Pambıq yığımı. Arxiv şəkli

Pampıqdan pul çıxarmaq: "ağ qızıl" qayıdır

1190
Neft dönəminin qapanmağa doğru getməsi ölkədə yeni istehsal sahələrinin inkişafını gündəmə gətirib. Artıq ən yüksək səviyyədə pambıqçılığın inkişafına dair tapşırıq da verilib. Bəs, buna nə dərəcədə hazırıq?

BAKI, 13 apr — Sputnik. "Biz kənd təsərrüfatının müxtəlif sektorlarını, ilk növbədə pambıqçılığı inkişaf etdirməliyik. Çünki pambıq elə məhsuldur ki, onun üçün bazar axtarmağa ehtiyac yoxdur. İndi dünyada bazarlar uğrunda mübarizə gedir. Xüsusilə, son vaxtlar sanksiyalarla əlaqədar müəyyən bazarlar bəzi məhsullar üçün bağlanıb. Əlbəttə ki, bunun bizə aidiyyəti yoxdur. Ancaq indi biz öz kənd təsərrüfatı məhsullarımızı başqa bazarlara çıxarmaq üçün gərək səylər göstərək".

Bunu Nazirlər Kabinetinin 2016-cı ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında prezident İlham Əliyev deyib. Keçən il Azərbaycanda cəmi 35 min ton pambıq yığıldığını qeyd edən Prezidentin sözlərinə görə, özəl qurumlar bunu təkbaşına edə bilməyəcək: "Pambıqçılığı inkişaf etdirmək üçün dövlət birinci rol oynayır, ikinci yerli icra orqanları və ondan sonra özəl qurumlar. Ona görə, göstəriş verilmişdir ki, vəziyyət təhlil edilsin və təhlil edilib. Mənə artıq təkliflər verilib. Biz pambıqçılığı bərpa etməliyik. Keçən il 18 min hektar əkilibdir".

Pambıq qozaları
© AP Photo / Danny Johnston
Pambıq qozaları

"Bu il mən qarşıya vəzifə qoymuşam ki, 50 min hektar əkilsin və əkin yəqin ki, yaxın zamanlarda başlanacaqdır. Əgər keçən il biz 35 min ton pambıq yığa bilmişiksə, bu il 50 min hektar əkilərsə və məhsuldarlığı lap aşağı səviyyədə, 20 sentnerdən götürsək, bu, 100 min ton pambıq edəcək — keçən ildəkindən üç dəfə çox. Ancaq indi yeni texnologiyalar, o cümlədən suvarma texnologiyaları mövcuddur və biz məhsuldarlığı artırmaqla daha da böyük nəticəyə çata bilərik", —deyə dövlət başçısı vurğulayıb.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda 2013-cü ilin 11 ayında 42.6 min ton pambıq toplanıb. 2014-cü ildə 41 min ton, 2015-ci ildə isə 35 min ton pambıq yığılıb. Göründüyü kimi, pambıq istehsalında azalma müşahidə olunur. Bəs, pambıqçılığı inkişaf etdirmək üçün nələr etməliyik, ayrıca dünyada bu sahədə vəziyyət nə yerdədir?

Bütün insanlığın ehtiyacı olan məhsul

"Pambıq bütün insanlığın ehtiyacı olduğu məhsuldur". Bunu isə Türkiyənin Nazilli Pambıq Araşdırma İnstitutunun rəhbəri Sadettin Öztürk bereket tv-yə açıqlamasında deyib.

Türkiyədə pambıq strateji məhsuldur. Pambıq 15 dəyişik iş yerinin xam maddəsini təşkil etməkdədir. Bu gün pambığın xam maddəsinin işləndiyi sektorlarda 3 milyon insan işləməkdədir.

Hər ailənin 4 üzvü olsa, bu da 12-13 milyon insanın çörək yediyi yer deməkdir. Rentgen kağızının, kağız pulun və s. xam maddəsini pambıq meydana gətirir.

