Manat və dollar

İlin sonuna 1 dollar 3 manat olacaqmı?

3948
(Yenilənib 10:05 08.09.2017)
Əhalinin qışda dolların 3 manata qalxacağı barədə təlaşı artıb

Fuad Əlizadə, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 7 sentyabr — Sputnik. Hətta diş həkiminin yanına getdikdə belə, cari ilin sonlarında milli valyutanın kursunun dollar qarşısında aşağı düşəcəyi, 1 dolların 3 manat olacağı, nəticədə qiymətlərin artacağı barədə söhbətlərdən qaçmaq mümkün deyil.

Манаты и доллары, фото из архива
© Sputnik / Irade JELIL

Manatın növbəti devalvasiyası barədə söhbətlər, məhz 2015-ci ildə və 2016-cı ilin sonlarında milli valyutanın öz mövqelərini Amerika dollarına təslim etməsindən qaynaqlanır. Həmin dövrdə müəyyən spekulyasiyalarla məşğul olmuş şəxslərin ucbatından dolların kursu manata nisbətdə xeyli qalxdı. Amma bu, o demək deyil ki, bu il də eyni vəziyyət yaranacaq.

Maliyyə çətinlikləri arxada qalıb

Kommersiya banklarında milli valyutanın məzənnəsi Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən müəyyən edilən məzənnədən cüzi fərqlənir. İlin əvvəli ilə müqayisədə milli valyuta 0,0698, yaxud 3,94% (6 avqustda 1 dollar 1,7009 manat olub) möhkəmlənib. Manatın sabitləşməsini həm də o fakt təsdiqləyir ki, aprelin 7-dən başlayaraq milli valyutanın kursu Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyən edilmiş məzənnəyə uyğun olaraq 1 dollar üçün 1,71 — 1,7 manat aralığında tərəddüd edir.

Eyni zamanda, Mərkəzi Bank tərəfindən təşkil olunmuş valyuta bazarına 2017-ci ilin yanvar-avqust aylarında AR Dövlət Neft Fondu tərəfindən 2,260 milyard dollar çıxarılıb. Bu isə 2016-cı ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 33,1% azdır (həmin ildə hərracda 3,380 milyard dollar satılmışdı).

Bu proses ARDNŞ-nin valyuta ehtiyatlarının artmasına da səbəb olub. Bu ilin yanvarından Dövlət Neft Şirkətinin valyuta ehtiyatları 1,644 milyard dollar, yaxud 5% artıb və iyulun 1-ə olan məlumata görə, 34,791 milyard dollar təşkil edib.

Yeri gəlmişkən, buna paralel olaraq, AMB-nin valyuta ehtiyatları da artıb. 2017-ci ilin 1 yanvarı ilə müqayisədə bu ehtiyatlar 3,974 milyarddan, avqustun 1-nə olan məlumata görə, 5,033 milyard dollara qədər qalxıb (artım 26,6% olub). Bununla yanaşı, bu gün ölkədə milli valyutanın kursunun sabit saxlanması ilə bağlı heç bir maliyyə çətinliyi yoxdur.

Əhalinin narazılığına inflyasiya səbəb olur

Vətəndaşları qida məhsullarının qiymət artımı xüsusilə narahat edir. Hətta rəsmi statistikaya görə, yanvar-iyul ayları ərzində qiymət artımı 14% olub. Ərzaq məhsullarını real qiyməti isə 18,2% artıb.

İnflyasiyanın həddinin belə yüksək olmasını bir sıra ekspertlər yerli sahibkarların daha çox pul qazanmaq arzusu ilə izah edirlər. Sahibkarlar mal və xidmətlərə yüksək qiymət qoymaqla daha çox gəlir əldə etməyə çalışırlar. Əhali praktiki olaraq ərzaq məhsullarının qiymətlərinin aşağı düşəcəyini gözləmir, əksinə, həyəcanla yeni mövsümdə, xüsusilə yeni il qabağı qiymətlərin yenidən qalxacağından narahatdır.

