Денежные купюры

Ölkədən külli miqdarda pul kütləsi xaricə çıxarılır

678
(Yenilənib 11:03 30.12.2015)
Samir Əliyev: Manat üçün neftdən sonra ən böyük təhlükə məhz kapital axınıdır.

BAKI, 29 dek-Sputnik. "Valyutadəyişmə məntəqələrinin bağlanması planı gözlənilən addım idi və ölkədən kapital axının qarşısının inzibati üsulla alınması istiqamətində atılmış addımlardan biri kimi qiymətləndirmək olar. Əsas məqsəd maliyyə axınlarına nəzarəti gücləndirməkdir."

Sputnik-in məlumatına görə, bu fikirləri iqtisadçı-ekspert Samir Əliyev öz facebook hesabında paylaşıb.

O yazıb: "Ölkədə çoxlu sayda valyutadəyişmə məntəqələri fəaliyyət göstərir və onların fəaliyyətinə bir sıra hallarda nəinki Mərkəzi Bank, hətta onlara lisenziya verən banklar belə nəzarət edə bilmirlər. Bir sıra hallarda iri məbləğdə vəsaitlər bank sektoruna daxil olmadan birbaşa valyutadəyişmə məntəqələri vasitəsilə satılır. Yəni manat kütləsi dollara çevrilərək ya ölkədən çıxarılır, ya da ən yaxşı halda ölü kapitala çevrilir. Hazırda ölkədə güclü kapital axını var və bu, manata əlavə təzyiq yaradır. Manat üçün neftdən sonra ən böyük təhlükə məhz kapital axınıdır. Kapital axının yaxın aylarda da davam edəcək. Hökumət isə bunun qarşısını hələki inzibati yolla almağa çalışır. Onlardan biri də məhz valyutadəyişmə məntəqələrinin sayının məhdudlaşdırılmasıdır. valyutadəyişmə məntəqələrindəki "liberallıq" dövrü artıq başa çatmaq üzrədir. Hələki məhdudlaşdırma böyük həcmli pula tətbiq edilir. Vəziyyət bir qədər də qəlizləşsə, bir müddətdən sonra Rusiya təcrübəsi, yəni xüsusi blank doldurmaq proseduru tətbiq edilə bilər."

Ekspert onu da qeyd edib ki, ilin sona çatması, yəni büdcə ilinin bağlanması fonunda dövriyyəyə böyük həcmdə manat kütləsinin buraxılması və həmin vəsaitin dollara çevrilməsi bazarda yaşıl pula tələbatı artırıb. Mərkəzi Bankın ehtiyatı səmərəsiz istifadə edildikdən sonra minimuma enib və qənaət rejiminə keçib. Ona görə də bazara lazımi valyuta çıxara bilmir.

"Qarşıdan uzun qeyri-iş günləri gəlir. Bazarın çoxlu dollara tələbatı var. Mərkəzi Bank bu barədə düşünməlidir." — deyə Əliyev əlavə edib.

678
Teqlər:
kapital axını, Azərbaycan Mərkəzi Bankı, kapital, ekspert, Samir Əliyev, manatın devalvasiyası, valyuta, manat, dollar
Əlaqədar
Manatın devalvasiyası "yolkalar"ı da vurdu
Manat yenə ucuzlaşdı
Bayram günlərində heç 2 manata da 1 dollar tapa bilməyəcəyik
Bakıda dolları 2 manata satan 3 dəllal tutuldu
Mərkəzi Bank 1 dolların 2 manat olması məsələsinə aydınlıq gətirdi
Bakının mərkəzində insanlar, arxiv şəkli

Bu dildə danışmaq qadağandır...

717
Madam ki, ölkə əhalisi çoxalır, madam ki, hələ də nəyəsə ümidləri var, yaxud adətlər və dəyərlər gərəyi bu mühitə yeni insanlar gətirməyə özlərini məcbur bilirlər, barı bu uşaqların gələcəyini düşünsünlər.

