Sumu qala

Abidələrdə yaşayan tarix

125
Şifahi xalq ədəbiyyatının çox maraqlı bir növü olan “haylalar” az tədqiq olunub.

BAKI, 28 may — Sputnik. AMEA-nın dissertantı Akif Məmmədli

Azərbaycan yerləşdiyi coğrafi mövqeyinə və təbii zənginliyinə görə tarix boyu qonşu imperiyaların və dövlətlərin diqqət mərkəzində olub, bu baxımdan Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsi və buradakı qədim tarixi abidələr buranı ələ keçirmək istəyən tərəflər arasında mübahisələr obyektinə çevrilib. Buna səbəb isə bölgədəki qədim tarixi abidələrin, xüsusilə də xristian dövrü məbədlərinin kompleks şəkildə araşdırılmasıdır. Bunu nəzərə alaraq, Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsinin tarixi abidələrinin tədqiqinə həsr edilmiş tədqiqat işi AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə çap edilmişdir. Əsərdə bölgədəki abidələr, onların təsviri və təsnifatı geniş şərh edilib.

Bu yazıda tarixi abidələrlə yanaşı, tariximizi öyrənmək üçün qaynaqlardan biri olan şifahi xalq ədəbiyyatının çox maraqlı bir növü olan “haylalar” tədqiqata cəlb edilib.

Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsində (Balakən və Zaqatala rayonlarında) şifahi xalq ədəbiyyatının bir növü olan haylalar geniş yayılıb. Haylalar yarandığı tarixi dövrün izlərini özündə əks etdirir və qoruyub saxlayır. Bu məqalədə ilk dəfə olaraq haylaların yarandığı tarixi açmağa çalışaraq etnik tarixin öyrənilməsi üçün toponimlərə (haylalarda) istinad etmişəm.

Biz Azərbaycanın çox az tədqiq olunan şimal-qərb bölgəsinin “hayla” adlandırılan şifahi xalq ədəbiyyatını(folklorunu) araşdıraraq bu bölgənin unudulmaqda olan qədim tarixini və mədəniyyətini gün işığına çıxarmağa çalışacağıq. 

Şifahi xalq ədəbiyyatı(folklor) onu yaradan xalqın həmin dövr tarixini və mədəniyyətini özündə əks etdirir və bu dövrü araşdıran tədqiqatçılar üçün mənbə rolu oynayır. AMEA-nın müxbir üzvü, tarixçi Y.M.Mahmudov “Kitabi-Dədə-Qorqud” dastanını türklüyün, o cümlədən Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün tarixi qaynaqlardan biri hesab edir.

Tədqiqatçıların fikrinə görə xalqın epik yaddaşı onun maddi-tarixi yaddaşı ilə çox sıx bağlıdır. 

Azərbaycanın Şimal-Qərb bölgəsi olan Balakən və Zaqatala rayonlarında şifahi xalq ədəbiyyatının çox qədim bir növü olan “hayla” bu gün də yaşamaqdadır. Mənası “haylamaq”, “çağırmaq” olan haylalar qədim türk tayfalarından olan hunlarda olmuş, onların dərd-sərinin, sevgi və sevincinin ifadəsinə çevrilmişdi. Balakən rayonunun mərkəzinə yaxından keçən çaylardan birinin adı da “Hunbol” çaydır. Bu çayın aşağı axarında yaşayan nəsillərdən biri isə qədim hun türkləri ilə bağlı “Hunələr”, “Hinələr” adlanır.

Bölgənin folklorunu araşdıran ilk tədqiqatçılardan Əzizə Cəfərzadə qədim hun tayfasında sevincli və kədərli günlərdə çadırlarda “təmbur” çalınıb, “hayla” oxunduğunu yazırdı. Bu gün də həmin çox qədim və sadə musiqi aləti olan təmbur, bir azca dəyişərək “dambur” adı ilə hələ də qalmaqda, “hayla” oxunmaqdadır.

Qəribədir ki, dilimizin alt qatlarında olmuş və artıq unudulmuş bir çox prototürk sözləri məhz bu haylalarda yaşamaqdadır. Məsələn:

Ay habuna, ha buna

Mahamalar tabuna.

