Ahmet Kasım

"Sanksiyaların qalxması İranı bölgədə daha da aqressivləşdirəcək"

37
(Yenilənib 14:24 19.01.2016)
Türkiyəli politoloq: "İranın artan gücünün Türkiyə üçün problemə çevrilməməsi Ankaranın siyasətindən asılı olacaq. Şübhəsiz ki, İran bundan sonra bölgədə daha cəsur davranacaq"

BAKI, 19 yan — Sputnik. İranın nüvə proqramı ilə bağlı Qərb ölkələri və rəsmi Tehran arasında aparılan müzakirələr nəticə verdi və İran üzərindəki beynəlxalq sanksiyalar aradan qalxdı. Beləcə, Avropa Birliyinin İrandan neft alması üzərindəki maneələr həll edilmiş oldu.

Sanksiyaların ləğvindən sonra İranın sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoyacağı gözlənilir. İri xarici şirkətlərin bu ölkəyə sərmayə qoymaq üçün növbəyə durması bunu deməyə əsas verir.

Bu proses sözsüz ki, tarix boyu bölgədə İranın rəqibi olan Türkiyəyə təsirsiz ötüşməyəcək. Baxmayaraq ki, türk rəsmiləri sanksiyaların ləğvindən məmnun olduqlarını açıqlayıblar.

Analitiklər, İranın dünya bazarına neft çıxarmaqla birlikdə ciddi gəlir əldə edəcəyini, bir sözlə Yaxın Şərqdə söz sahibi olmağa çalışacağını söyləyirlər. Bu da bölgədə türk-iran rəqabətini daha da artırmış olacaq.

Bu prosesin Türkiyənin İranla olan əlaqələrinə necə təsir edəcəyi ilə bağlı suala gəlincə, bu barədə ilk açıqlamanı Türkiyənin baş naziri Əhməd Davudoğlu verib. "Sanksiyaların qalxması ilə birlikdə Türkiyə-İran ticari əlaqələrinin daha da sürətlənəcəyinə inanıram", —deyə Davudoğlu bildirib.

Sputnik Timeturk-ə istinadən xəbər verir ki, Türk-İran Biznes Şurası İdarə Heyətinin rəhbəri Bilgin Akgül, iki ölkə arasındakı ticarət həcminin yaxın illərdə 30 milyard dollara qalxacağını gözlədiklərini qeyd edib: "Qərbin təzyiqlərinə baxmayaraq Türkiyə embarqo müddətində İranın yanında dayandı. 200-ə yaxın türk firması İrana sərmayə qoydu. Neft-kimya sənayesindən ev tekstilinə, avtomobil sənayesindən qida maşınlarına, mebelə qədər çox fərqli sahələrdə investisiyalar oldu".

"İndi embarqoların qalxmasıyla bu gedişat daha da sürətlənəcək və iki ölkə arasındakı xarici ticarət həcmi bir neçə il içində 30 milyard dolları rahatlıqla tapacaq", —deyə Akgül bildirib.

Bundan başqa səhiyyə və xidmət sektorlarında da qarşılıqlı əlaqələrin güclənə biləcəyini deyən Akgül, inşaat sektoru, sərbəst bölgə, ya da otel administratorluğu kimi sahələrdə də Türkiyə firmalarına rollar düşə biləcəyini vurğulayıb.

Qeyd edək ki, İran ilə Türkiyə arasında hazırki ticarət dövriyyəsi 15 milyard dollar həcmindədir. 

Sanksiyaların qalxması ticari canlanma ilə yanaşı bir sıra qayğıları da artırıb. İstanbulda fəaliyyət göstərən Xarici Siyasət Araşdırmalar Mərkəzinin (XSAM) rəhbəri Ahmet Kasım (Əhməd Qasım), iqtisadiyyatı güclənən İranın bölgədə güclü oyunçuya çevriləcəyini deyib.

"İranın artan gücünün Türkiyə üçün problemə çevrilməməsi Ankaranın siyasətindən asılı olacaq. Şübhəsiz ki, İran bundan sonra bölgədə daha cəsur davranacaq", —deyə analitik qeyd edib.

Onun fikrincə, bundan sonra İranın Suriyada, Yəməndə, Körfəz bölgəsində daha aqressiv davranışlarının şahidi ola bilərik: "Tehran sahib olduğu bütün imkanlardan yararlanaraq Qərblə əlaqələrini daha da sağlamlaşdırmağa çalışacaq. Və bütün bu əlaqələr İranın Qərbin gözündə çəkisini artırmış olacaq".

