Azərbaycan bayrağı

Milli Qəhrəmanımızın anım günüdür

12
(Yenilənib 12:29 22.04.2021)
Bağırov Ağdam rayonu ərazisində gedən bütün döyüşlərdə mərdliklə vuruşub. 1988-ci ildə Ağdamda ilk müdafiə dəstələrinin formalaşmasında da A.Bağırovun böyük rolu olub.

BAKI, 22 aprel — Sputnik. Bu gün Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Allahverdi Teymur oğlu Bağırovun doğum günüdür. 22 aprel 1946-cı ildə Ağdamda dünyaya göz açan A.Bağırov eyni zamanda da Qarabağ futbol klubunun futbolçusu və keçmiş baş məşqçisi kimi də tarixə adını yazdırıb.

O, həm də I Qarabağ müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlıqla yaddaşlarda qalıb. Belə ki, A.Bağırov 1992-ci ildə üç gün ərzində 1003 Xocalı əsirini ermənilərin əlindən xilas edib.

Bağırov həmçinin Ağdam əhalisi tərəfindən göstərilən maddi yardım və öz şəxsi vəsaiti ilə Qarabağ kəndlərində yaradılmış kiçik özünümüdafiə dəstələrinə yaxından köməklik edib, Ağdam rayonu ərazisində gedən bütün döyüşlərdə mərdliklə vuruşub. 1988-ci ildə Ağdamda ilk müdafiə dəstələrinin formalaşmasında da A.Bağırovun böyük rolu olub.

Xatırladaq ki, A.Bağırov 12 iyun 1992-ci ildə minaya düşərək dünyasını dəyişib.

12
Teqlər:
Azərbaycan, Qarabağ, Ağdam, anım günü, Milli Qəhrəman
İsfəndiyar İgidovun fotosu

Qələbə Gününü özünə ad günü kimi seçən qəhrəman

607
İsfəndiyar İgidovun doğum ili 1921-ci olsa da, ay və gün rəsmi sənədlərdə təxmini göstərilib. Lakin İsfəndiyar İgidov sağlığında hər may ayının 9-nu özünün ad günü kimi qeyd edib.

İlham Mustafa, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 8 may — Sputnik. Faşizm üzərində Qələbədə böyük pay sahiblərindən biri də Qazax rayon Hüseynbəyli kənd sakini İsfəndiyar İgidov olub. 1939-cu ildə hərbi xidmətə yollanan İ.İgidov ilk döyüş təcrübəsini Sovet-Fin müharibəsində qazanıb. Sonra isə Moskvadan Berlinədək uzanan şərəfli döyüş yolu keçib. Bu dövr ərzində 3 dəfə ağır yaralanıb, hətta bir dəfə evinə “qara kağız” - ölüm xəbəri də göndərilib. Lakin hər dəfə yaralarını sağaltdıqdan sonra cəbhəyə yollanıb. İlk olaraq kəşfiyyatçı, sonralar tankçı və topçu kimi qələbəyə öz payını qatıb. Cəbhədə göstərdiyi şücaətlərə görə “Birinci dərəcəli vətən müharibəsi”, “Qırmızı ulduz”, Moskvanın, Leninqradın, Stalinqradın müdafiəsinə görə, Keniqsberqin, Ukraynanın alınması və Almaniya üzərində qələbəyə görə 25 orden və medallarla təltif edilib.

© Sputnik / Ilham Mustafa
İsfəndiyar İgidovun məzarı

İ.İgidovun keçdiyi döyüş yolu haqda Sputnik Azərbaycan-ın bölgə müxbirinə onun oğlu Ayaz İgidov danışıb. O, atasının faşizm üzərində Qələbə münasibətilə 1945-ci il iyunun 24-də Moskvada keçirilən ilk qələbə paradında iştirak edən 9 azərbaycanlıdan biri olduğunu söyləyib:

“Atamın qəhrəmanlıqları haqda hələ müharibə vaxtı onlarla qəzet və jurnalda materiallar dərc edilib. Müharibədən gələndən sonra isə haqqında kitab yazılıb, bir neçə kitabda ondan bəhs olunub. Özü haqda yazılan qəzetlərin, kitabların hamısını saxlayırdı. Bütün bu xidmətlərinə görə Leninqrad (Sankt-Peterburq) şəhərinin fəxri vətəndaşı titulunu alıb. Bundan başqa, ona SSRİ-nin istənilən yerinə pulsuz uça bilməsi üçün 205 nömrəli vəsiqə verilmişdi. Qələbənin 40, 45, 50, 55 illiklərində paradlarda iştirak etmişdi. Lakin çox istəsə də səhhətinə görə 2000-ci ildəki paradda iştirak edə bilmədi. Moskvadan ona hərbi forma göndərmişdilər. Bütün medallarının hamısını özü öz əlləri ilə düzmüşdü. Bu gün də o formanı olduğu kimi saxlayırıq”, - deyə o məlumat verib.

