Гете

İki qıza könül verən dahi

1086
(Yenilənib 16:51 28.08.2015)
Doğrudanmı, Goetheni İslama ehtirasları gətirmişdi?

BAKI, 28 avq-Sputnik. Bu gün ünlü alman yazarı və filosofu İohann Volfqanq Goethenin (Johann Wolfgang von Goethe) doğum günüdür. O, qədim alman ticarət şəhəri olan Frankfurt-Maynda, varlı bürger Yohann Kaspar Goethenin (1710-1782) ailəsində dünyaya gəlib. Atası imperiya məsləhətçisi, keçmiş vəkil, anası şəhər zadəganının qızı olub. Göte evdə yaxşı təhsil alıb. 1765-ci ildə Leypsiq Universitetində təhsilini davam etdirib. 1770-ci ildə Strasburqda dissertasiya müdafiə edərək Hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.

Yaratdığı iki hissədən ibarət ölməz "Faust" dram-poeması dünya ədəbiyyatının ən gözəl nümunələrindən biri sayılır. Götenin digər məşhur əsərlərinə çoxsaylı şeir-poemaları — "Vilhelm Meysterin təhsil illəri", "Gənc Verterin iztirabları" adlı məktub-romanı, "Seçmə oxşarlıq" adlı qismən avtobioqrafik romanlarını misal göstərmək olar.

Göte alman ədəbiyyatının və XVIII əsrin sonu — XIX əsrin əvvəllərində Almaniyada Veymar klassisizmi hərəkatının ən önəmli simalarından biri idi. Veymar hərəkatı o dövr Avropa və Almaniyada İntibah, Sentimentallıq, "Tufan və Həmlə" (Sturm und Drang) və Romantizm ədəbi-fəlsəfi cərəyanları ilə eyni dövrdə baş verib.

Faust və Rənglərin Nəzəriyyəsi əsərlərində Goethe bitkilərin morfologiyasına dair elmi fikirləri ilə Darvinə ciddi təsir göstərib. Goethe yaradıcılığı sonralar ümumilikdə Avropa musiqisi, dramaturgiyası, poeziya və fəlsəfəsinin əsas ilhamverici qüvvəsinə çevrilib.

Goethenin doğum günü ilə əlaqədar olaraq, jurnalist Ülkər Abdullayevanın onun haqqında yazdığı məqaləni oxuculara təqdim edirik.

Doğrudanmı, Goetheni İslama ehtirasları gətirmişdi?

Vaxtaşırı dünyaca ünlü şəxslərin İslamı qəbul etdiyi barədə xəbərlər oxuyuruq. Əvvəllər bu cür xəbərlərə ciddi yanaşardıq. Tələbəlik illərində Maykl Ceksonun İslamı qəbul etməsi və məscid tikdirməsi xəbərini eşidib xeyli sevinmişdik. Universitetdə tələbələr Maykl Ceksonun kasetlərini həvəslə bir-birindən alıb qulaq asırdılar. Sonralar onun müsəlman olduğu barədə fikirlər təkzib edildi. Hollivudda da vaxt-vaxt İslam ruzgarlarının əsdiyi barədə fikirləri eşidirik. Deyim ki, Riçard Girdən tutmuş Bred Pittə qədər bir çox ünlülərin Dalay Lamaya pənah apardıqlarına inanıram. Amma nədənsə onların ekzotika xatirinə məhz İslamı qəbul etdiyi az inandırıcıdır. Hələ ən son eşitdiyim Mel Gibsonun müsəlmanlaşması xəbərini də qeyri-ciddi saydım. Adamlar məscid tikməyə, qurban kəsməyə nə vaxtsa pul ayırıblar deyə, onları müsəlman adlandırmaq nə dərəcədə məntiqlidir? Mən də Rusiyada olarkən kilsəyə ianə toplamaq məqsədilə satılan suvenirləri həvəslə alırdım. Bu o deməkdirmi ki, mən xristianlığı qəbul eləmişəm?

Çoxdandır alman şair-dramaturqu Johann Wolfgang von Goethe haqqında eşitdiyim bir rəvayətdən yazmaq istəyirdim. Onun misalında “adam həyatında yalnız bir nəfəri həqiqətən sevə bilər” fəlsəfəsinin necə alt-üst olduğunu qeyd etmək niyyətindəydim. Virtual dünyada Goethenin adına axtarış verəndə, türk dilində Goethe barədə başlıca məlumatların onun İslamı qəbul etməsi barədə olduğunu gördüm. Düşündüm ki, əgər gerçəkdən də Goethe İslamı qəbul edibsə, deməli, onun sevgililərə münasibəti ilə İslama münasibəti arasında bir bağlılıq olub.  

Leypsiqdə eşitdiyim rəvayətə görə, Goethe oxuduğu məktəbdə iki qızı sevirmiş: biri son dərəcə savadlı, ağıllı və çirkin, digəri savadsız, yelbeyin, amma son dərəcə gözəl. İki qızı birdən sevməsinə Goethe özü belə izahat vermişdi: Birini ağlına görə, digərini gözəlliyinə görə sevirəm. Birini beynim, o birini ürəyim istəyir. Bəs hansına daha çox üstünlük verirsən? “Ağıllısına” — deyirmiş Goethe. İndi Leypsiqdə, Goethenin oxuduğu universitetin binasının damının künclərində onun sevgililərinin şərəfinə ucaldılmış heykəllər var. Leypsiqdə şərab və pivə qədəhlərini qaldıranda çox vaxt Goethenin məşhur qəhrəmanı Faustu xatırlayaraq deyirlər: «Faust kimi oxuyanların və Faust kimi sevənlərin sağlığına». Faust öz məsumiyyətinə, sadəlövhlüyünə və bu səbəbdən də aldadıldığına, xoşbəxtliyə qovuşa bilmədiyinə görə almanlar tərəfindən sevgi ilə xatırlanır. Hətta Goethenin qəhrəmanını o qədər əfsanələşdiriblər ki, bir muzey-klubda guya Faustun zamanından qaldığı söylənilən şərab çəlləyini belə saxlayırlar və turistləri bu çəlləkdə Faustun içdiyi şərabdan da nümunə qaldığına inandırmağa çalışırlar.

Faustun dünyada ən az Goethe qədər nüfuzu var. Baxmayaraq ki, Faust bilik uğrunda bütün ömrünü hədər vermiş, lakin bundan heç bir nəticə əldə edə bilməmişdi. Cadugərliyə meyl salmış, ruh çağırmağa başlamış, Mefistofel tərəfindən aldadılmışdı. Baxmayaraq ki, Mefistofel eşq eliksirini Fausta içirdərək qarşısına məsum Marqaritanı çıxartmışdı, hiylə ilə zəhər verib Marqaritanın anasını öldürmüşdü. Marqarita da Faustdan olan uşağını boğmuşdu. Mefistofel Faustu azdıraraq onu Marqaritanın qardaşını öldürməyə məcur etmiş və bunu da günahsız Marqaritanın üstünə atmağa nail olmuşdu. Sonra da Faustun qarşısına yunan gözəli Yelena çıxarılmışdı. Faust yenə də xoşbəxt ola bilməmişdi. Mələklər Mefistofelə Faustun ruhunu ələ keçirtməyə imkan verməmişdilər. Goethe də ona görə sevilir ki, yaşadığı bunca şeydən sonra əsərdə Faustun öz məsumiyyətini itirməsinə imkan verməmişdi.

Almanlar Goethenin  paralel sevdiyi qadınlara işarə edərək zarafatla deyirlər ki, «yəqin Goethenin İslama simpatiyası o dində eyni vaxtda bir neçə qadınla yaxınlığa icazə verilməsilə bağlıdır».  

1995-ci ildə Veymar şəhərində bir qrup tədqiqatçı, başda doktor Əbdulqədir əl-Mürabit olmaqla Goethenin çoxsaylı əsərlərini öyrəndikdən sonra, onun müsəlman olduğunu iddia eləmişdi. Onları Goethenin İslam haqqında dedikləri bu qənaətə gətirmişdi. Goethenin İslama dair başlıca fikirləriu belə idi: — " Allahın doxsan doqquz xüsusiyyətini əks etdirən adlarını zikr etmək üçün müsəlman təsbehindən istifadə etmək öz-özlüyündə elə ibadətdir. Dua eləyən Onun iradəsinə tabe olaraq heyrətə gəlir və rahatlıq tapır."; "…Beləliklə biz İslamda qalmalıyıq (Yəni Allaha tamami ilə tabe olmalıyıq)… Buna daha heçnə əlavə edə bilmərəm", "O, şair deyil, Peyğəmbərdir və Məhəmməd bizə İlahi qanunu – Quranı çatdırdı, insan tərəfindən, əyləncə və ya ümumi təhsilin artırılması üçün yazılan kitabı yox". Əbdulqədir əl-Mürabit Goethenin müsəlman olduğunu iddia edərək yazır: "…Müşriklər ölkəsində yaşadığına baxmayaraq o, tək allahlılığı qəbul etdi, Allahdan başqa bir ilahın olmadığını və Məhəmmədin Onun Rəsulu olduğunu elan etdi. Namaz, oruc, zəkat və həcc barəsində lazımı məlumatı olmasa da, o, özünə bircə dəfə nəsib olan camaat namazında dərin hisslərlə iştirak etdi. Bu və digər əməlləri ilə o özü dininin İslam olduğunu göstərirdi”.

Goethe əslində xristianlıqdan qaynaqlanan könlünü yalnız bir nəfərə vermək, ömür boyu yalnız   bir nəfərə sadiq qalmaq fəlsəfəsini alt-üst etmişdi. Onun xoşbəxtliyi istədiyi zaman könlünə istədiyi insanı yaxın buraxmağı bacarmasında idi. 

Bu sətirlərin müəllifini isə nə Goethenin sevgi fəlsəfəsi, nə də İslama simpatiyası cəlb edir. Əslində Goethenin Faustda ortaya atdığı incə bir məqam var. Dünyanı pisliklərdən qoruya biləcək iki şey – sevgi və bilik Fausta heç nə qazandırmadı. Amma müəllif onun məsumiyyətini qorudu. Çünki Faust öz sevgisi və biliyi ilə Goethenin bir ömür arzuladığı şeyə — xoşbəxtliyə çata bilmədi. Amma Faustun məsumiyyətini ona görə qorudu ki, onun timsalında gözəlliyi və ağılı birləşdirməyə çalışmışdı. Faustda bu alınmadı, lakin Goethe həyatı boyu inandı ki, dünyada bu iki şeyin vəhdətindən daha yaxşı formul tapılmayıb. Nə mutlu həm gözəl, həm də ağıllı olana…

1086
Teqlər:
Götenin əsərləri, Götenin kitabları, Götenin yaradıcılığı, alman filosofu, alman yazarı, Tufan və Həmlə, Seçmə oxşarlıq, Gənc Verterin iztirabları, Vilhelm Meysterin təhsil illəri, Faust poeması, Faust dram-poeması, Volfqanq Goethe, Yohann Volfqanq Göte, Volfqanq Göte, Göte, Almaniya
Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Milli Simfonik orkestri, arxiv şəkli

Azərbaycanın iftixarının anım günüdür

11
(Yenilənib 11:34 23.11.2020)
Hər il sentyabrın 18-i dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin dünyaya göz açdığı gün ölkəmizdə Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur, bu gün isə vəfatından 72 il ötür

BAKI, 23 noyabr — Sputnik. Üzeyir Hacıbəyov 18 sentyabr 1885-ci ildə Ağcabədi rayonunda anadan olub. Əslən Şuşadan olan müasir Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin və milli operasının banisi 1948-ci ilin noyabrın 23-də vəfat edib. Bu gün Üzeyir bəyin ruhu şaddır. Ona görə ki, noyabrın 8-də Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu bəstəkarın boya-başa çatdığı, millətimizin qürur rəmzi olan Şuşanı düşmən işğalından azad edib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim Üzeyir Hacıbəylinin vəfatından 72 il ötür.

Qeyd edək ki, hər il sentyabrın 18-i dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin dünyaya göz açdığı gün ölkəmizdə Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur. Ümummilli lider Heydər Əliyevin müvafiq Fərmanına əsasən, bu gün münasibətilə hər il Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində silsilə tədbirlər keçirilir.

Görkəmli bəstəkarın anadan olduğu gün həm də Üzeyir Hacıbəyliyə həsr olunmuş Beynəlxalq Musiqi Festivalının açılışı ilə əlamətdardır. Təəssüf ki, bu il bütün dünyanı ağuşuna alan koronavirus pandemiyası ilə bağlı dahi bəstəkarın adını daşıyan festival və çoxsaylı tədbirlər təxirə salınıb. Məhdudiyyətlərə baxmayaraq yenə də Fəxri xiyabanda dahi bəstəkarın məzarı ziyarət olunub, həmçinin mədəniyyət tariximizin bu əlamətdar günü Beynəlxalq Muğam Mərkəzi (BMM) və İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin birgə layihəsinin təqdimatı ilə yadda qalıb.

Üzeyir Hacıbəyli bəstəkar, alim, yazıçı, publisist, ictimai və siyasi xadim kimi çoxşaxəli fəaliyyəti ilə yanaşı, Şərqdə ilk operanın banisi kimi tanınan sənətkardır. Məhz onun fədakar əməyi sayəsində Azərbaycan milli opera sənətinin tarixi 112 il bundan öncə tamaşaya qoyulan "Leyli və Məcnun" operası ilə başlandı. Operanın ilk dirijoru Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, rejissoru Hüseyn Ərəblinski olub. Məcnun rolunda ölməz sənətkar Hüseynqulu Sarabski, Leyli rolunda isə aşpaz şagirdi Əbdürrəhim Fərəcov çıxış ediblər. İlk tamaşa 1908-ci il yanvarın 12-də (25-də) Bakıda Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında oynanılıb.

Dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin eyniadlı poeması əsasında hazırlanmış "Leyli və Məcnun" yalnız Azərbaycanın deyil, həm də Şərqin ilk operasıdır. Qoca Şərqin opera tarixi məhz bu gündən başlanıb. İlk operanın uğurlarından ruhlanan Üzeyir bəy bir-birinin ardınca "Şeyx Sənan" (1909), "Rüstəm və Söhrab" (1910), "Şah Abbas və Xurşidbanu", "Əsli və Kərəm" (1912), "Harun və Leyla" (1915) kimi milli operalar yazıb.

Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığının zirvəsi "Koroğlu" operasıdır. "Koroğlu" təkcə Azərbaycan mədəniyyətində deyil, dünya operalarının sırasında əzəmətlə dayanan parlaq nümunələrdən biridir. "Koroğlu" operası Moskva tamaşaçılarını da məftun etmişdi. Taleyi uğurlu gətirmiş bu nəhəng əsər keçmiş sovet respublikalarının opera və balet teatrlarında dəfələrlə göstərilib.

Üzeyir Hacıbəylinin "Füruzə" adlı yarımçıq qalmış bir operası da olub. Xalq rəvayətləri əsasında hazırlanan bu operanın musiqi parçaları arasında "Füruzə"nin ariyası xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bəlkə, elə buna görədir ki, opera yarımçıq qalsa da, ariya uzun illər müğənnilər tərəfindən məharətlə ifa edilib.

Şərqdə ilk operetta janrının yaranması da Üzeyir Hacıbəylinin adı ilə bağlıdır. Dahi bəstəkarın ilk musiqili komediyası üç pərdədən ibarət "Ər və arvad"dır. Bu əsər Azərbaycanda musiqili komediyanın ilk nümunəsidir. Əsərin ilk tamaşası 1910-cu ildə olub. Rollarda H.Sarabski (Mərcan bəy), Ə.Ağdamski (Minnət xanım) və başqaları çıxış ediblər.

Müəllifin ikinci musiqili komediyası "O olmasın, bu olsun"dur. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci ilin aprelində Bakıda olub. Sonralar musiqili komediya müxtəlif dillərə tərcümə olunaraq səhnələşdirilib.

Ölməz sənətkarın üçüncü və sonuncu musiqili komediyası "Arşın mal alan"dır. Bu operetta 70-ə yaxın xarici dilə tərcümə edilib, 100-dən çox teatrın səhnəsində oynanılıb. "Arşın mal alan" beş dəfə ekranlaşdırılıb, dəfələrlə qrammofon valına yazılıb. Bu musiqili komediya əsasında ilk bədii film 1916-cı ildə çəkilib. Bu, səssiz film olub.

Üzeyir Hacıbəylinin ədəbi irsi də çox zəngin və qiymətlidir. Bütün ömrü boyu Azərbaycan mədəniyyətinə, musiqisinə xidmət edən bu unudulmaz şəxsiyyət 300-dən çox xalq mahnısını nota salıb, marş, kantata, fantaziya, mahnı və romanslar, kamera və xor əsərləri yazıb. Maraqlıdır ki, həm Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin, həm də sovet Azərbaycanının himnləri dahi sənətkara məxsus olub. Müstəqilliyimizi qazandıqdan sonra xalqımıza azadlıq şərafəti çatdıran ilk himni biz bu gün yenə də məhəbbətlə səsləndiririk.

Üzeyir Hacıbəyli təkcə musiqi bəstələmirdi, həm də xalq musiqisinin nəzəri əsaslarını gələcək nəslə çatdırmaq üçün müxtəlif vəsaitlər hazırlayırdı. 1945-ci ildə nəşr edilmiş "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" adlı elmi əsəri Üzeyir Hacıbəylinin musiqişünas-alim olaraq mükəmməl fəaliyyətinin yadigarı kimi bu gün də musiqi dərsliyi kimi istifadə edilir.

Bu gün adını çox iftixarla qeyd etdiyimiz Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqi mədəniyyəti tarixində yeni gəlişmə yollarının və milli bəstəkarlıq məktəbinin özülünü qoymaqla yanaşı, Azərbaycan musiqisi tarixində ilk opera, ilk musiqili komediya və bir sıra digər janrlarda ilk nümunələrin yaradıcısı kimi xatırlanır. Onun işıqlı xatirəsi xalqının qəlbində əbədi olaraq daim yaşayacaq.

11
Teqlər:
anım günü, Üzeyir Hacıbəyli, opera, musiqi, Azərbaycan
Ağdamda dağıdılmış evlər

Ağdamın həsrəti ilə dünyadan köçən sənətkar - bu gün onun doğum günüdür

35
(Yenilənib 17:54 20.11.2020)
"Komada yatanda Aqil Abbas yanına gəlmişdi. Həkimlər reaksiyasını yoxlamaq məqsədi ilə xahiş etdi ki, Qədirin qulağına nəsə pıçıldasın. Aqil müəllim əyilib qulağına pıçıldadı ki, "Ay Qədir, Ağdamı alıblar, dur gedək, aç gözlərini". Bu vaxt əli tərpənməyə başladı"

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 noyabr — Sputnik. Ağdamın adı çəkiləndə yada düşən insanlardan biri də odur. Onun səsi ruhun səsi idi. Oxuyarkən onun düşdüyü durumlar, keçirdiyi hallar həm muğamın, həm də insanın ruhani imkanlarının nəyə qadir olduğunu göstərirdi. Söhbət Qarabağ xanəndəlik məktəbinin tanınmış nümayəndələrindən biri olan məşhur xanəndə Qədir Rüstəmovdan gedir. Qədir Rüstəmovun səsi qədimlərdən gəlirdi. Onun səsi çağımızda qədimliyimizdən nadir soraq idi. Yüksək tessituralı səsə malik sənətkar daha çox "Sona bülbüllər" mahnısı ilə məşhur olub. "Şöhrət" ordeni , Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olan sənətkarın ifasında bir sıra muğam dəstgahları – "Rast", "Çahargah" lentə alınaraq radionun fondunda saxlanılır.

Qeyd edək ki, bu gün ölməz sənətkarın doğum günüdür. Sənətkar ömrünün son günlərinə qədər doğulduğu torpağın - Ağdamın həsrəti ilə yaşayıb. Xanəndənin ömür-gün yoldaşı Fatma Rüstəmova müsahibələrin birində demişdi ki, "Qədir Qarabağı, Ağdamdakı evini istəyirdi. Türkiyədə xəstəxanada komada yatanda Aqil Abbas yanına gəlmişdi. Həkimlər reaksiyasını yoxlamaq məqsədi ilə xahiş etdi ki, Qədirin qulağına nəsə pıçıldasın. Aqil müəllim əyilib qulağına pıçıldadı ki, "Ay Qədir, Ağdamı alıblar, dur gedək, aç gözlərini". Bu vaxt əli tərpənməyə başladı. Ağdama atılan raket Qədirin əkdiyi tut ağacının budağını yaralamışdı. Qədir həmin tutdan iki dəyirmi ağac kəsdi. Onu Azərbaycan Milli Tarix Muzeyinə Ağdamın yadigarı kimi vermişəm".

Sənətkar haqqında "Qədirin sorağında", "Qədir Rüstəmov", "Memar", "Bu səs Qədirin səsidir" və "Muğamat var olan yerdə" kimi filmlər lentə alınıb.

35
Teqlər:
Ağdamın işğalı, Ağdamın azad olunması
Dilarə Kazımova, arxiv şəkli

"Avroviziya" mahnı müsabiqəsinin iştirakçısından "Azərbaycanım" - VİDEO

0
Bir neçə həftə öncə ermənilərin şikayəti nəticəsində "Youtube" kanalı bağlanan ifaçı buna məhəl qoymayaraq sosial mediada yeni işini paylaşıb.

BAKI, 23 noyabr — Sputnik. Müğənni Dilarə Kazımova vətənimizin qələbə qazanması münasibətilə yeni mahnısı "Azərbaycanım"ı təqdim edib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bir neçə həftə öncə ermənilərin şikayəti nəticəsində "Youtube" kanalı bağlanan ifaçı buna məhəl qoymayaraq yeni işini özünün "Instagram" səhifəsində paylaşıb.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от D I L A R A (@dilarakazimova)

Musiqisi Faiq Sücəddinov, sözləri Baba Vəziroğluya aid olan iş barədə Dilarə fikirlərini belə ifadə edib: "İnformasiya cəbhəsində vuruşanda eyni zamanda mahnı ilə dəstək olmaq istəyirdim. Öz töhfəmi musiqi ilə, səsimlə vermək niyyətində idim. Faiq Sücəddinov zəng etdi ki, sənin səsinə uyğun mahnı var. Mən çox bəyəndim. Bu mahnının sözləri çox gözəldir, inam və ümid verəndir. İşğaldan azad olunmuş torpaqlara həyatın, baharın gəlməsini tərənnüm edir. Stimul verir. Həmin torpaqların əvvəlki halından daha gözəl olacağından bəhs edir".

D.Kazımova mahnı üçün kamera qarşısına da keçib. O, Gülnarə Xəlilovanın "Xalçaların dili" kolleksiyasından libas geyinib.

Qeyd edək ki, mahnının aranjmanı Camal Qurbanov, miks və soundu isə Samir Əsədova məxsusdur.

0
Teqlər:
müsabiqə, Dilarə Kazımova, qələbə, mahnı
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə