Kitab rəfi, arxiv şəkli

Türk dilinə dövlət dili statusu verilməsi

122
(Yenilənib 12:08 27.06.2017)
Bu qərarla türk dili ölkə ərazisində dövlət dili elan olunub

BAKI, 27 iyun — Sputnik. 1918-ci il iyunun 27-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hökuməti özünün ən vacib qərarlarından birinə imza atıb.

Həmin gün hökumət "Dövlət dili haqqında" qərar qəbul edib.

Bu qərarla türk dili ölkə ərazisində dövlət dili elan olunub.

122
Teqlər:
türk dili, hökumət, "Dövlət dili haqqında" qərar, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, Azərbaycan
Əlaqədar
Beynəlxalq Ana dili günü
Universitetlər arasında ana dili müsabiqəsi keçirilib
"Türk dili millətimizin birlik zəmanətidir"
Sputnik-dən “Azərbaycan dili günü”nə xüsusi hədiyyə
Şəmsi Bədəlbəyli

Şəmsi Bədəlbəylinin anadan olmasının 110-cu ildönümü tamam olur

13
(Yenilənib 20:30 23.02.2021)
Mənsub olduğu millətin mədəniyyətinin, teatr və musiqi sənətinin inkişafı naminə yorulmadan çalışan Şəmsi Bədəlbəyli Azərbaycan mədəniyyət tarixində silinməz iz qoyub.

BAKI, 23 fevral — Sputnik. Bu gün mədəniyyət tariximizdə mühüm yeri olan görkəmli rejissor, Xalq artisti Şəmsi Bədəlbəylinin anadan olmasından 110 il ötür.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrının qurucusu kimi tanınan Şəmsi Bədəlbəylinin teatr sənətimizin inkişafı naminə gördüyü işlər bu gün də böyük hörmət və ehtiram hissi ilə anılır.

O, 1911-ci il fevralın 23-də Azərbaycanın dilbər guşəsi Şuşada anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra atası kimi müəllim olmaq istəyi onu Bakı Pedaqoji Texnikumuna gətirir. Hələ yeniyetmə çağlarından musiqiyə həvəs göstərən Şəmsi qardaşı Əfrasiyabın məsləhəti ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Üzeyir Hacıbəylinin sinfində təhsil alıb. Dövrün məşhur dramaturqu Cəfər Cabbarlı ilə Əfrasiyab Bədəlbəylinin dostluğu, onların teatrla, musiqi ilə bağlı söhbətləri Şəmsini də özünə çəkib. O, evlərində dövrün tanınmış ziyalılarını, mədəniyyət xadimlərini tez-tez görərdi. 1932-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında əmək fəaliyyətinə başlayan Şəmsi Bədəlbəyli bu teatrda on il rejissor vəzifəsində çalışıb. Arada Moskvada rejissorluq üzrə təcrübə keçməyə göndərilərək Malıy Teatrda Şillerin "Don Karlos" əsərinin hazırlanmasında assistent kimi təcrübə keçib. O, sonradan doğma şəhərə qayıdaraq fəaliyyətini davam etdirib. Onun Dram Teatrında ilk yaradıcılıq işi Mirzə Fətəli Axundovun "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli Şah" komediyası olub. Sənətkarın 1939-cu ildə quruluş verdiyi "Ölülər" komediyası da ona olduqca şöhrət gətirib. Eyni zamanda, sənətkarın Sabit Rəhmanın "Xoşbəxtlər" əsərinə verdiyi quruluş da uğurlu alınıb. Sənətkar bu tamaşanı Adil İsgəndərovla müştərək hazırlamışdı. Sənətşünaslıq doktoru Mehdi Məmmədov bu əsər haqqında rəy yazarkən rejissorların işini də təqdir edir. Bu teatrda onun quruluş verdiyi son tamaşa Şekspirin "Kral Lir" pyesi olub. İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə bir çox məsələləri yarımçıq qoyan Ş.Bədəlbəyli hərbi müxbir kimi İrana ezam edilib.

Sənətkar burada öz həmkarları ilə birlikdə "Vətən uğrunda" qəzetində ədəbi işçi kimi çalışıb, həm mədəniyyət mövzusunda məqalələr yazıb, həm də həvəskar aktyorlarla birlikdə Ü.Hacıbəylinin "Arşın mal alan", Zülfüqar Hacıbəylinin "Əlli yaşında cavan", "Evli ikən subay" əsərlərini tamaşaya qoyub.

