Karlovun qətli

Ərdoğan vəziyyətdən necə çıxacaq?

899
Ankarada rus səfirin öldürülməsindən sonra, Türkiyə siyasi elitası xeyli zəifləyəcək

BAKI, 21 dek — Sputnik. Rusiyanın Türkiyədəki səfiri Karlovun qətli Ankaraya ünvanlanan konkret mesaj idi. Türkiyənin geosiyasətdə müstəqil oyunçuya çevrilmək çabaları hələ gözlənilən effekti vermir. Kənar baxışla görünən budur ki, Türkiyənin hazırda beynəlxalq güclərin ssenarisini dəyişəcək qüdrəti və imkanı yoxdur.

Rusiya səfirinin qətlinin Hələb məsələsi ilə və yaxud da islamçı qruplaşmanın adı ilə bağlanması versiyası da ciddi səslənmir. Qatilin təkbir gətirməsi, Hələblə bağlı şüarlar səsləndirməsi isə incə məqamlardan xəbər verir.

İstənilən halda, Karlovun qətli xırda bir məsələ deyil və Rusiya kimi bir ölkəni təmsil edən diplomatın hansısa terrorçu qrupun nümayəndəsi tərəfindən, sırf dini baxışına görə öldürüldüyü versiyası da inandırıcı səslənmir. Əgər, rəsmi Ankaranın da iddia etdiyi kimi, qətlin arxasında FETÖ (dolayısı ilə ABŞ kəşfiyyatı) dayanırsa, ona diqqət yetirmək lazım gəlir ki, bunun davamı da ola bilər.

Təbii ki, bu qətli FETÖ (Qərb kəşfiyyatı) törədibsə, bu, Ərdoğanın Rusiya ilə yaxınlaşmasının qarşısını almaq, Ankara və Moskva münasibətlərinin tamamilə pozulması üçün atılan addımdır. Növbəti addımlar gələ və Türkiyədə ciddi böhran yarada bilər. Amma o da istisna deyil ki, məsələdə Türkiyədəki Ərdoğan düşmənlərinin əli var.

Proseslər onu deməyə əsas verir ki, Ərdoğan yaxın gələcəkdə Rusiya ilə daha da yaxınlıq xəttini seçəcək və anti-Qərb ritorikasını gücləndirəcək. Bu hadisədə Fətullah Gülən şəbəkəsinin adının hallandırılması da Türkiyə hökumətinin Rusiya xəttini seçəcəyini proqnozlaşdırmağa imkan verir. Ümumiyyətlə, Karlovun Ankaranın mərkəzində qətlə yetirilməsi, bölgədə proseslərə öz təsirini göstərəcək və cavab addımları atılacaq. Bir sözlə, bölgədə proseslər çox ciddi şəkildə korrektə ediləcək.

Əgər səfirin qətli Gülən camaatı ilə bağlıdırsa, belə bir ehtimal irəli sürmək olar ki, prosesi Vaşinqton idarə edir və istisna deyil ki, bundan sonra da Türkiyədə qanlı qətllər baş verəcək. Məsələn, Türkiyə siyasi elitasında tanınan bir siyasətçiyə sui-qəsd edilə bilər. Ərdoğana müxalif olan hansısa tanınmış siyasətçinın qətli də istisna edilmir.

Daha bir versiya İranın və yaxud da, ABŞ-ın səfirinə qarşı sui-qəsdlərin təşkil edilə bilmə ehtimalıdır. Yəni prosesin davamı barədə qərar varsa, bölgənin tanınmış diplomatlarına qarşı terror həyata keçirilməsi də mümkündür. O da istisna deyil ki, Türkiyədə sözü keçən, nüfuzu olan ziyalılarından kimlərsə sui-qəsdə məruz qala bilərlər. Bir sözlə, idarə olunan xaosun idarəolunmaz nöqtəyə gətirilməsi ssenarisi işə düşə bilər.

Diplomatın qətlindən region ölkələri öz maraqlarına uyğun istifadə etmək niyyətindədir. Türkiyə siyasi elitası isə Rusiya — İran — Türkiyə yaxınlaşması barədə düşünür. Qərb ideoloqları hesab edirlər ki, Ankara Moskva ilə yaxınlaşarsa, o zaman ölkədə idarəolunan xaos yaradıla bilər və bu halda da Ərdoğanın geri çəkilməkdən başqa yolu qalmaya bilər. İstənilən halda, çox ağır və Türkiyə üçün təhlükəli planlar işə düşüb. Yaxın aylarda Türkiyəni çox ağır təlatümlər gözləyir.

