Tehranda tələbələr. Arxiv şəkli

İranda azərbaycanlıların oğurlanmış haqları geri qaytarılır

113
Azərbaycan dili və ədəbiyyatının qonşu ölkənin ali məktəblərində tədrisinə başlanması böyük hadisə kimi dəyərləndirilir

BAKI, 16 avq — Sputnik. İran universitetlərində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni üzrə tədrisə başlanılır. İranın Təhsil və Qiymətləndirmə Təşkilatı universitetlərin gələn il qəbul imtahan proqramına Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənnini də əlavə edib.

Humanitar fənlər üzrə tələbə qız və oğlanlar 2016-2017-ci il tədris ilində Azərbaycan dili fənni üzrə də təhsil ala biləcəklər. İranın Elm, Təhqiqat və Texnologiya Nazirliyinin icazəsi ilə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni universitetlərdə bakalavr pilləsi üzrə tədris olunacaq. Bu fənn ilk dəfə olaraq qəbul imtahanlarında ərəb, fars fənləri ilə yan-yana göstəriləcək.

İran Konstitusiyasının 15 və 19-cu maddələrində ana dilində tədris məsələsi göstərilib, lakin bu iki maddə uzun illər idi ki, icra olunmurdu. Prezident Həsən Ruhaninin hökuməti bu maddələrin icrasına başlayıb. Konstitusiyanın 15-ci maddəsində göstərilir ki, "İran xalqının rəsmi yazı və danışıq dili fars dilidir. Sənədlər, yazışmalar, rəsmi sənədlər və dərsliklər bu dildə olmalıdır. Lakin yerli danışıq dillərindən mətbuatda istifadə, məktəblərdə və universitetlərdə fars dili ilə yanaşı həmin dillərin tədrisi azaddır".

Prezident Ruhani hakimiyyətə gəldikdən sonra məktəb və universitetlərdə yerli dillərdə (Azərbaycan, kürd, bəluç və türkmən) tədrisə icazə verib.

Nizami Cəfərov - deputat, filoloq, alim
© Photo : APA
Nizami Cəfərov - deputat, filoloq, alim

"Məsələnin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki…"

Məsələ ilə əlaqədar millət vəkili Nizami Cəfərov Sputnik-ə açıqlamasında deyib ki, bu məsələ İran inqilabının ilk illərində qalxmışdı və bəzi universitetlərdə də xüsusi kurs kimi, yəni ürəyi istəyənlərin öyrənməsi üçün şərait yaratmışdılar: "Təbii ki, peşəkarlıq səviyyəsi o qədər güclü deyildi. Azərbaycandan da müəllimlər dəvət etmişdilər. Bununla yanaşı, o, lazımi səviyyəyə qalxmadı".

"Həsən Ruhani hakimiyyətə gələndən sonra, İran müəyyən qədər dünyaya açılıb. Bu, İran universitetləri üçün bir intellektual hadisədir ki, burada müxtəlif dillər öyrənilsin, müxtəlif xalqların ədəbiyyatı, mədəniyyəti öyrənilsin. Və buna xüsusi siyasi, ideoloji bir məzmun verilməsin. Çünki, dünyanın hər yerində, dünyanın inkişaf etmiş universitetlərində müxtəlif dillər, ədəbiyyatlar, mədəniyyətlər müxtəlif formalarda öyrənilir. Bu, ola bilər ki, birbaşa tədris formasında olsun, ola bilər, dərnəklər səviyyəsində olsun, amma bütün hallarda bu proses gedir", — deputat bildirib.

N. Cəfərovun sözlərinə görə, İran universitetlərində Azərbaycan dilinin və ədəbiyyatının, mədəniyyətinin öyrənilməsi çox vacibdir: "Ona görə ki, burada xalqın böyük əksəriyyəti azərbaycanlıdır. İstər-istəməz çox böyük maraq var. Yəni, Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında münasibətlərin normallaşması, hətta istiləşməsi müxtəlif sahələrdə bu əlaqələrin güclənməsi buna imkan yaradır".

"İstəməzdim, İranda düşünsünlər ki, hansısa səviyyədə bu, təhlükəli bir məsələdir. Yəni müəyyən dövrlərdə belə də düşünülüb. Burada heç bir təhlükə yoxdur. Çünki, İrandakı azərbaycanlılar, Azərbaycan türkləri özlərini İran İslam Respublikasının vətəndaşları hesab edirlər. Burada hər hansı bir başqa məsələ ortaya çıxa bilməz. Əksinə Azərbaycan dili, ədəbiyyatı, mədəniyyəti hansısa münasibətlər əsasında öyrənilmirsə, bunun problemi ola bilər. Bu, ictimai səviyyədə problem yarada bilər", — millət vəkili vurğulayıb.

