Taxıl zəmisi

Yaxın 2-3 ildə öz çörəyimizi özümüz qazana bilməyəcəyik

373
(Yenilənib 17:45 13.07.2017)
"Əgər lazımi addımlar atılarsa, 10 ildən sonra bu problemdən qurtula bilərik"

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 13 iyul — Sputnik. Ötən il Azərbaycana 1 milyon 600 min ton buğda idxal olunub. Yerli istehsalçılar tərəfindən isə həmin dövr ərzində ümumilikdə 1 milyon 854 min ton buğda istehsal edilib.

Bunu Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Material Ehtiyatları Agentliyi Dövlət Taxıl Fondu üzrə İdarənin rəisi Zülfüqar Məmmədov bildirib. İdarə rəisinin sözlərinə görə, əsas məqsəd tələbatın böyük əksəriyyətini yerli istehsal hesabına ödəməkdir.

"Təəssüf ki, buna nail ola bilmirik. Ərzaq təhlükəsizliyini şərtləndirən amillərdən biri də kadr məsələsidir. İxtisaslı kadr olmasa, məhsul bolluğu yaratmaq, keyfiyyətə nail olmaq mümkün deyil. Bazarın tələbatına uyğun sortların yaradılması üçün işlər görülməlidir. Biz buğdanı həm istehsal etməli, həm də almalıyıq" — FHN rəsmisi bildirib.

Bəs, Azərbaycanda taxıla olan tələbi ödəmək üçün nə etmək olar? Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) dosenti Qadir Bayramlı Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında deyib ki, Azərbaycanın illik təxminən 3 milyon 400 min ton civarında taxıl tələbatı var. Onun sözlərinə görə, ölkəmizdə isə çörək üçün istehsal olunan buğda miqdarı təxminən 1 milyon 500 min tondur.

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) dosenti Qadir Bayramlı
Qadir Bayramlının şəxsi arxivindən
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) dosenti Qadir Bayramlı

"Bizdə adambaşına, təxminən 160 kiloqram buğda düşür. Bu göstərici inkişaf etmiş ölkələrdəki göstəricilərdən çoxdur. Bu, daha çox çörək istehlak etdiyimiz, çörəyə üstünlük verdiyimiz üçün belədir. İnkişaf etmiş ölkələrdə bəzən bu rəqəm 2 dəfə az ola bilir" — Q. Bayramlı vurğulayıb.

Ekspert qeyd edib ki, Azərbaycanda taxıla olan tələbi ödəmək üçün radikal islahatlar lazımdır: "Taxılçılıqla bağlı geniş səlahiyyətlərə malik bir qurum yaradıla bilər. Taxılçılıqla məşğul olan tədqiqat institutu da bu qurumun tərkibində olmalıdır. Digər tərəfdən, bu sahədə tədrisin keyfiyyətinin artırılması lazımdır. Torpaqların tərkibi, gübrəyə olan tələbat, eroziyanın səviyyəsi və s. bu kimi məsələlər yenidən araşdırılmalı, öyrənilməlidir. Azərbaycanda gübrə təminatı yetərli deyil. Fermerlər üçün həm mineral gübrələrin, həm də kənd təsərrüfatı ziyanvericilərinə qarşı olan preparatların lazimi səviyyədə təminatını həyata keçirmək lazımdır".

O, yaxın 2-3 ildə Azərbaycanın idxal etdiyi böyük miqdarda taxılın yerli istehsal hesabına təmin olunacağını gözləmir: "Bu 2-3 ilin məsələsi deyil. Ölkədə idxalın azaldılması ilə bağlı mərhələli şəkildə bir proqram həyata keçirilməlidir və 8-10 il sonra bunun nəticələrini görə, əldə edə bilərik. Çünki idxal etdiyimiz buğdanın miqdarı həddən çoxdur".

