Siyasi müxalifət

Klassik siyasətin iflası

78
Hazırda postsovet məkanında "işlənmiş" fiqurlar liberal ideyaları gözdən salırlar. Sonra əks əlaqə başlayır - liberal ideyalar öz daşıyıcılarına fayda gətirmək qabiliyyətini itirir və cəmiyyət əks ideyalara maraq göstərməyə başlayır.

BAKI, 7 sen — Sputnik. Azərbaycanın siyasi spektirində bir durğunluq hökm sürsə də, aparıcı partiyalarda mərkəzdənqaçma tendensiyaları baş verir. Əslində, bir az geniş bucaqdan baxanda, analoji siyasi mənzərəni postsovet məkanındakı ölkələrin əksəriyyətində görmək mümkündür. MDB məkanında klassik siyasətçilər məğlubiyyətə uğrayırlar.

İŞİD-ə qoşulan qadınlar
© Sputnik / Mokhamad Maruf

Nə baş verir? Milli-demokratik düşüncəli insanların bu cür genişmiqyaslı iflasının səbəb nədir?

Bəzi analitiklər bunu liberal ideyaların böhranı kimi dəyərləndirirlər, amma məsələyə təkcə bu rakursdan yanaşmaq düzgün deyil. Əsas səbəb siyasi böhranda və geosiyasi maraqlardadır. Postsovet məkanında sağ ideyaların daşıyıcısı olan siyasi fiqurların demək olar ki, mühüm bir hissəsi cəmiyyətin nəzərində şübhəli imicə malik insanlardır, toplum onlara inanmaq, etibar etmək istəmir.

Düzdür, bu insanların çoxu əxlaqlı siyasətin daşıyıcılarıdır, lakin MDB məkanı belə insanlar üçün qəbiristanlığa çevrilib. Belə siyasətçilər isə, hətta ən ali ideyanı da xilas edə bilməzlər, əksinə ideyanın özü gözdən düşə bilər.

Hazırda postsovet məkanında bu proses gedir: "işlənib tükənmiş" fiqurlar liberal ideyaları gözdən salırlar, sonra əks əlaqə başlayır — liberal ideyalar öz daşıyıcılarına fayda gətirmək qabiliyyətini itirir; cəmiyyət əks ideyalara maraq göstərməyə başlayır.

Partiya daxilində avtoritarizmə meyl məhz belə başlanır. Avtoritarizm istənilən ideyadan daha cazibəli görünür, çünki hər halda, praktik əsası var. Hətta nəzəri ideologiya nə qədər əsaslı və gözəl olsa belə, onunla daha rəqabət apara bilmir.

Bu gün Azərbaycan cəmiyyəti yeni impulslar həsrətindədir. Yeni texnologiyalar tətbiq edilməyəndə isə cəmiyyət donur. Liberalizm — tükənməyən bir ideologiyalar toplusu olsa da, radikal tendensiyalar qarşısında duruş gətirə bilmir. Lakin bədbinliyə də əsas yoxdur. Daima yeni model tapıla bilər.

Əsas məsələ yenilik axtarışında olmaqdır. İstənilən aparıcı siyasi partiya nə qədər güclü görünsə də, bir o qədər də problemlərlə üz-üzədir. Demokratik müxalifət öz daxilində köklü dəyişikliyə nail olmalı, zəif nöqtələri aradan qaldırmalıdır.

Sağcı-Solcu
© Photo : ihsaneliacik.com

Azərbaycan siyasətində marginallaşma prosesi indi diqqəti daha çox cəlb edir. Nə demokratik müxalifət, nə vətəndaş cəmiyyəti institutları, nə də mətbuat proseslərə önəmli təsir etmək imkanındadır. Görünən budur ki, "məxməri" və "rəngli" inqilablar sezonu başa çatır.

Dəyişən dünyada Azərbaycan siyasəti dəyişmir. Lakin insanlar cansıxıcı, yekcins müstəvidən təngə gəlməyə başlayırlar. Bu isə alternativ axtarışı ilə sonuclanır. Şərqi Avropa, MDB məkanı, Yaxın Şərqdəki proseslər dönə-dönə təhlil edilir və sekulyarlıq, siyasi islam və sosial ədalətsizlik üçbucağında çabalayan Yaxın Şərq nümunəsi get-gedə bir örnəyə çevrilir.

Avropanı iqtisadi böhranın bürüdüyü bir vaxtda region dövlətlərində demokratik dəyərləri təhlükə altına alan irqçilik və separatizm kimi radikal meyllərin güclənməsi və bunun tədricən, özünü siyasi həyatda daha qabarıq şəkildə büruzə verməsi heç də təsadüfi deyil. İndiki iqtisadi böhran hələ ki, ayrı-ayrı ölkələrdə bütövlükdə demokratiyanı təhlükə altına almasa da, onun vacib mənəvi dəyərləri olan dözümlülük və çoxmədəniyyətliliyə zərbə vurur.

Avropada "Qərb dəyərləri" anlayışı mövcuddur. Odur ki, Qərb cəmiyyətlərində insan haqlarının və azadlıqlarının ifadəsi kimi qəbul olunan bəzi qanunlar Şərqdə müsbət qarşılanmaya bilir. Ənənələrə bağlılıq və mühafizəkarlıq, dilindən asılı olmayaraq əksər Şərq cəmiyyətlərinə məxsus olan xüsusiyyətdir. Burada əsas məqam demokratik institutların zəifliyidir.

İstənilən halda qanunların işlədiyi Avropa ölkələri qanunların işləmədiyi Yaxın Şərqdən daha cəlbedici görünür. Bu, mədəniyyətlərin toqquşması anlamına gəlmir. Sadəcə olaraq, siyasi mədəniyyətin formalaşması zaman tələb edir. İnsanlar isə bütün problemləri qısa zaman kəsiyində həll etmək istəyirlər. Bu da mümkün deyil. Buna zaman lazımdır…

78
Teqlər:
müxalifət, iqtidar, iflas, partiya, liberal, siyasət
Əlaqədar
Bakı-Tehran-Ankara – yeni geosiyasi oyunun başlanğıcı
Azərbaycanı müstəmləkəyə çevirmək istəmiriksə...
Nə inteqrasiya, nə münaqişə
Siyasi müstəvini inhisara almaq cəhdləri
"Oyundan kənar vəziyyət" təhlükəsi
Çingiz İsmayılov

Professor: “İnsan faəliyyəti qlobal istiləşmənin qarşısını ala bilməz”

64
(Yenilənib 10:13 08.07.2020)
Bakı Dövlət Universiteti rektorunun beynəlxalq əlaqələr üzrə müşaviri, professor Çingiz İsmayılov deyir ki, qlobal istiləşmənin intensivləşməsində insan fəaliyyəti danılmazdır
Çingiz İsmayılov: “Atmosferin çirklənməsində insanın rolu nəzarətə alınmalıdır”

“Qlobal istiləşmənin qarşısını almaq mümkünsüzdür”. Bunu Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universiteti rektorunun beynəlxalq əlaqələr üzrə müşaviri, professor Çingiz İsmayılov deyib.

Professor bildirib ki, tarix boyu minilliklər ərzində Yer planetində iqlim dəyişiklikləri baş verib: “Yerdə buzlaşmanın baş verməsi və hətta orta illik temperaturun müsbət 68 dərəcəyə çatması tarixi həqiqətlərdir. İnsan qlobal istiləşmənin qarşısını almaq üçün nəsə edə bilməz. Bu prosesin intensivləşməsində insan fəaliyyəti danılmazdır. Ona görə də atmosferin çirklənməsində insanın rolu nəzarətə alınmalıdır”.

Qeyd edək ki, Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels Universitetinin alimləri Yer kürəsinin bütün bölgələrində istilik dalğalarının tezliyi və gücünün artdığını müəyyən ediblər.

Çingiz İsmayılovun geniş şərhinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

64
Rus ordusu, arxiv şəkli

Tüstüsüz alovsuz: Rusiya elektromaqnit şüa topunu yaradır

29
(Yenilənib 20:37 07.07.2020)
Rusiyanın elektromaqnit şüa topu düşmənin texnikasını barıt və mərmi ilə yox, yüksək tezlikli radiasiya enerjisi ilə sıradan çıxarır.