O, sözügedən yeniliyin iki istiqamətdən əhəmiyyətini qeyd edib: "Birincisi, yerli xalq, vətəndaşlar, Azərbaycan türkləri öz ədəbiyyatlarını, dillərini, tarixlərini öyrənirlər və heç bir xalqın dili, ədəbiyyatı, tarixi də başqa bir xalqın dilinin, ədəbiyyatının, tarixinin öyrənilməsinə mane olmur. Bu, normal bir mühit yaradır. Başqa bir tərəfdən də sırf bir elmi, intellektual, akademik tələbdir ki, inkişaf etmiş universitetlərdə yerli əhalinin, yerli cəmiyyətin, qonşu cəmiyyətlərin, beynəlxalq xüsusi nüfuzu olan cəmiyyətlərin dili, ədəbiyyatı, tarixi öyrənilir. Bu, artıq universitetlərin özünə hörmət gətirən məsələdir. İndi gələcəkdə tam Azərbaycan dilində universitetlər olacaq, ya olmayacaq, bu, ayrı bir məsələdir. Bu, yeni bir mərhələ olardı".

"Bu addım çoxdan atılmalıydı"

Fazil Mustafa
© Photo : APA
Fazil Mustafa

Millət vəkili Fazil Mustafa isə Sputnik-ə açıqlamasında deyib ki, İran hakimiyyəti bu addımı çoxdan atmalı idi: "Bu, elementar insan hüquqlarına aid olan bir məsələdir. Xüsusilə də İslam dövləti adına iddia edən bir siyasi rejim mütləq insanların haqlarına hörmətlə yanaşmağa borclu idi. Bu məsələdə də hesab edirəm ki, belə bir addımın atılması hər halda müsbət qarşılanmalıdır".

"Çünki, indiki şərtlərdə İranın özünə də lazımdır ki, daxildə ayrı-ayrı xalqların elementar insan haqlarına aid problemlərin həllinə özü birbaşa müdaxilə etsin, özü bu istiqamətdə müsbət addımlar atsın", — deputat qeyd edib.

O, hər bir halda bu addımı müsbət hesab edir: "Fikrimcə, bu proses davamlı olar, digər mədəni haqların təmin olunmasına yardımçı olar. Hər halda biz bunu gözləyək. Ümid edirik ki, İranda bu, müəyyən islahatlar istiqamətində müəyyən ilk və son addım olmayacaq, davamlı bir addım olacaq".

113
Teqlər:
Nizami Cəfərov, tədris, ədəbiyyat, təhsil, Fazil Mustafa, İran, Azərbaycan dili, Azərbaycan
Əlaqədar
Sputnik-dən “Azərbaycan dili günü”nə xüsusi hədiyyə
Bu gün Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günüdür
Azərbaycan dilinin tədrisinin səviyyəsini yüksəltmək lazımdır
Azərbaycan dilindəki yeniliklər: problem, yoxsa inkişaf
Qocası ölən, körpəsi doğulmayan Azərbaycan dili
Dünya iqtisad elminin nümunəvi əsərlərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsinə başlanıb
ABŞ hərbçiləri, arxiv şəkli

Trampdan bahalı əməliyyat: bunun üçün pul tökmək günah deyil

1
(Yenilənib 19:08 10.08.2020)
ABŞ hərbçilərinin dislokasiyası xeyli xərc tələb edəcək, lakin istənilən halda bu, uzun illər ərzində onların Almaniyada qalmasına görə ödəniş etməkdən daha sərfəlidir.

BAKI, 10 avqust — Sputnik, İrina Alksnis. ABŞ-ın Müdafiə naziri Mark Esper bildirib ki, Amerika qoşunlarının Almaniyadan çıxarılması Rusiyanın qarşısının alınması strategiyasına uyğundur. Nazirin sərəncamında bəyan edilən bu mövqeni dəstəkləmək üçün yeganə bir arqumenti var: Birləşmiş Ştatlar əslində "daha çox qoşununu şərqə, Rusiya sərhədlərinə doğru çəkəcək". Dərd burasındadır ki, diqqətlə nəzərdən keçirsək, bu arqument yanlışdır və amerikalılar üçün son dərəcə xoş olmayan bir halı üzə çıxarır.

Almaniyanı təxminən 12 min hərbçi tərk edəcək. Onların əksəriyyəti – 6,4 min nəfər – ABŞ-a evə qayıdacaq. Qalanları İtaliya və Belçika da daxil olmaqla, digər Avropa ölkələrinə dislokasiya ediləcək. Polşaya isə – yəni düz Rusiya ilə sərhədə – yalnız min hərbçi göndəriləcək.

Bu rəqəmlər Esperin sözlərini elə də dəstəkləmir. Başqa cür ola da bilməzdi, çünki ABŞ-ın Almaniyadakı kontingenti ətrafında toqquşmaların NATO ilə Rusiya arasındakı qarşıdurmaya çox uzaq münasibəti var.

