Nazim Məmmədov - iqtisadçı-ekspert

"İnhisarçılıq iqtisadiyyatımızı elə zəlil günə qoyub ki..."

150
(Yenilənib 12:31 09.02.2016)
Nazim Məmmədov: "Sahibkarın üzərində ayrıca bir qurum yaratmaq lazım deyil. "Aqrolizinq" və "Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu" kimi qurumların hamısı ləğv olunmalıdır. Bunların funksiyaları banklara verilməlidir"

İnhisarçılıq Azərbaycan iqtisadiyyatını elə zəlil günə qoyub ki...
BAKI, 8 fev — Sputnik. Azərbaycanda istisadi islahatlar dörd əsas istiqamət üzrə hayata keçiriləcək. Belə bir açıqlama verən, Prezidentin iqtisadi islahatlar üzrə köməkçisi Natiq Əmirov AzTV-yə müsahibəsində deyib ki, dövlət başçısının dörd istiqaməti əhatə edən iqtisadi konsepsiyası mövcuddur: Birinci maliyyə bazarlarında sabitlik, manatın likvidliyinin bərpa olunması, ikinci ixracın stimullaşdırılması, üçüncü daxili bazarın formalaşdırılması və idxaldan asılılığa son qoyulması, dördüncü dövlət satınalmaları yolu ilə kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalçılarını stimullaşdırması.

Azərbaycanın 38 milyard dollara yaxın valyuta ehtiyatlarına malik olduğunu deyən N.Əmirovun sözlərinə görə, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası işə başladıqdan sonra mart ayında manatın likvidliyinin artırılması istiqamətində çox ciddi qərarlar qəbul ediləcək.

"İxracı stimullaşdırmaq sahəsində isə əsas məqsəd, "Made in Azerbaijan" brendinin tanıdılmasına nail olmaqdır" —deyib Prezidentin köməkçisi.

N.Əmirovun sözlərinə görə, yanvar ayından etibarən gömrük orqanlarında idxal mallarının rəsmiləşdirilməsində şəffaflığın yaranması sahibkarlıq mühiti üçün çox əlverişli bir şərait yaradıb: "Prezidentin iqtisadi konsepsiyasında vacib yeri məhsul istehsalçılını stimullaşdırmaq təşkil edir. İndi elə bir yeni sistem hazırlanır ki, kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalçılarına hətta bir il əvvəldən dövlət öz sifarişlərini verəcək. Bunun çox böyük üstünlükləri var. Çünki sahibkar biləcək ki, yetişdirdiyi məhsulu bazarda tam sata bilmədikdə qalan hissəni dövlət ondan alacaq. Yəni, dövlət — büdcə təşkilatları və digər təşkilatlar alıcı qismində çıxış edəcək. Hazırda bu mexanizm üzərində iş gedir".

Məsələ ilə bağlı Sputnik-in suallarını iqtisadçı ekspert Nazim Məmmədov cavablandırıb.

- Nazim müəllim, Azərbaycanın maliyyə bazarında sabitlik yaratmaq üçün dövlətin yetəri qədər imkanları varmı?

— Təbii ki, var. Dövlət iqtisadiyyata birbaşa müdaxilə etmir, ancaq ona şərait yaradır. Azərbaycan iqtisadi fəallığını artırmaq üçün dövlət satınalmaları vasitəsi ilə, yəni, ordunun, xüsusi xidmət orqanlarının, internat məktəblərin və digərlərinin saxlanması üçün aldığı ərzaqları və xidmətləri elan edə bilər. Bununla da iqtisadiyyatı dolayı yolla stimullaşdırma paketi yaradar. İkincisi, dövlət kredit faizlərinin dərəcələrini aşağı salmaqla kommersiya banklarına ucuz, uzunmüddətli resurslar təklif etməklə iqtisadi fəallığı canlandıra bilər. Çünki əksər iş adamları cəlb edilən vəsaitlər hesabına iş qururlar. Yəni bütün dünyada bu belədir ki, ümumdaxili məhsulun təqribən özü qədər bank sektorunun iqtisadiyyatda iştirakı olur. Bizim bank sektorunun iştirakı isə təqribən 18-20 % civarındadır. Yəni bunu artırmaq üçün hökümətin əlində rıçaqları var. Hökümət əlində olan rıçaqlardan bürokratik aparatının xərclərini azaltmaqla, bürokratik əngəlləri aradan qaldırmaqla iqtisadiyyata təsir edə bilər. Belə deyək, infrastruktur lahiyələrini biznesə yaxın gətirməklə o sahəni inkişaf elətdirə bilər.