37
Teqlər:
Avropa Birliyi, İran, Rusiya, Yaxın Şərq, Türkiyə, ABŞ
Əlaqədar
ABŞ-dan ikibaşlı İran açıqlaması
Vyanada İran-Qərb görüşü keçiriləcək
Kerri: İrandakı “Ərak” nüvə reaktorunun işi dayandırılıb
Ərdoğan çıxışını terrorla başladı, Rusiya və İrana ismarıcla bitirdi
İran-Səudiyyə gərginliyi müzakirəyə çıxarıldı
Qaz anbarı, arxiv şəkli

Arktikadakı qaz ehtiyatları: Rusiya ABŞ-ı Avropadan vurub çıxarmağa hazırlaşır

11
(Yenilənib 00:44 18.05.2021)
"Artıq bunu qəbul etməyin vaxtı çatıb ki, Rusiya bu seqmentdə iri oyunçuya çevrilmək niyyətindədir".

BAKI, 18 may — Sputnik, Natalya Dembinskaya. ABŞ-ın sıxılmış qaz ixracı rekord vurur. Lakin bu hay-küylü vəziyyət çox çəkməyəcək. Vaşinqtonda "Şimal axını - 2" layihəsi işə düşdükdən sonra Avropaya ucuz Rusiya qazının sel kimi axacağından narahatdırlar. Bundan əlavə, yaxın bir neçə il ərzində Moskva sıxılmış təbii qaz bazarında sıçrayış edə bilər. İrimiqyaslı milli layihələr buna şərait yaradacaq. Müşahidəçilər gələcəkdə Rusiyanın ABŞ-ı Avropa bazarından sıxışdırıb çıxaracağını istisna etmirlər. Daha ətraflı - RİA Novosti-nin materialında.

Qətər Asiyanı əldən verməyəcək

ABŞ Energetika Nazirliyinin yaydığı məlumata görə, mart ayında amerikalılar hər gün orta hesabla xaricə 10,5 milyard kubfut sıxılmış qaz göndəriblər. Aprel ayında isə bu rəqəm 9,2 milyard kubmetr olub, lakin hətta bu rəqəm belə baharın əvvəli üçün mütləq maksimum təşkil edir.

Məlumatda deyilir ki, ötən il və cari ilin yanvarında ABŞ-dan sıxılmış təbii qaz ixracının böyük hissəsi Asiya ölkələrinin payına düşüb. Lakin fevral və mart aylarında artıq ixracın yarısını Avropa götürüb. Məsələ bundadır ki, orada spot qiymətləri Asiyadakı qiymətlər səviyyəsinə çatıb.

"May ayına gəldikdə isə, biz ixracın 8,6 milyard kubfuta düşəcəyini, daha sonra isə Avropa və Asiya ölkələrində pik tələbatın ödənilməsi üçün 9 milyardlıq həddi keçəcəyini gözləyirik", - deyə nazirliyin məlumatında deyilir.

Beynəlxalq Energetika Agentliyinin (BEA) ekspertləri hesab edirlər ki, 2024-cü ilə qədər amerikalılar bu seqmentdə liderə çevrilə bilərlər. BEA hesablamalarına görə, ABŞ, Avstraliya və Rusiyada məcmu sıxılmış qaz tədarükü dünya sızılmış təbii qaz ixracı artımının 90%-ni təmin edəcək. Ümumiyyətlə isə liderlik barədə mübahisə də etmək olar.

Çətin ki, bazarda iri oyunçulardan olan Qətər ABŞ-ın Asiya bazarını ələ keçirməsinə imkan versin. Belə ki, adı çəkilən yaxın Şərq ölkəsi 2020-ci ildə 77,6 milyon ton sıxılmış qaz ixrac edib ki, bu da ümumi sıxılmış qaz tədarükünün 26,5%-dir. 2024-cü ildə isə bu cırtdan monarxiyanın Fars körfəzi sahillərində qaz hasilatı həcmi demək olar ki, iki dəfə arta bilər. Fevral ayında Dohada Şimal yatağının Şərq hissəsinin işlənməsi barədə yekun investisiya qərarı qəbul edilib.