1943-cü ildə Bakıda Musiqili Komediya Teatrı yaradılır və Ş.Bədəlbəyli geri çağırılaraq həmin teatra rejissor təyin edilir. O, əsası dahi bəstəkar Ü.Hacıbəyli tərəfindən qoyulmuş Musiqili Teatrın yenidən yaradılmasında, inkişaf etdirilməsində böyük zəhmət çəkib. Bir rejissor kimi o, ilk növbədə teatrın repertuar məsələsinə, seçiminə, truppanın istedadlı insanlardan təşkil olunmasına çalışır.

Ş.Bədəlbəyli zahirən çox ciddi, qaraqabaq təsir bağışlasa da, nikbin ruhlu şəxsiyyət idi. Yumoru çox sevərdi. Bu səbəbdən də, quruluş verdiyi əsərlərdə duzlu gülüş, əsl yumor olardı. O, bir rejissor kimi dramaturqun ideyasını, bəstəkarın musiqisini, aktyorun ifasını səhnədə təcəssüm etdirə bilirdi. O, bu teatrın həm bədii rəhbəri, həm də direktoru vəzifəsində müxtəlif illərdə və fasilələrlə çalışmışdı. Bir müddət də filarmoniyanın bədii rəhbəri və direktoru olan Ş.Bədəlbəyli 1976-cı ildən ömrünün sonuna kimi Teatr Cəmiyyətinin sədri vəzifəsində də səmərəli fəaliyyət göstərib. Onun hərtərəfli rejissor kimi geniş yaradıcılıq imkanları və potensialı var idi. Rejissor Opera və Balet Teatrında "Koroğlu", "Əsli və Kərəm", "Sevilya bərbəri" kimi operalara da quruluş verib. Hətta 1957-ci ildə onu Türkmənistan Opera və Balet Teatrına dəvət ediblər. O, burada "Koroğlu" operasını tamaşaya qoyub. Keçmiş sovet məkanında o həqiqətən çox məşhur idi. Onun rejissor işi haqqında Moskvada yaşayıb-yaradan tanınmış teatrşünaslar yüksək fikirlər söyləyirdilər.

Bütün varlığı ilə Azərbaycan mədəniyyətinə xidmət edən Ş.Bədəlbəyli kino sənətinin də inkişafında öz əməyini əsirgəməyib. Hətta bir sıra bədii və sənədli filmlərdə aktyor kimi də iştirak edib. Bu gün də həmin filmlərə ("O qızı tapın", "Axırıncı aşırım", "Xatirələr sahili" və s.) baxanda Şəmsi Bədəlbəylinin həyat verdiyi rollar diqqət çəkir. Hər şeydən əvvəl bu obrazlar ciddiliyi və təbiiliyi ilə seçilir.

Ş.Bədəlbəylinin tamaşaları əlvanlığı, cazibədarlığı, koloritliyi, forma həlli, həssas musiqi duyumu, bütöv aktyor ansamblı ilə səciyyəvi idi. Musiqili Teatrın formalaşmasında, aktyor truppasının təkmilləşməsində Ş.Bədəlbəylinin xidmətləri böyükdür. İstedadlı gənclərin teatra cəlb olunmasında, təcrübəli aktyorların yeni-yeni yaradıcılıq keyfiyyətlərinin üzə çıxıb formalaşmasında Ş.Bədəlbəyli rejissor-pedaqoq kimi müstəsna rol oynayıb. Bir rejissor kimi quruluş verdiyi tamaşalarda tamaşaçıları güldürməyi, düşündürməyi, bəzən də kədərləndirməyi bacaran Şəmsi Bədəlbəyli aktyor kimi də çox inandırıcı və dərin təsir bağışlayırdı.

Mənsub olduğu millətin mədəniyyətinin, teatr və musiqi sənətinin inkişafı naminə yorulmadan çalışan Şəmsi Bədəlbəyli Azərbaycan mədəniyyət tarixində silinməz iz qoyub. Bu səbəbdən də onun işıqlı xatirəsi hər zaman xalqımızın qəlbində əbədi yaşayacaq.

13
Şahbulaq bulağı

Novruzun müjdəçisi - Bu gün Su çərşənbəsidir

36
(Yenilənib 00:30 23.02.2021)
Bu il martın 2-də Od, martın 9-da Yel çərşənbəsi olacaq. Novruzun ilaxır - Torpaq çərşənbəsi isə martın 16-də qeyd ediləcək

BAKI, 23 fevral - Sputnik. Bu gün Novruz bayramının ilk çərşənbəsi - Su çərşənbəsidir.