Ekspertin fikrincə, Azərbaycanda taxılçılıqla məşğul olanların təşviq edilməsi artırımalıdır: "Türkiyədə baza qiymətləri (taban fiyatları) sistemi mövcuddur. Bu sistemə görə, taxıl sahədən yığılmamış dövlət onu alacağına təminat verir, qiymətini də müəyyən edir. Bu sistem işləyirsə, istehsalçı artıq bilir ki, onun istehsal etdiyi məhsul əlində qalmayacaq. Bunun alınacağına dair təminat var. Bunun ölkədə tətbiqi təşviqi xeyli artıracaq. Digər tərəfdən, taxılçılıqla məşğul olanlara verilən kreditlərin həcmi yetərli deyil. Onlara uzun müddətli ya faizsiz, ya da kiçik faizlə daha çox kredit verilməlidir".

Dosent deyib ki, Azərbaycanda taxılçılıqda intensiv təsərrüfat üsuluna keçmək, məhsuldarlığı artırmaq lazımdır: "Hazırda ölkəmizdə ortalama hər hektardan 25 sentnerə kimi buğda götürülür. Bu, azdır. Əkin sahələrini artırmaq yerinə, məhsuldarlığı heç olmasa, 40 sentnerə çatdıra bilsək, bu, xeyli dərəcədə taxıl istehsalının artmasına səbəb olar".

"Azərbaycanın rayonlarında dəyirman şəbəkəsi yaradıla bilər. Niyə əhali yetişdirdiyi yerli buğdadan un kimi istifadə edə bilmir? Ona görə ki, sərt buğdanı üyütməyə dəyirman yoxdur. Bizim kənd təsərrüfatında çalışanlar adətən sərt buğda yetişdirirlər və dəyirmanlar sərt buğdanı üyüdə bilmir. Sərt buğda dəyirmanın müəyyən hissələrini xarab edir və onun tez-tez dayanmasına səbəb olur. Dəyirmanlar yumşaq buğdanı üyüdə bilir" — Q. Bayramlı bildirib.

Onun sözlərinə görə, hər rayonda 3-4 ədəd sərt buğdanı üyüdə bilən böyük dəyirmanlar olsa, yerli əhali alınma buğdaya, una meyl etməyəcək: "Azərbaycanda istehsal olunan buğdadan əldə edilən unun keyfiyyəti, kalorisi çox yüksəkdir. Sadəcə olaraq əhali çarəsizlikdən gətirilmə un alır və öz yetişdirdiyi buğdanı təəssüf ki, heyvan yemi kimi istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Bunun azaldılması üçün dəyirmanların olması zəruridir".

Vüqar Bayramov
Vüqar Bayramov

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında deyib ki, ölkədə yetişdirilən və istehsal edilən buğdanın həcmi ilə tələbatın arasında fərq elə də böyük deyil: "Sadəcə problem odur ki, istehsal edilən taxılın əhəmiyyətli hissəsi Taxıl Fondu tərəfindən alınmır və bu, birbaşa həmin taxılın keyfiyyət standartları ilə əlaqələndirilir. Taxılın böyük hissəsinin keyfiyyət standartlarının Taxıl Fondunun standartlarına uyğun gəlmədiyi qeyd olunur. Hər il bu problem özünü qabarıq şəkildə göstərir. Taxıl istehsal olunur amma Taxıl Fondu tərəfindən alınmır".

İqtisadçının sözlərinə görə, bu sahədə kadr potensialının gücləndirilməsi vacibdir və buna ehtiyac var: "Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra aqrar sektorun zəif inkişaf etməsi kadr potensialının itirilməsinə gətirib çıxardıb. Kadr qıtlığı, problemi mövcuddur və bunun həll edilməsinə ehtiyac var. Düşünürəm ki, kadr potensialının artırılması ilə yanaşı, fermerlər arasında maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsinə ehtiyac var. Fermerlərin məlumatlandırılması, biliklərinin artırılması mühüm məsələdir. Konkret olaraq keyfiyyətli taxıl istehsalı bağlı təlimlərin keçirilməsinə ehtiyac var".

