İnsanlar

"Qərb humanizmi" "Şərq vəhşiliyi"

154
"Geridə qalmış Şərq" və "mütərəqqi Qərb" anlayışından gen-bol istifadə edənlər tarixi inkişaf barədə səthi fikirlərə malikdirlər

BAKI, 28 sen — Sputnik. Dünyada islamofiya hələ də dəbdədir. Azərbaycanda da belə hallar müşahidə edilir. Natamamlıq kompleksindən əziyyət çəkən, özünü aşağılanmış görən Ziqmund Freydin xəstələri üçün savadsız bir dindarın hər bəyanatı göydəndüşmə olur.

İŞİD-ə qoşulan qadınlar
© Sputnik / Mokhamad Maruf

Bütün bu müzakirələr bir faktı meydana çıxarır. Azərbaycanda islami, eyni zamanda Qərb dəyərlərini dərindən mənimsəyənlərin sayı olduqca azdır. Sosial şəbəkələrdəki qarşılıqlı nifrət püskürmələrinin, əslində sivilizasiyaların toqquşmasına heç bir aidiyyəti yoxdur. Müzakirələr "Qərb rasionallığı" və "Şərq fenomeni" arasındakı fərqlərdən getmir, sadəcə olaraq, özünü "Roma papası"ndan daha artıq katolik sayan bir qrup qarşıya çıxanları tapdamaqdan zövq alır.

Müzakirələrdə ateistlərlə yanaşı, inanclı kəsimin durumunun da acınacaqlı olması faktı meydana çıxdı. İntellektual islami düşüncənin kasadlığı avropapərəstlərin cılızlığı fonunda daha da boz-bulanıq səhnə yaratdı. Molla Sədra, Mühiddin Ərəbini mütaliə etməyən, yalnız risalələrdəki cənabət qüslünün növlərini əzbərləyən orta statistik islamçı üçün müzakirələr söyüşdən uzağa gedə bilmədi.

İlk baxışdan daha intellektual görünən ateistlər də müzakirələrdə özlərinin heçliklərini, travmalı beyinlərinin heç nəyə yaramadığını nümayiş etdirdilər. İslam barədə danışanlar əksər hallarda bu barədə yetərincə bilgisi olmayanlardır.

Bu gün inanclı kəsim də biliyini artırmaq zorundadır. Dünya intellektual düşüncəsində çevriliş edən İbn Ərəbinin baxışlarının öyrənilməsi zərurəti yaranır. Bütün dünyanın, Yaxın və Uzaq Şərqin, Çinin, Cənubi və Şimali Amerikanın, Qərbi və Şərqi Avropanın həvəslə öyrəndiyi İbn Ərəbi fəlsəfəsi Azərbaycanda çoxları üçün kəşf olunmamış bir adadır.

İslam dünyasının əsas problemlərindən biri də Molla Sədra, İbn Ərəbi kimi filosoflardan asanlıqla imtina edə bilməsidir. Yüzlərlə cilddən ibarət, elmi yüklü, dərin mənalı və sehrləyici kitab və risalələrində, sanki İbn Ərəbi sadəcə "vücud birdir" deyir… Və bunları oxuduqdan sonra, sanki insana minlərlə səhifəlik yazılar mənasız söz yığını kimi gəlir.

Azərbaycan islamçısı və ateisti isə mənasız söz yığınının içində boğulur. Bunu müzakirəyə çıxarır və insanların din barədə düşüncələrini alt-üst edir. Son müzakirələr bu faktı bir daha sübuta yetirdi. "Qərb tolerantlığı və Asiya vəhşiliyi", "Avropa dəyərləri və Şərq geriliyi" kimi terminləri aktuallaşdırdı.

Avropa və Şərqi müqayisə etmək, təbii ki, Şərqi, ələlxüsus da Azərbaycanı, islam və türklüyü aşağılamaq ölkə sekulyarlarının sevimli mövzusudur. Müzakirələr Qərbin tolerantlığı ilə Asiya vəhşiliyi, Avropa aydınlığı ilə Şərq zülməti, Qərbin demokratlığı ilə Şərq müstəbidliyi mövzuları ilə müşayət olunur. Əksər hallarda, tərəflər subyektivliyə yuvarlanırlar.

Əlbəttə ki, subyektiv mövqe əsassız fikir sayıla bilməz. Lakin ciddi müzakirələr aparmadan baş verənlərə cavab tapmaq mümkün deyil. Xarici və daxili ziddiyyətlərlə bol olan mövzunun müzakirəsi zamanı düşüncənin dialektik metodikası tələb olunur. Sosial şəbəkələrdə qarşılıqlı nifrət yağdıranlarda isə dialektik təfəkkürün özü mövcud deyil.