Bazar iqtisadiyyatı şərtlərində hökumət sahibkarlar tərəfindən qoyulan qiymətləri tənzimləmir (Tarif Şurası yalnız müəyyən məhsul və xidmətlərin — enerji daşıyıcılarının, kommunal xidmətlərin, dərmanların və s. qiymətini tənzimləyir). Lakin istehlak bazarı bu tənzimləməni rəqabət mühitində həyata keçirməlidir və alıcıların seçim imkanı olmalıdır.

O da var ki, bir sıra məhsulların qiymətlərinin süni şəkildə artırılması prosesi bir qrup sahibkar və istehsalçı inhisarçılar arasında razılaşma yolu ilə həyata keçirilir.

Odur ki, milli valyutanın devalvasiyası təhlükəsinin qarşısını almaq və inflyasiyasını minimum səviyyəyə endirmək üçün dövlət orqanları inhisarçılıqla mübarizəni gücləndirməlidirlər.

3948
Teqlər:
milli valyuta, bazar, inflyasiya, manat, dollar, neft
Əlaqədar
ABŞ-dakı hadisə dolların taleyinə təsir edə bilər
Dollar qəflətən bahalaşdı
Dolların məzənnəsi açıqlandı
Dollar yığanlar: ehtiyatlı olun!
Dollar bahalaşdı
Banklar dolları bu qiymətə satır
Dolların qiyməti açıqlandı
Manat dolları bazardan sıxışdırır
Edvgerial saytın istifadəçisi, arxiv şəkli

ƏDV-nin qaytarılması ilə bağlı müraciətlər araşdırılıb

5
Bir sıra vergi ödəyiciləri tərəfindən istehlakçılara təqdim edilən nəzarət-kassa aparatının çeklərində malın adı qeyd olunmur və bu hal vergi ödəyicilərinə maliyyə sanksiyasının tətbiqi ilə yanaşı, istehlakçıların hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxarır.

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Azərbaycanda pərakəndə ticarət və ya iaşə obyektlərindən alınmış mallara görə ödənilən ƏDV-nin bir hissəsinin geri qaytarılması prosesi davam edir. Bu sahədə tətbiq edilən mexanizmə əsasən alınmış mallara görə ödənilmiş ƏDV istehlakçının portala müraciətinin daxil edildiyi tarixdən 30 gün müddətində müvəkkil bank tərəfindən qaytarılır. Bu müddət ərzində fiziki şəxs olan istehlakçılara pərakəndə ticarət və ya ictimai iaşə fəaliyyəti göstərən şəxslərdən alınmış mallara görə (neft və qaz məhsulları istisna olmaqla) nağdsız qaydada ödədikləri ƏDV-nin 15 faizi, nağd qaydada ödənilmiş ƏDV-nin 10 faizi qaytarılır.

Vəsaitin qaytarılması ilə bağlı proseslər İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən yaradılmış www.edvgerial.az portalı üzərindən aparılır.

Xidmətdən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, istehlakçının sistemə daxil etdiyi nəzarət-kassa aparatı (NKA) çeki barədə məlumatların Dövlət Vergi Xidmətinin informasiya bazasındakı məlumatlarla uyğunluğu yoxlanılır və nəzarət-kassa aparatı çekinin təsdiqləndiyi dərhal istehlakçının elektron kabinetində əks olunur.

Bununla belə, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin apardığı araşdırmalar zamanı elektron sistemə daxil edilən çeklər üzrə bir sıra hallarda bəzi vergi ödəyiciləri tərəfindən sui-istifadə faktlarının mövcud olması müəyyən edilib. Belə ki, iyun ayı ərzində ƏDV-nin geri qaytarılması üçün portala 4,9 milyon çek daxil edilib. Bu çeklərdən 3,3 mini üzrə ƏDV-nin geri qaytarılmasından imtina edilib.

Araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, dəyəri 2 min manatdan aşağı olan 1.914 çek üzrə imtina hallarına səbəb satıcının ƏDV ödəyicisi olmaması, alıcılar tərəfindən alınmış malların geri qaytarılması və ya çekin tərtib edildiyi vaxtdan 30 gün keçdikdən sonra sistemə daxil edilməsi olub. Həmçinin dəyəri 2 min manatdan yuxarı olan 1.382 çek üzrə müraciət təsdiqini tapmayıb. Buna səbəb isə 1.171 çek üzrə məlumatların kassa çeklərində əks etdirilməli olan məlumatlarla uyğun gəlməməsi müəyyən olunub. Belə malın adının "Sərbəst satış", "Satış", "Məhsulun adı" və s. bu kimi ümumi sözlər, bir hərf, rəqəm və ya yalnız rəqəmlərlə qeyd edilməsi, o cümlədən digər kod və rekvizitlərin tam şəkildə əks olunmaması halları qeydə alınıb. Bu səbəbdən onların da təsdiqindən imtina edilib.

Bundan başqa, ƏDV-nin qaytarılması üçün NKA çekinin fiskal İD-sinin edvgerial.az portalına daxil edilməsi zamanı yeni nəsil NKA-nın quraşdırıldığı obyektin fəaliyyətinin pərakəndə ticarət və ya ictimai iaşə fəaliyyətinə uyğun olmadığına görə 107 çek, mal qalığının silinməsi və topdan satış ehtimallarının olması səbəbindən isə müvafiq araşdırma aparılmış 105 çek üzrə müraciət sistem tərəfindən qəbul edilməyib.

Qeyd edək ki, edvgerial.az portalına müraciətlər üzrə bütün araşdırmalar qaydaların tələblərinə müvafiq olaraq 30 gün ərzində aparılır.

Məlumat üçün bildirilməlidir ki, "Fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində pərakəndə ticarət və ya ictimai iaşə fəaliyyəti göstərən şəxslərdən alınmış mallara (neft və qaz məhsulları istisna olmaqla) görə ödənilmiş ƏDV-nin qaytarılması" ilə bağlı qaydalara əsasən, ƏDV-nin qaytarılması zamanı təqdim edilən nəzarət-kassa aparatının çeki Vergi Məcəlləsinin tələblərinə cavab verməlidir. Bir sıra vergi ödəyiciləri tərəfindən istehlakçılara təqdim edilən nəzarət-kassa aparatının çeklərində malın adı qeyd olunmur və bu hal vergi ödəyicilərinə maliyyə sanksiyasının tətbiqi ilə yanaşı, istehlakçıların hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxarır.

Bu səbəbdən vergi ödəyicilərinə sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirdiyi təsərrüfat subyektlərində quraşdırılmış nəzarət-kassa aparatlarında müvafiq texniki sazlamaların aparılması və istehlakçılara təqdim edilən nəzarət-kassa aparatının çekində qanunla nəzərdə tutulmuş məlumatların əks etdirilməsinin təmin olunması tövsiyə edilir. Eyni zamanda, istehlakçılar vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş çekdə malın adının əks olunmasına diqqət yetirməli və çekin düzgün verilməsini tələb etməlidirlər.

5
Neft

Azərbaycan nefti 45 dollara satılır

1
(Yenilənib 12:49 04.08.2020)
"Brent" markalı neftin qiyməti 0,41 dollar ucuzlaşaraq 43,74 dollar, "Light" markalı neftin qiyməti isə 0,36 dollar azalaraq 40,65 dollar təşkil edib.

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Azərbaycan neftinin qiyməti bahalaşıb.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, "Azeri Light" markalı neftin bir barelinin qiyməti 1,03 dollar artaraq 45,39 dollar olub.

"Brent" markalı neftin qiyməti 0,41 dollar ucuzlaşaraq 43,74 dollar, "Light" markalı neftin qiyməti isə 0,36 dollar azalaraq 40,65 dollar təşkil edib.

Qeyd edək ki, Azərbaycan neftinin bir barelinin qiyməti bu il aprelin 21-də minimuma enərək 15,81 dollar, 2008-ci ilin iyulunda isə maksimuma yüksələrək 149,66 dollar olub.

1
Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun binası, arxiv şəkli

DSMF-nin gəlir xərclərinin azalma səbəbi açıqlanıb

0
(Yenilənib 19:02 04.08.2020)
"Dövlət Sosial Müdafiəsi Fondunun gəlirləri və xərcləri bərabər olmaqla 4784,7 milyon manat məbləğində proqnozlaşdırılır. Bu da cari ilin təsdiq edilmiş proqnozu ilə müqayisədə 40,8 milyon manat və ya 0,8 faiz azdır".