Bildiyimiz kimi, “tabun” çox əski türk sözüdür və Balakəndə bu gün də yaşlı qocalar kəndlərin adını deyəndə “Qullar tabun”, “Tülü tabun”, “Qazma tabun” deyirlər. Bunlar ən azı 2-3 min illik tarixdən xəbər verən sözlərdir.

Balakən-Zaqatala bölgəsindəki haylalar mütəxəssislər tərəfindən diqqətlə araşdırılarsa, bir çox yer adlarının-toponimlərin yaranma tarixi və daşıdığı məna da aydınlaşar: Tülü tabun, Saburlar oba, Qıraq oba, Uzun tala, Kortala, İtitala, Qaraca binə, Arılıqbinə…

Yüzillər və minillər ərzində burada məskun olmuş insanların yaratdığı şifahi ədəbiyyatda-“haylalar”da bu toponimlərin öz yerini tapması, bəzi adlar “müasirləşməyə” məruz qalaraq dəyişilsə də haylalarda bu öz ilkin formasında qalmaqdadır.

Görkəmli tədqiqatçı Lev Qumilyov “Qədim Türklər” əsərində də bu məsələyə toxunmuş və türklərin qədim epos və dastanlarında onların yaşadıqları yer adlarının-toponimlərin işləndiyini göstərərək şifahi xalq ədəbiyyatının tarixin öyrənilməsində bir mənbə rolu oynadığını qeyd edirdi.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz toponimlərin araşdırdığımız Şimal-Qərbi Azərbaycanda — Balakən-Zaqatala bölgəsində ən qədim zamanlardan bəri yaşayan qədim türklərə aid olduğu fikrindəyik. Bu fikir tanınmış tarixçı alim Y.Yusifov tərəfindən də araşdırılmış və türklərin Qafqazda ən qədim oborigen xalq olduğu sübut edilib. 

Bəzi məlumatların yazılı mənbələrlə tutuşdurulması bizə ölkəmizin ərazisinin əzəldən ən qədim Türk Yurdu olduğunu, prototürklərin bu ərazidə zəngin maddi və mənəvi mədəniyyət nümunələri yaratdığını söyləməyə əsas verir.

Biz də son illər çap etdirdiyimiz bir neçə yazımızda bu fikrin həqiqətə daha yaxın olduğunu göstərmişik. 

Qeyd etmək yerinə düşər ki, folklorçu və yazar Əzizə Cəfərzadə “Calaliyyə” əsərində damburun qədim türklərə, xüsusilə hunlara məxsus musiqi aləti, haylanın isə onlara məxsus söz sənəti olduğunu yazırdı.

Cəfərzadə “Calaliyyə” kitabındakı “Hun dağı” əsərində yazır: “kimi qopuz, kimi tambur götürdü”. Boylardan birində bu “hayla” gecələri… adlandırılırdı.

Balakən və Zaqatala rayonlarında az qala hər bir nəslin, hər bir obanın yaxın vaxtlaradək əkin əkdiyi, mal-qara saxladığı və müvəqqəti yaşamaq üçün (mövsümi) məskun olduğu “binə” və orada qurduğu dəyə var idi. İndi də bu binələrin bəziləri qalır, bəziləri isə qismən dəyişilib və yeni kənd adlarına çevrilib. Cəfərzadənin yuxarıda adı çəkilən əsərində də hun tayfalarından birinin ağsaqqalı olan Turqut dədənin dilindən deyilir: “Hunlar olduğu yerdə deyə qursun. Binələnsin”.

Qədim hunların dilindən deyilmiş və bu gün də yaşlı balakənlilərin dilində səslənən bir hayla çox mətləbdən xəbər verir, o cümlədən Balakəndəki Hunbol çaya həsr edilmiş hayla ilə səslənir.

Gəl gedək Hun dağına,

Yaş tökək Hun dağına

Oğlu ölən ananın,

Qan damar qundağına.

Bu gün Balakəndən axan Hunbol çay, Qaxın İlisu kəndində ucalan Hun dağı, Hun beli adlanan yüksəklik də, daha öncə yazdıqlarımızı təsdiq edir.

