Politoloq Elman Nəsirov

"Bir səhv addım bəşəriyyəti qlobal müharibəyə sürükləyə bilər"

325
(Yenilənib 15:19 02.01.2016)
Elman Nəsirov: "Türkiyə yeganə Qərb dövləti idi ki, Rusiyaya qarşı Qərbin sanksiyalarına qoşulmadı, əksinə..."

BAKI, 2 yan-Sputnik. Yaxın Şərqdə yaşanan silahlı toqquşmalar, supergüclərin region uğrunda güclənən rəqabəti, təhlükəli proseslərin Cənubi Qafqaza, xüsusilə Azərbaycana təsiri mövzusunda Sputnik-in suallarının millət vəkili, politoloq Elman Nəsirov cavablandırır:

- Yaxın Şərqdə yaşanan gərginlik səngimək bilmir. Proseslər regionun xəritəsinin dəyişməsinə apara bilərmi?

— Təsadüfi deyil ki, Yaxın Şərqi çox zaman barıt çəlləyi hesab edirlər və bu gün həmin çəlləyin partlaması ehtimalı kifayət qədər artıb. İndiki zamanda Yaxın Şərqdə proseslərin gedişatı onu göstərir ki, böyük, fövqəl dövlətlər arasında münasibətlər məhz Yaxın Şərq böhranı kontekstində getdikcə dərinləşməkdədir. Xüsusilə də Suriya böhranı kontekstində Rusiya ilə ABŞ və müttəfiqlərin münasibətləri heç zaman olmayan səviyyədə korlanıb. Bu reallıqlar fonunda Rusiya ilə Türkiyə arasında təyyarə insidentindən sonra artıq gərginlik növbəti fazaya keçib. Faktiki olaraq söhbət Rusiya ilə NATO ölkəsi olan Türkiyə arasındakı münasibətlərin pozulmasından gedir və tərəflərin də bu məsələdə kompromisə gəlmək və bu böhrandan dinc yolla çıxmaq istəyi hələ ki, bəyanatlarda səslənsə də, amma real məzmun kəsb etmir. Yəni, reallıqda biz böhranın səngiməsinin şahidi olmuruq.

Belə olan vəziyyətdə heş şübhəsiz ki, bu reallıqlar fonunda Səudiyyə Ərəbistanının yeni təklifi, yəni beynəlxalq terrorizmə qarşı müsəlman dövlətlərinin koalisiya yaratmaq məsələsi artıq Yaxın Şərq böhranına yeni nüanslar əlavə etməkdədir. Çünki, müsəlman ölkələrinin bu məsələdə hər birinin birmənalı şəkildə iştirakı sual altındadır. Xüsusilə də İranın həmin koalisiyada yer almaması reallığı hesab edirəm ki, fərqli mənzərəni ortalığa çıxarır. Bu koalisiyanın həm də Suriyaya qarşı, Bəşər Əsəd rejiminə qarşı istifadə ediləcəyi haqqında bir çox xarici kütləvi informasiya vasitələrində, eyni zamanda Rusiya KİV-lərində məlumatlar yayılır. Həm də qeyd olunur ki, təminat yoxdur ki, doğurdan da həmin koalisiya Bəşər Əsədə, onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasına qarşı mübarizə aparmayacaq. Belə-belə suallar var və onlara cavab da yoxdur. Bütün bunlar hamısı ondan xəbər verir ki, gərginlik artım tempi ilə yüksəlməkdədir.

- Qeyd olunan təhlükəli proseslərin Cənubi Qafqaza təsiri nə qədərdir?