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Avqustun 4-də Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin iclası keçirilib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, komitə sədri Musa Quliyev qeyd edib ki, 2020-ci il bütün dünyada koronovirus pandemiyası ilə müşayiət olunur: "Pandemiyanın iqtisadi, sosial, tibbi cəhətdən zərərləri olub. Dünya iqtisadiyyatında artıq bu zərərlər özünü göstərməkdədir. Xüsusilə iqtisadiyyatı neftlə bağlı ölkələrdə, eyni zamanda neftin qiymətinin aşağı düşməsi ilə əlaqədar müəyyən iqtisadi geriləmə baş verib. Təəssüf ki, dünyada baş verən böhran Azərbaycanda da özünü az da olsa hiss etdirməkdədir. Lakin cənab Prezidentin apardığı balanslaşdırılmış sosial-iqtisadi siyasət nəticəsində Azərbaycan vətəndaşları gündəlik həyatlarında bu böhranın ciddi nəticələrini görmürlər. Ölkə başçısının bu ilin martın 19-da imzaladığı Sərəncama uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Tədbirlər planı hazırlamışdır. Tədbirlər planına əsasən, görülən bütün işlər Azərbaycan vətəndaşının sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlib".

Sonra "Sosial təminatı və müdafiəni həyata keçirən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının 2020-ci il büdcəsi haqqında" qanunda dəyişikliyə baxılıb. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun sədri Himalay Məmişov bildirib ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiəsi Fondunun gəlirləri və xərcləri bərabər olmaqla 4784,7 milyon manat məbləğində proqnozlaşdırılır: "Bu da cari ilin təsdiq edilmiş proqnozu ilə müqayisədə 40,8 milyon manat və ya 0,8 faiz azdır. Azalma əsasən xərclərin optimallaşdırılması, əmək pensiyalarının və sosial müavinətlərin hesablanmasında, ödənilməsində nəzarətin və şəffaflığın daha da artırılması hesabına əldə olunub. Dürüstləşmə ilə cari ilin əvvəlinə Fondun hesabında formalaşan 197,2 milyon manat sərbəst vəsaitin qalığının Fondun gəlirlərinə daxil edilməsi və xərclər üzrə yaranan 40,8 milyon manat qənaət olunmuş vəsait də nəzərə alınmaqla - cəmi 238,0 milyon manat vəsait hesabına dövlət büdcəsindən Fonda ayrılan transfertin məbləği 238,0 milyon manat azaldılır. Bu vəsait isə dövlət büdcəsi vasitəsilə pandemiya ilə əlaqədar sosial müdafiə və sosial təminat üzrə maliyyə dəstəyinin davam etdirilməsinə yönəldiləcək".

"2020-ci ilin birinci yarımilliyi ərzində məcburi dövlət sosial sığorta ödənişləri üzrə 1.489,4 mln. manat proqnoza qarşı 1.708,2 mln.manat vəsait daxil olmaqla proqnoza 114,7% əməl edilib. Proqnozlaşdırılan məbləğdən artıq toplanan vəsait 218,8 mln. manat təşkil edir. 2020-ci ilin 6 ayı ərzində daxil olmuş məbləğ 2019-cu ilin müvafiq dövrünə nisbətən 434,6 mln. manat və ya 34,1% çoxdur. Daxilolmalar ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən büdcə sektoru üzrə 235,7 mln. manat və ya 51,3%, qeyri-büdcə sektoru üzrə 198,9 mln. manat və ya 24,4% çox olub", - deyə o bildirib.