"Azərbaycanda taxıla olan illik tələbat təxminən 3 milyon tona yaxındır. Ərzaq buğdasına olan tələbat isə 1 milyon 600 min tondur. İstehsal da təxminən tələbə yaxındır, amma problem odur ki, istehsal olunan məhsulların əhəmiyyətli hissəsi keyfiyyət standartları baxımından Taxıl Fondu tərəfindən alınmadığı üçün yenə də idxaldan asılılıq qalmaqdadır" — V. Bayramov vurğulayıb.

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mətbuat xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, respublika üzrə ümumilikdə biçiləcək 954 min 736 hektar taxıl sahəsinin 626 min 281 hektarını buğda, 328 min 455 hektarıını isə arpa sahələri təşkil edir. Bu ilin iyun ayının 6-na Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin rayon idarələri tərəfindən taxıl biçini barədə verilmiş operativ məlumata əsasən artıq həmin sahələrin 600 min 055.1 hektarı (62,9%) biçilib. Bunun da 326 min 846.1 hektarı (52,2%) buğda, 273 min 209.0 hektarı (83,2%) isə arpa sahələridir. Ümumilikdə 1 milyon 627 min 225.6 ton məhsul əldə olunub. Əldə olunan məhsulun 946 min 315,5 tonu buğda, 680 min 910,1 tonu isə arpa məhsuludur.

Hər hektardan ümumilikdə məhsuldarlıq 27,1 sentner, buğda üzrə 29,0 sentner, arpa üzrə isə 24,9 sentner təşkil edir.

373
Teqlər:
dosent, buğda, un, Sputnik Azərbaycan, ərzaq təhlükəsizliyi, Qadir Bayramlı, iqtisadçı-ekspert, taxıl, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, ekspert, Vüqar Bayramov, Azərbaycan
Əlaqədar
Buğdanın qiyməti qaldırılıb
Deputat: Taxılla əlaqədar problemimiz var
Böyük ölçüdə ərzaq tələbatımızı özümüz təmin edirik, qalır taxıl...
Dövlətdən taxıl istehsalçılarına dəstək
Dünyada taxıl ehtiyatları artıb
Kalkulyator, arxiv şəkli

Dövlət büdcəsinin kəsiri qədər olub?

14
Doqquz ayda dövlət büdcəsinin xərcləri proqnoza nisbətən 98,6 faiz və yaxud 18 milyard 642,2 milyon manat icra edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 1 milyard 951,6 milyon manat və ya 11,7 faiz çoxdur

BAKI, 21 oktyabr — Sputnik. Cari ilin 9 ayında dövlət büdcəsinin mədaxili 17 milyard 964,6 milyon manat təşkil edib ki, bu da proqnoza qarşı 206,5 milyon manat və ya 1,2 faiz, 2019-cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə isə 1 milyard 93,2 milyon manat və ya 6,5 faiz çoxdur.

Maliyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a bildirilib ki, yanvar-sentyabr aylarında İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə dövlət büdcəsinə 5 milyard 672,6 milyon manat vəsait daxil olub, bu da proqnoza nisbətən 155,6 milyon manat və ya 2,8 faiz, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 63,8 milyon manat və ya 1,1 faiz çoxdur. Həmin vəsaitin 74,9 faizi və yaxud 4 milyard 249,9 milyon manatı qeyri-neft sektorundan daxilolmaların payına düşür ki, bu da 2019-cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 321,1 milyon manat və ya 8,2 faiz çoxdur.

Bu ilin 9 ayında Dövlət Gömrük Komitəsi tərəfindən dövlət büdcəsinə 2 milyard 955,3 milyon manat vəsait təmin edilib ki, bu da proqnoza nisbətən 33 milyon manat və ya 1,1 faiz çoxdur. Dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən təşkilatlar üzrə ödənişli xidmətlər və sair daxilolmalardan müvafiq olaraq 373,9 və 110,3 milyon manat vəsait büdcəyə daxil olub.

