"Qidanın saxlanması qanunu" - nəzarət olmadıqca ölkədə sağlam adam qalmayacaq

57
Daha ciddi məsələ qidaların saxlanması ilə bağlıdır. Səhərlər marketlərə girəndə içərinin pis qoxu verdiyini də hiss ediblər. Bu o deməkdir ki, gecələr elektrik şəbəkədən ayrılır. Belə olan halda qidalar təhlükəli vəziyyətə gəlir və sonradan istehlakçıya satılır

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 23 dekabr — Sputnik. Azərbaycanda “Qida təhlükəsizliyi haqqında” qanun layihəsi hazırlanacaq. Belə bir qanun layihəsinin hazırlanması ilə bir sıra qanunvericilik aktlarına əlavə və dəyişikliklər edilməsi barədə məsələlər daxil edilib.

Maraqlıdır, bu qanun layihəsində hansı nüanslar yer ala bilər, ümumiyyətlə, bu gün qida ilə bağlı əsas problemlər, bu sektorda olan çatışmazlıqlar nədən ibarətdir?

Öncə istehlakçıların daha çox ünvanladığı şikayətlərə nəzər yetirək:

* Mağazalarda vaxtı keçmiş məhsullar var. Bu qidalar niyə satışdan yığışdırılmır?

* Niyə vaxtı keçən məhsulun yeni tarixlə etiketlənərək satılması hallarının  qarşısı alınmır?

* Biz heç son zamanlar qidaların məhv olunması ilə bağlı məlumatla qarşılaşmamışıq.

* Demək olar ki, marketlər sosial təbəqələşməyə uyğun çeşidlənib. Bu gün hər kəs öz büdcəsinə uyğun marketlər şəbəkəsinə üz tutur. Belə marketlər arasında üzərində tarix yazılmayan, kiflənmiş məhsul satanlar da var. Bu o deməkdir ki, istifadəyə yararsız məhsullar əsasən ucuz satışın olduğu marketlər şəbəkəsinə satılır. Yəni kasıb təbəqəyə bu cür yararsız məhsulları satmaq nə dərəcədə düzgündür?

* Bəs qida anbarları, orada vəziyyət necədir? Məhsul alarkən çətinlik çəkirik, yaxşı olardı ki, marketlərdə qida bələdçisi olsun. Bu nə zaman olacaq? Bu və bu kimi suallarla bir neçə quruma müraciət etdik.

"Azad İstehlakçılar Birliyi"nin sədri Eyyub Hüseynov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında mövcud sektordakı problemlərdən danışıb: "Təəssüf ki, həmin qanun layihəsi 23 ildir ki, istehlakçı hüquqlarını qoruyan və bu işlə məşğul olan ictimai birliyə təqdim olunmayıb və layihə ictimai müzakirəyə də çıxarılmayıb. Bu səbəbdən yeni qanun layihəsi ilə tanış deyiləm. Ümumiyyətlə, dövlət orqanları hansısa qanun layihəsi hazırladıqda idarə mənafelərini əsas tuturlar, əsas məsələ isə kənarda qalır. Əhali tərəfindən bizə gündəlik olaraq şikayət gəlir və bəzən Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyini günahlandırırlar. İstehlakçılar bilmirlər ki, AQTA qidanın təhlükəsizliyinə təminat verir, keyfiyyətinə yox. Qidanın keyfiyyətinə isə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti nəzarət edir.

Lakin təəssüf ki, həmin qurum bu sahədə, demək olar ki, heç bir iş görmür. Bu gün qidanın təhlükəsizliyinin və keyfiyyətinin təmin olunmasında ölkədə ciddi problemlər var. Bu gün ölkəmizdə kifayət qədər keyfiyyətli qida məhsulu yoxdur ki, onu xarici bazarlara çıxaraq. Halbuki, bizim kənd təsərrüfatı məhsullarımız var ki, başqa ölkələrdə ekoloji təmiz məhsul kimi qəbul olunur. Lakin buna baxmayaraq, xarici auditlər ölkəmizdə audit aparanda bu qidaların təhlükəsiz olması qənaətinə gələ bilmirlər".

Daha ciddi məsələlərdən biri qidaların saxlanması ilə bağlıdır. Səhərlər marketlərə girəndə içərinin pis qoxu verdiyini də hiss ediblər. Bu o deməkdir ki, gecələr elektrik şəbəkədən ayrılır. Belə olan halda qidalar təhlükəli vəziyyətə gəlmiş olur və sonradan satışda qalır, istehlakçıya satılır.

"Bundan başqa, anbarlardakı vəziyyətə də heç kəs nəzarət etmir. Təhlükəli və vaxtı keçmiş qidaları müəyyənlləşdirməkdə qeyri-şəffaflıq hökm sürür.

Hazırda qayda belədir ki, müvafiq dövlət orqanları təhlükəli hesab edilən malları satışdan çıxarır, cərimə yazır. Sahibkarlar həmin qidanı distribüterlərə qaytarır və onlar tarixi dəyişərək yenidən həmin malları istehlakçıya sırıyırlar. Azərbaycanda qidanın məhv olması qanunu yox, bir şəkildən digər şəklə çevrilməsi var. Mütləq bir MMC yaradılmalıdır, müqavilə bağanılmalıdır, hər gün 10 tonlarla vaxtı keçmiş mallar xaric edilməli və bu qidalar ictimai formada məhv edilməlidir.

Lakin təəssüf ki, bu gün istehlakçılarımız qida təhlükəsi ilə üz-üzədirlər. AQTA zəruri tədbirləri görür. Bu tədbirlər zəruri olsa da, kafi deyil, kifayət etmir. Çünki hələlik heyvanların da identifikasiyası həyata keçirilməyib. Nə qədər ki küçədə heyvan ətinin satışı olacaq, bu kimi problemlər yaşanacaq", - ekspert deyir.

E.Hüseynov bildirir ki, şikayətlərin əksəriyyəti "İvanovka" brendi altında satılan məhsullarla bağlı olur. "İvanovka" brendi ilə heç bir əlaqəsi olmayan bu mallarla əhalini aldadırlar. Təkcə Bakıda 20-dək saxta "İvanovka" dükanı fəaliyyət göstərir. Ümumilikdə isə aylıq olaraq ölkənin hər yerindən təxminən 20-dək müraciət daxil olur. Bundan başqa, qeyd edim ki, spirtli içkilərlə bağlı da problem var. Onların təxminən 95 faizinin üzərində buraxılma tarixi və son istismar müddəti yazılmır. Bu isə o deməkdir ki, istehlakçıya köhnəlmiş, təhlükəli içkilər təqdim olunur.

Onun sözlərinə görə, gündəlik olaraq satışda 10 tonlarla məhsulun vaxtı keçmiş olur.

Ekspert qida sektorundakı təbəqələşməyə də münasibət bildirib. Marketlər şəbəkələrinin əhalinin sosial təbəqəsinə uyğun olaraq növlərə bölünməsi, bir mağazada keyfiyyətli, digər marketlər şəbəkəsində isə yalnız keyfiyyətsiz malların satılması nə dərəcədə düzgündür sualına cavab olaraq E.Hüseynov bildirib ki, bu kimi halların baş verməmsi, eyni zamanda vaxtı keçmiş malların mağazada qalmaması üçün aidiyyəti qurumlar, eyni zamanda da AQTA müasir texnologiyalardan yararlana bilər. Məsələn, müasir texnologiyanı tətbiq etməklə məhsul marketə daxil olduqda onun son istifadə müddəti də orada görülür. Bu texnologiya ilə vaxtı keçən mal kassaya yaxınlaşdırıldıqda aparatda oxunmur. Həmin baza AQTA serverinə inteqrasiya edilir və qurum rahatlıqla hansı mağazadan nə qədər malın vaxtının keçməsindən məlumatlı olur. Səmimidirlərsə, o zaman buyursunlar, həmin texnologiyanı tətbiq etsinlər.

Qida təhlükəsizliyi və qidanın keyfiyyəti üçün qidanın tarladan marketlərə qədər olan zənciri izlənilməlidir".

Ekspert hesab edir ki, qida təhlükəsizliyi üçün marketlərdə qida bələdçisinin olması da vacibdir.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətindən isə Eyyub Hüseynovun fikrinə münasibət olaraq bildirilib ki, bu məsələ ümumiyyətlə onlara aid deyil: "Qida məsələsinin bizə heç bir aidiyyəti yoxdur. Biz mal və xidmətlərə nəzarət edirik".  

Təəssüflə qeyd edək ki, sentyabrın 23-də mövzu ilə bağlı göndərdiyimiz sorğuya indiyədək AQTA-dan heç bir mövqe öyrənə bilmədik.

57
Teqlər:
İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidməti, AQTA, Eyyub Hüseynov, təhlükəsiz, təhlükə, qida
Polietilen torbalar, arxiv şəkli

Olmalıydı, olmadı: qanunun qadağan etdiyi məhsul hələ mağazada satılır

14
(Yenilənib 16:03 19.01.2021)
Ekspert vurğulayıb ki, uzun illər bu sahədə müəyyən işlərin aparılmasına baxmayaraq, plastik tullantılar həyatımızın bir hissəsinə çevrilib

BAKI, 19 yanvar — Sputnik. Bu il hər il martın 15-i qeyd edilən Ümumdünya İstehlakçı Hüquqları Günü planetin plastik çirklənməsi probleminin həllinə həsr ediləcək.

Plastik gündəlik həyatda çox faydalı bir material ola bilər, ancaq həddindən artıq istehlak edilməsi və xüsusilə birdəfəlik plastik istehsalı qlobal plastik çirklənmə böhranına səbəb olur.

"Plastik Dalğanı Qırmaq" adlı kitabına görə, böyük siyasi, yenilik və davranış dəyişiklikləri baş verməyincə, plastikin okeana axışı 2040-cı ilə qədər üçqat artacaq. 2050-ci ilə qədər okeanlarda balıqdan daha çox, plastik olacağı təxmin edilir. Qeyd edilib ki, plastik çirklənmədən hər il 100,000 dəniz məməlisi, tısbağa və 1 milyon dəniz quşu ölür.

Hər il təxminən 8 milyon ton plastik okeanlara atılır.

İstehlakçıların plastik çirklənmə probleminin həllinə töhfə verə bilməsi və davamlı istehlak modelini seçməsi üçün istehlak bazarını bütün səviyyələrdə, əyalətlərdə, müəssisələrdə sistematik şəkildə dəyişdirmək lazımdır.

"Azad İstehlakçılar Birliyi"nin sədri Eyyub Hüseynov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, qurum 1999-cu ildə küçə nümayişi keçirərək Bakının ətraf mühitinin plastik tullantılar ilə çirklənməsi barədə ictimai rəy yaradıb. Ekspert vurğulayıb ki, uzun illər bu sahədə müəyyən işlərin aparılmasına baxmayaraq, plastik tullantılar həyatımızın bir hissəsinə çevrilib.

"Qərara görə, yanvarın 1-dən plastik torbalar bütün mağazalardan yığışdırılmalı idi. Ancaq görünən odur ki, plastik torbalar yığışdırılmayıb", - deyən E.Hüseynov bildirib ki, birlik 500-ə yaxın bez torbalar istehsal edərək istehlakçılara paylayıb.

Onun sözlərinə görə, MDB məkanında tətbiq edilən təcrübə Azərbaycanda da tətbiq edilməlidir: "Yəni plastik torbalar marketlərdə satılsın. Əgər istehsal olunursa, rəngsiz olsun, hökumətin qeyd etdiyi kimi onun qalınlığı 15 mikrondan qalın olmasın. Birmənalı şəkildə pulla satılsın ki, əhali ev torbalarına keçsin".

Mütəxəssisin fikrincə, bu gün ən yaxşı vasitə ölkənin cənub bölgəsində hazırlanan həsir zənbillərdir. Dövlət Gömrük Komitəsi plastik məhsulların idxalı ilə məşğul olan sahibkarları qanunvericiliyin tələblərinə əməl etməyə çağırır. Bildirilib ki, qanunvericiliyin tələblərini pozan hüquqi və fiziki şəxslər barəsində qanunamüvafiq tədbirlər həyata keçiriləcək.

Xatırladaq ki, "Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa 26 noyabr 2020-ci il tarixli dəyişikliyə əsasən, həmin Qanunun 46-cı maddəsində qalınlığı 15 mikrona qədər olan polietilen torbaların, plastik çəngəl, qaşıq, bıçaq, qarışdırıcı çubuq, boşqab və stəkanların idxalına qadağa nəzərdə tutulub.

Bildirilib ki, mövcud qanunvericiliyə əsasən, 2021-ci il yanvarın 1-dən etibarən qalınlığı 15 mikronadək olan polietilen torbaların, iyulun 1-dən isə birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan plastik çəngəl, qaşıq, bıçaq, qarışdırıcı çubuq, boşqab və stəkanların sahibkarlar tərəfindən istehsalı və idxalı, həmçinin ticarət, ictimai iaşə və digər xidmət obyektlərində istehlakçıya satılması və ya xidmət zamanı istifadəsi qadağandır.

Qanunvericiliyin tələblərinə riayət olunmamasına görə ciddi məsuliyyət tədbirləri nəzərdə tutulur. Bu cür hərəktlərə görə inzibati xətanın predmeti olan plastik materiallar müsadirə edilməklə, vəzifəli şəxslər 1000 manatdan 1500 manatadək, hüquqi şəxslər isə 3000 manatdan 4000 manatadək cərimə edilirlər.

14
Bakıda neft nasosları, arxiv şəkli

Azərbaycan nefti bahalaşır

10
(Yenilənib 15:09 19.01.2021)
Azərbaycan neftinin qiyməti ötən il aprelin 21-də minimuma enərək 15,81 dollar, 2008-ci ilin iyulunda isə maksimuma yüksələrək 149,66 dollar olub

BAKI, 19 yanvar — Sputnik. Azərbaycan neftinin qiyməti bahalaşır.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, "Azeri Light" markalı neftin bir barelinin qiyməti 0,20 dollar artaraq 55,37 dollar təşkil edib.

“Brent” markalı neftin qiyməti 0,25 dollar artaraq 55 dollar, “Light” markalı neftin qiyməti isə 0,18 dollar ucuzlaşaraq 52,18 dollar olub.

Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin qiyməti ötən il aprelin 21-də minimuma enərək 15,81 dollar, 2008-ci ilin iyulunda isə maksimuma yüksələrək 149,66 dollar olub.

10
Teqlər:
qiymət, neft
Çarpayıda gənc cütlük, arxiv şəkli

Hüquqşünas: "Yataq otağından çıxandan sonra söhbət ediləcək mövzu yoxdursa..."

9
(Yenilənib 15:15 19.01.2021)
"Kişilər unutmamalıdırlar ki, qadınla ailə həyatı quran zaman o, atası evindən çıxanda əxlaqsız olmur ki?! Əxlaqsız idisə, niyə alırdın? Deyildisə, deməli, sənin əlində əxlaqsız olub"

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 19 yanvar — Sputnik. Pandemiya dövründə daha əvvəl müşahidə edilməyən qaydalar tətbiq edildiyi üçün vətəndaşlar bu dönəmdə müxtəlif qayda pozuntuları ilə qarşılaşdılar. Karantin rejimi, SMS-icazə, evdə qalmaq kimi məhdudiyyətlər yenilik olduğu üçün bir çox vətəndaşlar bu vəziyyətlə barışmaqda çətinlik çəkdilər.

Bəs bu dövrdə vətəndaşlar hüquqşünaslara daha çox hansı hüquq pozuntusu ilə müraciət ediblər?

Hüquqşünas Tağı Hüseynov Sputnik Azərbaycan-ın suallarını cavablandırıb.

© Sputnik / Irade JELIL
Hüquqşünas Tağı Hüseynov

- Pandemiya dövründə vətəndaşları hüquqi istiqamətdə daha çox nə narahat edib?

- Pandemiya dövründə əsas hüquq pozuntuları iki istiqamətdə olub. Yəni şəxslərin bizə müraciətləri boşanma və inzibati orqanların tətbiq etdiyi cərimələrlə bağlı olub. Bir müddət əvvəl, sərt karantin rejimində evdə qalmaq tələbi, kafe və restoranların bağlı olması ailələri, demək olar ki, bir yerə topladı. Bu müddət ərzində mehriban olan ailələr daha da mehribanlaşdı. Problemli ailələrin problemi isə böyüyərək boşanma ilə nəticələndi.

İkinci istiqamətdə olan hüquq pozuntuları əsasən polisin yazdığı cərimələrlə bağlı olub. Belə ki, müraciət edən vətəndaşlar müxtəlif səbəblərlə polisin yazdığı cərimələrlə razılaşmadıqlarını dilə gətirirdilər. Bəziləri qeyd edirdilər ki, SMS müddətinin bitməsindən 2 dəqiqə sonra cərimə yazılıb, bəziləri evinin qapısında ona cərimə yazıldığını bildirirdilər. Bu problemlə qarşılaşan vətəndaşların 99 faizi məhkəməyə müraciət etmir. Düşünürlər ki, 100 manata görə məhkəmələrə vaxt ayırmağa dəyməz.

Ancaq bəzi prinsipial insanlar var ki, axıra qədər davam edirlər. Mən vətəndaşlara izah edirdim ki, məhkəməyə arayış yazmağa 50 manat vəkilə verməkdənsə, cəriməni tətbiq edən quruma müraciət ünvanlasınlar.

- Boşanma müraciətləri ilə bağlı vətəndaşlar səbəb kimi nəyi vurğulayırlar?

- Düzünü desək, son dövrlədə kişilər öz məsuliyyətlərini unudublar. Bir müddət əvvəl qadınlar hüquq bərabərliyi istəyirdilər. Bu da sizə hüquq bərabərliyi. Ailədə kişi və qadınların vəzifələri yazılı şəkildə müəyyən edilmədiyi üçün ailə daxilində ər və arvad ailədə öz vəzifəsini bilmir. Ərzaq, əmlak, yemək almaq və s. kimin vəzifəsidir? Heç kim bilmir. Çox qəribədir, ailədə kişi yeyib-yatanda, işləməyəndə məsuliyyətə cəlb edilmir, amma ayrılandan sonra aliment ödəməyəndə cəlb edilir.

Boşanmaların digər səbəbi isə xəyanətdir.

Sosial şəbəkələr xəyanətlərin artmasına səbəb olur. Qadın və ya kişi sosial şəbəkədə kimləsə tanış olur və düşünür ki, ərim, arvadım onsuz da bilməyəcək. Amma artıq texnologiya inkişaf edib. Bütün şəbəkələrin mesajlarını tutmaq mümkündür.

Kişilər unutmamalıdırlar ki, qadınla ailə həyatı quran zaman atası evindən çıxanda əxlaqsız olmur ki?! Əxlaqsız idisə, niyə alırdın? Deyildisə, deməli, sənin əlində əxlaqsız olub.

Qadınlar da ailə həyatına müvəqqəti baxırlar. Yəni ərə sadəcə ərə getmək, ana olmaq xatirinə gedirlər. Düşünmürlər ki, həyat yoldaşı olmaq da özü də gözəl statusdur.

Qızlar oğlanı tanımadan ailə həyatı qururlar. Bəzən olur ki, onlar yataq otağından çıxandan sonra yarım saat söhbət edə biləcək mövzu tapa bilmirlər.

Bu səbəbdən də ailələr uzun müddətli olmur.

- "Aliment Fondu"nun yaradılması müzakirə edilir.

- Fondun yaradılması bir neçə il əvvəl də müzakirə edilmişdi. Ancaq bu müzakirələr reallaşmadı. Çünki bu fondun yaradılması boşanmaların artmasına səbəb ola bilərdi. Məsələn, qadınlar onu incidən həyat yoldaşları ilə birlikdə yaşamaqdan imtina edəcəkdilər. Düşünəcəkdilər ki, əgər fond varsa, heç kişini aliment üçün məhkəməyə də verməyə ehtiyac qalmayacaq. "Aliment Fondu" uşağa aliment ödəyəcək.

Ancaq bu gün qadınlar düşünürlər ki, boşansalar, aliment də ala bilməsələr, uşağa tək baxa bilməyəcəklər. Məcburən güzəştə gedib, ailə həyatını davam etdirməli olurlar.

Bu səbəbdən də fondun müzakirəsi dayandırıldı.

Hesab edirəm ki, uşaq pulunun verilməsi müzakirə edilməlidir. Məsələn, hər uşağa 100 manat uşaq pulu ayrılsa, boşanma olsa belə, kişi öz payına düşən 75 manatı ödəməli olar.

Ölkədə hamı 2000 manat maaş almır. Normal maaş 500 manatdır. Əgər bu maaşı alan kişinin iki uşağı varsa, uşaqlara 350 manat ödənilməlidir. Bu da təbii ki, kişiyə də sərf etmir. Mən hesab edirəm ki, kişilərə güzəşt etmək lazımdır. Aliment verməyən kişi Azərbaycan üçün üz qarasıdır. Ancaq kişilərin gəlirləri də nəzərə alınmalıdır.

9
Teqlər:
müsahibə, problemlər, kişi, qadın, hüquqşünas