Ümumiyyətlə, Türkiyədəki terror dalğası Ərdoğana və onun yaxın ətrafına təsirsiz ötüşmür. Kənardan görünən budur ki, Ərdoğanın özünə və siyasi elitaya qarşı da sui-qəsdlərin planlaşdırılması istisna deyil. Vaşinqtonun "Ərdoğansız Türkiyə" modelinə üstünlük verməsi mümkündür. Yəni ki, komanda qalır, müəyyən korrektələr edilməklə, AKP siyasi kursu davam edir. Sadəcə Ərdoğan hakimiyyətdən gedir.

Bu variant mümkündür. Amma proseslərdən Türkiyə prezidentinin necə çıxacağı sualına cavab tapılmır. Buna isə ehtimal vermək, proqnozlaşdırmaq çox çətindir. Bütün hallarda, Türkiyə siyasi elitasının xeyli zəifləyəcəyi proqnozunu vermək olar.

Lakin görünən odur ki, Ərdoğan nəzərdə tutduğu planın sonuna kimi getmək niyyətindədir. Türkiyə prezidenti açıqlamasında bildirdi ki, "ssenari quran güclər məqsədlərinə nail ola bilməyəcəklər". Lakin bəzi araşdırmaçıalr hesab edirlər ki, bu, bir qədər sui-qəsddən doğan, emosiya ilə verilən açıqlama idi. Əgər yaranan xaos daha da dərinləşərsə, proseslər sürətlə inkişaf edərsə, o zaman Ərdoğan ritorikasını dəyişə və sərt yanaşma da yumşala bilər…

899
Teqlər:
FETÖ, ABŞ, qətl, səfir, Andrey Karlov, Ərdoğan, Türkiyə, Rusiya
Əlaqədar
Səfirin dəfn günü bəlli oldu
Andrey Karlov mühafizəsiz gəzəcək qədər Türkiyəyə güvənirdi
ABŞ Karlovun qətlini araşdırmaq istəyir
O küçəyə Andrey Karlovun adı veriləcək
Andrey Karlov dünyasını dəyişdi
Putinin köməkçisindən Andrey Karlovla bağlı açıqlama gəldi
Şimali Dakotada qitələrarası ballistik raketlərin idarəetmə obyekti, arxiv şəkli

Co Bayden gəlsə, Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqaviləni uzadacaqlar

111
(Yenilənib 23:19 20.10.2020)
Kremldən ABŞ-ın SHS-3 müqaviləsi ilə əlaqədar bəyanatını şərh edərkən bildiriblər ki, Moskva Vaşinqtonla strateji sabitliklə bağlı təmaslarını davam etdirir. Amerikaşünas Konstantin Bloxin Sputnik radiosunun efirindən bu məsələ barədə öz fikirlərini səsləndirib.

BAKI, 20 oktyabr — Sputnik. Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bəyan edib ki, Vaşinqton Vladimir Putinin SHS-3-ün (Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqavilənin) daha bir il uzadılması təklifindən imtina etsə də, Moskva hər bir halda Amerika tərəfi ilə təmasların davam edəcəyinə ümid bağlayır.

Qeyd edək ki, bir qədər bundan əvvəl Ağ Ev Putinin mövcud müqavilənin yeni şərt irəli sürülmədən daha bir il uzadılması təklifini rədd edib.

"Biz ümid edirik ki, istənilən halda Amerika tərəfi ilə təmaslar davam edəcək. Ümumilikdə, əlbəttə ki, Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, müqavilənin uzadılması bizə vaxt qazandıra bilərdi. Qazanacağımız bu əlavə 12 ay ərzində silahlanmaya nəzarət məsələsi ilə bağlı substantiv və ciddi danışıqlar aparmaq mümkün idi", – deyə Peskov bildirib.

O, bütün dünyanı qlobal sabitlik və təhlükəsizliyin bu "məhək daşı"ndan məhrum etməyin çox fəlakətli nəticələrə gətirib çıxaracağını da vurğulayıb.

"Buna görə də biz hər bir halda Amerika tərəfinin bu sənədin müddətini uzatmağa hazır olduğunu eşitmək istərdik ", – deyə Prezidentin mətbuat katibi qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, hələlik bu sahədə gözlənilən inkişaf müşahidə olunmur, ancaq bu heç də o demək deyil ki, "təmasları tamamilə dayandırmaq lazımdır".

