Qalileo Qaliley

Sonadək iddiasından əl çəkməyən dahi

347
Qaliley 1633-cü ildə keçirilən inkvizisiya məhkəməsində Yerin Günəş ətrafında fırlanması fikrini təkzib etməli olub. Deyilənlərə görə, alim hökmdən sonra dözməyərək "Axı, O (Yer kürəsi Günəş ətrafında) fırlanır" sözünü işlədib.

BAKI, 15 fev — Sputnik. İtalyan fiziki, riyaziyyatçısı, astronomu və filosofu Qalileo Qaliley 1564-cü il fevralın 15-də İtaliyanın Piza şəhərində anadan olub.

Qaliley elmi inqilabda böyük bir rol oynayıb. Qalileo, "müasir astronomiyanın atası", "müasir fizikanın atası", "elmin atası" və "müasir elmin atası" olaraq adlandırılmaqdadır. 

Dövrünün tanınmış musiqiçilərindən Vinçenzo Qalileyin oğlu olan Qalileo, ilk təhsilini Florensiyada alıb. 1581-ci ildə Piza Universitetində tibb təhsilinə başlayıb. Ancaq pulsuzluqdan məktəbi tərk edib. 1583-cü ildən etibarən riyaziyyata maraq duyan Qalileo, bu mövzudakı işləri sayəsində 1589-cu ildə professor olub.

Qalileo Piza qülləsindən ağırlıq daşı sallayaraq Aristotelin nəzəriyyəsinə ciddi dəyişiklik edib. Onun fikrincə bütün şərtlər bərabər olduqda hər cismin düşmə sürəti, ağırlığından asılıdır. Bu təklifi yaşlı professorlarla münaqişəyə səbəb olub. 

Qaliley 1597-ci ildə praktikada çox faydası olan kompas düzəldib. Daha sonra termometri, insanın ürək döyüntülərinin ölçülməsində istifadə edilmək üçün rəqqası kəşf edib. O, 1609-cu ildə Hollandiyada teleskopun olduğunu eşidib və özü daha təkmil alət düzəldərək astronomiya müşahidələrində istifadə edib. 

1611-ci ildə Qaliley Roma Elmlər Akademiyasına üzv seçilib. Daha sonra hidrostatika barədə bir çox professorun etirazına səbəb olan kitabını və günəş ləkələri haqqında əsərini nəşr etdirib. Bu əsərində Kopernik sistemini açıq bir şəkildə müdafiə edib. Buna görə kilsə inkvizisiyasının ağır hücumuna məruz qalıb. 1615-ci ildə Romaya gedərək öz iddiasını müdafiə edib və 1616-cı ildə Papa V Pavel tərəfindən kitablarını tədqiqi üçün komissiya yaradılıb. Bu komissiya Qalileonun kitablarını qadağan etməyib və ondan dünyanın öz oxu ətrafında döndüyü iddiasından imtina etməsini istəyib.

Dostunun VIII Urban adı ilə Papa seçilməsindən cəsarətlənərək yazdığı "İki Kainat Sistemi Barədə Dialoq" adlı əsərini Qaliley 1632-ci ildə nəşr etdirib. Kitaba görə kilsə onu Romada məhkəməyə çağırılıb. 1633-cü ildə bu kitab qadağan edilib və Qaliley Müqəddəs İnkvizisiya tərəfindən ömürlük həbsə məhkum edilib. Yetmiş yaşında həbs edilən Qalileo kor olub və 1642-ci ildə vəfat edib.