Rasional Qərb, irrasional Şərq arasında fərqi anlamaq üçün dialektik qanunauyğunluqlara və metafizik fərziyyəyə bələd olmaq lazım gəlir. Müzakirələri "islam şəri" müstəvisinə çəkən ateistlər daha hirsli və hikkəli görünürlər. İslama qarşı çıxanların əsas mövzusu dözümlülük barədə çağırışlar olmasına baxmayaraq, əksər hallarda onların fikirləri birtərəfli, qərəzli və açıqca özünü reklam xarakteri daşıyır.

"Geridə qalmış, boz Şərq" və "mütərəqqi Qərb" anlayışından gen-bol istifadə edənlər tarixi inkişaf barədə səthi fikirlərə malikdirlər və odur ki, öz genetikalarına açıq-aşkar hörmətsizlik nümayiş etdirirlər. Şərqin çoxəsrlik durğunluğunu Qərb tərəqqisi ilə müqayisə edənlər bunu əbədi fenomen kimi təqdim edirlər. Bu isə absurddur. Tarixi inkişaf mərhələləri ziqzaqlarla dolu olur və burada əbədi heç nə olmur.

Şərqi vəhşi, Qərbi humanist kimi dəyərləndirənlər unudurlar ki, faşizm, militarizm, konslagerlər avropalıların kəşfidir. Bir əsrdə iki dəfə dünya savaşına rəvac verən, insanların kəllə quruluşuna görə qaz sobalarına göndərənlər də müsəlmanlar olmayıb, avropalılar olublar.

Kommunizm, faşizm kimi ideologiyalar da Avropanın meydana çıxartdığı nəzəriyyələrdir. Kilsənin qərarı ilə səlib yürüşlərinə çıxan Qərb tarixi inkişafı zamanı ən ağlasığmaz addımlar atıb. Lakin heç kəs Avropanı əbədi vəhşi obrazında görmək istəmir.

Avropa dəyərlərinin formalaşmasında müstəsna rol oynayan katolikliyin iç üzü barədə nədənsə susurlar. Katoliklər fərqli inanca görə yüz minlərlə insanın həyatına son qoyublar.

Yaxud Qərbin protestantlığını götürək. "İqtisadi fərq"ləri ifrat tərifləyə-tərifləyə mənəviyyatsız "vəhşi kapitalizm" üçün ideoloji zəmin rolu oynayan bu cərəyan minlərlə insanın məhvinə səbəb olub.

Bu tarixi inkişafdır. Bu kimi mərhələlər keçilməlidir. Odur ki, dünyanı yalnız ağ və qara rənglərdə görənlər öz düşüncələrində düzəliş etmək zorundadırlar. Azərbaycanda da islamçı kəsimin öz yeri var və bu nəzərə alınmalıdır. Onu görməzdən gəlmək absurddur. İnanclı və sekulyar kəsim bir-birlərinə hörmətlə yanaşmağı öyrənməlidirlər. Başqa yol yoxdur…

154
Teqlər:
Şərq, Qərb, İslam, din, dindar, ateist, müsəlman, Avropa
Əlaqədar
Dəniz gəzmişlərin yoxluğu
Zombilərə qarşı savaş
"Oyundan kənar vəziyyət" təhlükəsi
İdeologiyasız mübarizə
Demokratiya atributlarına sadiqlik, yoxsa siyasi İslama doğru?
Pandemiya zamanı imtahan, arxiv şəkli

Təhsil naziri: müəllim işləmək istəyənlərin sayı artıb

10
"Orta hesabla hər il 3000 vakant yer təkrar olaraq müsabiqəyə çıxarılır. Orada da ya müddətli vakant yerlər olur, ya da ucqar yerlər olduğu üçün o yerlərə getmirlər"

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Azərbaycanda müəllim olmaq istəyənlərin sayı kəskin artıb. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bu barədə bu gün təhsil naziri Emin Əmrullayev özünün sosial şəbəkə hesabında müəllimlərin suallarını cavablandırarkən deyib. Onun sözlərinə görə, Müəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanlarında iştirak üçün qeydiyyatdan keçənlərin sayı bu il 18 min nəfərdən 60 min nəfərə qədər artıb.

Nazir onu da qeyd edib ki, ümumilikdə müəllim peşəsinə və MİQ imtahanlarına maraq artıb.

"60 minə yaxın namizəd qeydiyyatdan keçsə də, MİQ imtahanlarında 46 930 nəfər iştirak edib. Onların heç də hamısı işsiz müəllimlər deyil. 10259 nəfər dövlət müəssisələrində işləyən şəxslərdir. Bu il ilkin ehtimal edilən vakant yerlərin sayı 7718 olub. Orta hesabla hər il 3000 vakant yer təkrar olaraq müsabiqəyə çıxarılır. Orada da ya müddətli vakant yerlər olur, ya da ucqar yerlər olduğu üçün o yerlərə getmirlər", - deyə nazir vurğulayıb.

