* AZƏRBAYCAN *
Xalça Muzeyində ziyarətçilər, arxiv şəkli

Bu gün Beynəlxalq Muzeylər Günüdür

31
(Yenilənib 11:29 18.05.2021)
Beynəlxalq Muzeylər Günü ICOM-un təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə təsis edilib. Bu günün məqsədi muzeylərin cəmiyyətin həyatında nə dərəcədə mühüm rol oynadığını göstərməkdir. Bu bayram qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik Azərbaycanda da geniş miqyasda qeyd edilir.

BAKI, 18 may — Sputnik. Hər il mayın 18-i dünya ölkələrində Beynəlxalq Muzeylər Günü kimi geniş qeyd edilir.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, Beynəlxalq Muzeylər Şurası (ICOM) tərəfindən xalqlar arasında mədəni mübadilə və əməkdaşlığın inkişafına kömək məqsədilə təsis olunmuş bu bayram hər il müxtəlif deviz altında keçirilir. Bu il Beynəlxalq Muzeylər Günü "Muzeylərin gələcəyi: dirçəliş və yeni baxış" mövzusuna həsr olunub.

Beynəlxalq Muzeylər Günü ICOM-un təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə təsis edilib. Bu günün məqsədi muzeylərin cəmiyyətin həyatında nə dərəcədə mühüm rol oynadığını göstərməkdir. Bu bayram qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik Azərbaycanda da geniş miqyasda qeyd edilir.

Eramızdan əvvəl XVI əsrdə Krit, XIII-XII əsrlərdə Çin, III əsrdə Qədim Roma və Yunanıstanda estetik dəyərə malik əşyaların, əsərlərin, sənədlərin saxlandığı məkanların müasir muzeylərin sələfləri hesab olunduğunu nəzərə alaraq, ölkəmiz ərazisində qurulmuş Atropatena və Albaniya dövlətləri hökmdarlarının saraylarını da belə yerlər kimi qeyd etmək yerinə düşər. Erkən və orta əsrlərdə isə Azərbaycanda hakim sülalələr tərəfindən kolleksiyaçılıq ənənələrinə maraq güclənib, qiymətli əşyalar xəzinələrdə, saray kitabxanalarında mühafizə edilib.

Azərbaycanın ictimai-siyasi, mədəni həyatında XIX əsrin ikinci yarısından etibarən sürətlə cərəyan edən proseslər muzey işinin təşkilinə təkan verib. İlk belə muzeylərdən biri görkəmli ədib Cəlil Məmmədquluzadənin təşəbbüsü və yaxından iştirakı ilə XIX əsrin sonlarında Naxçıvanın Nehrəm kənd məktəbində təşkil olunub.

Ötən əsrin əvvəllərində isə Bakıda, xalq məktəbləri müdiriyyəti nəzdində pedaqoji, həmçinin Ümumrusiya Texniki Cəmiyyətinin Bakı şöbəsi nəzdində qapalı muzeylər yaradılıb. Lakin Nehrəm kəndindəki muzey istisna olmaqla, adları qeyd edilən məkanlar çarizmin mənafeyinə uyğun fəaliyyət göstərib. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycanda aşkar edilən qiymətli arxeoloji əşyalar Tbilisi, Moskva, Peterburq muzeylərinə göndərilib. Azərbaycanda dövlət səviyyəsində 1919-cu ildə - Xalq Cümhuriyyətinin dövründə təməli qoyulmuş ilk milli muzey 1920-ci ildən Azərbaycan Dövlət Muzeyi kimi fəaliyyət göstərib.

Sovet hakimiyyətinin ilk illərində Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Murtuza Muxtarov, Musa Nağıyev kimi Bakı milyonçularından müsadirə edilmiş qiymətli sənət əsərləri bu muzeyin eksponatları olub. H.Z.Tağıyevin mülkündə yerləşən Milli Azərbaycan Tarix Muzeyinin binasının özü də tariximizdən xəbər verən daş abidə kimi qiymətlidir. Ona görə də bu yerə bəzən "Muzey içində muzey" də deyirlər.

Ağcabədi tarix diyarşünaslıq Muzeyində eksponatlar
© Sputnik / Musa Muradli
Ağcabədi tarix diyarşünaslıq Muzeyində eksponatlar

Ötən əsrin 30-cu illərindən etibarən bir-birinin ardınca mahiyyətinə görə müxtəlif təmayüllü – dövlət, memorial, səyyar, ədəbiyyat, incəsənət, tarix, musiqi, qoruq, teatr muzeyləri yaradılıb. Sonrakı illərdə Azərbaycanda yeni muzeylər fəaliyyətə başlayıb.

Təəssüf ki, neçə-neçə tarixi abidə və muzeylərimiz ötən əsrin 90-cı illərində erməni işğalçıları tərəfindən qarət olunub və dağıdılıb.