Pambıq tarlası
© AP Photo / David Goldman
Pambıq tarlası

Ən çox pambıq istehsal edən 8 ölkə

Pambıq yığımında müasir texnologiyalardan istifadə çox önəmlidir. Dünyada az sayda ölkənin ekologiyası pambıq yetişdirilməsi üçün əlverişlidir. Ona görə də az sayda ölkə pambıq istehsalı ilə məşğul olur.

Beynəlxalq Pambıq Məşvərət Məclisinin 2007-2014-cü illər arası 8 illik dövrün məlumatları araşdırılanda, dünyada orta hesabla 33,5 milyon hektar sahədə pambıq əkildiyi görünür. Dünyada pambığın əkin sahələrinin ən geniş olduğu ölkə, təxminən 11 milyon hektar sahə ilə Hindistandır. Onun ardınca Çin, ABŞ, Pakistan, Özbəkistan, Braziliya, Burkina Faso və Türkmənistan gəlir. Türkiyə bu siyahıda 9-cu yerdədir.

Dünyada ən çox pambıq istehsal edən ilk 8 ölkə bunlardır — Çin, Hindistan, ABŞ, Pakistan, Braziliya, Özbəkistan, Avstraliya və Türkiyə. İstehlakda isə ilk üç yerdə Çin, Hindistan və Pakistan gəlir. Növbəti yerlərdə Türkiyə, Braziliya və ABŞ gəlir.

Dünyada pambıq lifinin istehsalı 2004-2007-ci illər arasında 26 milyon ton səviyyələrində reallaşarkən, 2008-2009-cu illərdə 23,5 milyon ton, 2009-2010-cu illərdə isə 22,2 milyon ton səviyyəsinə geriləyib. 2010-2011-ci illərdə istehsal artıb və 25 milyon tonu ötüb. 2011-2012-c illərdə istehsal 28 milyon ton olub, 2012-2013-cü illərdə 26,8 milyon ton, 2013-2014-cü illərdə 26,2 milyon ton təşkil edib. 2015-2016-cı illərdə 24,5 milyon ton olacağı proqnozlaşdırılır.

Gələk Azərbaycana…

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı Sputnik-ə açıqlamasında deyib ki, Azərbaycanda pambıq istehsalında azalmanın fərqi çox böyükdür. Bu sahənin inkişafı üçün hansı işlər görülməli olduğuna gəldikdə, dosent deyib ki, ilk növbədə pambığın əkin sahələri genişləndirilməlidir.

"Pambıq yetişdirən insanlara məhsulun alınacağına dair zəmanət verilməlidir. Zaman-zaman pambıq yetişdirənlər məhsullarını sata bilmədilər, əllərində qaldı. Bunun baza qiymətləri əvvəldən müəyyən olunsa, pambıqçıları bu məhsulu yetişdirməyə təşviq edəcək. Pambığın əsas yetişdirildiyi bölgə Aran rayonları, xüsusilə, Kür-Araz ovasıdır. Burada torpaqların meliorasiyasına ehtiyac var. Drenaj sistemləri yenilənməlidir. Sovet vaxtı bunlar qurulub və artıq bunlar köhnəlib, çoxları işə yarasız hala gəlib", —deyə ekspert bildirib.

Onun sözlərinə görə, pambıq ən çox su tələb edən bitkilərdən biridir və suvarma problemi həll olunmalıdır: "Digər tərəfdən, gübrə təminatı olmalıdır. O vaxtı Sumqayıtda 300 min ton gübrə istehsal edən fabrik var idi. İndi o fabrik fəaliyyət göstərmir. Pambıqçıların peşəkar birlikləri yoxdur. Lazım olanda bir araya gəlib müəyyən işləri sistemli şəkildə tələb edə bilsinlər. Əvvəlki iqlimə uyğun pambıq toxumlarının bərpası lazımdır. Bu sahədə fəaliyyət genişləndirilməlidir".