Emin Əmrullayev həmçinin deyib ki, Bakı, Sumqayıt, Abşeron üzrə 1055 vakant yer müsabiqəyə çıxarılıb.

"Hazırda ölkədə 13,3 min nəfər ingilis dili müəllimi var. Bu il üçün ingilis dili müəllimliyinə 478 vakant yer çıxarılıb. Riyaziyyat fənni üzrə isə 378 vakant yer təqdim olunub. Həmçinin bu il üçün ibtidai sinif, Azərbaycan dili və ədəbiyyat, ingilis dili və riyaziyyat fənləri üzrə ümumilikdə 1412 vakansiya var", - deyə nazir bildirib.

Əmrullayevin sözlərinə görə, müəllimlərin böyük qismi gənclərdir.

Eləcə də oxuyun:

10
Teqlər:
müəllim, müsabiqə, , qəbul, nazir, məktəb, imtahan

Burgerlə ölçülən valyutalar: əslində dollar neçəyədir

22
(Yenilənib 21:24 03.08.2021)
"Big Mac İndeksi"ni 1986-cı ildə "The Economist" zarafat kimi icad edib. Ancaq indi bu, mahiyyət etibarilə alıcılıq qabiliyyəti paritetini təyin etmək üçün qeyri-rəsmi bir üsuldur - analoji məhsulların qiymətinə əsasən iki valyutanın bir-birinə nisbəti təyin edilir.

BAKI, 3 avqust — Sputnik. Rusiya və ABŞ-dakı "McDonald's" restoranlarında "Big Mac"ın qiymətinə əsasən, bir dollar 30 rubla başa gəlməlidir. Bu, 2013-ci ildəki göstəricidən azdır. Amerika iqtisadi jurnalının indikatoru nə qədər obyektivdir və niyə faktiki "burger" kotirovkaları bu qədər fərqlənir - RİA Novosti-nin materialında.

İqtisadçının zarafatı

"Big Mac indeksi"nə görə, Rusiya rublu, dəyərsizləşmə baxımından Livan funtundan sonra ikinci yerdədir. Burger eyni qiymətə satılmalıdır. Harada ki, onun qiyməti ABŞ-dakından daha ucuzsur, deməli, oradakı yerli valyutanın dəyərdən salınıb.

Rusiyada "Big Mac"ın qiyməti 169 rubldır, ABŞ-da isə 5.65 dollardır. Belə çıxır ki, ədalətli məzənnə 30-dur. Lakin real məzənnə - 74,53-dür. Yəni rus valyutası olduğundan təxminən 60 faiz aşağı qiymətləndirilir. Avro - 11,1, Britaniya funtu - 15,5% aşağı qiymətləndirilir.

Dörd pul vahidinin dəyəri isə olduğundan artıqdır. Venesuela bolivarı daha çox seçilir, o, 47,7 faiz ucuz olmalıdır. İsveçrə frankı - 24,7, Norveç və İsveç kronu - 11,5 və 9,6% dəyərindən artıqdır.

"Big Mac İndeksi"ni 1986-cı ildə "The Economist" jurnalı zarafat kimi icad edib. Ancaq indi bu, mahiyyət etibarilə alıcılıq qabiliyyəti paritetini təyin etmək üçün qeyri-rəsmi bir üsuldur - analoji məhsulların qiymətinə əsasən iki valyutanın bir-birinə nisbəti təyin edilir. İldə iki dəfə hesablanır.

Hər yerdə satıldığı üçün etalon kimi "McDonald's" hamburgerini seçdilər. Artıq 1980-ci illərdə fast-food restoranları şəbəkəsi qlobal biznesə çevrilmişdi. Xaraklterik "M" hərfi Bermud adalarında, İran, Makedoniya, Yəmən, Monteneqro, Şimali Koreya, Zimbabve, Boliviya, Ermənistan və İslandiyada yoxdur.

Əsas odur ki, klassik "Big Mac" hər yerdə eynidir və əlçatan məhsullardan ibarətdir: çörək, pendir, kotlet, tərəvəz.

Son iyul reytinqinə görə, əksər ölkələrdə "Big Mac" ABŞ-a nisbətən daha ucuzdur. Xüsusilə Avstraliyada, Səudiyyə Ərəbistanında və Qətərdə. Siyahının sonlarında Azərbaycan, Türkiyə, Cənubi Afrika da var.

Məşhur, lakin qeyri-obyektiv

Rubla lazımi dəyər verilməməsindən on illərdir ki, danışılır. Lakin "Big Mac indeksi" ilə yanaşı, bir çox digər amillər də var və burger müxtəlif ölkələrdə eyni qiymətə ola bilməz. Məsələn, Rusiyada əməkhaqqı və icarə pulu ABŞ-a nisbətən xeyli aşağıdır. Ona görə də qiymət daha aşağı olur. Üstəlik, məişət elektronikasından və ya smartfonlardan fərqli olaraq biqmakları heç kim idxal etmir, onları yerindəcə istehsal edirlər. "İPod indeksi"nə görə, rublun dəyərinin çox olduğu ortaya çıxır və biqmak daha ucuz satılmalıdır.