Bu siyahıda Avstraliya da 26%-lə Qətərin ardınca gəlir. Üçüncü və dördüncü yerləri ABŞ (14,7%) və Rusiya (10%) tuturlar. Özü də, 2019-cu ildə Rusiya Avropa və Asiyaya ABŞ-dan çox sıxılmış qaz ixrac edib. Yaxın illərdə rəqabətin güclənəcəyi gözlənilir və bu yarışdan Moskvanın qalib çıxmaq üçün xeyli şansı var. Məsələ Arktikada olan külli miqdarda qaz ehtiyatlarından gedir.

Prioritet Arktikadır

Şimal Buzlu okeanının neft və qaz ehtiyatlarının planlı şəkildə mənimsənilməsi artıq on beş ildir ki, Rusiya hakimiyyətinin qarşısında duran prioritet məsələdir. Mart ayında Nazirlər Kabineti sıxılmış təbii qaz istehsalına dair uzunmüddətli proqramı təsdiq edib. Planın məqsədi qaz mənbələrinin şaxələndirilməsi, ilk növbədə Arktika və Uzaq Şərq şelflərinin fəal şəkildə istifadəsidir. Beləliklə sıxılmış qaz hasilatının qarşıdakı on beş il ərzində üç dəfə artacağı planlaşdırılır.

Neft və qaz sahəsində təhlillərdə ixtisaslaşan "OilPrice" məcmuəsinin qənaətinə görə, əgər ABŞ şist hasilatı hesabına ən iri ixracatçılardan birinə çevrilibsə, Rusiyaya bu işdə Arktika kömək edəcək. Belə ki, bu bölgənin qaz ehtiyatları çox böyükdür — 35,7 milyard kub metr qaz və 2,3 milyard ton neft və kondensat.

"Novateka", "Yamal STQ" və "Arktik STQ -2" layihələri diqqət mərkəzindədir. Dəyəri 21 milyard dollar olan "Yamal STQ" 2023-cü ildə işə düşəcək ki, 2026-cı ildə tam gücü ilə işləyərək hasilatı ildə 20 milyon ton həcminə çatdırsın.

Cari ilin mart ayının sonuna qədər layihə təqribən 39% maliyyələşdirilib. Cari ildə layihəyə ümumilikdə daha 6 milyard vəsait yatırılacaq ki, bu da ötən ilkindən iki dəfə çoxdur. Layihənin investorları arasında Fransanın "Total" şirkəti, Çinin "CNPC" və "CNOOC" neft-qaz korporasiyaları, Yaponiyanın "Mitsui & Co" və "JOGMEC" konsorsiumu var.

"Arktik STQ -2" layihəsi isə hərəsinin istehsal gücü ildə 6,6 milyon ton olacaq üç sıxılmış qaz istehsalı xəttinin inşasını nəzərdə tutur. Bu layihə həmçinin 1,6 milyon ton sabit qaz kondensatının istehsalını da nəzərdə tutur. Layihənin resurs bazası Yamal-Nenetsk muxtar dairəsindəki Qıdansk yarımadasında yerləşən Utrenni yatağıdır. İlk xəttin işə düşməsi 2023-cü ildə, ikincinin 2024-cü ildə, üçüncünün isə 2026-cı ildə nəzərdə tutulub.

"OilPrice" qeyd edir ki, yataqlar uğurla işləndiyi təqdirdə "Novatek" bazara ildə 100 milyon ton sıxılmış qaz təklif edəcək. Bu həcmə şirkət 2030-cu ildən sonra gəlib çatacaq. Özü də çıxarılan ehtiyatların maya dəyəri də çox aşağı olacaq. Rusiya Energetika Nazirliyinin rəhbəri Aleksandr Novakın qənaətinə görə, ölkədə 2025-ci ildə 68 milyon tondan artıq sıxılmış təbii qaz istehsal oluna bilər və bununla da dünya bazarında payını 25%-ə çatdıra bilər.

Güclü zərbə

"OilPrice" analitikləri hesab edirlər ki, Rusiya ABŞ-ın Avropadakı mövqelərinə ciddi zərbə vurmaq niyyətindədir və rəqibini buradan vurub çıxarmağa qadirdir. Moskva iki cəbhədə hücuma keçəcək: avropalılar üçün təkcə Rusiyanın boru kəməri ilə nəql olunan qazı deyil, həmçinin sıxılmış təbii qazı da sərfəlidir.