Azərbaycanda pambığın istehsalının da kifayət etmədiyini deyən Q. Bayramlı əlavə edib ki, pambığın emalı üçün iplik fabrikləri genişləndirilməlidir: "İstehsal olunan iplikdən Azərbaycanda özünəməxsus yüksək geyim vasitələri istehsal edilməlidir. Təcrübə var. Sadəcə bunu sistemli şəkildə bərpa etmək lazımdır. Azərbaycanda Sovet dövründə fəaliyyət göstərən emal müəssisələri indi ya bağlanıb, ya da kiçik həcmdə fəaliyyət göstərir. Düşünürəm ki, Azərbaycan bu sahədə həm Özbəkistan, həm Türkiyə ilə işbirliyi həyata keçirə bilər. Dövlət başçısının son çıxışından sonra düşünürəm ki, bu sahədə irəliləmə olacaq".

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) dosenti Qadir Bayramlı
Qadir Bayramlının şəxsi arxivindən
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) dosenti Qadir Bayramlı

Ekspert hazırda dünyada da pambıq istehsalının aşağı düşdüyünü qeyd edib: "Ümumiyyətlə, dünyada pambıq istehsalının azalmasının səbəbi pambığı əvəz edən süni materialların çıxması, onun tətbiqi ilə əlaqədar oldu".

Kənd təsərrüfatı naziri Heydər Əsədov jurnalistlərə açıqlamasında bildirmişdi ki, Azərbaycanda 2017-ci ildə pambıq istehsalı və əkin sahələrinin genişləndirilməsinin 80-100 faiz artırması planlaşdırılır: "Bu niyyətimizə nail olacağımızı düşünürük".

İlk növbədə nə etməli?

Vahid Məhərrəmov - Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert
© Sputnik / Anar Mustafayev
Vahid Məhərrəmov - Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert

"İndi pambıqçılıq mürəkkəb bir sahəyə çevrilib. Sovet dövründə hökumət pambığın sifarişini verirdi, əldə olunan məhsulun emal olunması, həmin məhsuldan sənayedə istifadə olunması — bütün bunlar sistemli qaydada qurulmuşdu. İndi pambıq istehsalında yalnız xammal əldə edib, onu dünya bazarına çıxarmaq sərfəli deyil".

Bunu isə Sputnik-ə açıqlamasında kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmov deyib. Onun sözlərinə görə, hazırda dünya bazarına kifayət qədər böyük həcmdə, keyfiyyətli məhsul istehsal edib çıxaran ölkələr var: "Çin, Hindistan, ABŞ, Özbəkistan, hətta İsrail çoxlu həcmdə məhsul istehsal edir. Həmin ölkələrdə daha müasir texnologiyalardan istifadə olunur. Onlar çalışır ki, istehsalın həcmini artırmaqla, yanaşı keyfiyyətini də artırsınlar".

Ekspert Azərbaycanın dünya bazarına məhsul çıxarmaqla yaxşı gəlir əldə edə biləcəyimizə bədbin yanaşır: "Biz hələ keyfiyyətli məhsul istifadə edə bilmirik. Məhsuldarlıq aşağı olduğu üçün məhsulun maya dəyəri yüksəkdir. Bu da imkan vermir ki, bizim istehsal etdiyimiz mal, məhsul rəqabətli olsun".

"Pambıqçılığı inkişaf etdirmək üçün hansı işlər görülməlidir?" məsələsinə gəldikdə, ekspertin fikrincə, ilk növbədə məhsuldarlığı artırmaq, keyfiyyəti yaxşılaşdırmaq, məhsulun bir hissəsini ölkə daxilində emal edib, ondan yüngül sənayedə (parça istehsalı və s.) istifadə etmək lazımdır: "Bunun üçün də sərmayəyə, maliyyə vəsaitinə ehtiyac var. Sənaye müəssisəsini idarə edə, işlədə biləcək müasir tələblərə cavab verən kadrlar hazırlanmalıdır. Bu sahədə bir dövlət proqramı qəbul olunmayıb. 2010-cu ildə "Pambıqçılıq haqqında" qanun qəbul edildikdən sonra, pambıqçılıq demək olar ki, sıradan çıxarıldı. Bu ona görə baş verdi ki, qanunda daha çox üstünlük emal müəssisələrinə verilirdi, nəinki istehsal ilə məşğul olan fermerlərə".