347
Teqlər:
Müqəddəs İnkvizisiya, "İki Kainat Sistemi Barədə Dialoq", Kopernik sistemi, Roma Elmlər Akademiyası, Aristotel, VIII Urban, Papa V Pavel, Qalileo Qaliley, İtaliya, Piza, Florensiya, Roma
Əlaqədar
Alimlər 3D süni ürək yaratdılar
Tarix İnstitutunun Elmi Şurası özbək alimi ilə bağlı bəyanat qəbul edib
Alimlərdən həyəcan siqnalı: Dünyanı dəhşətli epidemiya təhdid edir
Şəhid Arəstə Baxışovanın məzarı

Yüzlərlə qəhrəmanın yeganə şəhid bacısı: "Yubileyi son ad günü oldu"

1475
(Yenilənib 00:32 05.05.2021)
"Bu gün 32 yaşını soyuq məzarda qeyd etsə də, Arəstə bütün Azərbaycan xalqının ürəyindədir", - deyə qardaşı qeyd edib.

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 4 may — Sputnik. Bu gün Vətən müharibəsinin yeganə xanım şəhidi Arəstə Baxışovanın doğum günüdür. Arəstə Baxışovanın qardaşı Vüqar Baxışovun Sputnik Azərbaycan-a verdiyi məlumata görə, hazırda onlar Biləcəri qəsəbəsindəki Şəhidlər xiyabanında mərhumun məzarını ziyarət edirlər: "Bu gün bacımın doğum günüdür. Hamımız onun məzarı başına toplaşmışıq. Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin nümayəndələri də buradadırlar. Sağ olsun dövlətimiz ki, bizi heç vaxt unutmur. Bacımın bizə əmanət qoyub getdiyi övladlarına dövlətimiz hər zaman diqqət göstərir".

© Photo : Courtesy of Vyugar Bahyishov
Şəhid Arəstə Baxışovanın məzarı

V.Baxışov deyib ki, Arəstə Baxışova hərbçi olduğundan doğum günlərini də işdə keçirib: "Bacım bizimlə birgə 30 yaşını qeyd etmişdi. Yadımdadır ki, doğum gününü gündüz işdə, axşam bizimlə birgə qeyd etdi. Yubiley doğum günü onun bizimlə qeyd etdiyi son ad günü oldu. Hər doğum günündə iş yoldaşları ona sürprizlər hazırlayardılar. Bu onu çox xoşbəxt edərdi. Bu gün 32 yaşını soyuq məzarda qeyd etsə də, Arəstə bütün Azərbaycan xalqının ürəyindədir", - deyə qardaşı qeyd edib.

V.Baxışov onu da əlavə edib ki, bacısının məzarı bu Şəhidlər xiyabanındakı yeganə qadın məzarıdır.

© Photo : Courtesy of Vyugar Bahyishov
Şəhid Arəstə Baxışovanın məzarı

Məlumat üçün qeyd edək ki, Arəstə Kərim qızı Baxışova 4 may 1989-cu ildə Xaçmaz şəhərində doğulub. Atası baş leytenant Kərim Baxışov Fövqəladə Hallar Nazirliyində Mühafizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb və Arəstənin dörd yaşı olarkən vəfat edib. Arəstə Baxışova 1995-2004-cü illərdə Biləcəri qəsəbəsində yerləşən Şuşa şəhər 3 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2004-2008-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində “İngilis dili” üzrə təhsil alıb. 2018-2019-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Hərbi Hospitalında tibbi statist olaraq çalışıb. 2019-cu il iyulun 12-dən isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində operator vəzifəsində xidmət edib. Arəstə Baxışova Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin, Zəngilanın və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə yaralı hərbçilərə döyüş meydanında tibbi yardım göstərib. O, 23 oktyabr tarixində Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub. Biləcəri qəsəbəsinin Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub. Prezident İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edilib. Vətən müharibəsinin tək qadın şəhidi olan Arəstənin 12 yaşında Mərdan adında oğlu və 11 yaşında Zəhra adında qızı yadigar qalıb.

Qeyd edək ki, Sputnik Azərbaycan Bakıda “Azerbaijan Woman Awards” layihəsinin informasiya tərəfdaşı qismində "Cəsur qadın" nominasiyasında xüsusi mükafat təsis etmişdi. Bu il martın 14-də keçirilən mərasimdə həmin mükafat yeganə qadın şəhidimiz Arəstə Baxışovanın anasına təqdim edilib.