Canlı muzey olan və bu gün düşməndən azad edilən Şuşada 8 muzey fəaliyyət göstərib. Dövlət Qarabağ Tarixi Muzeyi, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin ev, vokal sənətimizin banisi Bülbülün memorial, görkəmli musiqiçi və rəssam Mir Möhsün Nəvvabın xatirə muzeyləri, Azərbaycan Xalça Muzeyinin Şuşa filialı, görkəmli musiqiçi Qurban Pirimovun Ağdam rayonundakı xatirə, Qubadlı, Zəngilan, Cəbrayıl, Ağdam, Füzuli, Xocalı rayonlarının tarix-diyarşünaslıq muzeyləri tamamilə qarət edilib. Keçmiş SSRİ-də yeganə olan Ağdam Çörək Muzeyi ermənilər tərəfindən tamamilə yerlə-yeksan olunub.

Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərimizə, o cümlədən muzey işinə daim dövlət qayğısı olub. Ölkəmizdə muzey işinin inkişafı ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Xalqımızın milli tarixi və mədəni irsinin qorunmasında muzeylərin dəyərini dərindən və həssaslıqla duyan Ulu Öndər respublikada müvafiq şəbəkənin genişləndirilməsini, onun maddi-texniki bazasının gücləndirilməsini daim diqqətdə saxlayıb. Azərbaycan mədəniyyətinin Üzeyir Hacıbəyli, Hüseyn Cavid, Cəlil Məmmədquluzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Cəfər Cabbarlı, Bülbül, Səməd Vurğun, Niyazi və digər nəhəng simalarının memorial-xatirə, mənzil, bölgələrdə tarix-diyarşünaslıq muzeyləri məhz ulu öndər Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü sayəsində yaradılıb.

Dahi rəhbərimizin xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdışından sonra digər sahələrlə yanaşı, muzey işi də öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoyub. Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə 1993-cü ildə Nazirlər Kabinetində muzey işçilərinin respublika müşavirəsi keçirilib, 1994-cü ildə isə bu müşavirənin materialları əsasında "Respublikada muzey işinin vəziyyəti və onun yaxşılaşdırılması haqqında" qərar qəbul edilib. 2000-ci il martın 24-də qüvvəyə minmiş "Muzeylər haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ölkəmizdə muzeylərin fəaliyyətinin təşkilati-hüquqi əsaslarını və müvafiq münasibətləri tənzimləyir. Bu sənədə əsasən muzey - maddi mədəniyyət abidələrinin komplektləşdirilməsi, mühafizəsi, öyrənilməsi, kütləvi nümayişinin və təbliğinin həyata keçirildiyi mədəniyyət, elmi-tədqiqat müəssisəsidir.

Ümummilli Lider tərəfindən muzey işinin inkişafı üzrə müəyyən edilmiş prioritetlər bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və ölkəmizin birinci xanımı, UNESCO-nun və ISESCO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev Fondu tərəfindən uğurla davam etdirilir.

В Музее ковра состоялась презентация ковровых изделий для людей с ограниченным зрением
© Sputnik / Kemale Aliyeva
Xalça Muzeyində görmə imkanı məhdud şəxslər üçün sərgi

"Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış" İnkişaf Konsepsiyasını həyata keçirmək məqsədilə Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 27 dekabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq olunan "Daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası, qorunması, tarix və mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və inkişafına dair 2014-2020-ci illər üzrə Dövlət Proqramı"na uyğun olaraq milli mədəni irsimizin qorunması dövlət əhəmiyyətli prioritet məqsəd kimi qarşıya qoyulub.

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın böyük zəhməti sayəsində "Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi", Qız qalası və Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğu, "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilib. Fondun həyata keçirdiyi müxtəlif layihələr çərçivəsində Qarabağ muzeyləri haqqında məlumatlar mötəbər beynəlxalq təşkilatlara çatdırılır.

Azərbaycan dövlətinin uğurlu mədəniyyət siyasəti nəticəsində son illər muzeylərimizin dünyanın nüfuzlu muzeyləri ilə əlaqələri genişlənib, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq sahəsində yeni nailiyyətlər əldə edilib.

Ümummilli liderimizin siyasi irsinin öyrənilməsi, azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşdırılaraq inkişaf etdirilməsi məqsədilə yaradılan Heydər Əliyev muzeyləri isə respublikada muzey şəbəkəsinin genişləndirilməsi sahəsində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.

Hazırda ölkəmizdə fəaliyyət göstərən muzeylər və onların ekspozisiyaları azərbaycançılıq məfkurəsini uğurla təbliğ edirlər.

31
Uşaq bağçası

Son 29 ildə Azərbaycanda uşaq hüquqları necə qorunub?