BAKI, 7 iyul — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Rusiya potensial düşmənin yüksək texnologiyalı döyüş sistemlərinin və robotlarının məhv edilməsi üçün süni intellektə malik pilotsuz zərbə təyyarələrini və zirehli texnikanı uğurla sınaqdan keçirir.

Rusiya Federasiyasının müdafiə-sənaye kompleksindəki qaynaqlar məlumat verirlər ki, Rusiyanın yaratdığı elektromaqnit şüa topunun hədəfi vurma məsafəsi 10 kilometrə çatıb. Bu o deməkdir ki, bu elektromaqnit şüa topu nəzarət və nişanlama aparatlarının komponentlərini elektromaqnit impulsu ilə yandıraraq düşmənin yüksək texnologiyalı hava və yerüstü silahlarını dərhal metal yığınına çevirə bilər. Səssiz atəş bir millisaniyə davam edir – tüstüsüz və alovsuz. Standart radiolokasiya və ya peyk kəşfiyyatı vasitələrilə elektromaqnit şüa topunun mövqeyini aşkar etmək mümkün deyil.

Patriot zenit-raket kompleksi, arxiv şəkli
© Andrew Caballero-Reynolds/Pool via AP

Əvvəllər bu topun fəaliyyət diapazonu üç kilometrə çatırdı. Silahın poliqonda sınaqları 2015-ci ildən davam edir və elektromaqnit şüa topları havada pilotsuz uçan aparatları və yerdə müxtəlif qurğuları uğurla "yandırır". Rusiyanın döyüş elektronikasını öz elektromaqnit şüa topunun təsirindən qorumaq da nəzərdə tutulub. Belə ki, "Roselektronika" holdinqinin mütəxəssisləri müasir zirehli texnikaların, zenit raket komplekslərinin və təyyarələrin elektron cihazlarını rəqibin radioelektron mübarizə vasitələrinin təsirindən qorumağa imkan verən ferrit lifini yaradıblar.

Yeni elektromaqnit şüa topunun silahlanmaya qəbul edilməsi müddəti açıqlanmır, amma Rusiya buna çox yaxınlaşıb və uğur göz qabağındadır. Bu gün bu silahın təcrübə nümunələri düşmənin pilotsuz uçan aparatlarını, helikopterləri və qanadlı raketləri əhəmiyyətli məsafədə vura bilir. Məhz bu yeni elektromaqnit şüa silahı hava hücumundan müdafiə vasitəsi kimi hava təlim hədəfini 10 kilometr məsafədə "yandırıb" və rekord qırıb. Onun təsir məsafəsini 20 kilometrə qədər artırmaq mümkün olsa hədəf kateqoriyasına müasir döyüş təyyarələri də düşəcək.

Güman edirəm ki, Rusiyanın bu sahədəki yeni nailiyyətləri özünü çox gözlətməyəcək. Yeni fiziki prinsiplərə əsaslanan elektromaqnit şüa silahları artıq Rusiya ordusu tərəfindən istismar olunur. Bu yaxınlarda Sputnik "Listva" adlı uzaqdan minalardan təmizləmə qurğusu haqqında da danışıb.

Elektromaqnit şüa topları ön cəbhədə

Elektromaqnit şüalanma texnologiyasına əsaslanan silahlar təsir prinsipinə görə radioelektron mübarizə sistemlərinə çox yaxındır. Barıt və metal əvəzinə Rusiyanın elektromaqnit şüa topu yüksək tezlikli radiasiya enerjisindən istifadə edir. Bu elektromaqnit şüalanması işıq sürəti ilə yayılır. Problem hələ ki, hər atəş üçün böyük enerji sərfiyyatı ilə bağlıdır, lakin texnologiya daim inkişaf edir. Perspektivdə elektromaqnit şüa topları 6-cı nəsil ağır qırıcılarında və ya pilotsuz təyyarələrdə, Quru Qoşunlarının texnikasında və dəniz donanmasının gəmilərində tətbiq oluna bilər. Əgər döyüş meydanında təyyarələr və helikopterlər, pilotsuz uçan aparatlar, qanadlı raketlər, tanklar və düşmənin digər zirehli texnikası görünməyən səbəbdən sıradan çıxırsa, deməli onlar yeni döyüş texnologiyaların hədəfindədir.