"Avropa İttifaqı üçün Rusiya qazı iki səbəbdən daha cazibədardır: nəqli ABŞ qazından az vaxt aparır və ucuz başa gəlir. Litva əbəs yerə qazı bizdən almır. Onların sadəcə başqa yolu yoxdur. Birincisi, Norveçin başqa müştəriləri də var. İkincisi də, sıxılmış qazı okeanın o tayından daşıyıb gətirmək baha başa gəlir", - deyə müstəqil sənaye eksperti Leonid Xazanov bildirir.

Obyektiv risklər

"Artıq bunu qəbul etməyin vaxtı çatıb ki, Rusiya bu seqmentdə iri oyunçuya çevrilmək niyyətindədir", — deyə Oksford Energetik Tədqiqatlar İnstitutunun hesabatında deyilir.

Lakin eyni zamanda ekspertləri belə bir sual da düşündürür: Rusiyanın sıxılmış təbii qazı elə onun boru xətti ilə nəql olunan qazına rəqabət təşkil etməyəcək ki?

"Kreml praktiki yanaşmaya üstünlük verərək sıxılmış təbii qaz sektorunun tez inkişaf etdirilməsini prioritetə yüksəldib", deyə hesabatda deyilir.

Lakin ekspertlər belə bir nəticəyə gəlirlər ki, Rusiyanın sıxılmış təbii qaz ixracı kifayət qədər şaxələndirilib. Belə ki, ixracın böyük hissəsi Asiya-Sakit okean regionuna, əhəmiyyətli hissəsi isə "bir qayda olaraq boru xətti ilə qazın çatdırılmadığı" Avropa ölkələrinin payına düşür.

Eləcə də oxuyun:

* ABŞ-dan OPEC-ə qarşı sərt addım - Neft bazarını nə gözləyir?

Milyardlarla avronun dəfni: Merkelin gedişi çox şeyi dəyişə bilər

Amerikalıların benzinə pulları çatmır: günahkar ruslardır

11
Teqlər:
ABŞ, Avropa, Asiya, Qətər, Rusiya, Antarktika, qaz
ABŞ prezidneti Co Bayden, arxiv şəkli

Baydenin kibertəhlükəsizliyə dair bəyanatının təhlükəli tərəfi

12
(Yenilənib 21:10 15.05.2021)
Rusiya tərəfi ABŞ-ı onlara görə danışıqlara dəvət edirdi, Birləşmiş Ştatlar isə eyni tərzdə qətiyyətlə bu məsələni danışıq predmetinə çevirməkdən imtina edirdilər.

BAKI, 15 may - Sputnik. ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiya ilə kibercinayətkarlarla mübarizə möbzusunda “birbaşa ünsiyyət” barədə bəyan edib. Politoloq Aleksey Zudin Sputnik radiosunun efirində bu bəyanatın niyə xüsusi diqqətə layiq olduğunu izah edib.

Amerika lideri Cozef Bayden, Ağ Evdə çıxış edərkən, Rusiya hökumətinin ABŞ iri boru kəmərləri operatoru olan Colonial Pipeline-a hücumdə əli olmadığını bildirib. Lakin onun fikrincə, hakerlər Rusiya ərazisində ola bilərlər.

"Biz hesab etmirik ki, Rusiya hökuməti hücumda iştirak edib, amma bizim hücumu həyata keçirən cinayətkarların Rusiyada yaşadığını fikirləşmək üçün əsaslı səbəblərimiz var. Bu oradan, Rusiyadan gəlib. Biz xərac tələb edən şəbəkələrə qarşı görülməli olan tədbirlərə dair Rusiya ilə birbaşa ünsiyyətdəyik və onları fəaliyyət göstərmək imkanlarından məhrum etmək üzərində işləyirik", – Bayden deyib.

Colonial Pipeline ilkin məlumata görə, DarkSide haker qrupunun pul tələb edən proqramının qurbanı olub. Hakerlərin hərəkətləri boru kəmərinin sıradan çıxmasına və ABŞ-da benzinin topdansatış qiymətlərinin artmasına səbəb olub.

Boru kəməri yenidən işə salınıb.