Allah rəhmət eləsin!

1475
Teqlər:
doğum günü, Arəstə Baxışova, qadın, şəhid
İstanbula mənzərə, arxiv şəkli

Bu gün Türkçülük günüdür

10
(Yenilənib 00:30 05.05.2021)
3 mayın ilk il dönümü 1945-ci ildə, o dövrlərdə Topxana Hərbi Həbsxanasında həbsdə olan bir qrup türkçü tərəfindən bir masa ətrafında edilən bir toplantı ilə anılıb, daha sonrakı illərdə isə müxtəlif mərasimlərlə qeyd edilərək türk millətçilərinin Türkçülük günü olub.

BAKI, 3 may — Sputnik. Bu gün Türkçülük günüdür. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi 7 sentyabr 1944-cü ildə başlayan və 29 mart 1945-ci ilə qədər davam edən, Türkiyə siyasi gündəmində önəmli olan 23 şəxsin İrqçilik-Turançılıq ittihamı ilə mühakimə olunduğu prosesin adıdır. Mühakimə nəticəsində Zəki Validi Toğan, Hüseyn Nihal Atsız, Alparslan Türkeş, Reha Oğuz Türkqan, Cihat Savaş Fer, Nurullah Barıman, Fəthi Tevetoğlu, Nejdət Sancar, Cebbar Şenel və Camal Oğuz Öcal müxtəlif cəzalara məhkum ediliblər.

II Dünya müharibəsi dövründə Türkiyə xarici siyasətini müharibədən yayınmaq üzərinə qurub, müharibəyə qatılması üçün ona təzyiq edən müttəfiq dövlətlərə qarşı hərbi və logistik əskikliklər bəhanə edilərək müharibədən uzaq qalmağa çalışıb, Nasist Almaniyasının böyük uğurlar qazandığı 1943-cü ilə qədər Almaniya ilə olduqca yaxınlaşıb. Hətta türk hərbi müşahidəçilər heyəti Belqradda o dövrlərdə Kursk döyüşünə hazırlaşmaqda olan Alman ordusunun hazırlıqlarını araşdırıb, VI və VII Panzer tümənlərinin yer aldığı Xarkov əməliyyatına qatılıblar. Almaniyanın Türkiyədəki səfiri Frans fon Papen, Ənvər Paşanın qardaşı, köhnə hərbçi və biznesmen Nuru Paşa vasitəsilə turançılığa dəstək verib. 1943-cü ildən sonra Alman blokunun məğlub olmasına görə türk hökuməti nasist qələbələrinə görə icazə verdiyi bu hərəkatı sıxmağa başlayıb, bunun nəticəsində də Hüseyn Nihal Atsız baş nazir Şükrü Saracoğluna "Orhun" jurnalında iki açıq məktub yazıb, Bu məktublar nəticəsində Nihal Atsıza qarşı açılan məhkəmə mətbuatda İrqçilik-Turançılıq məhkəməsi olaraq adlandırılıb.

Məktubda "Biz türkük, türkçüyük və daima türkçü qalacağıq. Bizim üçün türkçülük bir qan məsələsi olduğu qədər bir vicdan və mədəniyyət məsələsidir. Biz azalan və azaldan türkçü deyil, çoxalan və çoxaldan türkçüyük. Və hər zaman bu istiqamətdə çalışacağıq" - deyə Atsız Şükrü Saracoğluna yazıb.

Bu açıqlamaya rəğmən dövlətin hər tərəfinə kommunist kadrların yerləşdirilməkdə olduğunu düşünən Nihal Atsız dövrün baş naziri Şükrü Saracoğluna "Orhun" jurnalında 1 mart 1944-cü ildə və yenə bir ay sonra 1 aprel 1944-cü ildə olmaqla iki açıq məktub yazır, baş nazirə şikayət və xəbərdarlıq edir. Şikayət edilənlərin arasında Əhməd Cavad Əmrə, Səbahəttin Əli, Sədrəddin Cəlal Antel və Həsən Əli Yücəl də var.