Bundan əlavə, "McDonald's" qiymətləri əhalinin real gəlirlərinə və alıcılıq qabiliyyətinə əsaslanaraq təyin edir. Vergi və rəqabəti də unutmaq  olmaz. Buna görə də "Big Mac indeksi" qeyri-obyektivdir. Daha mürəkkəb və şəffaf müqayisə üsulları da var. Məsələn, ilkin ehtiyac  məhsulları, xammal, yarımfabrikatların qiyməti əsasında. Onların qiymətini kommersiya sirri kimi saxlayan bir özəl şirkət deyil, bazar formalaşdırır.

İş "Big Mac"da deyil

Milli valyutanın məzənnəsini ölkənin uzunmüddətli ödəniş balansının və pul kütləsinin dinamikası müəyyən edir ki, bu da öz növbəsində inflyasiyaya təsir göstərir.

Mərkəzi banklar beynəlxalq və daxili valyuta bazarında əhəmiyyətli oyunçulardır. Tənzimləyicilər milli valyutanın kəskin düşməsinin qarşısını ala, yaxud da əksinə, möhkəmlənməni məhdudlaşdıra bilərlər.

Ölkələr arasında ticarət rəqabətində əsas metodlarından biri olduğu üçün valyuta məzənnəsi onların mütləq nəzarəti altındadır. Nəticədə pulun dəyəri çox vaxt təhrif olunur.

Üstəlik, sərbəst ticarət olunan hər hansı bir aktiv kimi, kotirovkalara bazar iştirakçılarının gözləntiləri daxil edilir.

Beləliklə, "biqmaq indeksi"nə etibar etmək olmaz.

"Qiymətləndirilməmiş onluğa əsasən dünyada yayılma baxımından ilk yüzlüyə düşməyənlər daxildir. Bunun bariz nümunəsi Livan funtudur. Buraya Rusiya rublu da daxil olub. Bununla yanaşı, ən çox qiymətləndirilən - ABŞ-dan bütün mümkün sanksiyaları "qazanmış" və dəhşətli inflyasiyanın hökm sürdüyü Venesuela bolivarıdır", - "CMS Institute"nun iqtisadi və maliyyə tədqiqatları departamentinin əməkdaşı Nikolay Pereslavski qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, rubla son yeddi il ərzində geosiyasət təsir edib: Rusiya əleyhinə sanksiyalar, onların genişlənməsi riskləri. Neft kotirovkaları da ənənəvi olaraq vacib rola malikdir. Qara qızılın qiyməti artarkən Maliyyə Nazirliyinin valyuta almasının büdcə qaydası da təsir göstərir. Beləliklə, rublun həddən artıq möhkəmlənməsinin qarşısı süni şəkildə alınır. Ümumiyyətlə, məzənnə formalaşdırılması siyasəti rublun güclənməsinə kömək etmir. İş bundadır ki, orta dərəcədə zəif olan rubl xaricə tədarüklərdən büdcə gəlirlərini artırır. Bu, iqtisadiyyatda üstünlük təşkil edən ixracatçıların da marağındadır.

Dolayı amillər - daxili siyasət və qlobal maliyyə bazarlarının atmosferidir. "Sanksiyalar olmasaydı, Rusiya valyutasının kotirovkasının ən azı 1.5 dəfə baha olması ehtimalı çox yüksəkdir", – deyə ekspert bildirib.

Hər halda, ilin sonuna qədər dolların məzənnəsi 70 rubldan aşağı düşməyəcək. Ancaq siyasi risklərə görə 80-ni keçməsi də olduqca realdır. Çox güman ki, məzənnə dollar üçün 73-77, avro üçün isə 85-90 rubl civarında qalacaq.

Eləcə də oxuyun:

  • Dönüşü olmayan nöqtəyə gəldilər: ABŞ iqtisadiyyatı analitikləri məyus edib

  • Milyardlarla avronun dəfni: Merkelin gedişi çox şeyi dəyişə bilər

  • Rusiya və ABŞ Avropa bazarını bölüşdürürlər: qaz anbarlarını kim dolduracaq?

  • Az yeyəndə arıqlayır məsəli: Rusiyaya çox baha neft gərək deyil

22
Teqlər:
rubl, dollar, Rusiya, indeks
Tibb işçisi Dövlət Gömrük Komitəsinin hospitalında, arxiv şəkli

Son sutka ərzində ölkədə 996 nəfər COVID-19-a yoluxub, 5 nəfər vəfat edib