Hələ 2018-ci ilin iyununda "The Washington Post" Pentaqonun Avropada qoşunların irimiqyaslı dislokasiyasının dəyərini və nəticələrini təhlil etdiyi barədə yazıb. Qəzet iddia edib ki, Tramp həmin ilin əvvəlində bu ideyaya maraq göstərib. ABŞ Prezidentinin motivləri məhz müdafiəyə pul xərcləməkdən imtina edən NATO müttəfiqləri ilə bağlı olub. Bu, ilk növbədə Berlinə aid olub. Almaniya Şimali Atlantika Alyansının nizamnaməsinin tələbinə zidd olaraq illərdir ki, hərbi xərclərini ümumi daxili məhsulun 2 faizinə qədər artırmaqdan çəkinir.

Bir il əvvəl mövzu yenidən ictimailəşib. Həmin vaxt ABŞ-ın Almaniyadakı səfiri Riçard Qrenell ölkəsinin hərbi kontingentinin bir hissəsini Almaniyadan Polşaya çıxarmağa hazır olduğunu açıq şəkildə bəyan edib, çünki "almanların ticarət balansının profisitindən öz daxili məqsədləri üçün istifadə etdiyi bir vaxtda amerikalı vergi ödəyicisinin bundan sonra da Almaniyadakı 50 mindən çox amerikalıya görə pul ödəyəcəyini gözləmək təhqiramiz olardı".

Bu bəyanat Polşada ən qızğın və coşqun reaksiyaya səbəb olub. Ötən bir il ərzində polşalı siyasətçilər və media Almaniyanın əvəzinə məhz onların ölkəsinin Amerika hərbi qüvvələrinin Avropada cəmləşməsinin əsas yerinə çevriləcəyinə ümid edib. Məsələ hətta nüvə silahlarının dislokasiyası perspektivlərinin müzakirəsinə gəlib çatıb. Doğrudur, qeyd etmək lazımdır ki, bu danışıqlar boş yerdən peyda olmayıb, əksinə, hadisələrin bu cür inkişafına yol vermiş amerikalı rəsmilər tərəfindən təhrik edilib.

Ümumiyyətlə, faktları siyasi bəyanatlardan, planlardan və gözləntilərdən "təmizləsək", baş verənlərin mahiyyətini görərik.

Birləşmiş Ştatlar uzun illər boyu Almaniyanı dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri kimi hərbi xərclərini kəskin şəkildə artırmağa məcbur etməyə çalışıb. Amerikalılar tərəfindən təhdidlər və təzyiqlər davam edib, amma onların səyləri nəticə verməyib: Vaşinqton Almaniya hakimiyyətini mövqeyindən tərpədə bilməyib.

Görünür, Donald Tramp, nəhayət ki, baş verənlərdən bezib və odur ki, indi ölkənin müdafiə naziri və digər rəsmilər dövlət başçısının Almaniyadan hərbçiləri çıxarmaqla bağlı qəbul etdiyi qərarı ört-basdır etməyə çalışırlar ki, Birləşmiş Ştatlar bu vəziyyətdə uduzmuş görünməsin.

Lakin Birləşmiş Ştatlar məhz uduzmuş görünür: Almanlardan arzu ediləni əldə etmək mümkün olmayıb. Bu, iqtisadiyyata əlavə investisiyalar gətirməyib.

Avropadakı hərbi kontingent kiçiləcək və bu, Rusiyanın öz nüfuzunu və gücünü artırması fonunda baş verəcək. Lakin qoşunların çıxarılması Almaniya üçün zəif "cəza"dır: Almaniya həqiqətən iş yerlərini və hərbi infrastruktura xidmət etməklə əldə edilən müəyyən qazancı itirəcək, lakin bu itkilər ölkənin Vaşinqtonun tələblərinə əməl etməsi halında üzləşəcəyi itkilərlə müqayisə edilə bilməz.

Qısaca, Polşaya əlavə min hərbçinin göndərilməsi ABŞ-a öz imicini qorumağa və Rusiyanın qarşısının alınması kursunu saxladığını bəyan etməyə imkan verən yeganə arqumentdir.

Yəqin ki, bütün bu hekayədə ən maraqlı sual Trampın niyə kontingenti Almaniyadan çıxarmağa dair qərar qəbul etməsidir. Axı ona pişiyi quyruğundan dartmağa heç nə mane olmurdu. Mənfi nəticələr də, görünür, az olacaqdı.