— Bütün bunlar, təbii ki, bizim regionumuza da təsirsiz qalmır. Cənubi Qafqaz Yaxın Şərq regionu ilə qonşu regiondur. Rusiya da bu regiona qonşu dövlətdir. Rusiyanın da Yaxın Şərq proseslərində əsas oyunçularından biri olduğu və Qərb ilə qarşıdurma tərəfinin olduğu reallığı məlumdur. Nəzərə alsaq ki, bütün bu gərginliklər əslində Cənubi Qafqaz regionunun qonşuluğunda baş verir, o zaman hesab edirəm, kifayət qədər həyəcanlı situasiya yaranır. Ona görə də indiki vəziyyətdə böyük dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar bu reallıqda kompromisə gəlmək meyllərini artırmalıdır. Çünki, bu gün dövlətlər arasında etimadsızlıq böhranı hökm sürməkdədir. Dövlətlərin bir-birinə etimad çəkisi azalıb və bu reallıqda beynəlxalq hüququn işləməməsi heç zaman olmadığı qədər aydın şəkildə özünü göstərir. Bu çox təhlükəli tendensiyadır. Nəzərə alaq ki, ABŞ ilə Rusiya arasında təhlükəsizliyə xidmət edən, hələ "soyuq müharibə" dövründə və ondan sonrakı dövrlərdə imzalanmış bütün sənədlər öz fəaliyyətini sanki dondurmuş vəziyyətə salıb. Yəni, təhlükəsizlik sferası heç bir sənəddə işləmir. Bu, dünyamızı olduqca təhlükəli edir. Çünki, iki nəhəng nüvə dövlətindən söhbət gedir. Bu reallıqlar var. Ona görə də Yaxın Şərqdə yaranmış indiki böhrana və keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçmiş bu böhrana münasibətdə son dərəcə ehtiyatlı, kompromisə meylli davranış tərzi olmalıdır. Söhbət böyük ölkələrdən, regionda çox ciddi maraqları cəmləşən dövlətlərdən gedir. Bunun əksi olarsa, dünyanın siyasi xəritəsində dəyişikliklər baş verə bilər və nəticə etibarilə indiki məqamda lokal münaqişə kimi görünən Yaxın Şərq böhranı qlobal bir alova çevrilə bilər. Tarixi və çox məsuliyyətli bir dövr yaşayırıq. Bu vəziyyətdə hər bir səhv addım bəşəriyyəti qlobal müharibəyə sürükləyə bilər.

- Azərbaycan hazırki Moskva-Ankara qarşıdurmasında tutduğu mövqeyində hansısa dəyişikliklər edə bilərmi, yaxud etməlidirmi?

— Azərbaycanın Moskva-Ankara ziddiyyətləri fonunda tutduğu mövqe tamamilə düzgün, doğru mövqedir. Bu mövqeyi Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ortaya qoyub. Mövqeyin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycanın Rusiya ilə bütün sferalarda çox sıx münasibətləri var və Rusiya Azərbaycan üçün strateji tərəfdaş dövlətdir. Eyni zamanda. Azərbaycan Türkiyə ilə strateji müttəfiqdir, qardaş, dost dövlətdir. Belə olan vəziyyətdə Rusiya ilə Türkiyənin özü də əslində strateji tərəfdaşlar kimi çıxış edirdilər. Təyyarə insidentinə qədər iki dövlətin ticarət dövriyyəsi 40 milyard dolları ötüb keçmişdi və bunun 100 milyard dollara çatdırılması haqqında razılaşma da əldə edilmişdi. Yəni, tərəflər strateji tərəfdaş kimi davranırdılar. Amma bir hadisə bütün vəziyyəti kökündən dəyişdi. Belə olan vəziyyətdə Azərbaycan dövlətinin mövqeyi bundan ibarətdir ki, bu iki dövlət arasında vasitəçi ola bilər. Bir-biri ilə çoxtərəfli formatda sıx əlaqələri olan, lakin son zamanlar bu əlaqələrin pozulmuş olduğu iki ölkə arasında barışığın əldə edilməsi üçün öz vasitəçilik təklifini irəli sürə bilər. Nəticə etibarilə əvvəlki vəziyyətə qayıdış mümkün ola bilər və Azərbaycan dövlətinin mövqeyi də bundan ibarətdir.