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, onu "Yalançı", "Əzəl çərşənbə", "Sular Novruzu" da adlandırırlar. Su çərşənbəsində su və su mənbələri təzələnir, arxlar qaydaya salınır, su hövzələrində abadlıq işləri görülür, su ilə bağlı müxtəlif şənliklər keçirilir.

Su çərşənbəsi suya tapınma inamı ilə bağlıdır. Hələ gün doğmamışdan hamı su üstünə gedir, əl-üzünü yuyur, bir-birinin üzərinə su çiləyir, su üstündən atlanır, yaralıların yarasına su çiləyirlər. Xalqın inancına görə, Su çərşənbəsi günü "təzə su"dan keçənlər, azarını, bezarını ona verənlər il boyu xəstəlikdən uzaq olarlar. Həmin gün su üstündə müxtəlif mərasimlər keçirilir, qədim türklərdə su tanrıları sayılan Aban və Yadanın şərəfinə nəğmələr oxunur.

Bu il martın 2-də Od, martın 9-da Yel çərşənbəsi olacaq. Novruzun ilaxır - Torpaq çərşənbəsi isə martın 16-də qeyd ediləcək. Yaz fəsli ölkəyə martın 20-də, Bakı vaxtı ilə saat 13:37:00-da daxil olacaq.

36
Teqlər:
adət-ənənə, Novruz, Su çərşənbəsi
Bumeranq zirehli transportyoru

"Armata"dan da sürətli: Rusiyada yeni təkərli tanklar hazırlanır

0
(Yenilənib 23:52 24.02.2021)
Bu maşınlar müdafiə baxımından tırtıllı tanklardan geri qalsalar da, sürət, manevr və qət etdiyi məsafəyə görə onları əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.

BAKI, 24 fevral — Sputnik, Andrey Kots. "Güclü, sürətli və yaxşı müdafiə olunan "Bumeranq" vahid zirehli platforması əsasında Rusiyanın ilk təkərli tankını yaratmağa hazırlaşırlar. Perspektivli şassinin xüsusiyyətləri üzərinə "Sprut"-SD özüyeriyən silahdakı kimi hamar gövdəli topla bir silah kompleksi quraşdırmağa imkan verir," - deyə Hərbi Sənaye Şirkətinin baş direktoru Aleksandr Krasovitski izah edir.

Təkərli tankların qoşunlarda hansı yeri tuta biləcəyi barədə RİA Novosti-nin növbəti materialında.

Suriyada işə yarayacaq

Krasovitskinin sözlərinə görə, "Bumeranq" vahid təkərli platformasının işlənib-hazırlanması başa çatmaq üzrədir – onun üzərində qurulan K-16 zirehli transportyorunun dövlət sınaqlarının ilin sonuna kimi yekunlaşdırılması planlaşdırılır. Mühəndislərin fikrincə, dizaynda elm və texnikanın ən müasir nailiyyətlərindən istifadə olunub. Əlavə planlara perspektivli BMP K-17, xüsusi təyinatlı texnika və digər vasitələrin sınağı da daxildir.

Hərbi Sənaye Şirkətinin baş direktoru bildirir ki, "Bumeranq" platforması əsasında sürətli təkərli tankın yaradılması sektor üçün problem təşkil etmir.

Sovet İttifaqında buna bənzər texnika işlənib-hazırlansa da, rus ordusunda təkərli tanklar yox idi. Təkərli tank - tam dönən bir qüllədə güclü silahla təchiz olunmuş zirehli maşınların qeyri-rəsmi adıdır. Bu maşınlar müdafiə baxımından tırtıllı tanklardan geri qalsa da, sürət, manevr və qət etdiyi məsafəyə görə onları əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.

"Təkərli tanklar onlar üçün uyğun zəminin olduğu ölkələrdə daha populyardır", - deyə hərbi ekspert Aleksey Leonkov RİA Novosti-yə bildirir.

"Məsələn, Afrikada. Ona görə də xüsusən CAR-da məhz təkərli tanklara üstünlük verirlər. Onların ən böyük üstünlükləri sürətində və təmirlərarası məsafənin uzunluğundadır. Əgər əsas döyüş tankları, belə demək mümkündürsə, on min kilometr məsafə qət edəndən sonra sınırsa, topla təchiz olunmuş zirehli tank yüz min kilometr yol gedə bilər", - deyə ekspert vurğulayır.