Biznes o yerdə çiçəklənir ki, orada infrastruktur yüksək səviyyədədir. Ona görə azad iqtisadi zonalar yaratmaqla iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq olar. Gömrüyü sadələşdirməklə, vergiləri normallaşdırmaqla hər hansı sahəni inkişaf elətdirə bilərik. Yəni bunları sadalamaqla qurtarmaq olmaz. Ancaq, dövlət özü bazar iqtisadiyyatında sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilməz. Lakin, çox təəssüf edirəm ki, 2016-cı ilin dövlət büdcəsində sadələşmiş vergi üzrə daxilolmalar 145 milyon manat proqnozlaşdırılıbsa da, dövlət orqanlarının büdcədən kənar daxilolmaları təqribən bundan iki dəfədən çoxdur. Yəni bu o deməkdir ki, dövlət özü sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur. Sahibkarlıq ilə məşğul olmaq imkanı sahibkarlıq subyektlərinə verilməlidir. Belə demək mümkünsə, dövlət sahibkarlıqdan uzaqlaşmalıdır. Müəyyən məsafədə durmalıdır, onlara iqtisadiyyatı normal yönləndirmək üçün şərait yaratmalıdır və oyun qaydalarını, qanunları müəyyən eləməlidir.

- İxracı stimullaşdırmaq üçün qısa vaxta konkret addımlar atmaq effektili olacaqmı?

Видеомост в пресс-центре Sputnik Азербайджан 27.01.2016
© Sputnik / Murad Orujov

— İnhisarçılıq iqtisadiyyatı o dərəcədə zəlil günə qoyub ki, Azərbaycanda normal sahibkarlıq inkişaf edə bilmir. Sahibkarlıq deyəndə əsasən arxasında yüksəkçinli məmur duran və yaxud dövlət resurslarına çıxışı olan az sayda insanların biznesi nəzərdə tutulur. Onların sahibkarlığı ancaq və ancaq dövlət resurslarından istifadəyə bağlıdır. Yəni onların əlindən vəzifələri alındıqca çox çəkəmədən şirkətlər, belə demək mümkünsə, bir anda müflis olub. Bu o deməkdir ki, onlar iqtisadi əsaslarla inkişaf etməyib. Təbii ki, bir-iki il ərzində hər hansı bir dönüş yaratmaq mümkündür. Dövlət üzünü sahibkara çevirib, həqiqi sahibkara dəstək nümayiş etdirsə, həqiqi sahibkarlara maliyyə resurslarına çıxışı təmin edərsə, vəziyyət dəyişər. Çünki, biz 40 milyard dollardan yuxarı vəsaitimizi xarici banklarda illik 0,75 % ilə saxlayırıq. Ancaq, bizim ölkədə sahibkarlar 18-20 % ilə biznes kreditləri, 30-35 % ilə istehlak kreditləri almağa məcburdurlar. Belə şəraitdə ölkədə sahibkarlıq inkişaf etməz. Onun üçün xaricdə saxlanan vəsaitin bir hissəsi Azərbaycana gətirilməlidir və sahibkarlara ictimai nəzarət altında uzunmüddətli resurslar verməlidir. Yəni sahibkarlara ünvanlı güzəştlər edilməlidir. Sahibkarın üzərində ayrıca bir qurum yaratmaq lazım deyil.