Ölkəmizin bu mövqeyi prinsip etibarilə həm Rusiya, həm Türkiyə üçün sərfəlidir. Çünki, onlar indiki reallıqda qarşıdurma tərəfləridir. Birinin digərinə qarşı daha böyük addım atması qarşı tərəfdən bu zəiflik əlaməti kimi dəyərləndirilə bilir. Təəssüf ki, bir çox kütləvi informasiya vasitələri bu məzmunu daha çox qabardır və kim bir-birinə qarşı addım atsa, barışıq naminə onu zəif tərəf kimi təqdim edirlər. Bütün bunlar olmasın deyə, Azərbaycan dövləti Türkiyə və Rusiya arasında münasibətlərin bərpası ilə bağlı öz vasitəçilik missiyasını ortalığa qoyub. Hesab edirəm ki, bu həm Moskvanın, həm də Ankaranın maraqlarına uyğun mövqedir və eyni zamanda Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Azərbaycanın hər iki dövlətlə xüsusi münasibətlərinin olması reallığı fonunda bu iki dövlətin münasibətlərinin korlanması region üçün də müsbət bir şey vəd etmir.

- Qərb-İran danışıqları yenicə müsbət nəticələr verməyə başladığı zamanda, Tehran yenidən Suriya məsələsində anti-Qərb mövqeyini gücləndirərək əldə olunmuş razılaşmanı zədələdi və qarşılığında ABŞ İrana qarşı sanksiyaların müddətini daha bir il uzatdı. Bu, İran problemi heç bitməyəcək? Və 2016-da nələrin şahidi olacağıq?

— İran ətrafında formalaşmış vəziyyət çox kövrək vəziyyətdir. Çünki, ABŞ-İran qarşıdurmasında müəyyən kompromislərə nail olunsa da, ABŞ-ın özündə belə, Konqresdə əksəriyyət təşkil edən Respublikaçılar Partiyası bu sövdələşmənin əleyhdarı kimi çıxış edir. İndiki halda ABŞ-ın, yəni Demokratlar Partiyasının tutduğu mövqe — daha bir müddət İrana qarşı sanksiyaların saxlanılması məsələsi, daha çox seçkiöncəsi vəziyyətin diktəsi altına atılmış addımdır. Əgər 2016-cı ildə ABŞ-da seçkilərdə Respublikaçılar Partiyası qalib gələrsə, bu, Vyana razılaşmalarının həyata keçirilməsinin elə də asan olmayacağı anlamına gələ bilər. İndiki halda Obama administrasiyasının İrana qarşı sanksiyaları daha bir il də qüvvədə saxlaması İranda konservativ qüvvələrin mövqelərini gücləndirmiş oldu. Onlar liberal xətt seçmiş İran prezidentini tənqid edirlər ki, "siz Qərbə çox inandınız, amma Qərbin lider dövləti ABŞ əslində öz ampulasındadır, öz dəst-xəttini qoruyub saxlayır, İranla səmimi deyil". İndiki bu reallıqlar fonunda İranda Qərblə yaxınlaşmanın əleydarları olan qüvvələrin mövqeləri bu halda möhkəmlənmiş olur. ABŞ-da da Respublikaçılar Partiyasının hakimiyyətə gəlmək ehtimalı da kifayət qədər böyükdür. Konqresdə üstünlük onların əlindədir. 2016-cı ildə ABŞ ilə İran arasında münasibətlərin düz xətt üzrə gedəcəyinə və qayğısız olacağına ümidlər elə də böyük deyil. 2016-cı ildə Qərb ilə İran arasında məlum ziddiyətlərin qorunub saxlanılması ehtimalı çox təəssüf ki, artmaqdadır.

- S-24 təyyarəsinin vurulmasından sonra Rusiya-Türkiyə münasibətləri çox gərginləşib və tərəflər öz sərt mövqelərindən çəkilmək istəmir. Bu qarşıdurmanın sonunu necə proqnozlaşdırırsınız: tərəflər ümumi maraqları xırda konfliktlərə qurban verəcək, yoxsa daha soyuq ağılla tərpənib ortaq məxrəcə gələ biləcək?