Rusiya Elmlər Akademiyası Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzinin aparıcı tədqiqatçısı, amerikaşünas, politoloq Konstantin Bloxin Sputnik radiosu-nun efirində bildirib ki, müqavilənin taleyi daha çox ABŞ-da bu yaxınlarda keçiriləcək prezident seçkisində kimin qalib gələcəyindən asılıdır.

"Əvvəla, Respublikaçılar Partiyasının namizədi Donald Tramp Çinə nifrət edir və SHS-3-ü birbaşa Çinlə əlaqələndirir. İkincisi, ənənəvi olaraq Respublikaçılar Partiyası silahlanma üzərində nəzarəti dağıtmaq istəyir. Xatırladıram ki, Corc Buş (oğul) administrasiyası dövründə amerikalılar Anti-Ballistik Raket Sistemi (ABM) Müqaviləsindən, Tramp özü isə Orta və Qısa Mənzilli Raketlər və Açıq Səma müqavilələrindən imtina edib. Odur ki, Tramp seçkilərdə qalib gəlsə, ABŞ-ın SHS-3-dən çəkilmə ehtimalı olduqca yüksəkdir", – deyə Konstantin Bloxin bildirib.

Əgər Demokrat Partiyasının namizədi Cozef Bayden qalib gələrsə, o halda ekspertin fikrincə, müqavilənin uzadılması ehtimalı var.

"Ənənəvi olaraq, Demokrat Partiyası ruslarla strateji sabitlik mövzusunda danışıqlar aparmağın tərəfdarıdır. Xatırladım ki, mövcud müqavilənin müddətini Medvedev administrasiyası ilə Obama administrasiyası uzatmışdı. Ancaq kim qalib gəlirsə-gəlsin, bir neçə ayda yeni bir müqavilə bağlamaq, demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də mövcud müqavilənin müddətini ən azı bir il uzatmaq lazımdır ki, həmin dövrdə yenisi qəbul olunsun", – deyə ekspert bildirib.

Qeyd edək ki, SHS-3 silahlanmanın məhdudlaşdırılması ilə bağlı Rusiya və ABŞ arasında qüvvədə olan yeganə müqavilədir. 5 fevral 2011-ci ildə qüvvəyə minmiş müqavilənin müddəti 5 fevral 2021-ci il tarixində başa çatacaq. Əgər müqavilə yenilənməsə, artıq dünyada bu iki böyük nüvə gücünün silah arsenallarını məhdudlaşdıran heç bir sənəd mövcud olmayacaq.

111
Yerevan mənzərəsi, arxiv şəkli

Ermənistanda demoqrafik çöküş: Müharibədən sonra daha da azalacaqlar

402
(Yenilənib 21:39 20.10.2020)
Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Əhalinin artım tempi isə azalmaqdadır.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 oktyabr - Sputnik. 1990-cı ildən etibarən Ermənistanda demoqrafik çöküş davam edir. Hazırda ölkə əhalisi rəsmi rəqəmlərə görə, 2 milyon 964 min 633-dür. Hansı ki, 1990-cı ildə bu rəqəm 3 milyon 538 min 171 olub. 1950-1990-cı illərdə ölkədə demoqrafik vəziyyət qismən yüksələn xətlə davam etsə də, 1990-cı ildən sonra doğumların aşağı olması ilə əhali sayında azalmalar qeydə alınıb. 2004-cü ildən etibarən əhalinin sayı 3 milyondan da aşağı düşüb.

Bu gedişlə Ermənistanı nə gözləyir?

Politoloq İlqar Vəlizadənin Sputnik Azərbaycan-a dediyinə görə, Ermənistanın rəsmi statistikası və ekspertlər də qeyd edir ki, son illərdə bu ölkədə demoqrafik balans kəskin pisləşib:

"Bəzi regionlarda, xüsusi ilə də Ermənistanın Luri regionunda ötən il tarixdə ilk dəfə olaraq depopulyasiya qeydə alınıb. Yəni, əhali sayı kəskin şəkildə azalıb. Ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyət də mürəkkəbləşir və bütün bunların fonunda ölkədən böyük köç davam edir. İllik olaraq 35-40 min insan Ermənistanı tərk edir. Bəzi illərdə isə bu rəqəm daha da yüksək olur. Bu şəxslər Ermənistanı daimi əsaslarla tərk edənlərdir. Real olaraq Ermənistanda yaşayanlar isə 2 milyon və hətta bundan bir qədər də azdır".