Əslində "Aqrolizinq" və "Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu" kimi qurumların hamısı ləğv olunmalıdır. Bunlarin funksiyaları banklara verilməlidir. Ancaq, bankların da imkanları olmalıdır ki, ucuz faizlə kredit verə bilsin. O ucuz resurslarla dövlət onları təmin etməlidir. Birbaşa dövlət büdcəsi hesabına olmasa belə, müxtəlif fondlar vasitəsilə. O fondlar da şəffaf idarə edilməlidir. Buna görə bir neçə il ərzində hər hansı bir dönüş etmək mümkündür. Amma, kardinal dönüş etmək mümkün deyil. Yəni bunun üçün illər lazımdır. Sahibkarlara güzəştlər tətbiq olunmalıdır ki, ilk növbədə daxili bazarı təmin edə bilsinlər. Hökümətin əsas hədəfi ölkənin idxaldan asılılığını aradan qaldırmaq olmalıdır. Xüsusən də ərzaq məhsullarına və gündəlik istehlak mallarına olan asılılıq aradan qaldırmalıdır. Yəni bunu aradan qaldırdıqdan sonra ixrac haqqında sahibkarın özü düşünəcək. Yerli bazarda rəqabət artdıqca daha yüksək səviyyəli məhsullar istehsal olunacaq və onlar xaricə satılacaq. Təlabatı tam ödədikdən sonra ixrac stimullaşdırıla bilər. Yoxsa manatı devalvasiya etmək və yaxud müxtəlif addımlar atmaqla ixracatı stimullaşdırmaq mümkün deyil. İxracatı stimullaşdırmaq üçün 20-dən çox səbəblər var, bunu həll etmək lazımdır. Səbəblərdən biri milli valyutanın ucuz olmasıdır, bəs, hökümət qalan 19 səbəbi haradan götürəcək?

- Kənd təsrrüfatı məhsullarının dövlət tərəfindən sifariş olunması yerli istehsala necə təsir göstərəcək?

— Mənim fikrimcə, müsbət təsir göstərər. 10 illər bundan qabaq demişdik ki, ildə 600-700 milyon manatlıq dövlət büdcəsindən bu tipli xərcləmələr var. Ancaq, burada da monopoliya var, inhisarçılıq var. Dövlət satın almalarına baxdıqda görürsüz ki, nazirliklərin sifarişi əsasında eyni şirkətlər müxtəlif məhsulları alır və dövlət büdcəsindən vergiləri yayındırır. Yəni bunun üçün tam şəffaflıq olmalıdır. Tender elan olunmalıdır və tenderdə hamının iştirak etmək hüququ olmalıdır. Belə deyək, həmin nazirlik rəhbərliyinin və digərlərinin o tenderlərə müdaxiləsi sıfıra endirilməlidir. Yəni tam şəffaflıq əsasında satınalmalar həyata keçirilməlidir. Ümid edək ki, bu, baş verəcək. Bu baş verməyəcəksə, Baltikyani ölkələrin, Ukraynanın, Rusiyanın ikinci sort məhsulları yena həmin qurumlar vasitəsi ilə alınacaq. Yenə də həmin "köhnə hamam, köhnə tas". Demək istəyirəm ki, köhnə başla yeni iqtisadi çağırışlara cavab vermək mümkün deyil.

150
Teqlər:
istehsal, "Made in Azerbaijan", valyuta ehtiyatları, Prezidentin iqtisadi islahatlar üzrə köməkçisi Natiq Əmirov, istisadi islahatlar, Nazim Məmmədov, kənd təsərrüfatı, ixrac, idxal
Əlaqədar
İran Azərbaycanla birlikdə avtomobil istehsal edəcək
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi əhaliyə xəbərdarlıq etdi
"Hökümət düşünürdü ki, iqtisadiyyat sadəcə soyuqlayıb..."
İqtisadçılar Prezidentin Davos mesajlarını təhlil edir
S-400 zenit-raket sistemi, arxiv şəkli

Rusiyanın S-400 sistemləri dörd ölkəni "ələ keçirdi": bəs sonra?

20
(Yenilənib 16:50 16.01.2021)
Əgər İran S-400 hava hücumundan müdafiə kompleksi əldə edərsə, ABŞ-ın Fars körfəzindəki təyyarə gəmiləri tamamilə yararsız oyuncaqlara çevriləcək

BAKI, 16 yanvar — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Rusiya istehsalı olan S-400 zenit raket komplekslərinin dinc yolla ekspansiyası Avrasiyanın yeni ölkələrini əhatə edir. Çin, Türkiyə, Hindistandan sonra Belarus Respublikası da hərbi hava və hava hücumundan müdafiə qüvvələrini "Triumf"larla yenidən silahlandırmağa hazırlaşır.

İraq, Qətər və Mərakeş (Afrika qitəsinin şimal-qərb hissəsi) də S-400 sistemlərini əldə etmək mərhələsindədir. S-400 zenit raket kompleksinin (ZRK) dünyada uğurlu inkişafının əsasında yaxın analoqlarının olmaması, misilsiz döyüş xüsusiyyətləri dayanır.