Elektromaqnit şüa topu qeyri-ölümcül silah sayılır – o, elektronikanı məhv edir, lakin canlı qüvvəyə rəhm edir. Lakin sərt elektromaqnit şüalanma insan sağlamlığı üçün təhlükəlidir, sinirlərə, immunitet sisteminə, bədənin digər sistemlərinə təsir edə bilər. Elektromaqnit impulsu pilotlu uçuş aparatının elektronikasını və mühərrikini yandırsa pilot katapultdan istifadə edə biləməyəcək.

Relsotron topu

Maqnit sahəsi klassik artilleriyada istifadə olunan barıta alternativ kimi mərmini sürətləndirmək üçün tətbiq edilə bilər. Relsotron topu adlanan bu cür elektromaqnit silahın ideyası Birinci Dünya Müharibəsi zamanı eyni vaxtda Rusiya və Fransada yaranıb. Onun əsasında elektromaqnetizm nəzəriyyəsinin müəllifi, almaniyalı tədqiqatçı Yohan Karl Fridrix Qaussun əsərləri durur. İdeya öz dövrünü geridə qoyurdu və hərbi texnikada praktiki tətbiqini tapmadı. Fransanın relsotron modeli 50 qramlıq mərmini yalnız 200 metr/saniyə sürətinə çatdırırdı və adi artilleriyaya uduzurdu. Rusiyanın "maqnit-fuqal" silahı layihəsi isə elə çertyojlarda qaldı.

Relsotronun intibahı 21 əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Artsimoviçin relsotronu 2011-ci ildə sınaqlardan uğurla keçib. Bu silah çox kiçik mərmilərdən atəş açır, lakin bu noxud boyda mərmilər polad lövhələri əridib plazmaya çevririb. Beş ildən sonra rusiyalı mütəxəssislər mərminin sürətini daha da atrıblar və bu günə qədər böyük yol keçiblər.

Tərəfdaşlar geridə qalır

ABŞ, İsrail, Türkiyə, Fransa və Çin relsotron toplarının layihələri ilə məşğul olurlar. Məsələn, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri ötən ilin yayında relsotron topunu sınaqdan keçirib və mərmini təxminən 2041 metr/saniyə sürətinə çatdırıb. Qeyd edək ki, bu sürət barıt artilleriyası mərmisinin maksimal sürətini, yəni 2500 metr/saniyəni keçmir. Gələcəyin müharibələri üçün bu sürət kifayət deyil.

Relsotron topu qida mənbəyindən, kommutasiya aparatlarından və uzunluğu bir metrdən beş metrə qədər olan iki elektrik keçirici relsdən ibarətdir. Atəş relslərə yüksək gərginlik verilməsi sayəsində baş verir. Amerikalılar 475 millimetrlik relsotron topunun ("General Atomics" və "BAE Systems" şirkətləri) testlərini 2000-ci illərin əvvəllərindən aparırlar, lakin müvəffəqiyyət əldə edilməyib. 23 kiloqramlıq mərmi təxminən 2200 metr/saniyə sürəti ilə lülədən çıxır.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin relsotron topu acınacaqlı tale ilə üzləşib. Atəş sayının məhdud olmasına və böyük enerji sərfiyyatına görə onu Amerikanın qabaqcıl "Zumwalt" döyüş gəmisinə yerləşdirilmək ideyasından imtina ediblər. Gəmi öz silahlanın qurbanı ola bilməz. Relsotron topunun istifadəsi isə gəminin hava hücumundan müdafiə sistemləri də daxil olmaqla, demək olar ki, bütün elektronikasının söndürülməsini tələb edir. ABŞ Hərbi-Dəniz İnstitutunun mütəxəssisləri son nəticədə "Zumwalt" tipli gəmilərdən yalnız komanda gəmiləri kimi istifadə etməyi təklif ediblər.