"Bu şəxslər daimi olaraq xaricdə qalırlar. Sadəcə olaraq erməni vətəndaşlığını da saxlayırlar. Yəni, bu şəxslərin sayı bu gün rəsmi olaraq Ermənistan əhalisinin sayına daxil edilir", - deyə politoloq bildirib.

Dənizkənarı bulvar
© Sputnik / Murad Orujov

İ.Vəlizadə deyir ki, hərbi hissədə qeydiyyatda dayanan şəxslərin də real sayı azdır: "Səfərbərlik qəflətən elan olundu. Bu səbəbdən ölkənin kənarında olan şəxsləri hərbiyə cəlb etmək elə də asan deyil. Düşünmürəm ki, xaricdən könüllü olaraq gəlmək istəyənlərin sayı çox olsun".

Ekspertin sözlərinə görə, getdikcə əhalisinin sayı azalmaqda olan Ermənistanı bununla daha böyük faciə gözləyir:

"Müharibə üçün uyğun yaşda olan, reproduktiv hesab edilən insanların cəbhədə ölmə ehtimalı nəzərə alınsa, deyə bilərik ki, qarşıdakı illərdə Ermənistanın artım tempi daha da aşağı düşəcək. Təcrübə göstərir ki, 80-cı illərdə Ermənistanda əhali artımı ilə 90-cı illərdə qeydə alınan artımı müqayisə etdikdə, rəqəmlər 90-larda 40 faiz azalıb. Bilavasitə olaraq Qarabağ münaqişəsi də bu rəqəmlərə təsir göstərib. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ münaqişəsinin yenidən alovlanması növbəti onilliklərdə əhali sayının 2010-cu illə müqayisədə kəskin şəkildə azalacağını gözləyə bilərik".

Ermənistanda əhalinin illik artım sürətinə nəzər salaq: 1958-ci ildə illik olaraq bu rəqəm 3.72 faiz olubsa, sonrakı illərdə rəqəmlərdə enmə qeydə alınıb. Belə ki, 1966-cı ildə bu rəqəm 2.93, 1983-cü ildə 1.41 faiz olub. 1987-ci ildən isə əhali artımında daha kəskin azalmalar qeydə alınıb. Belə ki, 1987-ci ildən bu rəqəmlər 1.76-dan daha da aşağı enərək 1993-cü ildə 2.32 faizə çatıb. 1994-cü ildən əhali artımında cüzi dinamika qeydə alınsa da, 2014-cü ildən yenidən azalmalar olub. Belə ki, 2014-cü ildən bu yana 2020-ci il ən az əhali artımı olan il kimi qeydə alınıb. Cari ildə əhali artımı 0.19 faiz olub.

Beləliklə, Ermənistan bütün dünya əhalisinin 0.4 faizini təşkil edib. Bununla da Ermənistan əhali sayına görə dünya ölkələri sırasında 137-ci yerdə qərarlaşıb. 1975-ci ildə isə Ermənistan bu siyahıda 118-ci yerdə idi. Gələcək illərdə əhalinin sayı ilə bağlı proqnozlar isə heç də bu ölkə üçün ürəkaçan deyil. Qarşıdakı onilliklərdə Ermənistanda əhali sayının daha da azalacağı, 2050-ci ildə 2 milyon 816 min 112 olacağı proqnozlaşdırılır.

2020-ci ildə Ermənistanda kişilər arasında gözlənilən ömür yaşı 71.8, qadınlar arasında isə 78.9 olub.

Qeyd edək ki, bu rəqəmlər https://www.worldometers.info-da yerləşdirilib və mənbə olaraq BMT, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və digər beynəlxalq təşkilatlar göstərilib.

Dünya Bankının məlumatına görə, Ermənistanda bəzi sahələrdə qadınların aktivliyi kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Məsələn, ötən il kənd təsərrüfatında çalışanların 32.8 faizini qadınlar, 26.9 faizini isə kişilər təşkil edib. Xidmət sahələrində çalışanların 58.2 faizini qadınlar, 48.9 faizini isə kişilər təşkil edib.

Bu ölkədə qadınların sayı kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Belə ki, 2015-ci ilə aid olan rəqəmlərə görə, Ermənistanda qadınların sayı 1 566 461, kişilərin sayı isə 1 391 270 olub.

