amillərin vəhdətinə borclusan. Bu mənada, sən Yer kürəsini sevdiyin qədər, Günəş sistemini, Süd yolu qalaktikasını, qalaktikalar səbətini və birbaşa kainatı da sevməlisən.

© Sputnik / Leyla Orujova / Rahim Məmmədov

Əgər vətən anlayışı bizim doğulduğumuz ölkənin sərhədləri ilə yekunlaşırsa, bunun hansısa sevgiyə ünvan olması məntiqin xaricində qalır. Çünki sən ərazisi, sərhədləri tarixin müxtəlif dönəmlərində böyük dəyişikliklərə uğramış və indi sənin yaşadığın dönəmdə mövcud sərhədləri ilə sənə tanıdılan bir ölkədə doğulub, həmin əraziyə vətən deyib, onu da fövqəladə bir sevgi ilə sevirsənsə, bilməlisən ki, dünyada onun onlarla, yüzlərlə və ondan daha yaxşı alternativləri var. Onun mövcudluğu da onlarla, yüzlərlə amildən asılıdır və sən öz varlığını qətiyyən ona borclu deyilsən, çünki dünyada sənin doğulduğun zamanda o ölkə olmasaydı da eyni yerdə, eyni məhəllədə, eyni evdə doğulacaqdın. Yaxud da, babaların başqa bir ölkəyə köçərdi, sən də həmin ölkədə dünyaya gələrdin. Yəni, bizə tanıdılan vətən anlayışı o qədər nisbi məsələdir ki, ona qarşı mütləq məntiqi sevgidən söhbət belə gedə bilməz.

Bəs niyə insanlar vətəni böyük və müqəddəs bir sevgi ilə sevir, hətta, onun uğruna canlarından keçirlər? Bu, geniş söhbətin mövzusudur. Lakin unutmamalıyıq ki, hər şeyin təməlində dünyadakı insanların kortəbii şəkildə özünə deyilənlərlə, öyrədilənlərlə yaşamaları durur. Və bunu sorğulamadan icra etmələri...

26
Xalq artisti Arif Babayev, arxiv şəkli

Xalq artisti koronavirusa yoluxub

0
Gültəkin xanım: "Qanını yoxladılar, pozitiv çıxıb. Mən qripəm, məndə neqativ çıxıb, amma o məndən daha gümrahdır. Müalicəsi evdə davam edir"

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 dekabr — Sputnik. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "Muğam" kafedrasının müdiri, Xalq artisti Arif Babayev koronavirusa yoluxub.

Bununla bağlı Sputnik Azərbaycan-a məlumat verən Arif Babayevin həyat yoldaşı Gültəkin Babayeva bildirib ki, sənətkarın vəziyyəti stabildir: "Bildiyiniz kimi, Arif Babayev bir müddət öncə insult keçirib. Ona görə də vaxtaşırı Mərkəzi klinik xəstəxanaya müayinəyə gedirik. Qanını yoxladılar, pozitiv çıxıb. Mən qripəm, məndə neqativ çıxıb, amma o məndən daha gümrahdır. Müalicəsi evdə davam edir" .

Məlumat üçün bildirək ki, Arif Babayev XX əsrin ikinci yarısından etibarən Qarabağ xanəndəlik məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən biri sayılır. Onun yaradıcılığında "Şur", "Seygah" muğam dəstgahları, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" zərbi muğamları xüsusi yer tutur. Xüsusilə, "Seygah" muğamını Arif Babayev təkrarolunmaz bir üslubda oxuyub. Xanəndə həm də təsnif və xalq mahnılarının ifaçısı kimi çox sevilir.

O, müxtəlif illərdə "Azərbaycan SSR Əməkdar artisti", "Azərbaycan SSR Xalq artisti", "Şöhrət" ordeni, "İstiqlal" ordeni, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı və "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub.

0
Teqlər:
xalq artisti, Koronavirus, yoluxma, Arif Babayev