Yanvarın 14-də Belarus Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının komandanı, general-mayor İqor Qolub ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus "beşinci nəsil" F-22 və F35 döyüş təyyarələrinin döyüş qabiliyyətləri nəzərə alınmaqla xüsusi olaraq hazırlanmış hava hücumundan müdafiə bölmələrini ən son S-400 "Triumf" sistemləri ilə yenidən silahlandıracaqlarını elan etdi. NATO Avropaya yüzlərlə F-35 yerləşdirməyi planlaşdırır.

Bundan başqa, qoşunlar "Pantsir-S" ZRK-nın təkmilləşdirilməsi məqsədilə müqavilə öncəsi iş aparır. MI-35 çoxməqsədli hücum helikopterləri və Rusiya istehsalı olan SU-30SM qırıcılarının ikinci partiyası üçün müqavilələr imzalanıb.

Belarus qoşunları 2021-ci ildə yeni "Protivnik-Q" və "Vostok" radarlarını da qəbul edəcək. Bundan əvvəl Rusiya Federasiyasında istehsal olunan yeni "Sopka-2" üç koordinatlı marşrut əsaslı S zolaqlı radiolokasiya sistemi ölkənin hava məkanını qorumaq üçün (Baranoviçi rayonu ərazisində) döyüş tapşırığı alıb. Qərbin sanksiyaları və iqtisadi çətinliklər Rusiyanı Belarus ordusu üçün yeganə silah tədarükçüsünə çevirir.

Beləliklə, Belarus respublikasının səması istənilən təcavüzkar üçün aşılmaz qalaya dönür.

Nikbin dinamika

Rusiya ilə aktiv hərbi-texniki əməkdaşlıq yeddi MDB ölkəsi də daxil olmaqla, dünyanın əlli dövlətinin təhlükəsizliyini və suverenliyini gücləndirir. Xarici mütəxəssislər Rusiya Federasiyasında istehsal olunan döyüş təyyarələrini və hava hücumundan müdafiə sistemlərini ən təsirli müdafiə vasitəsi hesab edirlər.

Çin S-400 "Triumf" ZRK-nın ilk xarici müştərisi olub. S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərinin iki alay dəstinin tədarükü üzrə Rusiya-Çin müqaviləsi 2014-cü ilin noyabrında imzalanmışdı.

Bir dəstin tərkibinə - mobil komanda məntəqəsi, iki diviziya buraxılış qurğusu, radiolokasiya stansiyaları və iki növ 120-dən çox yeni zenit idarəolunan raketi daxildir.

"Triumf"dan ilk uğurlu atəş Çin mütəxəssisləri tərəfindən 2018-ci ilin dekabrında həyata keçirildi və təxminən 250 km məsafədə 3000 m/s sürətlə uçan ballistik hədəfi məhv etdi.

Çin S-400 sistemlərinin ikinci alay dəstini 2019-cu ilin dekabrında aldı. Rusiya "Triumf"larının Çində əsas üstünlükləri - 400 km-ə qədər hərəkət məsafəsinə sahib olması (dünyada heç bir "yer-hava" raket sistemi buna qadir deyil), düşmənin Radio Müşahidə və Nişan Alma təyyarələrini məhv etmək xüsusiyyəti (döyüş əməliyyatları zamanı hədəf təyinatlarını aradan qaldırmaq üçün) və uzaq məsafədən kəşfiyyat apara bilməsidir. S-400 sistemləri Çin Xalq Respublikası ətrafındakı periferik və mübahisəli sahələri etibarlı şəkildə idarə etməyə imkan verir.

Türkiyə isə Rusiya ilə 2017-ci ildə S-400 "Triumf" hava müdafiə sisteminin alınması barədə razılığa gəlib, müqavilənin dəyəri 2,5 milyard dollardır. Bu, ABŞ-Türkiyə münasibətlərində ciddi böhrana səbəb olub. Türkiyəni sanksiyalarla, eləcə də F-35 qırıcılarının istehsalı proqramından xaric etməklə hədələyən Vaşinqton Ankaradan tələb etdi ki, Rusiya ilə müqavilədən geri çəkilsin və Amerikanın "Patriot" komplekslərini alsın. Ankara ABŞ-ın ultimatum tələblərini yerinə yetirmədi və 2019-cu ilin yayında S-400 zenit-raket komplekslərinin dörd diviziyasını (birinci dəst) aldı.