Sonra iclasda iştirak edən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müavini Anar Əliyev "İşsizlikdən sığorta fondunun 2020-ci il büdcəsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi ilə bağlı geniş izahat verib: "İşsizlikdən Sığorta Fondunun gəlirləri və xərcləri bərabər olmaqla 151,2 milyon manat nəzərdə tutulur ki, bu da cari ilin təsdiq edilmiş proqnozu ilə müqayisədə 23,0 milyon manat və ya 18,0 faiz çoxdur. İşsizlikdən sığorta haqları üzrə 2020-ci ilin birinci yarımilliyi ərzində 53,6 mln. manat proqnoza qarşı 58,5 mln. manat vəsait daxil olmaqla, proqnoza 109,2% əməl edilib. Proqnozlaşdırılan məbləğdən artıq toplanan vəsait 4,9 mln. manat təşkil edir. 2020-ci ilin 6 ayı ərzində daxil olmuş məbləğ 2019-cu ilin müvafiq dövrünə nisbətən 11,5 mln. manat və ya 24,5% çox olmuşdur. Daxilolmalar 2019-cu ilin müvafiq dövrünə nisbətən büdcə sektoru üzrə 5,7 mln. manat və ya 45,3%, qeyri-büdcə sektoru üzrə 5,8 mln. manat və ya 16,8% çoxdur. İşsizlikdən sığorta fondunun büdcəsinin artmasının əsas səbəbi 2019-cu ilin sonuna işsizlikdən sığorta fondunun istifadə olunmamış vəsaitidir, bu vəsait 23 milyon manat təşkil edir. Eyni zamanda həyata keçirilən islahatlar nəticəsində əmək müqavilələrinin sayının və əmək haqqı fondunun artması da pandemiya şəraitində işsizlikdən sığorta fondunun gəlirlərinin əvvəlki göstəricidə saxlanmasına imkan verib".

"İşsizlikdən Sığorta Fondunun büdcəsinin artması işsizliyə görə sığorta ödənişlərinin əhəmiyyətli şəkildə (5 milyon və ya iki dəfə) artmasına, peşə hazırlığı və əlavə təhsilin təşkilinə (əlavə olaraq 2 milyon manat), özünüməşğulluq tədbirlərinin təşkilinə (əlavə olaraq 15 milyon manat) əlavə imkanlar yaradacaq", - deyə o qeyd edib.

İclasda "İşsizlikdən sığorta haqqında" qanunda dəyişikliyə də baxılıb. Komitə sədri Musa Quliyev bildirib ki, ümumilikdə qanunun doqquz maddəsinə 20 dəyişiklik təklif olunur: "Layihə işsiz şəxslərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi və işsizlikdən sığorta sisteminin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi məqsədi ilə hazırlanıb. Layihəyə əsasən, dövlət orqanının və ya hüquqi şəxsin ləğv edilməsi, işçilərin sayı və ya ştatların ixtisar edilməsi əsasında əmək müqaviləsinə xitam verilmiş şəxslər üçün sığorta stajı 3 ildən 1 ilədək azaldılır. Sığorta ödənişinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi ilə əlaqədar olaraq, ölkəmizdə müddətli əmək müqaviləsinin müddətinin bitməsi əsasında əmək müqaviləsinə xitam verilmiş şəxslər üçün də sığorta ödənişi hüququ yaradılması təklif olunur. Təklifə əsasən, sığorta ödənişinin təyin edilməsi üçün şəxsin müddətli əmək müqaviləsi üzrə ən azı 3 il fasiləsiz iş stajı olmalı, onun əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin b) bəndinə uyğun olaraq xitam verilməlidir. Sığorta ödənişi şəxsin işsiz kimi qeydiyyata alındığı tarixdən 3 ay keçdikdən sonra ödəniləcək, bir şərtlə ki, bu müddət ərzində şəxs ona təklif edilmiş münasib işlərdən imtina edən şəxs olmasın. Sığorta ödənişi 3 ay müddətinə təyin ediləcək, minimum məbləğdə həyata keçiriləcək və təkrar sığorta ödənişinə yol verilməyəcək. Qeyd edilən mexanizm tətbiq olunacağı təqdirdə ilə ərzində 35-40 minədək işsiz şəxsin sığorta ödənişinə cəlb edilməsi mümkün olacaq. Eyni zamanda, layihədə işsizlikdən sığorta ödənişinin elektron təyinatı mexanizminin yaradılması təklif olunur".

Bundan başqa, müxtəlif iqtisadi faktorlardan asılı olaraq, ölkədə əmək bazarında baş verən dəyişikliklərə bağlı məşğulluq tədbirlərinin çevik maliyyələşdirilməsi üçün İşsizlikdən sığorta fondunun büdcəsinin gəlir və xərcinin qanunla, gəlir və xərc istiqamətlərinin isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilməsi təklif olunur.

İclasda müzakirəyə çıxarılan layihələr Milli Məclisin plenar iclasına birinci oxunuşda tövsiyə olunub.

0