— Rusiya ilə Türkiyə arasında yaranan ziddiyətlərin analizi onu göstərir ki, əgər bu ziddiyətlər uzun müddətli xarakter alsa, bu zidiyyətlər iki ölkənin münasibətlərinin korlanması mahiyyətini çoxdan aşmış olacaq. Belə olan vəziyyətdə söhbət Ankara və Moskva zidiyyətlərinin dərinləşməsindən yox, əslində çox təhlükəli bir prosesin davam etməsindən və onun ağır nəticələrindən gedə bilər. Yəni, Türkiyə və Rusiya məlum zidiyyətlər fonunda kompromisə gəlməsələr və əksinə zidiyyətlərini dərinləşdirsələr, bu nəticə etibarı ilə çox ciddi fəlakətlərə gətirib çıxara bilər. Çünki, belə olan vəziyyətdə Rusiyanın Suriya böhranı fonunda daha fəal addımları müşahidə oluna bilər. Yəqin ki, Moskvada da, Ankarada da bu qənaətə gələ bilərlər ki, bu zidiyyətlərə son qoyulmasının yollarını tapmaq lazımdır.

Nəzərə alsaq ki, Rusiya ilə Türkiyənin münasibətləri kifayət qədər inkişaf etmişdi. Ziddiyyətləri dərinləşdirmək deyil, bu vəziyyətdən çıxış, barışıq yollarını tapmaq məsələsi daha böyük aktuallıq kəsb edə bilər. Rusiya üçün də bu zidiyyətlərin dərinləşdirilməsi yaxşı heç nə vəd etmir. Çünki, Türkiyə yeganə Qərb dövləti idi ki, Rusiyaya qarşı Qərbin sanksiyalarına qoşulmadı, əksinə bir çox sahələrdə əməkdaşlığı daha da dərinləşdirdi. Bunu da bəzi rusiyalı ekspertlər hər zaman vurğulayırlar. Kompromisdən həm Rusiya, həm Türkiyə, həm də bütün region udmuş olar.

325
Teqlər:
Respublikaçılar, Vyana, Demokratlar Partiyası, Elman Nəsirov, Qafqaz, NATO, İran, Səudiyyə Ərəbistanı, Qərb, Moskva, Rusiya, Yaxın Şərq, Türkiyə, Azərbaycan, ABŞ, sanksiyalar
Şimali Dakotada qitələrarası ballistik raketlərin idarəetmə obyekti, arxiv şəkli

Co Bayden gəlsə, Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqaviləni uzadacaqlar

100
(Yenilənib 23:19 20.10.2020)
Kremldən ABŞ-ın SHS-3 müqaviləsi ilə əlaqədar bəyanatını şərh edərkən bildiriblər ki, Moskva Vaşinqtonla strateji sabitliklə bağlı təmaslarını davam etdirir. Amerikaşünas Konstantin Bloxin Sputnik radiosunun efirindən bu məsələ barədə öz fikirlərini səsləndirib.

BAKI, 20 oktyabr — Sputnik. Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bəyan edib ki, Vaşinqton Vladimir Putinin SHS-3-ün (Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqavilənin) daha bir il uzadılması təklifindən imtina etsə də, Moskva hər bir halda Amerika tərəfi ilə təmasların davam edəcəyinə ümid bağlayır.

Qeyd edək ki, bir qədər bundan əvvəl Ağ Ev Putinin mövcud müqavilənin yeni şərt irəli sürülmədən daha bir il uzadılması təklifini rədd edib.

"Biz ümid edirik ki, istənilən halda Amerika tərəfi ilə təmaslar davam edəcək. Ümumilikdə, əlbəttə ki, Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, müqavilənin uzadılması bizə vaxt qazandıra bilərdi. Qazanacağımız bu əlavə 12 ay ərzində silahlanmaya nəzarət məsələsi ilə bağlı substantiv və ciddi danışıqlar aparmaq mümkün idi", – deyə Peskov bildirib.

O, bütün dünyanı qlobal sabitlik və təhlükəsizliyin bu "məhək daşı"ndan məhrum etməyin çox fəlakətli nəticələrə gətirib çıxaracağını da vurğulayıb.

"Buna görə də biz hər bir halda Amerika tərəfinin bu sənədin müddətini uzatmağa hazır olduğunu eşitmək istərdik ", – deyə Prezidentin mətbuat katibi qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, hələlik bu sahədə gözlənilən inkişaf müşahidə olunmur, ancaq bu heç də o demək deyil ki, "təmasları tamamilə dayandırmaq lazımdır".