10
Ümumiyyətlə, son illərdə zorakılıq halları, narkotikə düçarolma, eyni zamanda uşaq nikahlarında azalmalar müşahidə edilib.

BAKI, 21 iyun — Sputnik. 21 iyun 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasına qoşulub. 29 ilədək bir vaxt keçib. Maraqlıdır, bu illərdə hansı işlər görülüb, hansı nəticələr əldə olunub?

Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin İnformasiya və analitik tədqiqatlar şöbəsinin müdiri Elgün Səfərov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bu haqda danışıb: "Azərbaycanda uşaq hüquqlarının durumu ilə bağlı BMT-nin Uşaq Hüquqları Komitəsinə 4-5 ildən bir hesabatlar təqdim edilir. Ölkədə uşaqların təhsil, səhiyyə, idman, sağlamlıq və digər hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı dövlət tərəfindən icra edilən məsələlər müzakirə edilir, hesabatlar təqdim edilir.

Eyni zamanda da olan boşluqların doldurulması, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, uşaqlara qarşı zorakılıq, intiharlar, uşaq nikahları ilə mübarizə, onların təhsildən yayınmasının və bu kimi halların qarşısının alınması ilə bağlı olaraq da dövlət tərəfindən icra edilən məsələlər müzakirə edilir və hesabatlar təqdim edilir. Ümumiyyətlə, qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanın son 4 hesabında açıq-aşkar inkişafı görmək mümkündür. Bu isə o deməkdir ki, uşaq hüquqlarının müdafiəsində bəzi irəliləyişlər var".

"Uşaq nikahlarının, uşaqlara qarşı zorakılıq faktlarının, eyni zamanda da onların təhsildən uzaqlaşması hallarının azalmasının yox səviyyəsinə çatdırılması, bununla belə, məcburi əməyə cəlbedilməsi ilə bağlı primitiv mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi və ümumiyyətlə, Azərbaycanda uşaq hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı milli qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və ötən il uşaq hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı qəbul edilən Milli Fəaliyyət Planını xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm. Lakin qeyd edim ki, buna baxmayaraq Azərbaycanda uşaqların müdafiəsi ilə bağlı problemlər var. Küçə uşaqlarının sayı ildən-ilə azalsa da, barmaqla sayılası qədər olsa da, hələlik bu problem də qalmaqdadır. Zorakılıq, uşaqları nikaha məcburetmə halları var. Ona görə də primitiv mexanizmlərin gücləndirilməsi üçün tədbirlər davam etdirilməlidir", - deyə o əlavə edib.

Komitə rəsmisi bildirir ki, bu kimi problemlərin aradan qaldırılması üçün təhlil araşdırmalar keçirilir.

Elgün Səfərov çox vacib olan bir nüansa da toxunub: "Hazırda regionlarda və şəhərlərdə yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərin narkotikə düçar olması ilə bağlı və onun primitiv mexanizmlərinin işlənməsi ilə bağlı araşdırmalar aparılır. İkinci araşdırmamız da var. Bu araşdırma insan alverinə məruz qalanlarla - onlara dəstək, cəmiyyətə qaytarılması, reabilitasiyası ilə bağlıdır. Qeyd edim ki, eyni zamanda yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərlə bağlı tədbirlər də davam etdirilir".

Komitə rəsmisi bildirib ki, ümumiyyətlə, son illərdə zorakılıq halları, narkotikə düçarolma, eyni zamanda da uşaq nikahlarında da azalmalar olub. Son 20 il ərzində azalmalar var. Hətta uşaq evlərində olan uşaqların sayında da 7 dəfəyədək azalma var. Lakin qeyd edim ki, problemlər də dəyişib. Son 5 ildə uşaqlara qarşı kibercinayətkarlığın sayında artım olub. Lakin daha öncəki illərdə bunlar yox idi".

 İnternat müəssisələrində zorakılıq faktlarına gəldikdə isə E.Səfərov daha öncəki çıxışında da bildirmişdi ki, 2019-2021-ci illərdə internat müəssisələrində heç bir uşaq zorakılığı faktı qeydə alınmayıb. Bu barədə Daxili İşlər Nazirliyindən əldə etdiyimiz sorğuda qeyd edilir.

O, həmçinin son illərdə uşaq nikahlarının da 10 dəfəyədək azaldığını bildirmişdi. Belə ki,10 il əvvəl 4500 civarında olan uşaq nikahları bu gün 350 civarındadır. Xüsusən də cənub zonasında uşaq nikahlarının sayı xeyli azalıb. Uşaq nikahlarının respublika üzrə sayına görə cənub bölgəsi 5-6-cı yerlərdə qərarlaşıb. Cənub zonasından fərqli olaraq Bakı şəhəri və Bakı kəndlərindəki vəziyyət bir o qədər də ürəkaçan deyil. Bakı kəndləri uşaq nikahlarına görə respublikada ilk yerdə qərarlaşıb".