Araşdırmalar davam edir. Yüksək texnologiyalı silahlar sahəsində aparıcı ölkələr Rusiyadan geri qalır.

29
Əlaqədar
Rusiya gəmiləri üçün unikal müdafiə: 500 milyon dollar azadlığın yanında heç nədir
Türkiyə ikinci S-400 alayını alacaq. "Patriot" və "Eurosam" sual altındadır
F-35-in yeni problemləri: ABŞ təyyarəsinin dərdi nədir
Rusiya Suriyada hərbi bazalarını genişləndirir. Məqsəd?
"KamAZ" təkəri üstündə yeriyən “müharibə tanrısı”
Reanimasiyada COVİD-19 xəstəsi, arxiv şəkli

COVID-19-a yoluxan həkimi nəzarətə götürdülər

0
Həkim Cavid Paşayev yoluxma sayının artdığı son dönəmdə daha gərgin işləyib və nəticədə özü də virusdan qoruna bilməyib

BAKI, 9 iyul — Sputnik. Xəbər verdiyimiz kimi, ATU-nun Tədris Cərrahiyyə klinikasının tibb personalı arasında da COVID-19-a yoluxanlar olub. İndiyədək TCK-nın heyətindən 33 nəfər virusa yoluxub. COVİD-19-a yoluxanalr arasında artıq klinikanın reanimasiya şöbəsinin müdiri Cavid Paşayev də var.

ATU-dan Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, Cavid Paşayev aprelin 1-dən etibarən ATU Tədris Cərrahiyyə Klinikasının reanimasiya şöbəsində ən ağır koronaviruslu xəstələrin qulluğunda dayanıb, bu müddət ərzində yüzlərlə xəstənin həyatını xilas edib. C.Paşayev həm də daim maarifləndirmə işini aparıb, sosial şəbəkələrdəki hesabından insanlara qorunmağın vacib olduğunu yazıb. İşdən sonra digər xəstəxanalara köməyə gedən həkim C.Paşayev yoluxma sayının artdığı son dönəmdə daha gərgin işləyib və nəticədə özü də virusdan qoruna bilməyib. Və indi Cavid Paşayev koronavirusla gərgin mübarizə aparır. Təəssüf ki, son günlər onun səhhəti ağırlaşıb.

ATU-nun Tədris Cərrahiyyə Klinikasından bildiriblər ki, C.Paşayevin KT müayinələrinin nəticəsində mənfi dinamika qeyd olunduğundan o, klinikanın reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilib. Daha sonra Universitet rektorunun iştirakı ilə klinika rəhbərliyi arasında konsilium keçirilib. Aparılan konsiliumda vəziyyətə uyğun olaraq, ATU rektoru Gəray Gəraybəyli ilə Gömrük Tibb Xidməti İdarəsinin rəhbərliyi arasında aparılan danışıqlar əsasında, Cavid Paşayev müalicənin daha effektli və daha sürətli aparılması üçün daha müasir avadanlıq, EKMO cihazının mövcudluğu nəzərə alınaraq Gömrük Xəstəxanasına yerləşdirilib. C.Paşayevin vəziyyəti hazırda stabil ağır olaraq qalır. Onun durumu, müalicə prosesi bilavasitə universitet rektoru və klinika rəhbərliyinin nəzarəti altlındadır.

0
Teqlər:
Azərbaycan, Bakı, həkim, Koronavirus, COVID-19
Mövzu:
Azərbaycanda koronavirus: son xəbərlər
Əlaqədar
Daha bir həkimimiz COVİD-19-a yoluxdu
Azərbaycanda əlli doqquz nəfər süni tənəffüs aparatı ilə yaşayır
Azərbaycanın bir rayonuna giriş-çıxış məhdudlaşdırıldı - koronavirusa görə
Yaponiya mədəniyyəti koronavirusun qarşısını necə aldı - Yaponlar kimi niyə ola bilmirik?
Azərbaycana koronavirusa görə xarici mütəxəssislər gətirildi