Rusiya Elmlər Akademiyası Təhlükəsizlik Araşdırmaları Mərkəzinin aparıcı tədqiqatçısı, amerikaşünas, politoloq Konstantin Bloxin Sputnik radiosu-nun efirində bildirib ki, müqavilənin taleyi daha çox ABŞ-da bu yaxınlarda keçiriləcək prezident seçkisində kimin qalib gələcəyindən asılıdır.

"Əvvəla, Respublikaçılar Partiyasının namizədi Donald Tramp Çinə nifrət edir və SHS-3-ü birbaşa Çinlə əlaqələndirir. İkincisi, ənənəvi olaraq Respublikaçılar Partiyası silahlanma üzərində nəzarəti dağıtmaq istəyir. Xatırladıram ki, Corc Buş (oğul) administrasiyası dövründə amerikalılar Anti-Ballistik Raket Sistemi (ABM) Müqaviləsindən, Tramp özü isə Orta və Qısa Mənzilli Raketlər və Açıq Səma müqavilələrindən imtina edib. Odur ki, Tramp seçkilərdə qalib gəlsə, ABŞ-ın SHS-3-dən çəkilmə ehtimalı olduqca yüksəkdir", – deyə Konstantin Bloxin bildirib.

Əgər Demokrat Partiyasının namizədi Cozef Bayden qalib gələrsə, o halda ekspertin fikrincə, müqavilənin uzadılması ehtimalı var.

"Ənənəvi olaraq, Demokrat Partiyası ruslarla strateji sabitlik mövzusunda danışıqlar aparmağın tərəfdarıdır. Xatırladım ki, mövcud müqavilənin müddətini Medvedev administrasiyası ilə Obama administrasiyası uzatmışdı. Ancaq kim qalib gəlirsə-gəlsin, bir neçə ayda yeni bir müqavilə bağlamaq, demək olar ki, mümkün deyil. Buna görə də mövcud müqavilənin müddətini ən azı bir il uzatmaq lazımdır ki, həmin dövrdə yenisi qəbul olunsun", – deyə ekspert bildirib.

Qeyd edək ki, SHS-3 silahlanmanın məhdudlaşdırılması ilə bağlı Rusiya və ABŞ arasında qüvvədə olan yeganə müqavilədir. 5 fevral 2011-ci ildə qüvvəyə minmiş müqavilənin müddəti 5 fevral 2021-ci il tarixində başa çatacaq. Əgər müqavilə yenilənməsə, artıq dünyada bu iki böyük nüvə gücünün silah arsenallarını məhdudlaşdıran heç bir sənəd mövcud olmayacaq.

100
Yerevan mənzərəsi, arxiv şəkli

Ermənistanda demoqrafik çöküş: Müharibədən sonra daha da azalacaqlar

390
(Yenilənib 21:39 20.10.2020)
Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Əhalinin artım tempi isə azalmaqdadır.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 oktyabr - Sputnik. 1990-cı ildən etibarən Ermənistanda demoqrafik çöküş davam edir. Hazırda ölkə əhalisi rəsmi rəqəmlərə görə, 2 milyon 964 min 633-dür. Hansı ki, 1990-cı ildə bu rəqəm 3 milyon 538 min 171 olub. 1950-1990-cı illərdə ölkədə demoqrafik vəziyyət qismən yüksələn xətlə davam etsə də, 1990-cı ildən sonra doğumların aşağı olması ilə əhali sayında azalmalar qeydə alınıb. 2004-cü ildən etibarən əhalinin sayı 3 milyondan da aşağı düşüb.

Bu gedişlə Ermənistanı nə gözləyir?

Politoloq İlqar Vəlizadənin Sputnik Azərbaycan-a dediyinə görə, Ermənistanın rəsmi statistikası və ekspertlər də qeyd edir ki, son illərdə bu ölkədə demoqrafik balans kəskin pisləşib:

"Bəzi regionlarda, xüsusi ilə də Ermənistanın Luri regionunda ötən il tarixdə ilk dəfə olaraq depopulyasiya qeydə alınıb. Yəni, əhali sayı kəskin şəkildə azalıb. Ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyət də mürəkkəbləşir və bütün bunların fonunda ölkədən böyük köç davam edir. İllik olaraq 35-40 min insan Ermənistanı tərk edir. Bəzi illərdə isə bu rəqəm daha da yüksək olur. Bu şəxslər Ermənistanı daimi əsaslarla tərk edənlərdir. Real olaraq Ermənistanda yaşayanlar isə 2 milyon və hətta bundan bir qədər də azdır".