  • İsfəndiyar İgidovun ailə üzvləri
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İsfəndiyar İgidovun fotosu
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İsfəndiyar İgidovun fotosu
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İsfəndiyar İgidovun fotoları
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İsfəndiyar İgidovun hərbi forması
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İsfəndiyar İgidovun məzarı
    © Sputnik / Ilham Mustafa
1 / 6
© Sputnik / Ilham Mustafa
İsfəndiyar İgidovun ailə üzvləri

A.İgidov atasının müharibədən qayıtdıqdan sonra da fəal həyat tərzi keçirdiyini, ölənə kimi müxtəlif işlərdə çalışıdığını deyib: “Mən hərbi xidməti Leninqradda keçmişəm. Orada atama görə hərbi hissənin ən seçilən əsgərlərindən biri olmuşam. Xidmətdə olduğum müddətdə atam 13 dəfə Leninqrada gəlmişdi. Hər gəlişində şəhərin qarnizon komandiri çıxıb onu aeroportda qarşılayırdı. Baxmayaraq ki, o, 1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi əliliydi, dünyanın hər yerinə eləcə gedirdi. 60 ildən çox ağciyərində, bədənin müxtəlif yerlərində qəlpələrlə yaşamışdı. Buna baxmayaraq, həmişə müxtəlif işlərdə çalışmışdı”, - deyə o bildirib.

İsfəndiyar İgidov 2004-cü ildə 83 yaşında vəfat edib. Onun doğum ili 1921-ci olsa da, ay və gün rəsmi sənədlərdə təxmini göstərilib. Lakin İsfəndiyar İgidov sağlığında hər may ayının 9-nu özünün ad günü kimi qeyd edib. Dünyasını dəyişərkən isə övladlarına bu ənənəni pozmayaraq hər mayın 9-u ona sağlığındakı kimi ad günü keçirmələrini vəsiyyət edib. Bu gün də ailə onun vəsiyyətinə əməl edərək 9 mayı həm atalarının doğum günü, həm böyük Qələbə Günü kimi qeyd edirlər.

607
Şuşa şəhərinə mənzərə

Vətən bağı al-əlvandır: təqvimimizdən silinən 8 may

17
(Yenilənib 18:31 08.05.2021)
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Şuşa Qafqazın musiqi mərkəzinə çevrildi. Şuşanı "Kiçik Paris", "Qafqazın sənət məbədi", "Azərbaycan musiqisinin beşiyi", "Zaqafqaziyanın konservatoriyası" adlandırırdılar.

BAKI, 8 may — Sputnik. 30 ilə yaxın idi ki, mayın 8-ni kədərlə, ürək yanğısı ilə, təəssüflə, daha çox da xəcalətlə, utancla yada salırdıq. Şuşanın, bu cənnətməkan şəhərimizin ermənilərin əlində, tapdağı altında olmasını xatırlayanda uşaqlı-böyüklü bütün azərbaycanlıların bağrı dağlanırdı. 8 may 1992-ci il müasir Azərbaycan tarixinin ən utancverici səhifəsi idi. Bu 30 ildə elə bir bayram, şənlik, büsat olmurdu ki, növbəti dəfə Şuşada qeyd eləməyi, Cıdır düzündə toplaşmağı arzulamayaq. Ancaq etiraf etməliyik ki, zaman keçdikcə Şuşanı yenidən görəcəyimizə olan ümidimiz də öləziyirdi.

Nəhayət, 8 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri erməniləri Şuşadan qovub çıxartdı, Qarabağın ən qiymətli "inci"sini özümüzə qaytardı, bizə ömür boyu unuda bilməyəcəyimiz sevinc, qürur hissi yaşatdı, xəyallarımızı gerçəyə çevirdi, arzularımızı çin etdi.