Sputnik radiosunun efirində politoloq, MBMDİ müqayisəli politologiya kafedrasının baş müəllimi Aleksey Zudin diqqəti Baydenin Rusiya ilə kibertəhlükəsizlik məsələlərini müzakirə etmək niyyətində olmasına yönəldib.

"Bu məhz o məsələlərdir ki, Rusiya tərəfi ABŞ-ı onlara görə danışıqlara dəvət edirdi, Birləşmiş Ştatlar isə eyni tərzdə qətiyyətlə bu məsələni danışıq predmetinə çevirməkdən imtina edirdilər. Bu məqam mənə xüsusilə vacib görünür, daha əvvəl mən bu tipli təkliflərin olması (ABŞ tərəfindən) barədə heç nə eşitməmişəm", ‒ Aleksey Zudin deyib.

Onun sözlərinə görə, bu məsələdə Rusiya mövqeyinin uğurunu görmək olar.

"Vacib odur ki, ilk dəfə olaraq əvvəllər Birləşmiş Ştatların davamlı olaraq qaçdıqları kibertəhlükəsizlik üzrə danışıqlar mövzusu səslənib. Və bu məqamda çoxdandır belə danışıqları təklif edən Rusiyanın qətiyyətli mövqeyinin uğurunu grmək olar", ‒ politoloq hesab edir.

12
Ləki-Qəbələ dəmiryolu ilə hərəkət edəcək Stadler qatarı

Ləki-Qəbələ dəmir yolu istifadəyə hazırdır

0
İlk sərnişinləri jurnalistlər olan dəmir yolu xəttində İsveçrənin "Stadler Rail Group" şirkətinin istehsalı olan dördvaqonlu ikimərtəbəli sürət qatarından istifadə olunacaq. Qatar standart, biznes və birinci sinif vaqonlardan ibarətdir.

BAKI, 18 may — Sputnik, Zülfiyyə Quluyeva. Artıq Ləkidən Qəbələyə qatarla getmək mümkün olacaq. Bu gün qatarla media tur təşkil olunub. Beləliklə, sözügedən qatarın ilk sərnişinləri jurnalistlər olub.

"Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin Mətbuat katibliyi şöbəsindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, Ləki–Qəbələ birxətli dəmir yolunun tikinti işlərinə 2018-ci ildə başlanılıb. Dəmir yolu xəttinin uzunluğu ox üzrə 42.3 km, yan yollarla birlikdə isə 44.5 km təşkil edir. Ləki – Qəbələ birxətli dəmir yolu xətti çətin dağlıq relyefdə layihələndirildiyinə görə torpaq yatağı yüksək qazma (90m) və tökmələrdən (12m) keçir. Ümumilikdə layihə üzrə 122 ədəd (o cümlədən 7 körpü, 1 yolötürücü, 6 avtomobil alt keçidi, 2 heyvan keçidi və 106 suötürücü boru) süni mühəndis qurğusu, Ağdaş dəmir yolu dayanacağı, Qəbələ dəmir yolu stansiyası, Qəbələ dartı yarımstansiyasının tikintisi və Hacıalı yarımstansiyasının təmir işləri aparılıb.

Bakıdan Qəbələyədək dəmir yolu xətti 311 km, qatarın yolda olma müddəti 3 saat 20 dəqiqə təşkil edir. Dəmir yolu xəttində İsveçrənin "Stadler Rail Group" şirkətinin istehsalı olan dördvaqonlu ikimərtəbəli sürət qatarından istifadə olunacaq. Qatar standart, biznes və birinci sinif vaqonlardan ibarətdir. Vaqonlardakı yerlərin ümumi sayı 363-dür, bunlardan 293-ü standart, 61-i biznes, 9-u isə birinci sinif yerlərdir.

Yağış sularının kənarlaşdırılması və torpaq yatağının dayanıqlığını təmin etmək məqsədilə 16855 paqon metr beton qanov, 430 paqon metr drenaj xətti və 277 paqon metr istinad divarının tikintisi tamamlanıb. Dəmir yoluna paralel olaraq layihə üzrə 10kV-luq sərbəst yan qidalandırıcı elektirik verilişi xətti və kontakt şəbəkəsi quraşdırılıb. Həmçinin rabitə və işarəvermə işləri istismara hazır vəziyyətə gətirilib. Sürətli qatarın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün dəmir yolunun təhkim zolağı boyunca 84600 paqon metr metal hasar quraşdırılıb.

0