1190
Teqlər:
ağ qızıl, inkişaf, bambıq, Qadir Bayramlı, istehsal, qara qızıl, kənd təsərrüfatı, Vahid Məhərrəmov, Azərbaycan
Əlaqədar
Ekspert: Azərbaycanda kənd təsərrüfatına investisiya qoymaq sərfəli deyil
"Kənd təsərrüfatı ili"ndə idxaldan asılılığımız daha da artıb"
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi əhaliyə xəbərdarlıq etdi
Prezident kənd təsərrüfatı sərgisiylə tanış olub
Azərbaycan manatı, arxiv şəkli

Qonşularımız pullarını "öldürürlər", biz - vergini. Malı kimə satmalı?

290
(Yenilənib 22:02 27.11.2020)
Ekspert: "Dünyada gedən valyuta müharibələrini də nəzərə alsaq, görürük ki, bütün ölkələr, əsasən də ixracatçı ölkələr, milli valyutalarını bir qədər ucuzlaşdırmağa çalışır. Yəni bunun hesabına ixracatı artıra bilsinlər deyə"

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. Nazirlər Kabineti "Malların ixrac qeydi ilə satışı Qaydası"nı təsdiq edib. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu Qayda Azərbaycanda istehsal olunmuş və ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulların istehsalçısı ilə qeyri-neft məhsullarının ixracatı sahəsində təcrübəsi olan ixracatçılar arasında əməkdaşlığın şərtlərini müəyyən edir və işgüzar münasibətlərini tənzimləyir.

İstehsalçı ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulu ixracatçıya təqdim edərkən ƏDV-yə sıfır dərəcə ilə cəlb olunur.

Bəs bu addım Azərbaycanda ixracın və yerli istehsalın artmasına, sahibkarlara dəstək verəcəkmi?

İqtisadçı, "Respublikaçı Alternativ" Partiyasının icra katibi Natiq Cəfərli Sputnik Azərbaycan-a deyib ki, bu addım ixracın stimullaşdırılması üçün atılıb: "Amma bununla yanaşı, bir sıra paralel addımlar da atılmalıdır ki, ixracın stimullaşdırılması üçün qarşıya qoyulan hədəflərə çatmaq mümkün olsun. Burada bir neçə problem mövcuddur.

Problemlərdən biri odur ki, son bir il ərzində qonşu ölkələrin milli valyutalarında kifayət qədər ciddi ucuzlaşma prosesi baş verib. Əsasən də bizim əsas ticarət tərəfdaşımız olan Türkiyə ilə Rusiyada lirə və rubl kifayət qədər ciddi şəkildə dəyərdən düşüb. Gürcüstanda da lari il ərzində 15-18 faiz ucuzlaşıb. Bu da idxalı stimullaşdırır, yerli istehsal və ixracat ilə bağlı müəyyən əngəllər yaradır".

"Dünyada gedən valyuta müharibələrini də nəzərə alsaq, görürük ki, bütün ölkələr, əsasən də ixracatçı ölkələr, milli valyutalarını bir qədər ucuzlaşdırmağa çalışır. Yəni bunun hesabına ixracatı artıra bilsinlər deyə. Digər bir institusional problem odur ki, bizim qeyri-neft ixracımız hələlik çoxşaxəli modelə keçməyib. Son dövrlərdə qeyri-neft məhsulları ixrac etdiyimiz ölkələrin sırasında Rusiya öndədir. Burada çoxşaxəli modelə keçməliyik, yəni yeni bazarlara çıxış imkanları kifayət qədər məhduddur", - deyə ekspert qeyd edib.