"Bu şəxslər daimi olaraq xaricdə qalırlar. Sadəcə olaraq erməni vətəndaşlığını da saxlayırlar. Yəni, bu şəxslərin sayı bu gün rəsmi olaraq Ermənistan əhalisinin sayına daxil edilir", - deyə politoloq bildirib.

Dənizkənarı bulvar
© Sputnik / Murad Orujov

İ.Vəlizadə deyir ki, hərbi hissədə qeydiyyatda dayanan şəxslərin də real sayı azdır: "Səfərbərlik qəflətən elan olundu. Bu səbəbdən ölkənin kənarında olan şəxsləri hərbiyə cəlb etmək elə də asan deyil. Düşünmürəm ki, xaricdən könüllü olaraq gəlmək istəyənlərin sayı çox olsun".

Ekspertin sözlərinə görə, getdikcə əhalisinin sayı azalmaqda olan Ermənistanı bununla daha böyük faciə gözləyir:

"Müharibə üçün uyğun yaşda olan, reproduktiv hesab edilən insanların cəbhədə ölmə ehtimalı nəzərə alınsa, deyə bilərik ki, qarşıdakı illərdə Ermənistanın artım tempi daha da aşağı düşəcək. Təcrübə göstərir ki, 80-cı illərdə Ermənistanda əhali artımı ilə 90-cı illərdə qeydə alınan artımı müqayisə etdikdə, rəqəmlər 90-larda 40 faiz azalıb. Bilavasitə olaraq Qarabağ münaqişəsi də bu rəqəmlərə təsir göstərib. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ münaqişəsinin yenidən alovlanması növbəti onilliklərdə əhali sayının 2010-cu illə müqayisədə kəskin şəkildə azalacağını gözləyə bilərik".

Ermənistanda əhalinin illik artım sürətinə nəzər salaq: 1958-ci ildə illik olaraq bu rəqəm 3.72 faiz olubsa, sonrakı illərdə rəqəmlərdə enmə qeydə alınıb. Belə ki, 1966-cı ildə bu rəqəm 2.93, 1983-cü ildə 1.41 faiz olub. 1987-ci ildən isə əhali artımında daha kəskin azalmalar qeydə alınıb. Belə ki, 1987-ci ildən bu rəqəmlər 1.76-dan daha da aşağı enərək 1993-cü ildə 2.32 faizə çatıb. 1994-cü ildən əhali artımında cüzi dinamika qeydə alınsa da, 2014-cü ildən yenidən azalmalar olub. Belə ki, 2014-cü ildən bu yana 2020-ci il ən az əhali artımı olan il kimi qeydə alınıb. Cari ildə əhali artımı 0.19 faiz olub.

Beləliklə, Ermənistan bütün dünya əhalisinin 0.4 faizini təşkil edib. Bununla da Ermənistan əhali sayına görə dünya ölkələri sırasında 137-ci yerdə qərarlaşıb. 1975-ci ildə isə Ermənistan bu siyahıda 118-ci yerdə idi. Gələcək illərdə əhalinin sayı ilə bağlı proqnozlar isə heç də bu ölkə üçün ürəkaçan deyil. Qarşıdakı onilliklərdə Ermənistanda əhali sayının daha da azalacağı, 2050-ci ildə 2 milyon 816 min 112 olacağı proqnozlaşdırılır.

2020-ci ildə Ermənistanda kişilər arasında gözlənilən ömür yaşı 71.8, qadınlar arasında isə 78.9 olub.

Qeyd edək ki, bu rəqəmlər https://www.worldometers.info-da yerləşdirilib və mənbə olaraq BMT, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və digər beynəlxalq təşkilatlar göstərilib.