Şuşanın təməli 1752-ci ildə Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulub və ilk çağlarda şəhəri bu adla yanaşı, xanın şərəfinə Pənahabad da adlandırıblar. Şuşada 17 məhəllə vardı: Seyidli, Culfalar, Quyuluq, Çuxur məhəllə, Dörd çinar, Dördlər qurdu, Hacı Yusifli, Çöl qala, Qurdlar, Saatlı, Köçərli, Mamayı, Xoca Mərcanlı, Dəmirçilər, Hamamqabağı, Merdinli və Təzə məhəllə. Hər məhəllədə də hamam, məscid və bulaq olub.

XVIII əsrdə Şuşa şəhəri Azərbaycanın ən mühüm yaşayış məntəqələrindən birinə çevrilib. Onu həndəvərinə böyük və güclü sədd çəkilib, şəhərdə çoxsaylı sənətkar məhəllələri yaradılıb. Şuşalı tacirlər İran şəhərləri və Moskva ilə ticarət əlaqələri saxlayır, burada "Pənahabadi" adlanan gümüş sikkə zərb edilirdi.

Минарет мечети, пострадавшей в ходе войны, в городе Шуши
© Sputnik / Ilya Pitalev
Şuşa şəhərinə mənzərə

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Şuşa Qafqazın musiqi mərkəzinə çevrildi. Şuşanı "Kiçik Paris", "Qafqazın sənət məbədi", "Azərbaycan musiqisinin beşiyi", "Zaqafqaziyanın konservatoriyası" adlandırırdılar. Əvvəllər Azərbaycanda, o cümlədən, Şuşada musiqi sənəti, ilk növbədə xanəndə və sazəndələr tərəfindən ustad-şəyird zəminində inkişaf edirdisə, artıq XX əsrdən başlayaraq peşəkar musiqi təhsili daha geniş sahələri əhatə edərək sistemləşdirilməyə və kütləviləşməyə başladı. O dövrdə əslən Şuşadan olan dahi bəstəkarımız Üzeyir Hacıbəyovun böyük əməyi sayəsində bu şəhərdə peşəkar musiqi təhsilinin bünövrəsi qoyuldu, mədəniyyətin və iqtisadiyyatın digər sahələri da uğurla inkişaf etdirildi.

Ta ki 1992-ci il may ayının 8-də şəhər erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal edilənə kimi. Şuşanın işğalı nəticəsində şəhərdə 195 nəfər Azərbaycan vətəndaşı ermənilər tərəfindən xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilib, 165 nəfər yaralanıb, onlardan 150 nəfəri əlil olub, 552 körpə valideynlərini itirib, 20 mindən artıq əhali isə doğma yuvasını tərk edərək məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb. Əsir və girov götürülmüş 58 azərbaycanlının taleyi barədə bu günə qədər də məlumat yoxdur.

Erməni vandalları Şuşanın işğalı nəticəsində azərbaycanlıların tarixi izlərini bu şəhərdən silmək məqsədilə 600-ə yaxın tarixi memarlıq abidəsini, o cümlədən Pənahəli xanın sarayını, Yuxarı Gövhər ağa məscidini, Aşağı Gövhər ağa məscidini, Xurşidbanu Natəvanın evini, Molla Pənah Vaqifin məqbərəsini yerlə-yeksan edib, 7 məktəbəqədər uşaq müəssisəsini, 22 ümumtəhsil məktəbi, mədəni-maarif, kənd təsərrüfatı texnikumlarını, orta ixtisas musiqi məktəbini, 8 mədəniyyət evini, 22 klubu, 31 kitabxananı, 2 kinoteatrı, 8 muzeyi, o cümlədən, Şuşa Tarix Muzeyi, Azərbaycan Xalça Muzeyinin filialı və xalq tətbiqi sənəti muzeyi, Qarabağ dövlət tarix muzeylərini, turist bazasını, Qafqazda yeganə Şərq musiqi alətləri fabrikini dağıdıb, buradakı nadir sənət incilərini talayaraq məhv ediblər. Şəhərin tarix muzeyinin 5 minədək eksponatı, Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət muzeyinin Şuşa filialı, Dövlət Qarabağ Tarixi muzeyinin 1000-dək eksponatı, peşəkar Azərbaycan musiqisinin banisi, bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun (300-dən çox eksponat), müğənni Bülbülün (400-dək eksponat), musiqiçi və rəssam Mir Möhsün Nəvvabın (100-dən çox eksponat) xatirə muzeylərinin fondları tamamilə qarət edilib.