Evin yanında 7-8 uşaq yığışıb oyun oynayırlar. Mən isə pəncərədən səssizcə onları izləməkdəyəm. Uşaqların oyununda biri müəllim olur, biri şagird, biri valideyn, biri sürücü, biri polis və s. Müəllim şagirddən valideynə şikayət edir, valideyn uşağını cəzalandırır, sürücü yol hərəkəti qaydalarını pozur və polis onu cərimələyir, bu minvalla uşaqların xəyali dünyalarındakı həyat öz axarındadır. Amma uşaqların oynadığı bu maraqlı oyunun bir vacib şərti var: Azərbaycan dilində danışmaq qadağandır.

Uşaqlar yalnız Türkiyə türkcəsi ilə danışırlar. Əgər aralarından biri səhvən Azərbaycan dilində danışarsa digərləri ona xəbərdarlıq edir, bir daha təkrarlanarsa onu oyundan kənarlaşdırır, türkcə danışa bilməyənləri isə öz aralarına qəbul etmirlər. Hətta, uşaqlardan biri oyundakı xəyali anasına üzünü tutub: “Anne, stəkanı bana verebilir misin?” deyə soruşdu. Ana obrazını canlandıran uşaq isə zəhmli bir valideyn ədası ilə dayanıb olduqca sərt cavab verdi: “Önce konuşmanı bil, onun ismi stəkan değil, bardaktır”.

Bağçada, məktəbdə rus və ingilis dilində təhsil alıb Azərbaycan dilini bilməyən uşaqları nisbətən anlamaq olar. Əslində, bunun özü də yerli xalqın və dövlət dilinin məhvi üçün mümkün təhlükədir. Amma valideynlərin daha xoşbəxt gələcək üçün uşaqlarına başqa dillərdə təhsil vermələri indiki vəziyyətdə çarəsizlikdən doğulur və anlaşılır. Bəs Azərbaycan bölməsində təhsil aldığı halda öz ətrafında Azərbaycan dilinin danışılmasını qadağan edən bu uşaqlar niyə türkcə danışmağı daha üstün tuturlar? Bu məqamda birbaşa günahkar ölkə mədəniyyətinin biabırçı vəziyyətidir.        

Lerik rayonunda, ucqar dağların başında, ətrafında yalnız talış dili və Azərbaycan dili danışıldığı halda bu uşaqlar türkcəni bu qədər səlis, öz ana dilindən daha təmiz formada necə danışa bilirlər? Onlar talış dilini, ümumiyyətlə, bilmirlər. Orta məktəb olmasa, Azərbaycan dilini də bilməyəcəklər. Daha dəqiq desək, dağlıq rayonda təhsil prosesi tam təmin olunmadığı üçün elə Azərbaycan dilini də yarım-yapalaq bilirlər. Məsələn, heç bir oyun oynamadıqları halda öz böyüklərinin suallarına türkcə cavab verirlər: “Burası mənim odam”, “Mən burda uyumak istiyorum”, “Sabah-sabah alça yemek olmaz”.

La Casa de Papel serialından kadr
© Photo : Netflix / Atresmedia / Vancouver Media / 2017

Bütün bunların səbəbi uşaqların istər telekanallardan, istərsə də internet üzərindən yalnız türkcə cizgi filmləri izləməsidir. İstər öyrədici uşaq proqramlarına, istər cizgi filmlərinə, istər film və seriallara türkcə baxırlar. Çünki Azərbaycan dilində yeni və maraqlı cizgi filmləri yoxdur. Müasir uşağın arzu və istəkləri ilə uyğunlaşan maraqlı və yerli uşaq proqramları olduqca məhduddur.