Dünya Bankının məlumatına görə, Ermənistanda bəzi sahələrdə qadınların aktivliyi kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Məsələn, ötən il kənd təsərrüfatında çalışanların 32.8 faizini qadınlar, 26.9 faizini isə kişilər təşkil edib. Xidmət sahələrində çalışanların 58.2 faizini qadınlar, 48.9 faizini isə kişilər təşkil edib.

Bu ölkədə qadınların sayı kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Belə ki, 2015-ci ilə aid olan rəqəmlərə görə, Ermənistanda qadınların sayı 1 566 461, kişilərin sayı isə 1 391 270 olub.

2018-ci ildə Ermənistanda 0-14 yaşlılar əhalinin 20.63 faizini, 15-64 yaşlılar 68.11 faizini, 65 yaş və daha yuxarı olanlar isə ümumi əhalinin 11.25 faizini təşkil edib. 2012-ci ildə isə Ermənistanda 15-64 yaşlı əhali ümumi əhalinin 69.68 faizini təşkil edib. Doğulanlar arasında kişilərin sayı isə 75 min 160 olub. Həmin ildə qadınlar arasında təbii artım 40 min 29, doöulanların sayı isə 66 min 19 olub.

Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Belə ki, 2007-ci ildə gənclər arasında işsizlik 11.62 faiz təşkil edibsə, həmin ildən sonra bu rəqəm durmadan artıb. Gənclər arasında işsizlik həddi 2009-cu ildən 39.87 faizi keçib. Hazırda gənclər arasında işsizlik 35.49 faiz olub.

Ümumilikdə, öncəki illərlə müqayisədə Ermənistanda ölüm statistikası da artıb.

Azərbaycana gəldikdə isə rəqəmlərdə sadəcə olaraq onu qeyd etmək olar ki, 2019-cu ildə ölkəmizdə təbii artım 85 min 263 olub. Doğumların sayı isə 141 min 179 olub. Beləliklə qeyd olunan ildə əhalinin hər min nəfərinə düşən təbii artım 8.7, hər min nəfərə düşən doğum sayı isə 14.3 olub. 2019-cu ildə doğulan kişilər arasında təbii artım 45 min 234 olub.

Azərbaycan əhalisinin 2,4 milyon nəfərini və ya 24,5 faizini gənclər təşkil edir. Bu isə elə Ermənistanın demək olar ki, bütün yaş kateqoriyaları üzrə əhalisinin sayına bərabərdir. 2018-ci ildə ölkədə nikaha daxil olanların 77,0 faizini gənclər təşkil etməsi də müsbət tendensiyalardan biridir.

390
Rusiya XİN-nin binası, arxiv şəkli

Rusiya XİN: döyüşlər dərhal dayandırılmalıdır

0
(Yenilənib 14:25 21.10.2020)
Rusiya Xarici İşlər nazirinin müavini Andrey Rudenko bildirib ki, döyüşlər dərhal dayandırılmalı və dinc əhalinin zərər çəkməsinin qarşısı alınmalıdır.

BAKI, 21 oktyabr — Sputnik. Rusya Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin barışıq niyyətini alqışlayır. Sputnik Azərbaycan-ın RİA Novostiyə istinadən verdiyi xəbər görə, bu fikri Rusiya Xarici İşlər nazirinin müavini Andrey Rudenko səsləndirib.

"Biz hər iki tərəfin fikrini eşitdik (Azərbaycan və Ermənistan nazirlərinin Rusiya Federasiyasına səfər etməyə hazır olduqları barədə). Onların sülhə nail olmaq arzusunu alqışlayırıq", – deyə Rudenko jurnalistlərə bildirib.

Onun sözlərinə görə, döyüşlər dərhal dayandırılmalı və dinc əhalinin zərər çəkməsinin qarşısı alınmalıdır.

Bir qədər bundan əvvəl Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirlərinin Rusiyaya səfər etdiyi barədə məlumat verilmişdi.