Gəl gedək Hunbol çaya,

Yazda suyu bol çaya.

Elinnən ayrı düşən

Üz tutar Hunbol çaya 

Balakən kimi, çox həssas və strateji cəhətdən çox vacib bir bölgədə folklorda yaşayan əski tariximizi araşdırmaq çox vacibdir. Nəzərə alsaq ki, həm qərbdə(Gürcüstanda), həm də şimalda (Dağıstanda) Azərbaycanın Balakən-Zaqatala bölgəsi ilə bağlı yersiz ərazi iddiaları səslənir və bununla bağlı əsərlər yazılır, buradaki milli azlıqlar arasında yayılır. Əgər xalq arasında bu gün də oxunan “haylalar”, onların yaranma tarixi araşdırılarsa, bu sahədə çox tutarlı dəlillərdən daha biri əldə edilmiş olar.

Digər tərəfdən, bu haylalarda təkcə qədim tariximizin izlərinə deyil, yaxın tariximizin acı reallıqlarına da rastlanır. Rus işğalına, xüsusilə də Sovet işğalına, “Şura hökuməti”nə, onun qəddar və qaniçən tədbirlərinə həsr olunan haylalar da çoxdur. Məsələn:

Əlimə xına qoydum,

Çevirib günə qoydum.

Çərxi dönsün Şuranın,

Bizi nə günə qoydu.

Burada, “şuralar” dedikdə, Sovet hökuməti nəzərdə tutulub.

Buralar çər-çəpəndi,

Şuralar min nəfərdi.

Mürşiddən xəbər alın,

Müridlər nə təhərdi?…

Haylalar bölgə insanlarının həyatının bütün sahələrində, inanclarında, məişətində, dərd-sərində, bunların ifadəsində özünə məxsus yer tutub. Güman etmək olar ki, dambur və hayla hələ ibtidai-icma dövründən bu insanların “sirdaşı” olub.

Hayla məclisini bölgənin özünəməxsus ədəbi məclisi də adlandıra bilərik. Bu ədəbi məclisin ən tanınmış, həm də unudulmaz nümayəndəsi XX yüzilliyin əvvəllərində yaşamış və 1928-ci ildə keçirilən “I Aşıqlar qurultayı”nda iştirak etmiş “Haylaçı Sənəm” olub.

Mən aşıq Gül üzənə,

Şeh düşüb Gülüzənə.

Sənəmi görmək istəsən,

GəlginənGülüzənə.

Gülüzən – nənəmin yaşadığı kəndin adı idi. 

Hayla haylanın başı,

Hayla bilməyən naşı.

Hayla bilmək yaxşıdır,

Qərib yerin yoldaşı.

Altaylardan Qafqaza və Anadoluya qədər böyük bir arenada dambur dediyimiz simli musiqi aləti yayılıb. Bu, qədim türklərə məxsus musiqi aləti, “hayla” isə əski türk soylarından ulubabalarımızdan bizə miras qalan bir folklor janrıdır. Təbiiki, Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsinə ərazi iddiasında bulunan qonşular bunlara da sahib çıxmağa çalışırlar. Bu üzdən gecikməməli, haqqında bəhs olunan bölgənin şifahi xalq ədəbiyyatını — hayla və bu kimi deyimlərini tədqiqata cəlb etməliyik. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən son illər AMEA Folklor İnstitutu və AMEA Tarix İnstitutunun birgə hazırladığı konfranslar çox təqdirə layiqdir.

125
Ceyhun Bayramov, arxiv şəkli

Ceyhun Bayramovdan kilsələrlə bağlı fransızlara tərs şillə

143
(Yenilənib 14:35 25.11.2020)
Azərbaycanın xarici işlər naziri deyib ki, vasitəçi olmaq üçün fundamental şərt neytrallıqdır. Təəssüf ki, Fransanın rəsmi qurumlarının son açıqlamaları birtərəfli və qərəzli idi.

BAKI, 25 noyabr — Sputnik. Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Fransanın "Le Point" jurnalına müsahibə verib. Müsahibədə nazir üçtərəfli bəyanat, Rusiya sülhməramlılarının bölgədə yerləşdirilməsi, Fransanın mövqeyi, bölgədəki xristian abidələrinin taleyi, müharibədə Türkiyənin rolu, Dağlıq Qarabağda birgə yaşayışa zəmanət və digər sualları cavablandırıb.

Sputnik Azərbaycan həmin müsahibəni təqdim edir:

- Atəşkəsdən sonra Ermənistan tərəfi ilə sülh müqaviləsini bağlayacaqsınız?

- BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarına əsaslanan 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatın icrası üçün vaxt lazım olacaq. Bəyanatda yalnız atəşkəs deyil, sülhə aparan bir sıra mühüm addımların da təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Bəyanatın əsas elementi Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal etdikləri üç rayondan 1 dekabr tarixinə qədər çıxarılmasıdır. Bu tələbin icrası Ermənistanın sülh prosesinə sadiqliyinin dəyərləndirilməsinə imkan yaradacaq. Onilliklər boyu davam edən müharibə vəziyyəti nəticəsində yaranmış yaraların sağalması asan olmayacaq və vaxt aparacaq. Əsas olan odur ki, bütün hərbi əməliyyatlar dayandırılsın və bölgədə sülhün bərqərar olması üçün tədbirlər görülsün. Bu münaqişəni sülh yolu ilə həll etmək istəyirik. Yalnız Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə uyğun olaraq Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoymaqla və azərbaycanlı məcburi köçkünlərin öz evlərinə qayıtmasını təmin etməklə bölgədə davamlı sülh və təhlükəsizlik bərqərar oluna bilər.

- Atəşkəsin ən yaxşı təminatçısı rus hərbçiləridir?

- Sentyabrın 27-də Azərbaycanın əks-hücum əməliyyatlarına başlamasından etibarən Ermənistanla Azərbaycan arasında üç dəfə atəşkəs razılaşdırıldı və hər dəfə bu atəşkəs Ermənistan tərəfindən pozuldu. Buna görə də atəşkəsə əməl edilməsi üçün hərbi qüvvələrə ehtiyac olduğu aydın oldu. Rusiyanın sülhməramlı kontingenti suveren Azərbaycan ərazisinə Azərbaycanın dəvəti və üçtərəfli bəyanatın müddəalarına əsasən gətirildi.

Rusiya Minsk Qrupunun Cənubi Qafqazla sərhədi olan yeganə həmsədr ölkəsidir və bu səbəbdən bölgədə sülh və sabitlikdə birbaşa maraqlıdır. Həm Ermənistan, həm də Azərbaycanla münasibətləri baxımından, şübhəsiz ki, bu ölkə həm də Rusiya prezidenti tərəfindən imzalanan razılaşmanın həyata keçirilməsində həlledici rol oynaya bilər.

- Qərb ölkəsi olan iki həmsədr Fransa və ABŞ atəşkəs razılaşması ilə əlaqəli olmadığı halda Minsk Qrupu faydasız oldu?

- Minsk Qrupunun artıq faydalı olmadığını deməzdim. Fikrimizcə, effektiv olmayan məsələ tarazlı kimi nəzərdə tutulan bir yanaşma adı altında Ermənistana və Azərbaycana eyni mesajlar verməkdir. Təcavüzkar ilə təcavüz qurbanı arasında, işğalçı dövlət ilə əraziləri işğal edilmiş ölkə arasında, qaçqın və onu öz evindən qovan işğalçı arasında tarazlıq saxlamaq mümkün olmayan bir məsələdir. Beynəlxalq vasitəçilərin münaqişəyə diplomatik həll yolu tapmaq səylərinə hörmətlə yanaşırıq. Ancaq təcrübə onu göstərir ki, Azərbaycan işğal olunmuş ərazilərindən silahlı qüvvələrini çıxarmaq üçün Ermənistana təzyiq olmadığı təqdirdə, bu ölkə beynəlxalq ictimaiyyətin tələblərini yerinə yetirməyə hazır olmayacaq.

- Sizin fikrinizcə, münaqişə zamanı Fransa bitərəf qaldı?

- Vasitəçi olmaq üçün fundamental şərt neytrallıqdır. Təəssüf ki, Fransanın rəsmi qurumlarının son açıqlamaları birtərəfli və qərəzli idi. Fransada erməni diasporunun mövcudluğunun nəzərə alınacaq vacib bir amil olduğunu anlaya bilərik, amma bir dövlətin rəsmi mövqeyinin müəyyən edilməsi məsələsinə gəldikdə, bu mövqe beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, habelə dövlət məsuliyyətindən irəli gələn prinsiplərə əsaslanmalıdır. Xüsusən də, sözügedən dövlət vasitəçi mandatına sahib olduqda.

- Fransa sülh müqaviləsini təşviq etmək üçün nə edə bilər?

- Beynəlxalq hüquqa ciddi riayət etməsindən başqa bir şey gözləmirik. Bunun üçün 1993-cü ildə Fransanın səs verdiyi BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinin icrası, beynəlxalq səviyyədə tanınmış dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığının təminatı və məcburi köçkünlərin fundamental hüquqlarının bərpası tələb olunur.

- Bu müharibədə Türkiyənin Azərbaycana pilotsuz təyyarələr və Suriyalı muzdlular daxil olmaqla köməyi böyük rol oynadı. Münaqişənin beynəlmiləşdirilməsi davamlı həllin axtarışını çətinləşdirmir?

- Azərbaycan ordusunu gücləndirən amillər silahlı qüvvələrimizin mobilliyi, dron texnologiyası və tətbiq etdiyimiz müasir yanaşmadır. Ölkəmiz Türkiyə daxil olmaqla bir sıra ölkələrlə müdafiə sahəsində uğurlu əməkdaşlıq etmişdir. Türkiyə həmişə haqlı mövqeyimizi dəstəkləmişdir. Azərbaycan münaqişənin beynəlmiləşdirilməsi və Ermənistanın üçüncü ölkələri cəlb etmək cəhdlərinə qarşı çıxış etmişdir. Suriyalı muzdlular barədə bu hekayəyə gəldikdə isə, biz bir neçə dəfə təkrarladıq və prezidentimiz bunun müəyyən ölkələr tərəfindən yayılan açıq-aşkar dezinformasiya olduğunu təsdiqlədi. Bu şayiələri yayanlar tərəfindən heç bir dəlil verilməyib. Silahlı qüvvələrin komplektləşdirilməsini çətinləşdirən ciddi demoqrafik böhranla illər boyu üzləşən Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycan yaxşı təchiz olunmuş, peşəkar və güclü bir orduya sahibdir. Ərazimizin bütövlüyünü qorumaq üçün kənar silahlı qüvvələrə və nizamsız qruplaşmalara ehtiyacımız yoxdur.

- Hazırda sizin nəzarətinizdə olan xristian abidələri, xüsusən də Dadivank monastırı ilə nə olacaq?

- Azad edilmiş ərazilərdəki bütün dini-tarixi abidələri dövlət tərəfindən qorunacaq. Azərbaycan müxtəlif mədəniyyətlərə və dinlərə hörmət və tolerantlıq ənənəsinə sahib olan çoxmillətli bir ölkədir. Ölkəmizdəki böyük xristian icması cəmiyyətimizin ayrılmaz hissəsidir. Həmin icma ölkəmizdə fəal rol oynayır. Onun kilsələri, ibadət yerləri və abidələri Azərbaycan dövləti tərəfindən tam şəkildə qorunur. Təsadüfi deyil ki, Papa Fransisk 2016-cı ildə Bakıya səfəri zamanı ölkəmizi dini tolerantlıq nümunəsi kimi göstərdi. Azərbaycan xristian irsini yalnız öz sərhədləri çərçivəsində deyil, həm də xaricdə qoruyur. Məsələn, Heydər Əliyev Fondu Fransanın Orn departamentində X-XII əsrlərə aid 7 kilsənin bərpasına yardım etmişdir.

- Son bir neçə həftə ərzində aparılmış müharibədə xristianlarla müsəlmanlar arasında dini qarşıdurma epizodu olubmu?

- Ermənistanla Azərbaycan arasındakı dini münaqişə deyil və heç zaman belə olmayıb. Bu, ərazilərimizə qarşı erməni iddiaları ilə başlayan dövlətlərarası münaqişədir. Bunu dini münaqişə kimi qələmə vermək cəhdləri uğursuzluğa məhkumdur, çünki Azərbaycan müxtəlif dinlərin davamçılarının əsrlər boyu sülh şəraitində yaşadığı bir ölkədir.

- Nə üçün Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri Şuşadakı kimi kilsələr də daxil olmaqla, mülki binaları və məktəbləri bombaladı?

- Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əks-hücum əməliyyatları beynəlxalq humanitar hüquqa uyğun olaraq həyata keçirilib. Əhali, məktəb və ya xəstəxana kimi mülki infrastruktur hədəfə alınmadı. Azərbaycan Ordusu legitim hərbi hədəflərə cavab verməklə məhdudlaşdı. Problem ondadır ki, erməni tərəfi mülki binalardan qalxan kimi istifadə edirdi. Xankəndidəki uşaq bağçasında məsləhətləşən erməni zabitlərin fotosu sosial şəbəkələrdə çox müzakirə olundu. Bəhs etdiyiniz kilsə ilə bağlı Prezidentimiz bunun səhv olduğunu və ya qəsdən həyata keçirilmiş erməni təxribatı olduğunu söylədi. Faktla bağlı araşdırma aparılır. Lakin vurğulamaq istərdim ki, məqsədimiz kilsələri dağıtmaq olsaydı, Bakının mərkəzində minlərlə erməni kitabının saxlanıldığı Erməni Kilsəsini bərpa etməzdik.

- Azərbaycan gələcəkdə tarixən ermənilərin məskunlaşdığı bir bölgə olan Dağlıq Qarabağ üzərində bir Ermənistan suverenliyini tanımağa hazırdırmı?

- Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın tarixi bir hissəsidir. Ermənilər 1813-cü ildə Gülüstan və 1828-ci ildə imzalanan Türkmənçay müqavilələrindən sonra 19-cu əsrin əvvəllərində bu ərazilərdə yerləşdirilmişdir. Sovet dövründə ermənilərin oradakı əhalinin əksəriyyətini təşkil etdiyi faktdır. Amma xatırlayaq ki, orada yaşayan azərbaycanlılar və onu əhatə edən 7 Azərbaycan bölgəsində yaşayanlar 1990-cı illərin əvvəllərində işğaldan sonra Ermənistanın həyata keçirdiyi etnik təmizləmənin qurbanı oldular. On illərdir ki, bu insanların hüquqları kobud şəkildə pozulub. Ermənistanın suverenliyi Azərbaycan torpağında deyil, Ermənistan Respublikasının ərazisində həyata keçirilə bilər. Dağlıq Qarabağın statusu məsələsi 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatda qeyd olunmayıb. Azərbaycan dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Dağlıq Qarabağın hər iki icması Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində sülh və təhlükəsizlik şəraitində birgə yaşaya bilər.

- Azərbaycan hökuməti Dağlıq Qarabağ erməniləri üçün bu cür dinc birgə yaşayışa necə zəmanət verə bilər?

- Azərbaycan Konstitusiyası etnik mənsubiyyətindən, dinindən və siyasi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşı bərabər hüquqlar ilə təmin edir və azadlıqlarını qoruyur. Azərbaycan beynəlxalq birliyin məsul üzvüdür, bir çox beynəlxalq qurumların üzvüdür, əsas hüquqları, azadlıqları, mədəni və dini irsi qoruyan müqavilə və konvensiyalara riayət edir. Dağlıq Qarabağın gələcəyi onun iqtisadi, mədəni və insan resurslarının inkişafı ilə müəyyənləşdiriləcəkdir. Prezidentimiz, artıq işğal altında olmayan ərazilərin bərpası və yenidən qurulması üçün proqramın hazırlanacağını açıqladı. Azərbaycan sülh, təhlükəsizlik və qarşılıqlı hörmət şəraitində Dağlıq Qarabağdakı azərbaycanlı və erməni icmalarının birgə yaşayışını təmin etməyə hazırdır.

- Atəşkəs elan edildikdən sonra Prezident Əliyev niyə ermənilərin "itlər kimi" qovulduğunu iddia edərək təhqiredici şərhlər etdi?

- Bu açıqlama erməni xalqına qarşı yönəlməyib. Prezident İlham Əliyev Ermənistanın siyasi-hərbi rəhbərliyindən, ərazilərimizi qanunsuz olaraq işğal edib mülki şəxslərə qarşı hərbi cinayətlər törədənlərdən, Gəncə, Bərdə və Azərbaycanın digər yaşayış yerlərdəki günahsız mülki şəxslərə qarşı hücum əmri verənlərdən danışdığını açıq şəkildə bildirdi. Şubhəsiz ki, hərbi cinayətlər törətmiş şəxslər əməllərinə görə cavab verməlidirlər.

143
Teqlər:
Ermənistan, ermənilər, erməni, Bakı, kilsə, Fransa, Azərbaycan xarici işlər nazirliyi, təhsil naziri Ceyhun Bayramov, Ceyhun Bayramov
Bakıda tibbi maska taxmış şəxs, arxiv şəkli

Məsuliyyət disiplin: Koronavirusa qalib gəlməyin yolları

31
Riayət etdiyimiz qaydaların gələcəyimizə, xüsusilə övladlarımıza və digər doğmalarımıza faydalı olacağına inansaq, bu bəlaya qalib gəlməyimiz çətin olmayacaq.

Həyatımızı və düzənimizi dəyişən "taclı bəla"nın yayılması son günlər kəskin şəkildə artıb. Həm dünyada, həm də ölkəmizdə vəziyyət getdikcə qəlizləşir. Xəstəxanaların vəziyyətindən xəbərdar olanlar, vəziyyətin niyə qəliz olduğunu yəqin ki, anlayrırlar. Təcrübə göstərdi ki, bütün dünya bu bəlanın qarşısında hələki çarəsiz vəziyyətdədir. İlin əvvəlində Avropa ölkələrində yaşanan narahatlıq, indi bizim qapımızı döyür. Görülən tədbirlərin, tətbiq olunan qadağaların, qapanmaların, açılmaların effektivliyi də göz qabağındadır. Bu barədə uzun-uzadı yazmağa, danışmağa ehtiyac yoxdur. Son günlərin statistikası vəziyyətin ciddi olduğunu gözlər önünə sərir. Artıq, "Mən koronaya inanmıram"– lağlağısının yeri deyil. İnansaq da, inanmasaq da pandemiya dünyaya meydan oxuyur.

***

Mütəxəsislər yoluxmanın və ölümlərin nisbətən az olduğu isti aylarda payız-qış mövsümündə yoluxmalarda kəskin artım olacağı ilə bağlı xəbərdarlıq etsələr də, dəyişən heç nə olmadı. Özümüzü və ətrafımızı qorumalı olduğumuz halda, yenə biganə davrandıq. Heç kəsə sirr deyil ki, koronavirusun yayılmasında əsas faktor insandır. Əgər insanlar bu məsələdə məsuliyyətli olmasa, yoluxmanın sürətlə artmasına mane olmaq daha da çətinləşəcək. Üstəlik, xəstəxanalarda müalicə alanların sayının artması, həkimlərin daha ağır xəstələrə nəzarət etmək imkanını azaldır. Dolayısıyla, hər bir məsuliyyətsiz addım, ətrafımzdakı onlarla insana təhlükə yaradır. Qarabağ müharibəsində ardıcıl qazanılan zəfərlər bizdə eyforiyaya səbəb olub. Bunu zəfər yürüşlərində də müşahidə etmək çətin deyildi. O müdhiş sevincin qarşısında insanları "Niyə yürüş edərkən maskadan istifadə etmirdiniz?" – deyə qınamaq da olmur. Zəfər sevinci elə bir hissdir ki, sosial məsafə, maska, dezinfektan heç kəsin yadına düşmür. O xoşbəxt anlarda adam bütün mənfi şeyləri unudur. Çox yaxşı haldır ki, insanlarımızın bu xoş aurası bu gün də davam edir. Ancaq bu rahatlığın təhlükəli tərəfi də var: məsuliyyət hissimiz azalır və "taclı bəla" öz arealını genişləndirir. Bu gün yenidən birliyə və həmrəyliyə ehtiyacımız var.

***

Sözün düzü, koronaya yoluxmamaq üçün nələrə riayət etməli olduğumuzu hamımız bilirik. Əgər ilin əvvəlində naməlum düşmənə qarşı təşviş içərisində mübarizə aparırdıqsa, indi bu virus haqqında kifayət qədər məlumatlıyıq. Qoyulan qadağalar kifayət qədər yumşaldılıb. Həyatımızdan bu bəlanın biryolluq çıxıb getməsi üçün özümüzü və ətrafımızı düşünmək, diqqətli və məsuliyyətli olmaqdan başqa yolumuz yoxdur.

***

Bu gün yoluxma riski hər yerdə yüksək olsa da, insanların daha sıx olduğu yerlərdən uzaq gəzmək, bu sıxlığa səbəb olmamaq vacibdir. Düşünürəm ki, insanlarla daha sıx ünsiyyətdən yayınmaq da bu dönəm üçün vacibdir. Maskadan istifadə etməli, gigiyeniya qaydalarına riayət etməliyik. Açıq havada maskadan istifadə etməklə bağlı qoyulan qadağa hamıya qəribə görünsə də, düşünürəm ki, bu məsuliyyət hissini artırmaq, disiplin yaratmaq üçün müəyyən təsirə malik olacaq. Pandemiya ilə mübarizə apardığımız bu dönəmdə hətta absurd görünən qadağalara da riayət etmək, öz davranışımızla ətrafımıza yaxşı nümunə göstərmək məcburiyyətindəyik.

***

Əzizlərimizin həyatını qorumaq, təhsil sistemimizin və həyatın digər sahələrinin normala dönməsi üçün bu qeyri-müəyyənliklərlə dolu günlərdə daha həssas, daha məsuliyyətli olmalıyıq. Riayət etdiyimiz qaydaların gələcəyimizə, xüsusilə övladlarımıza və digər doğmalarımıza faydalı olacağına inansaq, bu bəlaya qalib gəlməyimiz çətin olmayacaq.

Hər birimizdən tələb olunan sadəcə məsuliyyətli və diqqətli olmaqdır. Bunu bacarsaq, minlərlə insanın xilaskarı olmaq şansımız var. Bu gün özünü və ətafını qoruyan hər bir insan qəhrəmandır və hamımızın qəhrəman olmaq imkanı var. Gələcəyimiz və sağlamlığımız üçün bu qəhrəmanlığı etməliyik. Bizim yenədə birliyə, bütövlüyə, həmrəyliyə ehtiyacımız var. Yaxın tarix sübut etdi ki, biz həqiqətən birlikdə güclüyük. Bu gücümüzü gözgörünməz düşmənə də göstərməyin vaxtıdır.

31
Teqlər:
korona virusu, Koronavirus, epidemiya, COVID-19
Xəritə, arxiv şəkli

Tsakurinin Hünərli, Quşçubabanın isə Baharlı adlandırılması təsdiqlənib

0
(Yenilənib 19:06 25.11.2020)
Prezident "Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Tsakuri kəndinin Hünərli kəndi adlandırılması haqqında" qanunu təsdiq edib.

BAKI, 25 noyabr — Sputnik. Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Quşçubaba kəndinin Baharlı kəndi adlandırılması haqqında" qanunu təsdiq edib.

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, qanuna əsasən, Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Qarabulaq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Quşçubaba kəndi Baharlı kəndi adlandırılıb.

Prezident İlham Əliyev həmçinin "Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Tsakuri kəndinin Hünərli kəndi adlandırılması haqqında" qanunu təsdiq edib.

Qanuna əsasən, Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Çiraquz kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tsakuri kəndi Hünərli kəndi adlandırılıb.

0
Teqlər:
təsdiq, qanun, Xocavənd, Xocalı