Mən öz uşaqlığımda cizgi filmlərini heç sevməmişəm. Daha çox nağıllar və uşaq ədəbiyyatı oxumağa üstünlük vermişəm. Bütün həyatım boyunca izlədiyim yeganə cizgi filmi “Şahzadə Şəhrizad” idi ki, onun da musiqisi çox xoşuma gəlirdi deyə rastıma çıxan bölümlərini izləyirdim. İnternetdən həmin cizgi filminin azərbaycanca dublajını tapıb uşaqlara izlətdirmək istədim, amma tapılmadı. Fransızca, türkcə, ingiliscə var idi, amma Azərbaycan dilində yox idi. Səhv etmirəmsə bir vaxtlar Azərbaycan Televiziyasında yayımlanırdı və “Şahzadə Şəhrizad”la birgə başqa maraqlı cizgi filmləri də AzTv-nin efirində yer alırdı. Düzdür, bu cizgi filmləri artıq kifayət qədər köhnəlib və yetişməkdə olan nəslin zövqünü oxşamır. Lakin yoxdan daha yaxşıdır və heç olmasa internetə yerləşdirilməsi onları indiki uşaqlar üçün əlçatan edər.

Zeynəb Xanlarova, arxiv şəkli
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Madam ki, ölkə əhalisi çoxalır, madam ki, hələ də nəyəsə ümidləri var, yaxud adətlər və dəyərlər gərəyi bu mühitə yeni insanlar gətirməyə özlərini məcbur bilirlər, barı bu uşaqların gələcəyini düşünsünlər. Onlar öz dillərini bilməli, özlərini, öz ətraflarını anlamalı, tanımalı, sonra başqa dillər öyrənməli, dünyanı gəzməli və görməli, daha sonra da bütün bilik və bacarıqlarını öz mühitlərinin inkişafı üçün xərcləməlidirlər ki, dünyanın dolanbac küçələrində sürünə-sürünə yaşamasınlar.

Bizim bəxtimiz də gətirmədi, səriştəmiz də olmadı, bizdən əvvəlkilər bizim üçün heç nə etmədilər və buna zəmin də yaratmadılar deyə, biz özümüz heç nə edə bilmədik. İndi bu uşaqların öz dillərini bilib öz mühitlərini anlamaları üçün onlara adicə cizgi filmi də verilmir. Barı hər bir valideyn öz uşağını Azərbaycanın keyfiyyətli uşaq ədəbiyyatı ilə, yaxud keyfiyyətli tərcümə edilmiş dünya uşaq ədəbiyyatı ilə təmin etməli, onları bu kitabları oxumağa sövq etməli, özləri öz uşaqları ilə öz dillərində sərbəst ünsiyyət qurmalı, internetdə yer alan azərbaycanca dublaj edilmiş cizgi filmlərini seçib izlətməli və digər mümkün variantlardan istifadə etməlidir ki, gələcəyin mümkün səfalətindən xilas ola bilsinlər. İndi pərən-pərən olan, didərgin düşən, sürünən, səfil-sərgərdan qalan milyonlarla insan hələ də heç kəsə görk olmayıbmı?

717
Patriot zenit-raket kompleksi, arxiv şəkli

Amerikanın "Patriot" komplekslərinin yeni uğursuzluğu

11
(Yenilənib 15:24 30.06.2020)
İyunun 23-də Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindəki obyektlərə hücum edən "Ənsar Allah" hərəkatının bir neçə pilotsuz uçan aparatı və raketi Ər-Riyaddakı hədəfləri vurub

BAKI, 30 iyun — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. ABŞ-da istehsal olunan "Patriot" zenit-raket kompleksləri Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadı yəmənli husi üsyançılarının hava zərbəsindən müdafiə edə bilməyib və "dünənin silahı" reputasiyasını növbəti dəfə təsdiqləyib.

İyunun 23-də Səudiyyə Ərəbistanı ərazisindəki obyektlərə hücum edən "Ənsar Allah" ("Allahın Köməkçiləri", husilər) hərəkatından olan yəmənli qiyamçılar açıq şəkildə bunu bəyan ediblər və öz silahlarının ABŞ-ın "Patriot" kompleksindən üstünlüyünü nümayiş etdiriblər.

Bir neçə pilotsuz uçan aparat (PUA) və raketlər husilərin nəzarətində olan ərazidən buraxılıb, 700 km-dən çox məsafəni, üç hava hücumundan müdafiə rayonunu qət edib və Ər-Riyaddakı hədəfləri vurub. "Reuters" agentliyinin məlumatına görə, husilərin raketləri və pilotsuz aparatları ordu qərargahına, Müdafiə Nazirliyinə və aviasiya bazasına hədəflənib.

Səudiyyə Ərəbistanının Müdafiə Nazirliyi hava hədəflərinin məhv edildiyini bəyan edib, amma hər halda ehtimal etmək olar ki, ayrı-ayrı pilotsuz təyyarələr (və ya raketlər) öz vəzifələrini yerinə yetiriblər. Şahidlər Səudiyyə paytaxtında iki partlayış səsinin eşidildiyini və sıx tüstü göründüyünü deyiblər (husilərin ötən il Abkayk və Xurays neftayırma zavodlarına hücumu daha dəhşətli olub və daha ağır nəticələrə səbəb olub).

Versiyalardan birinə görə, "Patriot" kompleksləri hücum edən PUA-ları öz təyyarələri kimi görüb və onları buraxıb. Ola bilsin ki, "Patriot" sisteminin identifikasiya sistemi radioelektron mübarizə vasitələri tərəfindən sındırılıb və ya "boğulub". Ən pis halda isə texnoloji cəhətdən mükəmməl olmayan "Patriot"lar sadəcə olaraq az kontrastlı hava hədəflərini görə bilməyiblər. İstənilən halda, Səudiyyə Ərəbistanının yəmənli husilər ilə münaqişəsi daha yüksək texnologiyalı və bütün region üçün təhlükəli xarakter alır. Eyni zamanda Amerika silahlarının (əlavə "Patriot" batareyaları daxil olmaqla) kəmiyyət baxımdan artımı heç bir şeyə təsir göstərmir.

"Patriot" artıq o "Patriot" deyil

Husilər Səudiyyə Ərəbistanında Müdafiə Nazirliyinə və Kral Salman adına Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasına zərbələr endirdiklərini iddia edirlər. Koalisiyanın məlumatına görə, iyunun 23-ü səhər saatlarında krallığın qüvvələri yəmənli üsyançıların Riyad, Nəcran və Cizan şəhərlərinə buraxdığı dörd ballistik raketi və bir neçə pilotsuz kamikadze aparatını vurub. Zərbə vasitələrinin ümumi sayı məlum deyil və husilər hələ başa çatmamış "genişmiqyaslı əməliyyat" haqqında danışırlar. Anlaşılmazlıq davam edir.

S-400 zenit raket komplekslərinin Türkiyəyə tədarükü, arxiv şəkli
© Photo by Handout / TURKISH DEFENCE MINISTRY / AFP

Müqayisə üçün deyək ki, ötən ilin payız əməliyyatında qiyamçılar 18 drondan və yeddi qanadlı raketdən istifadə ediblər. Husilərin nümayəndəsi "Kasef" və "Sammad-3" pilotsuz uçuş aparatlarının 1700 km məsafəni qət etmək bacarığını qeyd edib. Burada başa düşmək lazımdır ki, bu kamikadze dronu belə uçuş uzaqlığı ilə Səudiyyə Ərəbistanında istənilən istiqamətdən hədəfə hücum edə bilər (məsələn, Qətər tərəfdən Ər-Riyada girə bilər) və "Patriot" kompleksi faydasız olacaq, çünki məhdud sektorda (90 dərəcə) məkana nəzarət edir və eşelonların sayı bu kompleksin keyfiyyətinə təsir göstərmir. "Patriot" kompleksi təyyarələri, ballistik hədəfləri, orta mənzilli raketləri məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Nisbətən kiçik zərbə dronları və qanadlı raketlər onun profilinə uyğun hədəflər deyil.

ABŞ-ın Dövlət katibi Mayk Pompeo qeyd deyib: "Hətta dünyanın ən yaxşı sistemlərindən bəziləri heç də həmişə hədəfləri vurmur". Əgər "Patriot" ən yaxşısı deyilsə, onda yəmənli husilərin Səudiyyə Ərəbistandakı obyektlərə endirdiyi zərbələr qarşısıalınmazdır. Raket silahları və zərbə dronları dünyanın bütün ölkələrində sürətlə inkişaf edir. ABŞ-ın "Patriot" kompleksini müasirləşdirməsi isə yerində təpik döyməyə bənzəyir. PAC-2 və PAC-3 modifikasiyalarında texnoloji irəliləyiş müşahidə edilmir. PAC-3 layihəsində, heç olmasa, "sürətləndirilmiş" radar və yeni raket var, digər modifikasiyalar isə yalnız ayrı-ayrı qovşaqların və aqreqatların dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Pentaqon "Patriot" kompleksindən 2030-cu illərin əvvəllərinə qədər istifadə etməyi planlaşdırır və bəlkə də bu, gələcəyə lazımsız dərəcədə nikbin baxışdır.

Taktiki-texniki xarakteristikalara görə, "Patriot" saatda 2500 kilometr sürətlə, 100 kilometrədək məsafədə (ballistik - 25 kilometrədək) və 25 kilometrədək (ballistik - 11 kilometrədək) yüksəklikdə uçan hava obyektlərini məhv etmək iqtidarındadır. Bu kompleks eyni zamanda 8 hədəfə atəş aça bilir. Kompleksin reaksiya müddəti 15 saniyədir (bu çox yavaşdır - bu müddət ərzində hədəf 10 km uça bilər). "Patriot" kompleksinin radarı 90 dərəcə baxış bucağına malikdir və hava hədəflərinin ehtimal olunan istiqamətinə yönəlir. Bu təvazökar xüsusiyyətlər heç də uğurlu olmayan döyüş təcrübəsi ilə tamamlanır. Belə ki, amerikalılar İraqın 1991-ci ilin əvvəlində buraxdığı 91 ədəd "Skad" R-17 (antikvar) raketlərindən yalnız 45-ni vura biliblər. Amerika kompleksinin əhəmiyyətli bir çatışmazlığı hədəfi ələ keçirmə məsafəsinin və hündürlüyünün kiçik olmasıdır. Bu sistemin Rusiya istehsalı olan müasir analoqları ilə, məsələn, S-350 "Vityaz" ilə müqayisəsi düzgün deyil. Belə ki, texnologiya sahəsində fərq fantastikdir (radarın baxış bucağına, reaksiya sürətinə, vurulan hədəflərin sayına, yüksəklik və vurma diapazonuna görə).

Eyni zamanda, beynəlxalq bazarda bir "Patriot" kompleksinin qiyməti təxminən 1 milyard dollar təşkil edir. Yalnız 2017-ci ildə ABŞ Səudiyyə Ərəbistanına 110 milyard dollar dəyərində silah-sursat satıb. Yəqin ki, bu pulların böyük bir hissəsi boşuna xərclənib. Təsadüfi deyil ki, Yaponiya "Aegis Ashore" sistemini Amerikadan almaqdan və öz ərazisində yerləşdirməkdən imtina edib.

Yerli istehsal?

Yəmənli üsyançıların iranpərəstliyini və ya onlara silahı İranın verdiyini bir daha vurğulamaq reallığı sadələşdirmək olardı. Texnoloji cəhətdən husilər kifayət qədər müstəqildirlər, inamla dənizdə döyüş əməliyyatları aparırlar. Husilər Səudiyyə Ərəbistanı və Ərəb koalisiyası ilə müharibə üçün nəzərdə tutulmuş öz istehsalı olan yeni pilotsuz təyyarələrin və raketlərin sərgisini də təşkil ediblər. Qeyd edək ki, bu hava hücumu vasitələri yüzlərlə kilometrlər uçmaq və hədəfi (bina, zavod) dəqiqliklə vurmaq qabiliyyətinə malikdir.