Qeyd edək ki, sentyabrın 27-də saat 06 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri genişmiqyaslı təxribat törədərək cəbhəboyu zonada yerləşən Azərbaycan Ordusunun mövqelərini və yaşayış məntəqələrimizi iriçaplı silahlar, minaatanlar və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə tutub. Nəticədə cəbhə bölgəsində genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başlayıb. Düşmən tərəfindən Tərtər rayonunun Qapanlı, Ağdam rayonunun Çıraqlı və Orta Qərvənd, Füzuli rayonunun Alxanlı və Şükürbəyli, Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı kəndlərinin intensiv atəşə tutulması nəticəsində mülki şəxslər həlak olublar. Mülki infrastruktur obyektlərinə ciddi ziyan dəyib. Azərbaycan Ordusunun ön xətt bölmələri düşmənin bu təxribatının qarşısını almaq və qoşunların qarşıdurma xəttinə yaxın zonalarda yaşayan mülki əhalinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə cavab tədbirləri görür.

Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, Azərbaycan Ordusunun uğurlu əks-hücum əməliyyatları nəticəsində Füzuli-Cəbrayıl istiqamətində Qaraxanbəyli, Qərvənd, Kənd Horadiz, Yuxarı Abdurrəhmanlı, Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri işğaldan azad edilib.

Oktyabrın 3-də isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri strateji cəhətdən əhəmiyyətli daha bir yaşayış məntəqəsini - dövlət başçısının həmin gün Sugovuşan tarixi adını qaytardığı Madagiz kəndini azad edib. Həmin gün Tərtər rayonunun Talış kəndinin, Cəbrayıl rayonunun Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndlərinin və Füzuli rayonunun Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndinin azad edildiyi məlum oldu.

Oktyabrın 4-də Azərbaycan ordusu Cəbrayıl şəhərini və Cəbrayıl rayonunun doqquz kəndini - Karxulu, Şükürbəyli, Yuxarı Maralyan, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Dəcəl, Mahmudlu, Cəfərabadı azad edib.

Oktyabrın 5-də Azərbaycan ordusu Cəbrayıl rayonunun Şıxalıağalı, Məzrə və Sarıcalı kəndlərini azad edib.

Oktyabrın 9-da Hadrut qəsəbəsi, Çaylı, Yuxarı Güzlək, Gorazıllı, Qışlaq, Qaracallı, Əfəndilər, Süleymanlı, Sur kəndləri işğaldan azad edilib.

Oktyabrın 14-də Füzuli rayonunun Qaradağlı, Xatunbulaq, Qarakollu, Xocavənd rayonunun Bulutan, Məlikcanlı, Kəmərtük, Təkə, Tağaser kəndləri işğaldan azad edilib.

Oktyabrın 15-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən Füzuli rayonunun Arış, Cəbrayıl rayonunun Doşulu, Xocavənd rayonunun Edişə, Düdükçü, Edilli, Çiraquz kəndləri işğaldan azad olunub.

Oktyabrın 16-da Xocavənd rayonunun Xırmancıq, Ağbulaq, Axullu kəndləri işğaldan azad edilib.

Oktyabrın 17-də Füzuli rayonunun Qoçəhmədli, Çimən, Cuvarlı, Pirəhmədli, Musabəyli, İşıqlı, Dədəli kəndləri və Füzuli şəhəri işğaldan azad olunub.

Oktyabrın 18-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Xudafərin körpüsünün üzərində Azərbaycan bayrağını qaldırıblar.

Oktyabrın 19-da Cəbrayıl rayonunun Soltanlı, Əmirvarlı, Maşanlı, Hasanlı, Alıkeyxalı, Qumlaq, Hacılı, Göyərçin Veysəlli, Niyazqulular, Keçəl Məmmədli, Şahvəlli, Hacı İsmayıllı, İsaqlı kəndləri azad edilib.

Oktyabrın 20-də Füzuli rayonunun Dörd Çinar, Kürdlər, Yuxarı Əbdülrəhmanlı, Qarğabazar, Aşağı Veysəlli, Yuxarı Ayıbasanlı, Cəbrayıl rayonunun Səfərşa, Hasanqayda, Fuğanlı, İmambağı, Ağtəpə, Yarəhmədli, Daş Veysəlli, Xocavəndin Ağcakənd, Mülküdərə, Daşbaşı, Günəşli (Noraşen), Çinarlı (Vəng), Zəngilan rayonunda Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Muğanlı kəndləri və Zəngilan şəhəri azad edilib.

https://ria.ru/20201021/vizit-1580795863.html

0
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə