Manat və dollar

Manat üçün növbəti qeyri-bərabər döyüş yaxınlaşır

2313
(Yenilənib 15:10 15.09.2017)
Qarşıdan çətin dekabr gəlir, Mərkəzi Bank və Dövlət Neft Fondu əlavə valyuta satmasa...

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 14 sentyabr — Sputnik. "Sentyabr ayından sonra manatın məzənnəsində müəyyən dəyişiklik gözlənilir". Bu barədə ötən günlərdə Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vahid Əhmədov açıqlama verib.

Parlament üzvü deyib ki, bu, Azərbaycan Mərkəzi Bankının yürütdüyü siyasətdən və ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FED) qəbul edəcəyi qərardan asılı olacaq: "Hazırda bank sektorunda vəziyyət pisləşməkdə davam edir. Ölkənin maliyyə-bank sektoruna nəzarəti artırmaq üçün yaradılan Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası da problemin öhdəsindən gələ bilmir. Doğrudur, həyata keçirilən tədbirlər sayəsində müəyyən qədər sağlamlaşma prosesi gedib, amma bu, o demək deyil ki, bank sistemində hər şey öz qaydasındadır".

"Sağlamlaşdırma hələ də sona çatdırılmayıb. Vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi azalmaq əvəzinə artır. Problemli kreditlərin həcmi 1, 7 milyard manata çatıb. Kreditlər faktiki olaraq geri qaytarılmır. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası bizim gözlədiyimiz nəticələri vermir. Hesab edirəm ki, bank sistemlərinə nəzarətin Palataya verilməsi iqtisadiyyata və bank sisteminə mənfi təsirlərini göstərməkdədir. Bu, bizim üçün ciddi problemdir".

V. Əhmədov qeyd edib ki, ölkə iqtisadiyyatının inkişafı üçün bank sistemi normal işləməlidir: "İnsanların müəyyən iş qurması üçün kreditə əlçatanlıq artırılmalıdır. İstehlak kreditlərinin faizi 28-30-dan düşmür. Mərkəzi Bank kredit faizini yüksək saxlayır. Bank sistemində problem həddindən çoxdur. Palata öz fəaliyyətində ciddi dəyişikliklər etməlidir ki, sistemi sağlamlaşdırsın. Bütün bunların hamısı milli valyutanın məzənnəsinə təsir edən amillərdir. Hazırda məzənnə stabildir. Çünki Mərkəzi Bank vəziyyətə nəzarət edir. Amma vəziyyət uzun müddət bu cür davam edə bilməz".

Məsələ ilə bağlı bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında, Azərbaycanda adətən payızda dollara tələbatın artdığını deyib: "Payız fəslində bir az aktivlik çoxalır və ilin sonunadək bu proses davam edir. Çünki artıq bir sıra öhdəliklər, müqavilələr icra olunmalı, ödənişlər edilməlidir, yəni, bir qayda olaraq belə olur. Buna görə də bizdə adətən payızda dollara tələbat artır".

Bank eksperti Əkrəm Həsənov
© Photo : REPORT
Əkrəm Həsənov

Onun sözlərinə görə, əgər Mərkəzi Bank ilə Dövlət Neft Fondu əlavə valyuta satmasa, o zaman manatın məzənnəsinin düşmə ehtimalı artacaq: "Amma onu da unutmayaq ki, Mərkəzi Bankın kifayət qədər valyuta ehtiyatı var. Yəni, istəsələr, yenə ondan istifadə edib süni şəkildə məzənnəni saxlaya bilərlər. Necə ki, onsuz da il ərzində saxlayırlar. Amma bu, uzun müddət belə davam edə bilməz. Valyuta ehtiyatlarımız tükənməz deyil. Payızda hər halda gözlənilir ki, Mərkəzi Bankın banklara kredit verməsi artacaq. Yəni, dövriyyəyə əlavə manat kütləsi buraxılacaq. Bu da manatın məzənnəsinə təsir edə bilər".

ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminə (FED) gəldikdə isə, ekspert deyib ki, bu gözlənti də var: "Əgər FED ABŞ-da faiz dərəcəsini artırsa, dünyada dolların bahalaşma ehtimalı var, o cümlədən Azərbaycanda. Ümumiyyətlə, valyuta məzənnəsinə dair Azərbaycan kimi ölkədə qısamüddətli proqnoz vermək mümkün deyil. Çünki bizdə valyutamızın məzənnəsini bazar müəyyən etmir, Mərkəzi Bank müəyyən edir".

"Qısa müddətli perspektivdə Mərkəzi Bank istədiyi kimi məzənnə ilə oynaya bilər. Ona görə də əhali əlində olan manatı qaçıb dollara çevirməli deyil. Amma uzun müddətli perspektivdə heç olmazsa, 6 aya — 1 ilə manatın ucuzlaşması gözləniləndir. Kiminsə əlində pulu çoxdursa, onun hamısını dollara çevirmək lazım deyil. Heç olmazsa, bir neçə aylıq ehtiyatını milli valyutada saxlamalıdır" — Həsənov vurğulayıb.

Ekspertin fikrincə, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının fəaliyyəti qənaətbəxş deyil: "Buna baxmayaraq Palata müəyyən müsbət addımlar atıb. Amma bir sıra hallarda qanunsuz və səmərəsiz addımlar da atıb. Bu baxımdan Palata bank sistemini əlinə ala bilməyib".

Vüqar Bayramov
Vüqar Bayramov

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında deyib ki, onların qiymətləndirməsinə görə, avqust ayında dollara olan tələb artıb: "Öncədən avqust ayında dollara olan tələbin artacağını proqnozlaşdırmışdıq. Amma bu, özünü məzənnədə göstərmədi. Çünki artan tələbi Mərkəzi Bank qarşılamaq imkanına malik oldu".

"Amma avqustun sonu — sentyabrın əvvəllərində biz dollara olan tələbin stabilləşməsini müşahidə edirik. Avqust ayında dollara tələbin artması birbaşa, xüsusilə yeni tədris ilinin başlaması — ölkəyə idxal edilən məktəb ləvazimatlarının artması ilə bağlı olub. Bu da dollara tələbin artmasına gətirib çıxarıb. Hərraclarda satılan dolların təxminən 92 faizi idxal üçün alınıb. O baxımdan idxalın artması ilə dollara tələbin artması müşahidə olunub" — Bayramov bildirib.

Onun sözlərinə görə, ilin sonunadək proqnoz ondan ibarətdir ki, dekabr ayında dollara tələbin artması müşahidə olunacaq: "Çünki dekabrda həm idxal artır, həm də xarici səfərlərin sayı çoxdur. Eyni zamanda, dövlət və özəl müəssisələrin xarici borc öhdəlikləri var. Bu da dekabr ayında dollara olan tələbə təsir göstərir".

Bununla yanaşı, ekspert hesab edir ki, yenə də dekabr ayında dollara olan tələbin manatın məzənnəsinə necə təsir göstərməsi birbaşa Mərkəzi Bankdan asılı olacaq: "Mərkəzi Bank yenə də bazardakı təklifi qarşılayaraq məzənnəni saxlaya bilər. Əgər bazardakı tələbin qarşılanmasında çətinlik olarsa, bu, məzənnəyə təsir göstərə bilər. Amma bütün hallarda Mərkəzi Bankın mövqeyi və xüsusilə dollara tələbin ödənilməsinə münasibəti çox vacib olacaq. Yəni, bu, manatın məzənnəsini müəyyənləşdirən əsas faktor olacaq".

İqtisadçının fikrincə, hələlik tədiyyə balansında müsbət saldo var: "Neftin dünya bazar qiyməti 50 dollar ətrafındadır. Bu da indiki məqamda Azərbaycan üçün məqbul hesab edilə bilər. Dollarlaşma səviyyəsi yüksək olaraq qalmaqdadır. Bu da Mərkəzi Bank üçün əks-dollarlaşmaya başlamaq baxımından vacib məqamdır. O baxımdan biz dollara olan tələbin necə dəyişməsini proqnozlaşdırırıq".

"Amma məzənnəni necə dəyişməsi birbaşa Mərkəzi Bankın qəbul edəcəyi qərarlardan asılıdır. Hələlik Mərkəzi Bank tələbi ödəyir. Eyni zamanda, bazarın da təklifi azdır. Çünki yığım üçün dollar alışı son 6 ayda xeyli aşağı düşüb. Bu, manatın məzənnəsinin stabil qalması ilə bağlıdır. Hətta depozitlərdə belə, dollarlaşma səviyyəsinin müqayisəli şəkildə azalması müşahidə olunur. Mərkəzi Bank üçün dollara tələbin artması baxımından ən çətin ay dekabr ayı olacaq" — V. Bayramov vurğulayıb.

2313
Teqlər:
bank sistemi, Sputnik Azərbaycan, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası, İqtisadçı-ekspert, Əkrəm Həsənov, Vahid Əhmədov, məzənnə, Azərbaycan Mərkəzi Bankı, FED, ekspert, Vüqar Bayramov, valyuta, manat, dollar
Əlaqədar
Manat bahalaşdı, dollar bu həddə düşdü
Manatın məzənnəsi stabilləşsə də, paradoksal proses gedir
Manatla bağlı diqqətçəkən xəbər
Dolları olanlar məyus olacaqlar
Dolların bayramdan sonra neçəyə olacağı açıqlandı
UNEC-in professoru Elnur Sadıqov

Professor: “Maliyyənin səmərəli istifadə olunma məsələsi problem olaraq qalır”

4
(Yenilənib 23:13 14.08.2020)
Professor Elnur Sadıqov deyir ki, bir təşkilat həm investisiya, həm də dövlət maliyyəsi hesabına fəaliyyət göstərirsə, burada sərbəst fəaliyyətdən danışmaq olmaz
Elnur Sadıqov: “Dövlət müəssisələri büdcədən yetərincə maliyyələşdirilir”

Prezident İlham Əliyev Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin yaradılması haqqında fərman imzalayıb.

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) Maliyyə və maliyyə institutları kafedrasının professoru Elnur Sadıqov Sputnik Azərbaycan-a deyir ki, Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin yaradılması müasir dövrün tələblərinə cavab verən addımdır:

“Biz bilirik ki, dövlət müəssisələri büdcədən yetərincə maliyyələşdirilir. Lakin ayrılan maliyyənin səmərəli istifadə olunma məsələsi problem olaraq qalır. Bu məsələlərə aydınlıq gətirmək üçün həmin o vəsaitlər bir mərkəzdə cəmləşdirilir. Qoyulan investisiyalar sərbəst şəkildə özünü idarə etməlidir. Əgər bir təşkilat həm investisiya, həm də dövlət maliyyəsi hesabına fəaliyyət göstərirsə, burada hansı sərbəst fəaliyyətdən danışmaq olar?! Ona görə də belə təşkilatların dövlətin tərkibində qalması daha məqsədəuyğundur”.

Elnur Sadıqovun geniş şərhinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

4
Neft nasosu və tanker, arxiv şəkli

İqtisadiyyat siyasəti sıxışdırıb: ABŞ Rusiyanın ən yaxşı müştəriləri sırasında

20
(Yenilənib 19:45 14.08.2020)
ABŞ özünü Venesuelanın ağır neftindən məhrum edib. Səudiyyə Ərəbistanı isə hasilatı artırmır. Nəticədə iqtisadiyyat siyasəti sıxışdırıb və ABŞ Rusiyaya müraciət etmək məcburiyyətində qalıb.

BAKI, 14 avqust — Sputnik, Natalya Dembinskaya. Yarım il ərzində ABŞ Rusiyadan 9 milyon tondan artıq neft məhsulu alıb — bu, 2004-cü ildən bəri rekord göstəricidir. Eyni zamanda, Vaşinqton Avropanın Rusiyanın enerji resurslarından asılılığının güclənməsinə imkan verməmək üçün "Şimal Axını 2" layihəsini hər vəchlə dayandırmağa çalışır. Bəs niyə amerikalılar özləri Rusiyanın enerji resurslarını alırlar? Cavabı RİA Novosti-də.

Rekord ixrac

Rusiya yanvar-iyul aylarında ABŞ-a neft məhsullarının satışından 2,2 milyard dollar qazanıb – bunlar Federal Gömrük Xidmətinin məlumatlarıdır. Okeanın o tayına 7,46 milyon tondan çox neft məhsulu göndərilib ki, bu da ümumi ixracın 12 faizidir. Hamıdan çox Niderland alıb – 12,19 milyon ton, amerikalılar ikinci yerdədirlər, üçüncü isə 4,4 milyon ton ilə Maltadır.

Özü də Niderland və Malta tranzit hablarıdır – oradan neft məhsulları başqa ölkələrə göndərilir. Yəni ABŞ-a faktiki ixrac daha da yüksək ola bilər, çünki Federal Gömrük Xidməti bu cür tədarükləri nəzərə almır.

Həqiqətən də ABŞ-ın Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) məlumatına görə, ilin ilk beş ayında Rusiya neftinin Amerika tərəfindən idxalı 68 milyon barelə və ya 9,3 milyon tona çatıb. Bu, Federal Gömrük Xidmətinin altı ay üçün olan rəqəmlərindən çoxdur, çünki EIA göndərən ölkəni deyil, istehsalçını qeyd edir.

Bundan başqa, iyulda amerikalılar Rusiya mazutunun tədarükünü artırıblar — iyuna nisbətən 16 faiz çox.

Əvəz etmək üçün heç nə yoxdur

Məsələ bundadır ki, ABŞ özünü Venesuelanın ağır neftindən məhrum edib. Bir sıra neft emalı müəssisələrinin texnologiyası isə yalnız Perm hövzəsindən və Qərbi Texasdan gələn yüngül neftdən istifadə etməyə imkan vermir. Onu Venesueladan alınan ağır neftlə qarışdırmaq lazımdır. Lakin Trampın Venesuelanın PVSDA dövlət şirkətinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməsindən sonra Amerikanın neft emalı zavodlarında xammalla bağlı ciddi problemlər yaranıb.

"Citgo Petroleum", "Valero Energy", "Chevron" da daxil olmaqla Meksika körfəzi və şərq sahillərinin zavodları ən çətin vəziyyətə düşüb.

Səudiyyə Ərəbistanının kimyəvi tərkibcə yaxın olan nefti alternativ ola bilərdi, lakin səudiyyəlilər hasilatı artırmaqdan imtina ediblər. Nəticədə iqtisadiyyat siyasəti sıxışdırıb – ABŞ Rusiyaya müraciət etmək məcburiyyətində qalıb.

"Vaşinqton "Qazprom"un "Şimal Axını 2" kəmərinin tikintisinin başa çatdırmasına imkan verməmək üçün əlindən gələni edir. Lakin bu, iqtisadi maraqların üst-üstə düşməsi halında əməkdaşlığa mane olmur", - "Alpari" İnformasiya-Analitik Mərkəzinin rəhbəri Aleksandr Razuvayev qeyd edib.

"Dünyada baş verən son geosiyasi hadisələr neft bazarını Rusiyanın xeyrinə dəyişib. Çünki ABŞ digər iki ölkədən tədarükdən imtina edib və onlara qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Beləliklə, "Urals" nefti yeganə əlverişli ağır neft növünə çevrilib", - "A3F Group" şirkətlər qrupunun həmtəsisçisi Aleksandr Dujnikov deyib.

Uyğun xüsusiyyətlərinə əlavə olaraq, Rusiya xammalı qiymətinə görə cəlbedicidir. Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, yanvar-iyul aylarında "Urals" markasının bir bareli orta hesabla 40,34 dollara satılıb, ötən ilin yanvar-iyul aylarında isə qiymət 65,27 dollar olub.

Bundan əlavə, neft yükünün daşınma qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Karantindən çıxdıqdan sonra isə yanacaq istehlakı artıb – insanlar daha çox hərəkət etməyə və təyyarələrdə uçmağa başlayıblar.

Sənaye böhranı

Neft qiymətlərinin çökməsi səbəbindən ABŞ-da qazma qurğularının sayı minimuma enib. "Dakota Access" neft kəməri ekoloji qanunvericiliyin pozulması səbəbindən bağlanıb.

Gündəlik hasilat 13,1 milyondan 11,1 milyon barelə düşüb. Üstəlik, bu, ABŞ-ın ən məhsuldar şist hövzələri olan Perm, İql-Ford, Bakken, Niobrom, Anadarko, Appalaç və Heynsvil hövzələrində də müşahidə olunur. EIA-nın avqustun 11-də nəşr etdiyi proqnoza görə, bu il sənayenin orta istehsal gücü gündə 11,26 milyon barel, 2021-ci ildə isə 11,14 milyon barel təşkil edəcək. Dekabradək məhz amerikalılar dünya neft tədarükünün azaldılmasına ən böyük töhfəni verəcəklər. Bunu EIA proqnozlaşdırır.

"Haynes & Boone" şirkətinin məlumatına görə, yanvardan etibarən ümumi borcu 25,2 milyard dollar olan 36 neft-qaz şirkəti müflisləşmə prosedurunu işə salıb. Onların arasında ən böyük şist şirkətlərindən biri "Whiting Petroleum", həmçinin "California Resources" və şist sənayesinin pioneri "Chesapeake Enеrgy" var. İyunda başqa bir böyük şist istehsalçısı - "Extraction Oil & Gas" borc faizlərini vaxtında ödəyə bilməyib və iflas proseduruna başlamaq üçün məhkəməyə müraciət edib.

"Rystad Energy" şirkətinin qiymətləndirmələrinə görə, ilin sonuna qədər, demək olar ki, Amerikanın 150 neft-qaz şirkəti özünü iqtisadi cəhətdən müflis elan edəcək.

ABŞ-da şist hasilatı gündə beş milyon bareldən aşağı düşə bilər. "ShaleProfile Analytics" proqnozlaşdırır ki, nəticədə sənaye istehsal güclərinin üçdə birini itirəcək.

20
Mövzu:
Neft qiymətləri ətrafındakı ajiotaj
Əlaqədar
Era sona yaxınlaşır: böyük neft şoku yaşanacaq
Şist kollapsı: ABŞ neft hasilatının düşməsi üzrə rekordsmen olacaq
Vaşinqton Avropanı həqiqətən cəzalandırmaq qərarına gəlib
Qərar verilib: Çini on ölkə boğacaq. Rusiyanı da dəvət edəcəklər?
Rəqabətə tab gətirmədi: Avropa və Asiya Amerikanın maye qazından imtina edir
PASSAGE jurnalının baş redaktoru rəssam Nərminə Ağasi

COVID-19-u məğlub edərək müalicə olunduğu yerdə ona sərgi həsr edən rəssam

16
Nərminə Ağasi: "Mən zəif ola-ola, yalnızlığımı, kədərimi unutmaq üçün bu işləri görmüşəm. Pozitiv qalmaq bu virusa qalib gəlmək üçün vacib şərtdir".

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 15 avqust — Sputnik. Həyatın ən çətin anları da təcrübədir. Bu çətin günlərə sınaq kimi yanaşdıqda daha çox şey öyrənib zamanı daha səmərəli keçirtmək olur ki, belə olan halda mübarizədən qalib çıxmaq imkanı daha yüksək olur. Çünki bəzən qalibiyyət elə əhval-ruhiyyədən asılı olur. Xüsusən də COVID-19-un hökm sürdüyü bir ərəfədə əhval-ruhiyyənin yüksək olması çox önəmlidir. Bu amil COVID-19 xəstələri üçün də çox böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Sputnik Azərbaycan budəfəki həmsöhbəti incəsənət üzrə fəlsəfə doktoru, "PASSAGE" jurnalının baş redaktoru və Azərbaycan Dillər Universitetinin "Filologiya və Virtual Jurnalistika" kafedrasının müəllimi, rəssam Nərminə Ağasidir. Bir müddət öncə COVID-19-dan sağalan rəssam Atletlər Kəndində olduğu müddətdə zamanını boşuna xərcləməyib, maraqlı bir sərgiyə imza atıb. O bu sərgidə iki cəbhədə vuruşan qəhrəmanlarımızı, şəhidlərimizi canlandırıb, həkimləri cəbhədə vuruşan qəhrəmanlarımızla müqayisə edib.

- Keçmiş olsun, deyib, öncə sizin də bu xəstəliklə tanışlıq tarixçənizdən danışaq. Necə və harada yoluxduğunuzu bilirsinizmi?

- Haradan yoluxduğumu dəqiq deyə bilmərəm. Amma bütün qaydalara riayət edirdim. Həmişə sosial şəbəkələrdə maskanı spirti təbliğ edirdim. Hətta  koronavirusa aid beynəlxalq video-roliklərə də qatılmışdım. Lakin, necə deyərlər, bu həyatda heç kim heç nədən sığortalanmayıb. Amma mən immunitetimi gücləndirmək üçün öncədən də müalicə alırdım. Ola bilsin ki, məhz buna görə, virusu yüngül formada keçirdim. Virusun əlamətləri məndə qızdırma, bədənimdə ağrılar, zəiflik, dad və qoxubilməmə və şiddətli baş ağrıların ilə müşahidə olundu. Beləcə qəfildən xəstəxanaya getdim, qızdırmam var idi, özümü çox pis hiss edirdim, heç düşünmürdüm ki, xəstəxanada nə iləsə məşğul ola bilərəm. İlk günlər mənə çox çətin idi, hətta xəstəxanaya düşdüyüm günün səhəri ad günüm idi, həkimlər gözlənilmədən otağıma gəlib sürpriz etdilər, çox kədərlənmişdim. O zaman mən başa düşdüm ki, doğma bir yerə gəlmişəm. Beləcə getdikcə özümə gəlməyə başladım.

© Photo : Courtesy of Narmina Agasi
"PASSAGE" jurnalının baş redaktoru rəssam Nərminə Ağasi

- Əslində istənilən anda zamanı daha səmərəli keçirmək düşünürəm ki, ən gözəl addımdır. Bu müddəti sizdən fərqli olaraq sadəcə yataqda keçirənlər də oldu. Amma siz xəstə yatdığınız yerdə qeyri-adi sərgi yaratdız. Bu haqda danışaq. Necə oldu?

- Koronavirusa yoluxmuş insanların hər birində olan əsas simptom insanı zəifləndirməsidir, insan özünü bütün günü yorğun hiss edir. Buna baxmayaraq, mən zəif ola-ola, yalnızlığımı, kədərimi unutmaq üçün bu işləri görmüşəm. Pozitiv qalmaq bu virusa qalib gəlmək üçün vacib şərtdir. Bu səbəbdən, mən belə əsərlər yaradaraq, həm vətənimə, həkimlərimizə, xalqıma olan sevgimi bildirdim, həm də yalnızlığımı unutmağa çalışdım. Lazım olan ləvazimatları isə, mənə xəstəxananın işçiləri təqdim etdi, şpris, yataq dəstləri, asılqan və müxtəlif başqa əşyalar verdilər. Boyaları, qələmləri, rəsm alətlərini isə "Faber Castell"dən mənə təqdim etdilər. Bunun üçün onların hər birinə minnətdaram. Beləcə mən bu müddətdə 5 kompozisiya yaratdım. Ən əsas və sərginin adını daşıyan əsər "Invisible and visible fight" ( Gözə görünən və gözə görünməyən mübarizə). Azərbaycan və ingilis dillərində olan həştəqlərdən istifadə etdim. Bir tərəfi bütün dünyada tanınan müasir və tez-tez istifadə olunan həştəülərlə bir pannoya çevirmək istədim. Digər tərəfdə isə  Qarabağ, Tovuz, işğal olunan rayonlarımızı, erməni aqressiyasını və Azərbaycana aid həştəqlərdən istifadə etdim. Burada  doğma bayrağımız, bizim bildiyimiz, gözə görünən düşmənimiz, eləcə də gözə görünməyən digər düşmənimiz - COVID-19 təsvir edilib. Digər instalyasiyada koronavirusun hipertrofilləşdirilmiş molekulu təsvir olunub. Əsər məhz bu dəhşətli, tanınmamış virusun qurbanı olmuş insanlara həsr olunub. Qeyd edim ki, mənim əsas kompozisiyalarımdan biri də, " Qarabağ Azərbaycandır!" Qarşımızda Tovuz sərhədində günahsız qurban olan 12 şəhidimizin portretləri var. Mən bunu milli bayrağımızın rənglərində təsvir etməyə çalışdım və eyni zamanda bu insanların bir obelisk kimi, əbədiyyət kimi yer üzündə qalacağını göstərdim. Çünki şəhidlərin ruhları göyə qalxaraq ulduzlara çevrildi. Ürək formasında olan əsərim mənim həkimlər ailəsinə olan məhəbbətimin təcəssümüdür. Mən onları bir ailə adlandırıram, çünki onların hamısının bizim üçün döyünən  ortaq bir ürəyi var. Yalnız bu böyük layihə çərçivəsində, koronavirusa qarşı bu böyük ciddi şiddətli mübarizə çərçivəsində, onların hər birimizi xilas etmək üçün bütün qüvvələrini, bütün mənəvi və digər potensial imkanlarını nümayiş etdirən həkimlərin rolunun nə qədər böyük olduğunu başa düşürsən. Koronavirus nə yaş, nə təbəqə, nə də millət seçmir, heç kimi seçmir, hər kəs özünü qorumalıdır. Mən koronavirusa yoluxub bu müharibəni qazanan bir insanam.

© Photo : Courtesy of Narmina Agasi
"PASSAGE" jurnalının baş redaktoru rəssam Nərminə Ağasi

- "CoronaArt" haqda danışardınız.

- Qeyd edim ki, sərgidəki sonuncu kompozisiyam “CoronaArt” adlanır. Burada daha məftunedici diqqət var. Hesab edirəm ki, müasir incəsənət dili tərcümə tələb etmir. Bu sərginin yaranmasında rolu olanlardan da gərək bəhs edim. Hər dəfə mənə kömək edən insanlar, əsasən texniki işlər ilə məşğul olan cavanlar, palatadan çıxanda eyni şüarı deyirdilər: "Biz birlikdə güclüyük!" Bu Atletlər kəndində hər gün dəfələrlə işlətdiyimiz sevimli şüarımız idi. Prezident İlham Əliyevin "Biz Birlikdə Güclüyük"şüarı mənə koronavirusa qalib gəlməyə böyük güc verdi. Mən bu şüarın əsl mənasını məhz orada dərk və hiss etdim. Təsəvvür edin ki, xəstə olduğum müddətdə belə çətin əsərlər yarada bildimsə, deməli başqa vaxtda özümə darıxmağı heç zaman imkan vermərəm. Atletlər kəndinə dərin minnətdarlığımı bildirirəm, çünki onlar mənim üçün çox gözəl şərait yaratdılar. Mən orada həm istirahət edə bilirdim, yaxşı qidalanırdım. Burada gigiyenik qaydalar da gözlənilirdi. Orada mən təmizlik işləri görən şəxslərdən tutmuş rəhbərliyə qədər hamı ilə ünsiyyətdə idim. Mənim qaldığım palata, öz interyeri ilə digərlərindən çox fərqlənirdi, bunu isə artıq Atletlər Kəndində olan hər kəs bilirdi. İnsanlar gəlirdilər, mənim instalyasiyalarımın yanında şəkil çəkdirdilər. Və onlar mənə deyirdilər ki, biz birinci dəfədir bu qədər optimist pasiyentlə qarşılaşırıq, digər palatalar da hər kəs ağrılarından şikayətlənirdi, amma siz öz pozitiv auranızı bizə də ötürməyi bacarırsınız. Məhz buna görə  ilk gündən mən onlarla daimi ünsiyyətdə idim. Bəzən halsız olduğumdan, başım fırlanmam olduğundan sərgini divarda nümayiş etdirmək üçün hündürə çıxıb mismar vura bilmirdim, və onlar mənə bu işdə də çox kömək olurdular. Mən yenədə "Elmi Tədqiqat Kardiologiya" institutuna çox minnətdaram. Orada mən çoxlu fotosessiyalar edirdim, sonra həmin şəkilləri həkimlər özləri paylaşırdılar, mətbuata göndərirdilər. Özümə video-gündəlik hazırlamışdım. Hər gün öz-özümə necə hiss etdiyimi, nələr etdiyimi, necə göründüyümü məruzə edirdim. Sonra isə tünd rənglər məni boğmağa başladı, mən onlardan sıxılırdım, rəngarənglik axtarırdım. Tanış stilistlərdən mənə saç rəngi göndərməklərini xahiş etdim. Hətta, burada özüm  öz saç rəngimi dəyişdim, açıq tonda etdim. Bu da hər kəsin marağına səbəb olmuşdur.

  • Rəssam Nərminə Ağasinin əl işi
    © Photo : Courtesy of Narmina Agasi
  • Rəssam Nərminə Ağasinin əl işi
    © Photo : Courtesy of Narmina Agasi
  • Rəssam Nərminə Ağasinin əl işi
    © Photo : Courtesy of Narmina Agasi
  • Rəssam Nərminə Ağasinin əl işi
    © Photo : Courtesy of Narmina Agasi
1 / 4
© Photo : Courtesy of Narmina Agasi
Rəssam Nərminə Ağasinin əl işi

- Xəstəxanadakı şərait necə idi?

- Qidalanma, təmizlik vaxtında və yüksək səviyyədə yerinə yetirilirdi. Bizə təqdim etdikləri qidalar xüsusi hazırlanırdı. Orada düzgün qidalanma normaları gözlənilirdi. Birinci həftə mən çox pis vəziyyətdə idim, yüksək hərarətim var idi, və evdə tək idim. Məndə artıq depressiya başlamışdı, çox qəmgin idim, lakin gücümü toparlayıb özüm üçün bu gözəl yeri - Atletlər Kəndini tapmışdım. Koronavirus elə bir şeydir ki, hər kəs ondan qorxur. Hətta mənə yaxın kimi görünən insanlar heç mənim vəziyyətimlə maraqlanmırdılar. Mən bu xəbərin tez yayılmasını istəmirdim. Hər dəfə sosial şəbəkələrdə əsasən "İnstagram"da postlar yazırdım bu barədə, artıq kim oxusa, kim anlasa bilirdilər. Hətta elə insanlar var idi ki, mənim burada olduğumu bilib mənə dadlı təamlar, hədiyyələr  göndərirdilər. Hətta burada qaldığım vaxt Milli Mətbuat gününə təsadüf etmişdi, və həmin gün mənə çoxlu hədiyyələr göndərdilər. Bütün palatam güllərlə hədiyyələrlə dolu idi.

© Photo : Courtesy of Narmina Agasi
"PASSAGE" jurnalının baş redaktoru rəssam Nərminə Ağasi

- Sağalmağınızda rolu olan həkimlər barədə nə deyə bilərsiniz?

- Təbii ki, həkimlərin rolu əvəzolunmazdır. Hər kəs xəstələnəndə həkimlərə müraciət edir, lakin həkimlərin bu yeni fəaliyyətini hərbiçilər ilə müqayisə etmək olar. Bu sanki müharibədir, biz bilmirik bu hansı düşməndir, silahı nədir, gücü necədir, bu virusda hal hazırda belə müəmmalıdır. Çünki indi bu virus mutasiya edir, və hər pasiyentdə fərqli simptomlar üzə çıxır. Bir tərəfdən bizim ümidimiz həkimlərədir,  digər tərəfdən isə biz onları da qınaya bilmərik, çünki onlarda dəqiq necə müalicə edəcəklərini bilmirlər. Ona görə mən həkimlərimizi çox gözəl başa düşürəm, onların üzərində çox böyük məsuliyyət var, bizə həqiqətləri çatdırmalıdırlar. Bu səbəbədən də sərgimdə həkim heyətindən, təmizlikçilərədək hər kəsin obrazını canlandırmağa çalışmışam. Düzü, həkimlərin mənə olan isti münasibətini gördükdən sonra,öncədən də beynimdə belə bir sərgi yaratmaq haqda fikir yaranmışdı. Mən onları tək-tək xüsusi fonlarda, xüsusən də bayrağımızın fonlarında canlandırırdım. İyulda cəbhədə baş verən məlum hadisələrdən sonra, bu iki cəbhəni sərgi ilə ümumiləşdirmək qərarına gəldim. Bu cür, həkimlərimizlə, bayrağımız ilə, dövlət atributları ilə mən vətənimə olan sevgimi bildirmək istədim.

- Ümumiyyətlə, daha çox hansı janr sizə yaxındır?

- Mən hər zaman dekorativ tətbiqi incəsənət ilə məşğul olmuşam. Tez tez şəxsi sərgilərim olub, çox vaxt daş və divar üzərində rəsm çəkirdim. Həmişə imkanım olanda monumental rəssamlıq ilə məşğul olmuşam, instalyasiyalar, performanslar və s.

16