Türkiyə ikinci dəsti də əldə etmək və beləliklə, ölkədəki mühüm obyektlərin qorunması üçün ən etibarlı və müasir hava hücumundan müdafiə sistemi yaratmaq niyyətindədir. Sınaqlar zamanı Ankara yaxınlığında yerləşdirilən S-400 sistemi 600 kilometr uzaqlıqdakı RLS-in əhatə dairəsinin sərhədində F-16 Fighting Falcon qırıcısını aşkarladı. Yəni, döyüş xəbərdarlığı rejimində hava hədəflərinin aşkarlanması və məhv edilməsi avtomatik rejimdə həyata keçirildikdə F-16 Fighting Falcon qırıcıları Ankaradan 400 kilometr məsafədə "Triumf" tərəfindən məhv edilə bilər.

Türkiyə ilə S-400 zenit raket sistemlərinin ikinci dəstinin (alayının) tədarükü ilə bağlı prinsipial razılıq 2020-ci ilin iyun ayında əldə edilib.

Hindistan isə 2018-ci ilin oktyabr ayında Rusiya ilə beş S-400 alay dəstinin çatdırılması üzrə 5,43 milyard dollarlıq bir müqavilə imzalayıb. Dehli ABŞ-ın çoxsaylı təzyiqlərinə baxmayaraq bu məsələdə qərarlıdır. "The Times of India" qəzetinin yazdığına görə, Rusiya "Triumf"ları Hindistanın qərb, şimal və şərq bölgələrində (Çin və Pakistanın təhdid spektri nəzərə alınaraq) yerləşdiriləcək və ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemində inqilab edəcək. S-400 zenit-raket kompleksinin istismarı və döyüş istifadəsini öyrənmək məqsədi ilə 100 hindistanlı mütəxəssisdən ibarət ilk qrup 2021-ci il yanvar ayının sonunadək Rusiyaya gələcək. Hindistanda "Triumf"ların ilk alay dəstinin 2021-ci ilin sonunda istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Rusiya S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərinin beş alay dəstinin hamısını 2025-ci ilə qədər bu ölkəyə çatdırmaq niyyətindədir.

"Triumf" perspektivləri

Hazırda Mərakeş, Qətər və İraqla "Triumf"ların alınması ilə bağlı danışıqlar aparılır. Bundan əvvəl isə Əlcəzair, Vyetnam, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı və ümumilikdə 12-dən çox ölkə Rusiyanın S-400 zenit-raket kompleksini almaqda maraqlı olduğunu bildirmişdi.

Xarici tələbat ixracat təklifini üstələyir (Rusiya Aerokosmik Qüvvələri yenidən silahlanmanın prioriteti olaraq qalır). Halbuki ABŞ-ın Düşmənlərinə Qarşı Mübarizə Qanununa (Prezident Donald Tramp tərəfindən 2017-ci ilin avqust ayında imzalanan) uyğun olaraq, bu dövlətlərə qarşı sanksiyalar tətbiq oluna bilər. Lakin dünyanın ən yaxşı uzaq mənzilli hava müdafiə sistemi olan S-400-ə gedən yolun qarşısını sanskiyalarla almaq mümkün deyil.

"Triumf" sistemləri dünyanı dəyişir. Məsələn, əgər İran S-400 hava hücumundan müdafiə kompleksi əldə edərsə, ABŞ-ın Fars körfəzindəki təyyarə gəmiləri tamamilə yararsız oyuncaqlara çevriləcək. Odur ki, Vaşinqtonun öz dünyagörüşü konsepsiyasını düzəltməsi və İranla "danışıq üslubu"nu bir daha gözdən keçirməsi qaçılmazdır. Çünki bu artıq İraqda baş verir.

ABŞ-ın İraqdakı səfirliyi və hərbi bazaları sistematik olaraq raket hücumlarına məruz qalır. Amerika zenit raket kompleksləri raket hücumlarının dəf edilməsinin öhdəsindən gələ bilmir. Bağdadın "yaşıl bölgəsində" partlayan mərmiləri ABŞ-ı diplomatik heyətin böyük hissəsini təxliyə etməyə və iraqlılardan Rusiyadan aldıqları "Pantsir-S" hava hücumundan müdafiə raket kompleksini kirayəyə götürməyə məcbur edib.

Gəlin yenidən S-400 zenit raket komplekslərinə qayıdaq. "Triumf"ların vacib üstünlükləri RLS-in hərtərəfli görmə qabiliyyəti və dörd növ raketdən istifadənin çevikliyidir (çoxsəviyyəli hava hücumundan müdafiənin formalaşması).

Müxtəlif tip raketlərin istifadəsi hipersəsli hədəfləri, döyüş təyyarələrini, pilotsuz təyyarələri, qanadlı, taktiki və ballistik raketləri mövcud olan bütün yüksəkliklərdə (5 m-dən 30 km-ə qədər) və məsafələrdə (2km-dən - 400 km-ya qədər) effektiv şəkildə məhv etməyə imkan verir.

"Triumf"un bir batareyası 72-yə qədər idarə olunan raketə sahib ola bilər və onlardan eyni vaxtda 4800 m/s-yə qədər sürətlə uçan 36 hədəfə atəş açmağa qadirdir. S-400 kompleksi müxtəlif növ hava hücum sistemlərini (S-300, "Pantsir"-S1, "Tor"-M1) özündə birləşdirə və hər cür radielektron müqavimət şəraitində fərqli mənzillərdəki hava müdafiə sistemlərini idarə edə bilər.

Yeri gəlmişkən, 2021-ci ildə rus qoşunları 200 km yüksəkliklərdə müharibəyə hazır olan inqilabi S-500 kompleksini əldə edəcək. Deməli, Rusiyanın hərbi-texniki sahədəki tərəfdaşlarının bu yeni  sistemi əldə etmək üçün növbəyə düzülmə vaxtı da gəlib çatıb.

20
Teqlər:
Rusiya, S-400 zenit-raket kompleksi
Rüşvət

Korrupsiya ilə mübarizə ardıcıl davam etməsə, əlavə problemlər yarana bilər - Ekspert rəyi

26
(Yenilənib 09:43 16.01.2021)
Əliməmməd Nuriyev: "Əgər gəlir deklarasiyaları təqdim olunsa, o zaman vəzifəli şəxslərin hansı yollarla varlanmasını izləmək mümkün olacaq"

Elvin Səlimov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 16 yanvar — Sputnik. "Azərxalça" ASC-nin İdarə heyətinin keçmiş sədri Vidadi Muradovdan sonra ləğv edilmiş Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçmiş rəhbəri Vüqar Səfərli korrupsiya ittihamları ilə həbs edilib. Baş Prokurorluğun mətbuata verdiyi açıqlamada hər iki şəxsin səlahiyyət hədlərini aşaraq külli miqdarda dövlət vəsaitini mənimsədiyi bildirilir. "Şəffaflıq Azərbaycan" Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin icraçı direktoru Əliməmməd Nuriyev Sputnik Azərbaycan-a müsahibəsində ölkədə korrupsiyaya qarşı mübarizənin hazırkı vəziyyətini şərh edib.

- Əliməmməd müəllim, il təzə başlayıb və artıq iki vəzifəli şəxs korrupsiya ittihamları ilə həbs olunublar. Dövlət şirkətlərində və onun nəzarətində olan digər strukturlarda korrupsiyaya şərait yaradan hansı amillərdir?

- Artıq korrupsiya ittihamları ilə həbslərin sayını itirmişəm. Bu məsələnin bir neçə tərəfi var ki, əvvəlcə onlara aydınlıq gətirilməlidir. Dövlət şirkətlərində idarəetmə prosesi tamam dəyişməlidir. Dövlət şirkətlərində və onun digər strukturlarında bütün səlahiyyətlərin bir şəxsin əlində cəmlənməsi effektiv nəzarətə imkan vermir. Ümumiyyətlə, gələcək dövrlərdə dövlət şirkətlərinin sayının azaldılması haqqında düşünmək lazımdır. Dövlət şirkətlərində aşkar edilən korrupsiya hallarının müxtəlif səbəbləri var. Korrupsiyaya şərait yaradan hallardan biri neopotizmin mövcudluğudur. Eyni zamanda, dövlət satınalmaları ilə bağlı proseslərin ciddi təftişinə ehtiyac duyulur. Belə satınalma prosesləri bir çox hallarda qanunpozuntuları ilə həyata keçirilir. Açıq tenderlərin keçirilməsinə imkan verilmir. Çox vaxt satınalmalarda həmin şəxslərin yaxın qohumlarına məxsus şirkətlər qalib olurlar.