Yəməndəki silahlı münaqişə ölkənin şimal və cənub bölgələri arasında dinlərarası, siyasi və regional ziddiyyətlərə əsaslanır və bu münaqişənin hərbi yolla həlli mümkün deyil. Sünnilər (sələfilər) və şiələr (husilər) arasında toqquşmalar uzaq keçmişə gedib çıxır. Hərbi əməliyyatların mexanikası belədir: bir tərəfdən İranın dəstəklədiyi şiə husilər, digər tərəfdən isə Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi sünnilər. Yəmənin şimalında neft yataqları var, cənubda isə karbohidrogenlərin tranziti üçün vacib olan Ədən limanı yerləşir və Riyadın bu "axınlara" nəzarət etmək istəyi məntiqli görünür.

Xatırladaq ki, husi üsyançılar 2015-ci ildə hazırkı prezidentin ölkədən qaçmasından sonra hakimiyyəti və paytaxt Sənanı ələ keçiriblər. Səudiyyə Ərəbistanı Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin, Bəhreynin, Küveytin, Qətərin, İordaniyanın, Misirin, Pakistanın, Mərakeşin və Sudanın dəstəyi, ABŞ-ın razılığı ilə və BMT-nin icazəsi olmadan Yəməndəki "xuntaya" qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb. Koalisiya qaçmış hökumətin tərəfindədir. BMT konstruktiv rol oynamır, yalnız bəzən tərəfləri sülhə çağırır. ABŞ regional dispetçer roluna iddia edir. Yəməndə vətəndaş müharibəsi altı ildir, davam edir və Ərəb koalisiyasının müdaxiləsi yalnız hərbi əməliyyatların şiddətlənməsinə gətirib çıxarıb.

11
Əlaqədar
Türkiyə ikinci S-400 alayını alacaq. "Patriot" və "Eurosam" sual altındadır
Ərdoğan ABŞ-a qarşı ultimatum irəli sürdü
F-35-in yeni problemləri: ABŞ təyyarəsinin dərdi nədir
Rusiya Suriyada hərbi bazalarını genişləndirir. Məqsəd?
"KamAZ" təkəri üstündə yeriyən “müharibə tanrısı”
Qadın su içir, arxiv şəkli

Sabah havanın temperaturu 38 dərəcəyə yüksələcək

0
(Yenilənib 14:10 04.07.2020)
Atmosfer təzyiqi normadan aşağı 757 mm civə sütunu, nisbi rütubət gecə 60-65, gündüz 35-40 faiz təşkil edəcək.

BAKI, 4 iyul — Sputnik. Azərbaycanda iyulun 5-də gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb.

Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən verilən məlumata görə, sabah Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir.

Şimal-şərq küləyi əsəcək. Havanın temperaturu Abşeron yarımadasında gecə 20-24, gündüz 32-37, Bakıda gecə 22-24, gündüz 34-36 dərəcə isti olacaq.

Atmosfer təzyiqi normadan aşağı 757 mm civə sütunu, nisbi rütubət gecə 60-65, gündüz 35-40 faiz təşkil edəcək.

Abşeron çimərliklərində şimal-şərq küləyi əsəcək. Dəniz suyunun temperaturu Sumqayıt, Novxanı, Pirşağı, Nardaran, Bilgəh, Zaqulbada 23-24, Türkan, Hövsan, Sahil, Şıxda isə 24-25 dərəcə isti təşkil edəcək.

Azərbaycanın rayonlarında havanın əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin axşam saatlarında bəzi dağlıq ərazilərdə şimşək çaxacağı, qısamüddətli yağış yağacağı, dolu düşəcəyi gözlənilir. Şərq küləyi əsəcək.

Havanın temperaturu gecə 20-25, gündüz 33-38, dağlarda gecə 11-16, gündüz 23-28 dərəcə isti olacaq.

0