İnfoqrafika: Azərbaycanın büdcəsi
© Sputnik / Elnur Salayev

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə proqnozla nəzərdə tutulmuş həcmdə, yəni 8 milyard 852,5 milyon manat vəsait transfert edilib. Cari ilin iyul-sentyabr ayları üzrə dövlət büdcəsinin mədaxil proqnozu 5 milyard 941,8 milyon manat icra edilib.

Doqquz ayda dövlət büdcəsinin xərcləri proqnoza nisbətən 98,6 faiz və yaxud 18 milyard 642,2 milyon manat icra edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 1 milyard 951,6 milyon manat və ya 11,7 faiz çoxdur. Yanvar-sentyabr aylarında büdcə təşkilatlarının təqdim etdikləri xərc sifarişləri üzrə xəzinədarlıq orqanları tərəfindən qəbul edilmiş öhdəliklər tam və vaxtında maliyyələşdirilib. İqtisadi təsnifata uyğun olaraq cari ilin 9 ayında dövlət büdcəsi xərclərinin 38,5 faizi və ya 7 milyard 171,7 milyon manatı sosialyönümlü xərclərin (əməyin ödənişi fondu, təqaüd və sosial müavinətlər, dərman və ərzaq xərcləri) maliyyələşdirilməsinə yönəldilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21,8 faiz və ya 1 milyard 283 milyon manat çoxdur.

Bu ilin 9 ayında dövlət büdcəsi xərclərinin 12 milyard 188 milyon manatı və ya 65,4 faizi cari xərclərə, 4 milyard 927,6 milyon manatı və ya 26,4 faizi əsaslı xərclərə, 1 milyard 526,6 milyon manatı və ya 8,2 faizi dövlət borcuna və öhdəliklərinə xidmətlə bağlı xərclərə yönəldilib. Cari ilin iyul-sentyabr ayları üzrə dövlət büdcəsinin xərcləri 6 milyard 911,4 milyon manat icra olunub.

Doqquz ayda dövlət büdcəsinin kəsiri 677,6 milyon manat təşkil edib və ya 1 milyard 156,6 milyon manat məbləğində proqnozlaşdırılan kəsirdən 479 milyon manat və ya 41,4 faiz az olub. Kəsirin örtülməsi nəzərdə tutulduğu kimi özəlləşmədən daxilolmalar, xaricdən cəlb edilən kreditlər, daxili borclanma və vahid xəzinə hesabının qalığı hesabına təmin edilib.

14
Zəngilan rayonu, arxiv şəkli

Zəngilanın azad edilməsi Ermənistanın daha bir saxtakarlığına son qoyur

68
İqtisadiyyatda tikinti sektorunun drayver roluna malik olduğunu nəzərə aldıqda, daxili tələbin qarşılanmasında Zəngilan rayon təbii sərvətləri əhəmiyyətli rol oynacaq

BAKI, 21 oktyabr — Sputnik. "Kəlbəcər–Laçın iqtisadi rayonuna daxil olan Zəngilan rayonu iqtisadi və coğrafi nöqteyi-nəzərdən əlverişli potensiala malikdir. Hər iki tərəfdən müxtəlif ölkələrlə həmsərhəd olan rayon qərbdə dağlıq, şərqdə düzənlik əraziyə malikdir. Bu özəlliklər Zəngilan rayonunun şaxəli resurslara malik olması ilə bağlı ilkin təəssüratları formalaşdırır. Kəlbəcər-Laçın iqtisadi rayonu mineral yataqların sayı üzrə coğrafi şaxələndirməyə malikdir. Rəsmi hesablamalara görə, Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində, işğaldan azad olunan və davam edən iqtisadi rayonlarda 155 müxtəlif növ mineral yataqları mövcuddur ki, bunlar qızıl, gümüş, mis, dəmir, sink, qranit, mərmər, qiymətli daşlar, odadavamlı gil və digər faydalı qazıntılardır".