Qeyd edək ki, Dövlət Statistika Komitəsinin son açıqladığı hesabata görə, Azərbaycanda 2018-ci illə müqayisədə 2019-cu ildə yaşı 18-dək olan analar təəfindən doğulan uşaqların sayında artım olub. Belə ki, 2018-ci ildə bu rəqəm 2129, 2019-cu ildə isə 2320 olub ki, bu faktların 717-si şəhərlərdə qeydə alınıb.

Statistika Komitəsinin ötən il açıqlanan rəqəmlərinə görə, Azərbaycanda internat müəssisəslərində olan uşaqların sayında da azalmalar olub. Belə ki, 2016-cı ildə belə uşaqların sayı 179, 2019-cu ildə 147, 2020-ci ildə isə 121 olub. 

Mənfi tendensiya isə 18 yaşadək olan uşaqlar arasıda xəstələnmə hallarının artması ilə bağlıdır. Belə ki, illər üzrə göstəriciyə baxdıqda hesabatın açıqlandığı son ildə bu rəqəmin artdığını görə bilərik. Belə ki, 2020-cu ildə bu rəqəm 735 min 920, 2019-cu ildə 809 min 400 olub.

10
Həkim, arxiv şəkli

xalatlı qəhrəmanlar bayram edir: Azərbaycanda qədər tibb işçisi var?

22
(Yenilənib 12:38 17.06.2021)
İstər pandemiya dövründə koronavirusla mübarizədə, istərsə də 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Azəbaycanda onlarla tibb işçisi dünyasını dəyişib. Bu gün isə onların peşə bayramı qeyd olunur.

Prezident Heydər Əliyevin 2001-ci il iyunun 4-də imzaladığı Sərəncama əsasən, hər il iyunun 17-si ölkəmizdə Tibb İşçilərinin Peşə Bayramı Günü kimi qeyd olunur.

Sputnik Azərbayan Dövlət Statistika Komitəsinin ötən il açıqlanan hesabatına istinadən bildirir ki, ümumilikdə Azərbaycanda 32,485 min həkim və 54,048 min orta təhsilli tibb işçisi çalışır. İcbari tibbi sığorta sisteminin tələbinə uyğun olaraq, həkimlərin əksəriyyətini terapevtlər təşkil edir - 7,951 min nəfər. Həkimlərin əksəriyyəti Bakıda və paytaxt ətrafında cəmləşiblər ki, bu da urbanizasiya ilə bağlıdır.

Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatında bildirilir ki, Azərbaycanda hər min nəfərə orta hesabla 3,45 həkim düşür, daha doğrusu, yeddi həkim iki min nəfərə xidmət göstərir. Beləliklə, postsovet ölkələri arasında bu göstəriciyə görə respublikamız altıncı yerdədir.

Ölkədə COVID-19-la bağlı pandemiya şəraiti başlayandan, həkimlər hamılıqla bu virusla mübarizəyə cəlb ediliblər. Koronaviruslu xəstələrlə işləyən həkimlərin əmək haqları artırılıb. Bu xəstəliklə mübarizədə onlarla həkim dünyasını dəyişib. 

Eyni zamanda 44 günlük müharibə dövründə də Azərbaycan həkimləri yaralı hərbçilərin və erməni vandalizminə məruz qalan mülki şəxslərin həyatının xilası uğrunda fədakarlıq göstəriblər. 

44 günlük müharibə zamanı ümumilikdə 42 tibb işçisi xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən qəhrəmancasına həlak olublar. Onlardan 9-u həkim, 7-si feldşer, 26-sı isə sanitardır.

Bu gün ölkənin ağ xalatlı qəhrəmanlarının peşə bayramıdır.  

22
Эмблема ЕВРО-2020

AVRO-2020-nin 1/8 finalının bütün cütlükləri məlum olub

2
(Yenilənib 01:35 24.06.2021)
Futbol üzrə Avropa çempionatının pley-off mərhələsinin birinci raundu şənbə günü, iyunun 26-da start götürür.

11 şəhərdə keçirilən futbol üzrə Avropa çempionatının 1/8 final mərhələsinin bütün qarşılaşmaları məlum olub.

İyunun 23-də AVRO-2020-nin qrup mərhələsi başa çatıb. 1/8 final Amsterdamda Danimarka-Uels və Londonda İtaliya-Avstriya oyunları ilə start götürür.

Avropa çempionatının 1/8 finalının digər cütlükləri belədir:

27 iyun

Niderland - Çexiya (Budapeşt)

Belçika - Portuqaliya (Sevilya)

28 iyun

Xorvatiya - İspaniya (Kopenhagen)

Fransa - İsveçrə (Buxarest)

29 iyun

İngiltərə - Almaniya (London)

İsveç - Ukrayna (Qlazqo)

2