Belə görünür ki, cavabı Amerika Prezidentinin şəxsiyyətində və onun milli lider kimi qarşıya qoyduğu məqsədlərdə axtarmaq lazımdır. Bütün ekssentrikliyinə baxmayaraq Donald Tramp, əslində, Amerikanın yığılıb qalmış sistemli problemlərin həllinə istiqamətlənib – o cümlədən radikal tədbirlər yolu ilə.

Digər məsələlərlə yanaşı, Birləşmiş Ştatlar elə bir tələyə düşüb ki, onun iqtisadi maraqları və dünya fövqəldövləti kimi şöhrəti arasında birbaşa ziddiyyətlər yaranıb. Əslində, prezidentin narazılığı tamamilə ədalətlidir: Amerika yalnız Avropanın müdafiə funksiyalarını öz üzərinə götürməyib, həm də bu müdafiə üçün öz cibindən ödəyir, çünki köhnə dünyanın ən böyük və zəngin iqtisadiyyatları onun boynunda rahat şəkildə oturublar.

Şübhəsiz, onların heç birinin, o cümlədən Almaniyanın Rusiya tərəfindən özünə qarşı hərbi təhlükənin reallığına inanmaması burada öz rolunu oynayıb. Odur ki, amerikalılar Moskva ilə hərbi-siyasi oyunu davam etdirmək istəsələr, Avropa Vaşinqtonun tərəfində olmağa hazırdır, lakin Vaşinqton öz ambisiyaları üçün özü ödəməlidir.

ABŞ-ın qlobal fövqəldövlət statusu isə Amerika elitası üçün dəyərlidir və bunun üçün pul tökmək günah deyil – o cümlədən uğursuz layihələrə.

Yalnız bu mövqe Donald Trampa uyğun deyil. O, dəfələrlə və açıq şəkildə bəyan edib ki, dünya liderliyi Birləşmiş Ştatlara və onun iqtisadiyyatına konkret fayda gətirməlidir. Əgər bu baş vermirsə, onda supergüc olmaq faydasız və bahalı bir axmaqlıqdır, bu statusu dəstəkləməyə sərf olunan resursları isə daha mənalı sahələrə yönəltmək daha yaxşı olardı.

Hərbi kontingentin bir hissəsinin Almaniyadan çıxarılması haqqında qərar prinsipial məsələlərdə Trampın sözlərinin əməllərindən fərqlənmədiyinin növbəti nümunəsi oldu. O, Berlinin mövqe dəyişikliyinə nail ola bilməyəcəyini anlayaraq biznesmen kimi addım atdı və xərclərin azaldılması prosesinə başladı.

Hərbçilərin dislokasiyası ABŞ-dan xeyli xərc tələb edəcək, lakin istənilən halda bu, uzun illər ərzində onların Almaniyada qalmasına görə ödəniş etməkdən daha sərfəlidir. Buna görə də əminliklə demək olar ki, Donald Trampın qərarı iqtisadi cəhətdən səmərəlidir və ABŞ-ın milli maraqlarına uyğundur.

Paralel olaraq, bu qərar, əlbəttə ki, Birləşmiş Ştatların qlobal hegemonluğunun demontajını davam etdirir, onun zəifliyini, üzərinə götürdüyü maliyyə öhdəliklərinin yükünü çəkə bilmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

1
Əlaqədar
Tramp NATO-nu ticarətlə qarışdırıb: Niyə Rusiyanı "Böyük yeddilik"də görmək istəmirlər
Trampın Putinə “son hədiyyəsi”
Dostluq ayrı, iş ayrı - NATO Rusiya-Ukrayna müharibəsinə qarışmayacaq
Tramp bu ölkədən on minədək amerikalı hərbçinin çıxarılmasını təsdiqlədi
Tramp ABŞ-ı NATO-dan çıxarmaq istəyib - "Şimal Axını-2"-yə görə
Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov

Ekspert: “İpoteka kreditlərinin artması pandemiya ilə əlaqəli deyil”

4
(Yenilənib 10:31 10.08.2020)
Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov deyir ki, ciddi iqtisadi proseslər baş verməyibsə, belə kreditlərə tələbat yüksək olaraq qalır
Elnur Azadov: “Hazırda bazarda mənzilə tələbat yüksəkdir”

2020-ci ilin iyun ayında Azərbaycan bankları tərəfindən 18,6 milyon manat ipoteka krediti verilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üç dəfə çoxdur.

Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının icraçı direktoru Elnur Azadov Sputnik Azərbaycan-a deyir ki, kredit miqdarının həcmindəki bu artım pandemiya ilə əlaqəli deyil: “Əgər ciddi iqtisadi proseslər baş verməyibsə, belə kreditlərə tələbat yüksək olaraq qalır. Hazırda bazarda mənzilə tələbat yüksəkdir. İpoteka kreditlərinin miqdarının artması həm də həyata keçirilən sosial layihələrlə bağlıdır”.

Elnur Azadovun geniş şərhinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

4