İlham Əliyev, arxiv şəkli
© Official website of President of Azerbaijan Republic

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin departament rəhbəri Nicat Hacızadənin şərhində deyilir.

N.Hacızadə qeyd edib ki, Zəngilan rayonu iki ölkə ilə qonşu dəhlizlərə malik olmaqla xarici ticarət üçün unikal imkanlara sahibdir: "Tranzit nöqteyi-nəzərdən, rayonun xüsusi özəlliyi var ki, İran islam Respublikası ilə ticarət münasibətlərinin daha da inkişafına töhfə verə bilər. Habelə, Kəlbəcər-Laçın iqtisadi rayonunda Kəlbəcərdən sonra ikinci daha böyük və sənaye əhəmiyyətli 6,5 ton qızıl və 3 min ton mis təşkil edən Vecnəli yatağı, ehtiyatları 6 mln. 618 min m3 olan və üzlük daşı istehsalına yararlı Oxçuçay mərmərləşmiş əhəngdaşı, təsdiq edilmiş ehtiyatları 129 mln. ton olan Zəngilan (Daşbaşı-Əsgurum) əhəngdaşı, ehtiyatları 6 mln. 024 min ton olan qırmadaş və əhəng istehsalına yararlı Zəngilan əhəngdaşı, ümumi ehtiyatları 28 mln 943 min m3 təşkil edən Bartaz-I və Bartaz-II porfirit, ehtiyatları 1 mln 102 min m3 olan kərpic-kirəmid istehsalına yararlı Zəngilan gil və ehtiyatları 17 mln. 367 min m3 olan Zəngilan qum-çınqıl qarışığı yataqları mövcuddur. Erməni işğalçıları tərəfindən istismar edilən bu yataqlar sözügedən ölkənin dırnaqarası "keyfiyyətli mineral ehtiyatlar" ixrac edən ölkəsinə çevirib”.

“Belə ki, Ermənistan xarici ticarətini tədqiq edən zaman ixracda dominant mövqe mineral ehtiyatlara aiddir.

Qədim Azərbaycan torpağına aid Ermənistan ərazisində də mineral ehtiyatlar mövcuddur. Sözügedən ölkə Kəlbəcər və Zəngilan rayonu ərazisində yerləşən mineral ehtiyatları mənimsəyərək erməni mənşəli resurs kimi Avropa ölkələrinə və Rusiya Federasiyasına ixrac edir. Söz yox ki, istismar edilən mineral resursların mənşəyini saxtalaşdıraraq, Avropa ölkələrinə satan Ermənistan iqtisadi cinayətkarlıqla məşğul olurdu.

Çünki Avropa Birliyinin qanunvericilik normalarında mənşə ölkəsinin bilərəkdən səhv ekspertiza edilməsi iqtisadi cinayətkarlıq hesab edilir və bu kimi hallar aşkarlandığı müddətdə ticarət sanksiyaları tətbiq edilir. Bütün bunları bilən Ermənistan malın mənşə özəlliyini saxtalaşdıraraq Ermənistan ərazisi kimi göstərib. Bu yataqların işlənməsində iştirak edən "Sterlite Gold Ltd", "Sirkap Armenian", "Base Metals", "Manex and Valex" və "Armenian Copper Program" kimi onlarla şirkətin əksəriyyəti xaricdəki erməni diasporası tərəfindən idarə edilib”, - deyə o qeyd edib.