Artıq Şuşadan erməni vandalizminin izlərini silmək, bu gözəl şəhərimizi yenidən cənnətməkana çevirmək üçün irimiqyaslı layihələrin icrasına başlanılıb.

Şəhərə, onun tarixi-mədəni irsinə və təbiətinə vurulmuş zərərin təxirə salınmadan inventarizasiyası aparılıb. Bərpa-quruculuq işlərinin təşkilində çevikliyi və səmərəliliyi təmin etmək üçün Şuşada dövlət idarəetməsinə də diqqət yetirilib. Prezidentin işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ilk xüsusi nümayəndəsi məhz Şuşa rayonuna təyin edilib.

Mayın 7-də isə Prezident İlham Əliyevin xüsusi sərəncamı ilə Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilib. Ölkə başçısı Şuşa şəhərinin tarixi görkəminin bərpası, əvvəlki şöhrətinin özünə qaytarılması və ənənəvi dolğun mədəni həyatına qovuşması, eləcə də Azərbaycanın çoxəsrlik zəngin mədəniyyətinin, memarlıq və şəhərsalma sənətinin parlaq incisi kimi beynəlxalq aləmdə təbliği məqsədilə qərara alıb ki, Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilsin.

  • Şuşa şəhərinin ətrafında evlər
    © Official website of President of Azerbaijan Republic
  • Yuxarı Gövhar Ağa məscidi
    © Sputnik / Murad Orujov
  • Разрушенные в ходе войны дома в оккупированном азербайджанском городе Шуша
    Şuşa şəhərində ermənilər tərəfindən dağıdılmış evlər
    © Sputnik / Ilya Pitalev
1 / 3
© Official website of President of Azerbaijan Republic
Şuşa şəhərinin ətrafında evlər

Mayın 7-də Şuşa ilə bağlı daha bir sevindirici xəbər aldıq. Heydər Əliyev Fondundan verilən məlumata görə, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada bu şəhərlə yanaşı, Vətən müharibəsinin də rəmzinə çevrilmiş gülün adını daşıyan "Xarıbülbül" musiqi festivalı yenidən təşkil olunacaq. Qeyd edək ki, "Xarıbülbül" festivalı ilk dəfə 1989-cu ilin may ayında Şuşanın əsrarəngiz Cıdır düzündə təşkil olunub. Hazırda festivala son hazırlıq işləri görülür.

Festival çərçivəsində Cıdır düzündə Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların musiqi yaradıcılığı təqdim ediləcək, xalq mahnıları və klassik musiqidən ibarət proqram təşkil olunacaq.

17
Laboratoriyada insan beyni, arxiv şəkli

Alimlər beyin ölçüsü ilə əsnəməyin uzunluğu arasında əlaqəni aşkar ediblər

0
Bioloqların qənaətinə əsasən, beyinin ölçüləri böyük olduqca onun termoliz tələbatı da müvafiq olaraq artır.

BAKI, 9 may — Sputnik. Alimlər müəyyən ediblər ki, əsnəməyin davam etdiyi müddət beyinin ölçüsü və onun soyuma tələbatı ilə birbaşa əlaqədardır. Sputnik Azərbaycan Rusiya mediasına istinadən xəbər verir ki, filogenetik təhlil əsasında alimlər əsnəməyin uzunluğu ilə beyindəki neyronların sayı arasında dayanıqlı əlaqə olduğunu bildiriblər.

"Communications Biology" saytında dərc olunmuş məlumatda deyilir ki, mütəxəssislər 55 məməli və 46 quş növü üzərində təcrübə apararaq ümumilikdə 1291 əsnəyi tədqiq ediblər.

Bioloqların qənaətinə görə, beyinin ölçüləri böyük olduqca onun termoliz (temperaturun təsisi altında kimyəvi birləşmələrin parçalanması) tələbatı da artır. Halbuki, onun temperaturu qismən neyronların aktivliyi nəticəsində istiliyin ayrılması ilə müəyyən olunur.

Ekspertlər həmçinin müəyyən ediblər ki, bədən ölçüləri daha böyük və bədənin hərarəti daha çox olduğu üçün məməlilər quşlara nisbətən daha uzun əsnəyirlər.

0