O bildirib ki, həmişə ixracda hədəf kimi biz qonşu ölkələri götürmüşük: "Amma yeni bazarlara çıxış əldə etsək, Azərbaycanın əsasən də aqrar sektorda olan məhsullarını daha baha qiymətə sata bilərik. Bununla bağlı da işlər görülməlidir. Düzdür, müəyyən işlər aparılıb, Azərbaycanın xaricdə ticarət nümayəndəlikləri açılıb, amma yetərli deyil. Nazirlər Kabinetinin bu addımı təqdirəlayiqdir, stimullaşdırıcı addımdır. Lakin paralel olaraq bir çox problemlər də aradan qaldırılmalıdır ki, ixracın stimullaşdırılması ilə bağlı addımlar effekt verə bilsin".

"Bəzi ixracatçılar var idi ki, daxili bazardan topladıqları məhsulları xarici bazara çıxardırdı və daxili bazar amilinə görə şəxs ƏDV ödəməyə məhkum idi. İndi daxili sənədləşmədə 18 faizlik ƏDV ödənilməyəndə bunun ixracat ilə bağlı müəyyən stimullaşdırıcı təsiri olacaq", - deyə ekspert əlavə edib.

Dövlət Vergi Xidmətinin şöbə rəisi Elnur Yusifov bu qərar ilə bağlı şərhində deyib ki, "Malların ixrac qeydi ilə satışı Qaydası"nda ixrac qeydi ilə satış həyata keçirən şəxsə (istehsalçıya) və ixrac qeydi ilə alınan malların ixracını həyata keçirən şəxsə (ixracatçıya) dair tələblər, malların ixrac qeydi ilə satışına aid edilməyən şəxslər və əməliyyatlara nəzarət, ixrac qeydi ilə malların ixracının həyata keçirilməsi prosesinə nəzarət tədbirləri öz əksini tapır:

"Bu imkandan yararlanmaq üçün istehsalçı və ixrac qeydi ilə alınan malların ixracını həyata keçirən şəxs (ixracatçı) Qaydada onlar üçün müəyyən edilmiş tələblərə cavab verməlidirlər. Qaydanın 3-cü hissəsində müəyyən edilmiş şəxslər və əməliyyatlar istisna olmaqla, Qayda ölkə ərazisində qeyri-neft məhsulları istehsal edən bütün istehsalçılara və ixracatçılara şamil olunur. İstehsalçı ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulu ixracatçıya təqdim edərkən Vergi Məcəlləsinin 165.1.9-cu maddəsinə müvafiq olaraq ƏDV-yə 0 dərəcə ilə cəlb olunur".

Şöbə rəisi qeyd edib ki, bu mexanizm ixracatçının ixrac edəcəyi malların alışına görə ödəməli olduğu ƏDV-nin məbləği qədər dövriyyə vəsaitinə qənaət etməsinə şərait yaradır və inzibatçılıq yükünü azaldır.

Qeyd edək ki, bu Qayda Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 14 noyabr tarixli qərarı ilə təsdiq edilib. İxrac qeydi ilə satılan mallara Azərbaycan ərazisində istehsal olunan qeyri-neft məhsulları aid edilir.

"Malların ixrac qeydi ilə satış qaiməsi"ndə satışı həyata keçirilən malların kodu, adı, ölçü vahidi və miqdarı əks olunur. "Malların ixrac qeydi ilə satış qaiməsi"ndə istehsalçı tərəfindən satılmış malların 3 ay müddətində ixrac edilməsi şərti qeyd edilir.

Bu Qaydanın tələblərinə əməl olunmasına nəzarət Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən həyata keçirilir.

290
Teqlər:
ekspertlər, Elnur Yusifov, Natiq Cəfərli, stimul, sıfır dərəcə, ƏDV, ixracatçı, ixracat, ixrac
Edvgerial saytın istifadəçisi

ƏDV-nin geri alınmasında çətinliklə üzləşənlər etməli?