O bildirib ki, Zəngilan rayonu coğrafi müxtəlifliyinin bariz nümunəsi turizm potensialına malik olmasıdır: “Avropada misli olmayan Şərq çinarları, qoz və digər qiymətli ağaclar bu zonada yerləşir. Yaşı 500-ə, uzunluğu 12 km-ə çatan çinar meşəliyi Bəsitçay qoruğunda saxlanılır. Bəsitçay qoruğu Azərbaycanın cənubi-qərbində işğal olunmuş Zəngilan ərazilərində Bəsitçayın dərəsində 1974-cü ildə yaradılmışdı. Qoruğun sahəsi 107 hektardır. Qoruqda yerləşən Şərq çinarı "Qırmızı Kitab"a daxil edilib. Təəssüflər olsun ki, erməni işğalçıları tərəfindən kəsilərək yüngül sənayedə və digər biznes məqsədləri üçün istismar edilən ağaclar da iqtisadi cinayətkarlığın qurbanıdır”.

İqtisadçı bildirib ki, nəticə etibarı ilə ölkəmizin mədən, tikinti sənayesi və turizm potensialı üçün əlverişli iqtisadi mühitə malik Zəngilan rayonunda istismar edilən təbii sərvətlər ölkəmizin resurslarına qarşı faşist siyasətin nümunəsidir:

“Son 27 ilə yaxın müddətdə Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində istifadəsi mümkün olmayan təbii sərvətlər, Ermənistanın kriminal fərdləri tərəfindən çıxarılaraq digər ölkələrə ixrac edilmişdir. Erməni cəmiyyətinə məlum olmalıdır ki, işğal altında olan torpaqlarda istismar olunan sərvətlərdən gələn gəlirlər, heç zaman monoetnik erməni milləti arasında bölüşdürülməyib. Yalnız öz şəxsi mənafeyinə xidmət edən fərdlərin qanunsuz şəxsi yığım, satış və sərvət toplaması hüquqi cəhətdən cinayət predmetidir”.

“Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Zəngilan şəhərinin işğaldan azad olunması ölkəmizin iqtisadi inkişafını daha da sürətləndirəcək. İqtisadiyyatda tikinti sektorunun drayver roluna malik olduğunu nəzərə aldıqda, daxili tələbin qarşılanmasında Zəngilan rayon təbii sərvətləri əhəmiyyətli rol oynacaq. Bundan əlavə, son illər mineral resurslarımızın ixracı qeyri-neft sektorunda lider mövqelərdə təmsil olunur. Belə ki, qızıl ixracı həyata keçirən dövlət şirkətinin ixracı aylıq ortalama 10-18 milyon ABŞ dolları arasında dəyişir. Zəngilan rayonunda sənaye əhəmiyyətli 6,5 ton qızıl və 3 min ton mis təşkil edən Vecnəli yatağından istifadə ilə ölkəmiz mineral resurslar ixracını daha da artıracaq", - deyə o əlavə edib.

68
Gürcüstanda polis işçiləri, arxiv şəkli

İnsanları bankda girov saxlayan adam təslim oldu

0
Gürcüstan telekanallarının məlumatına görə, bir neçə girov pilləkən və damdan qaça bilib, yaşlı adamları və hamiləni isə cinayətkar özü azadlığa buraxıb

BAKI, 21 oktyabr - Sputnik. Gürcüstanın Zuqdidi şəhərində bankda 20-yə yaxın insanı girov götürən kişi polisə təslim olub.

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə Gürcüstanın Birinci kanalı məlumat yayıb.

Bildirilir ki, xüsusi əməliyyat başa çatıb, hüquq-mühafizə işçiləri girovların hamısını azad ediblər, onları girovluqda saxlayan isə əlləri havada binadan çıxarılıb.

Qeyd edək ki, əlində qumbara və avtomat olan şəxs günorta saatlarında bank filialına daxil olaraq oradakı əməkdaşları və müştəriləri girov götürmüşdü. O, 500 min dollar, avtomobil və helikopter tələb etmişdi.

Girovlardan birinin sözlərinə görə, cinayətkarla birlikdə otaqda təxminən 19 nəfər olub.

Gürcüstan telekanallarının məlumatına görə, bir neçə girov pilləkən və damdan qaça bilib, yaşlı adamları və hamiləni isə cinayətkar özü azadlığa buraxıb.

0