Tarixdə 3 may hadisələri adı ilə anılan hadisələr Nihal Atsızın haqqında açılan məhkəmə üçün Ankaraya gəldiyi zaman başlayıb. Bu tarixdə turançılar kommunizm əleyhinə nümayiş təşkil edib və Nihal Atsıza sevgilərini göstəriblər. Məhkəmə salonuna girə bilməyən gənclər Ulus meydanına doğru yürüşə başlayıb, burada Türkiyə İstiqlal marşını oxuyub və kommunizm əleyhinə şüarlardan istifadə ediblər. Nümayişçilər Şükrü Saracoğlu ilə görüş tələb etsələr də, buna nail ola bilməyiblər. Nümayiş polisin şiddət tətbiq etməsi ilə dağıdılıb və 165 nəfər universitet tələbəsi həbs edilib.

3 mayın ilk il dönümü 1945-ci ildə, o dövrlərdə Topxana Hərbi Həbsxanasında həbsdə olan bir qrup türkçü tərəfindən bir masa ətrafında edilən bir toplantı ilə anılıb, daha sonrakı illərdə isə müxtəlif mərasimlərlə qeyd edilərək türk millətçilərinin Türkçülük Günü olub.

10
Vladimir Putin və Co Bayden arasında görüş, 2011-ci il

Politico: "Bayden Putin Bakıda görüşə bilər, ancaq…"

3
(Yenilənib 22:08 06.05.2021)
Baydenin Bakıya gəlmə şansları o qədər də yüksək deyil. Səbəblərdən biri: Azərbaycan və Ermənistan arasında ötən il Dağlıq Qarabağda baş tutan qısamüddətli müharibədir.

BAKI, 6 may — Sputnik. ABŞ və Rusiya Prezidentləri Co Bayden və Vladimir Putin Azərbaycanın paytaxtı Bakıda görüşə bilər. Sputnik Azərbaycan "Politico" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri bildiriblər.

Bu ilin aprelində Çexiya Baş nazirinin birinci müavini (həmin vaxt Çexiya XİN-in səlahiyyətlərini icra edirdi) Yan Qamaçek bildirib ki, bu ölkənin Moskva və Vaşinqtondakı səfirlərinə Rusiya – ABŞ sammitinin Praqada keçirilməsini təklif etməyi tapşırıb. Bu bəyanat Çexiya və Rusiya arasında diplomatik böhran baş verməmişdən qabaq səsləndirilib.

ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri və analitikləri bəyan ediblər ki, hər iki prezidentin görüşü Çexiya paytaxtı Praqa, İslandiya paytaxtı Reykyavik, Sloveniya paytaxtı Lyublyana və Azərbaycan paytaxtı Bakıda da keçirilə bilər.

Nəşr qeyd edir ki, Bakının görüş yeri kimi seçilməsi də gəzinti kimi bir şey olardı, xüsusilə ABŞ tərəfi üçün. Azərbaycanın həm Vaşinqton, həm də Moskva ilə güclü əlaqələri olmasına baxmayaraq, bu, qeyri-standart seçim olardı. Baydenin Bakıya gəlmə şansları o qədər də yüksək deyil. Səbəblərdən biri: Azərbaycan və Ermənistan arasında ötən il Dağlıq Qarabağda baş tutan qısamüddətli müharibədir.

"Politico" yazır ki, Baydenin Bakıya səfəri böyük ehtimalla Ermənistanı, həmçinin erməni əsilli amerikalıları narahat edəcək: "Bayden bu yaxınlarda 20-ci əsrin əvvəllərində baş verən "erməni soyqırımı"nı rəsmi olaraq tanıyaraq bu icmanın əksəriyyətini sevindirdi".

3