18
(Yenilənib 21:08 27.11.2020)
Vətəndaşlar digər yaradılmış müxtəlif tətbiqlərdən istifadədə diqqətli olmalı, həmin tətbiqləri telefonlara yükləyərkən onların yaradılma məqsəd və şərtləri ilə tanış olmalıdırlar.

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. Son günlər vətəndaşlar tərəfindən "ƏDV geri al" layihəsi ilə bağlı müxtəlif tətbiqlər və həmin tətbiqlərdən istifadə edilən zaman ƏDV-nin geri alınmasında çətinliklərlə üzləşmələri barədə müraciətlər daxil olur.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a bildiriblər ki, vətəndaşlar ticarət və ictimai iaşə obyektlərində ödəmələr zamanı hesablanmış ƏDV məbləğinin qaytarılması üçün www.edvgerial.az saytı və "BirBank" tətbiqindən istifadə edə bilərlər. Rəsmi elan edilmiş bu sayt və "Birbank" tətbiqi ilə bağlı hər hansı çətinliklər mövcud deyildir və ödənilmiş ƏDV-nin geri alınması üçün qeyd edilən sayt və tətbiqdən istifadə edilməsi tövsiyə edilir.

Vətəndaşlar digər yaradılmış müxtəlif tətbiqlərdən istifadədə diqqətli olmalı, həmin tətbiqləri telefonlara yükləyərkən onların yaradılma məqsəd və şərtləri ilə tanış olmalıdırlar.

18
Teqlər:
Dövlət Vergi Xidməti, İqtisadiyyat Nazirliyi, problemlər, tətbiq, ƏDV geri al, ƏDV
Uşaqlar, arxiv şəkli

Müharibədən əziyyət çəkmiş uşaqlara göstərilən sosial-psixoloji dəstək gücləndiriləcək

0
(Yenilənib 23:15 27.11.2020)
Sənəddə Ermənistan–Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən əziyyət çəkmiş uşaqlara və onların ailələrinə sosial-psixoloji dəstək tədbirlərinin gücləndirilməsi öz əksini tapıb

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. "Uşaqlara dair Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2020–2025-ci illər üçün Fəaliyyət Planı" yerli səviyyədə uşaqları müdafiə sistemini gücləndiməklə, ölkə üzrə uşaqları müdafiə mexanizminin təkmilləşdirilməsi və genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlərin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bu, Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il 27 noyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilən "Uşaqlara dair Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2020–2025-ci illər üçün Fəaliyyət Planı"nda əksini tapıb.

Fəaliyyət Planında pandemiya və digər fövqəladə vəziyyətlər də nəzərə alınmaqla, uşaq hüquqlarının müdafiəsinə hərtərəfli yanaşma prinsipləri, xüsusi vəziyyətlərdə uşaqların bütün növ xidmətlərə təhlükəsiz çıxışında bərabərliyin təmin olunması məsələləri, xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən əziyyət çəkmiş uşaqlara və onların ailələrinə sosial-psixoloji dəstək tədbirlərinin gücləndirilməsi öz əksini tapıb. Eyni zamanda, xarici ölkələrdə münaqişə qurbanı olmuş və daha sonra ölkəmizə qaytarılmış Azərbaycan Respublikası vətəndaşı olan uşaqların cəmiyyətə reinteqrasiyası istiqamətində də fəaliyyətin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub.

Çətin həyat şəraitində, baxımsız və sosial təhlükəli vəziyyətdə olan uşaqların aşkarlanması və onların sosial müdafiəsi, reabilitasiyası, cəmiyyətə inteqrasiyası sahəsində tədbirlərin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, ölkəmizdə alternativ qayğı xidmətlərinin inkişafı, həyatın bütün sahələrində uşaqlara qarşı zorakılığın qadağan olunması ilə bağlı qanunvericilik təkliflərinin işlənilməsi Fəaliyyət Planında xüsusi yer tutur.

0
Teqlər:
psixoloji yardım, sosial, reabilitasiya, əziyyət, müharibə, uşaqlar