- Həbs edilən şəxslər haqqında səsləndirilən ittihamlarda göstərilir ki, onlar bir neçə il ərzində rəhbərlik etdikləri strukturları korrupsiya mexanizmi ilə idarə ediblər. Korrupsiya hallarının baş verə bilməməsi üçün hansı tədbirlər görülməlidir?

- Əlbəttə, İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən bu istiqamətdə tədbirlər görülür. Amma ümumilikdə bu proses ictimai nəzarət tələb edir. Dövlət şirkətlərinin idarəetmə sisteminə ayrı-ayrı qurumların rəhbər vəzifəli şəxsləri cəlb olunurlar ki, bu da şəffaflığa mane olan səbəblərdən biridir. Mən hesab edirəm ki, media nümayəndələri, vətəndaş cəmiyyətinin üzvləri həmin idarə heyətlərinin müşahidə şuralarına cəlb edilməlidirlər. Hesabatlılığın və müstəqil monitorinq nəzarət sisteminin olmaması korrupsiyaya şərait yaradır. Bununla belə, korrupsiya ilə mübarizədə mühüm siyasi iradənin ortada olmasını görürük.

- Ümumiyyətlə, korrupsiya ilə mübarizə necə təşkil edilməldir?

- Vəzifəli şəxslər tərəfindən gəlir deklarasiyası təqdim edilmir. Bununla bağlı məsələlər tamam sükunət halındadır. Əgər gəlir deklarasiyaları təqdim olunsa, o zaman vəzifəli şəxslərin hansı yollarla varlanmasını izləmək mümkün olacaq. Maliyyə və əmlak amnistiyaları ilə bağlı uzun müddətdir müzakirələr aparılır. Bu qərarın verilməsi maliyyə sektoruna əlavə vəsaitlərin daxil olmasına imkan yarada bilər. Dövlətimiz Vətən müharibəsindəki qələbədən sonra böyük quruculuq işlərinə başlayıb. Həmin işlərin həyata keçirilməsi üçün böyük maliyyə vəsaitlərinə ehtiyac var. Ona görə də korrupsiya ilə mübarizəni ardıcıl davam etdirməsək, bu əlavə problemlərə gətirib çıxara bilər.

26
Teledərs, arxiv mşəkli

Müharibə bitib, problem isə həll olunmayıb - heç pulsuz paket köməyə çatmır

4
(Yenilənib 18:51 16.01.2021)
Cəbhəyanı zonalarda müəllim və şagirdlər üçün pulsuz mobil internet paketləri təqdim olunsa da, onlayn təhsilə qoşulmada problem hələ də qalmaqdadır

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 16 yanvar — Sputnik. Azərbaycanda koronavirus pandemiyasına görə ötən ilin mart ayından etibarən ənənəvi təhsil onlayn təhsillə əvəzlənsə də, sentyabr ayında Ermənistan-Azərbaycan arasında başlayan müharibə səbəbindən cəbhəboyu zonalarda məsafədən təhsildə ciddi problemlər yaranıb. Həmin dövrdə cəbhə bölgəsində 1200-dən çox məktəb fəaliyyətini dayandırmışdı. Müəllim və şagirdlər müxtəlif yerlərə yerləşdirildiyindən onlayn təhsilə qoşulmaq imkanını da itirmişdilər. Sputnik Azərbaycan müharibə dövründə cəbhə zonası hesab olunan ərazilərdə şagirdlərin təhsil imkanlarının bərpa edilib-edilmədiyini araşdırıb.

© AR Ministry of Education

Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı qəsəbə sakini Şahəddin Hüseynov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, müharibə dövründə qəsəbə artilleriya atəşinə tutulduğundan sakinlər ətraf rayon və qəsəbələrə köçmək məcburiyyətində qalıblar. Həmin dövrdə onların övladları tamamilə təhsildən kənar qalıblar. Çünki yerləşdirildikləri ərazilərdə bütün müəllim və şagirdlərin internetə çıxışı mümkün olmayıb. Ş.Hüseynov bu günlərdə övladlarının onlayn dərslərə qoşula bildiyini söyləyir. Onun sözlərinə görə, bu isə bütün şagirdləri əhatə etmir. Evləri dağıdılan sakinlər hələ də müxtəlif ərazilərdə yaşadığından onların övladları onlayn dərslərə qoşula bilmirlər.