2018-ci ildə Ermənistanda 0-14 yaşlılar əhalinin 20.63 faizini, 15-64 yaşlılar 68.11 faizini, 65 yaş və daha yuxarı olanlar isə ümumi əhalinin 11.25 faizini təşkil edib. 2012-ci ildə isə Ermənistanda 15-64 yaşlı əhali ümumi əhalinin 69.68 faizini təşkil edib. Doğulanlar arasında kişilərin sayı isə 75 min 160 olub. Həmin ildə qadınlar arasında təbii artım 40 min 29, doöulanların sayı isə 66 min 19 olub.

Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Belə ki, 2007-ci ildə gənclər arasında işsizlik 11.62 faiz təşkil edibsə, həmin ildən sonra bu rəqəm durmadan artıb. Gənclər arasında işsizlik həddi 2009-cu ildən 39.87 faizi keçib. Hazırda gənclər arasında işsizlik 35.49 faiz olub.

Ümumilikdə, öncəki illərlə müqayisədə Ermənistanda ölüm statistikası da artıb.

Azərbaycana gəldikdə isə rəqəmlərdə sadəcə olaraq onu qeyd etmək olar ki, 2019-cu ildə ölkəmizdə təbii artım 85 min 263 olub. Doğumların sayı isə 141 min 179 olub. Beləliklə qeyd olunan ildə əhalinin hər min nəfərinə düşən təbii artım 8.7, hər min nəfərə düşən doğum sayı isə 14.3 olub. 2019-cu ildə doğulan kişilər arasında təbii artım 45 min 234 olub.

Azərbaycan əhalisinin 2,4 milyon nəfərini və ya 24,5 faizini gənclər təşkil edir. Bu isə elə Ermənistanın demək olar ki, bütün yaş kateqoriyaları üzrə əhalisinin sayına bərabərdir. 2018-ci ildə ölkədə nikaha daxil olanların 77,0 faizini gənclər təşkil etməsi də müsbət tendensiyalardan biridir.

402
Çaykənd kəndində duman, arxiv şəkli

Bölgəyə leysan duman hakimlik edir: Faktiki hava

0
(Yenilənib 16:43 21.10.2020)
Sumqayıt, Pirallahı, Çilov adası, Göygöl, Balakən, Zaqatala, Qusar, Qrız, Sabirabad, Cəfərxan, Salyan, Qazıməmməd, Neftçala, Biləsuvar və Lerikdə duman müşahidə olunub, görünüş 200-500 metrədək məhdudlaşıb

BAKI, 21 oktyabr — Sputnik. Oktyabrın 20-si gündüzdən 21-i səhərədək ölkə ərazisində hava şəraiti qeyri-sabit olub, arabir yağış yağıb, Böyük Qafqazın bəzi yerlərində leysan xarakterli intensiv olub, şimal-qərb küləyi arabir güclənib.

Sputnik Azərbaycan Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına istinadla xəbər verir ki, düşən yağışın miqdarı Sarıbaş (Qax), Zaqatalada 34, Balakəndə 29, Lənkəranda 11, Tovuz, Oğuzda 8, Kişçayda (Şəki) 7, Şəkidə 5, Şəmkir, Ceyrançöl, Quba, Qusarda 4, Astarada 3, Yardımlı, Lerikdə 2, Qəbələ, Daşkəsən, Qrız, Mingəçevir, Yevlax, Gədəbəy, Naftalan, Sumqayıt, Maştağa və Bakıda 1mm-dək olub.

Sumqayıt, Pirallahı, Çilov adası, Göygöl, Balakən, Zaqatala, Qusar, Qrız, Sabirabad, Cəfərxan, Salyan, Qazıməmməd, Neftçala, Biləsuvar və Lerikdə duman müşahidə olunub, görünüş 200-500 metrədək məhdudlaşıb.

Şimal-qərb küləyi Naftalanda 26 m/s, Neftçala, Ağstafa,Tovuzda 20 m/s, Biləsuvar, Salyan, Ağdamda 16 m/s, Bakıda və Abşeron yarımadasında 15-18 m/s, yarımadanın bəzi yerlərində arabir 20-25 m/s-dək güclənib. Neft Daşları stansiyasının məlumatına əsasən, dalğanın hündürlüyü 3 metrə çatıb.

0
Teqlər:
hava