Mütəxəssisin fikrincə, Rusiya ordusu üçün bu cür tanklar dəmir yollarının ötürücülük qabiliyyətinin zəif olduğu Orta Asiya istiqamətində daha faydalı ola bilər: təkərli zirehli maşınları magistral yollara keçirmək çox asandır. Bundan başqa, belə texnika Suriyada göstərilən patrul xidmətində də əl verir. Hazırda orada hərbi polis "Tiqr" və BTR-82A zirehli maşınları ilə hərəkət edir.

Leonkov onu da qeyd etdi ki, perspektivli tank eynilə zirehli transportyor kimi su maneələrini aşmağa, həm gedə-gedə, həm də üzə-üzə atəş açmağa qadirdir. Güclü silahlanması sayəsində bu maşından həm reydlər zamanı, həm də ümumqoşun əməliyyatlarında - cinahlarda, kəşfiyyat, patrul xidmətlərində və döyüş zastavalarında istifadə edilə bilər.

İri kalibr

Təkərli texnikanın yollara daha az zərər verməsi də mühüm amillərdən biridir. Polad tank tırtıllarının ən möhkəm asfaltı belə dağıtdığı heç kimə sirr deyil. Bu səbəbdən, ağır zirehli maşınların xüsusi qoşqu-transportyorunda daşınmasını üstün tuturlar. Yükləmə və boşaltma isə çox vaxt aparır. Amma təkərli tank xüsusi hazırlıq tələb olunmadan yürüşdən birbaşa döyüşə qoşula bilər.

Xüsusi olaraq hava-desant qüvvələri üçün hazırlanmış "Sprut"-SD özüyeriyən silahında olduğu kimi perspektivli tankın da 125 mm-lik bir topa sahib döyüş bölməsi əsas silahı hesab olunur.

Avtomatik yükləyici və 40 mərmi ilə sabitləşdirilmiş 2A75 hamar gövdə T-72 və T-90 tanklarının 2A46M silahlarına bənzəyir.

Özüyeriyən tank müvafiq çapdakı hər cür sursatı, həmçinin tank əleyhinə idarə olunan raketləri atəşə tuta bilir. Döyüş bölməsinin köməkçi silahlanması 7,62 mm-lik bir PKT pulemyotu ilə birləşdirilib.

Tank və dronlar əleyhinə

Perspektivli təkərli platforma olan "Bumeranq" ilk dəfə 2015-ci ildə Qələbə bayramı münasibətilə təşkil edilmiş paradda nümayiş olundu. Bu bazadakı texnika BTR ailəsinə məxsus Sovet və Rusiya zirehli transportyorlarına nisbətən daha böyük və daha güclüdür.

Magistral yolda 750 at gücünə malik YaMZ-780 mühərriki maşını saatda 100 kilometrə qədər sürətləndirir. Mühərrik bölməsi ön hissədədir, bu isə desanta arxadan çıxıb-düşməyə imkan verir. "Bumeranq" maşınları keramik əsaslı çoxqatlı zirehə malikdir ki, bu da homogen müdafiədən daha etibarlıdır.

"Bumeranq" ailəsinin ən güclü maşını hələlik "Bumeranq"-BM uzaqdan idarə olunan universal döyüş modullu K-17 təkərli BMP-si sayılır. Silahlanması – tank əleyhinə selektiv hərbi sursat və döyüş ehtiyatı tutumu 500 mərmiyə qədər olan 30 mm-lik 2A42 avtomatik topudur. Tank əleyhinə iki idarə olunan "Kornet" raketi ilə də təchiz edilib.

Daha ciddi variant da var. K-17 üçün mümkün döyüş modullarından biri də dəqiqədə 120 atış dərəcəsi ilə 57 millimetrlik topa sahib "Baykal" AU-220M-dir.

Belə hesab olunur ki, onun mərmilərinin gücü Qərb məktəbinin bütün müasir BMP-ləri ilə mübarizə aparmaq üçün yetərlidir. Bundan başqa, 57 millimetrlik kalibr 12 kilometrə qədər məsafədə uçan ən kiçikölçülü pilotsuz uçuş aparatlarını belə məhv etməyə qadirdir.

0
Teqlər:
dron, zirehli döyüş maşını, zirehli maşınlar, zirehli texnika, tank, Rusiya