Problemin qaldığını müharibə dövründə cəbhəyanı ərazi hesab olunan rayonların təhsil şöbəsindən də təsdiqləyirlər. Ağdam Rayon Təhsil şöbəsinin müdiri Mətanət Misirxanova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, hər gün distant təhsilə qoşulan şagirdlərin siyahısı hazırlanır. O bildirir ki, Ağdam rayonu üzrə təxminən 56 faizə yaxın şagird onlayn təhsilə cəlb olunub: "Müharibədən sonra müəllimlərlə şagirdlər arasında artıq bir vasitə var. Amma müəyyən qisim şagird hələ də təhsildən, müəllim təmasından kənardadır. Bunlar Ağdam rayonu ərazisindəki Səfərli, Alıbəyli, Ayaqqərvənd qəsəbələrinin şagirdləridir.

Burada yaşayan şagirdlərlə təmas qurmaq mümkün deyil. Çünki bu ərazilərdə telefon xətti yoxdur. Mobil internetdən istifadə etməyə isə maddi baxımdan imkanları çatmır. Amma biz həmin qəsəbələrdə yaşayan şagirdlərlə daima əlaqə qururuq. Məktəb direktorları və sinif rəhbərləri şagirdləri teledərslərə yönəldirlər ki, onlar teledərsləri izləsinlər. Bununla belə, biz nəzərdə tutmuşuq ki, məktəblər açıldıqdan sonra onlayn dərslərə qoşula bilməyən şagirdlər üçün həmin dərslər sıxlaşdırılmış formada keçirilsin. Bunun üçün də əlavə dərs və məşğələ cədvəlləri hazırlanır".

Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın Sədr müavini Nadir İsrafilov da problemin olduğunu təsdiqləyir. O bildirir ki, koronavirus pandemiyası Azərbaycanda ənənəvi təhsilin dayandırılmasına əsas səbəbdir. Amma sentyabr ayında müharibənin başlanması cəbhəboyu ərazilərdə təhlükəsizlik baxımından şagirdlərin onlayn təhsildən də kənarda qalmasına səbəb olub: "Düzdür, bəzi ərazilərdə insanlar evlərinə qayıdıblar, həyat öz axarına düşüb. Şagirdlərlə müəllimlər arasında onlayn əlaqəni qurmaq mümkün olub. Amma müharibə zamanı dinc sakinlərin hədəfə alınması cəbhəyanı zonalarda evlərin və infrastrukturun dağılmasına səbəb oldu. Dağılan evlər bərpa olunmayana qədər o insanların evlərinə qayıtması mümkün deyil. Bu səbəbdən də cəbhə zonasında hələ də onlayn təhsildən kənarda qalan şagirdlər var. Bu zonalarda müəllim və şagirdlər üçün pulsuz mobil internet paketləri təqdim olunsa da, onlayn təhsilə qoşulmada problem hələ də qalmaqdadır. Amma bizim üçün əsas olan insanların təhlükəsizliyi və sağlamlığıdır. Azərbaycanın qazandığı qələbə sayəsində biz bu problemlərin də öhdəsindən gələcəyik".

N.İsrafilov işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə də təhsilin təşkili üçün Təhsil Nazirliyinə təkliflər verildiyini bildirib.

Təhsil Nazirliyindən isə Sputnik Azərbaycan-ın sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, cəbhəyanı bölgələrdə yaşayan şagirdlərin distant dərslərdə iştirakı tədricən genişlənir: "Bununla yanaşı, həmin şagirdlərin artıq rahat şəkildə teledərslərdən yararlanmaq imkanı da var".

Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyindən isə bildirdilər ki, müharibə dövründə telefon rabitəsinə zərər dəyən ərazilərdə bərpa işləri, demək olar ki, başa çatdırılıb. Telefon xətti olmayan ərazilərə isə telefon xətlərinin çəkilməsi işi mütəmadi olaraq davam etdirilir. 

4
Teqlər:
dərs, onlayn, internet, cəbhəyanı bölgələr, təhsil