Vahid Məhərrəmov - Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert

"Kənd təsərrüfatı ili"ndə idxaldan asılılığımız daha da artıb"

421
(Yenilənib 12:02 04.01.2016)
Vahid Məhərrəmov: "Hətta ixrac etdiyimiz məhsulların da xammalı xaricdən idxal olunur"

BAKI, 4 yan-Sputnik. 2015-ci il Azərbaycanda "Kənd təsərrüfatı ili" kimi qeyd olundu. Bəs, kəskin devalvasiyalarla yadda qalan cari ildə kənd təsərrüfatımızda
nələr baş verdi? Hansı uğurlara nail olduq və hansı nöqsanları hələ də aradan qaldıra bilmədik? Sputnik əməkdaşının bu yöndə suallarını kənd təsərrüfatı üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov cavablandırır:

— 2015-ci ildə daha çox kənd təsərrüfatı məhsulu idxal etdik. Bizim kənd təsərrüfatı məhsulları ixracımız ciddi azaldı. Əsasən əvvəllər bizim 4 istiqamətdə ixracımız var idi. Meyvə-tərəvəz ixracı minimuma düşüb, cüzi artım var. Çay ixracı demək olar ki, 40 faiz azalıb. Bitki yağı və heyvan mənşəli yağların ixracı təxminən 20 faiz azalıb. Nəhayət, şəkər ixracı da ciddi azalıb. Bütün istiqamətlər üzrə ixracda geriləmələr olub. Bizim meyvə-tərəvəz ixracımız 5 milyon dollar dəyərində artıbsa, idxalımız 27 milyon dollar dəyərində artıb. Digər tərəfdən, əsas ərzaq məhsulu olan əti daha çox idxal etmişik. Həm dondurulmuş ət idxalı artıb, həm də kəsim üçün gətirilən mal-qara və ət məhsulları (kolbasa, sosis və s.) artıb.

Süd idxalı ciddi artıb. Yəni, bizim əsas kənd təsərrüfatı məhsulları idxalımız artıb, ixracımız isə kəskin şəkildə azalıb. Dəyər ifadəsində həm də dənli məhsulların idxalı 60 milyon dollar dəyərində artıb, fiziki çəkidə də, haradasa bu 30 faiz artım deməkdir. Fevral ayında Dövlət Taxıl Fondunun ehtiyatı 250 min ton artırılıb. Buna heç bir əsas yox idi. Hamı bilir ki, Dövlət Taxıl Fondu daxildə istehsal olunan buğdanı Ehtiyat Fonduna qəbul etmir. Bəhanə gətirirlər ki, guya bu taxılın keyfiyyəti aşağıdır, standarta cavab vermir, xaricdən gətirirlər. Bu il "Kənd təsərrüfatı ili" elan olunmasına baxmayaraq, biz lazımi nəticə əldə edə bilməmişik.

- Azərbaycan hazırda hansı ölkələrə və hansı növ kənd təsərrüfatı malları ixrac edir?

— Əsasən xaricə meyvə-tərəvəz, çay, bitki yağı və heyvan mənşəli yağlar, şəkər ixrac edilir. Meyvə-tərəvəz əsasən Rusiyaya ixrac edilir. Digər sadaladığım məhsullar da Orta Asiya, İraq, Əfqanıstana ixrac olunur. Meyvə-tərəvəz istisna olmaqla, ixrac etdiyimiz məhsulların da xammalının hamısı xaricdən idxal edilir. Bizim bu fəaliyyətimiz dayanıqlı deyil. Əgər dünya bazarında bu məhsulların qiyməti artarsa, bizim bu fəaliyyətimiz dayana bilər. Və yaxud həmin ölkələr digər ölkələrdən həmin məhsulları alarsa, burda da problem yarana bilər. Ona görə ki, biz xammalı istehsal edə bilmədiyimiz üçün, emalımız, satışımız baha başa gəlir. Bu sahə ilə məşğul olan sahibkarlar düşünməlidir ki, ölkə daxilində xammalın istehsalına əsas fikir verilsin. Dövlət də bu sahəyə diqqət etməlidir.

- Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-noyabr aylarında pambıq tədarükü əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 15,4 faiz, günəbaxan yığımı isə 7,0 faiz azalaraq müvafiq olaraq 34,3 və 18,8 min ton təşkil edib. Sizcə, azalmanın səbəbi nədir?

— Bu sahələrə yetərincə diqqət edilməməsi azalmaya səbəb olub. Dünyada pambıq istehsalı ilə bağlı daha müasir texnologiyadan istifadə olunur. Çox yaxşı nəticələr əldə olunur. İsrail, Amerika, Çin, Hindistan və bu sahə ilə məşğul olan digər ölkələr hər hektardan götürdükləri məhsuldarlığı böyük sıçrayışla artıra biliblər. Elə ölkələr var ki, hər hektardan 60 sentner olmaqla 6 ton məhsul götürür. Azərbaycanda bu göstərici çox aşağıdır — 2 tona yaxındır. Belə olan halda əgər məhsuldarlıq aşağıdırsa, deməli məhsulun keyfiyyəti də aşağıdır. Bunlar bir-biri ilə bağlı məsələlərdir. Primitiv texnologiya ilə bu sahəni inkişaf etdirmək mümkün deyil.

Pambıqçıların bu il də problemi oldu. Maliyyə, su problemi oldu. Bu və ya digər problemlər imkan vermir ki, bizim istehsal artsın, keyfiyyət yaxşılaşsın. Günəbaxanı gedib digər ölkələrdən ucuz alıb gətirirlər. Ondan xammal kimi istifadə edirlər. Daxili istehsala fikir verilmir. Əslində günəbaxanın istehsalını artırmaqla, nəinki əhalinin bitki yağına olan ehtiyacını ödəyə bilərik, həm də biz heyvandarlığı inkişaf etdirə bilərik. Əkin sahəsinin sistemli qurulması, növbəli əkin sisteminin yaradılması və bütün bunlarda bu bitkinin xüsusi rolu var. Həm məhsulun özü bizə lazımdır, həm də növbəli əkində bitki kimi böyük rolu var. 2014-cü ilə nisbətən 2015-ci ildə bu sahəyə qoyulan investisiyanın, kreditin həcmi azalıb. Bu da ciddi problemdir.

P.S

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, cari ilin yanvar-noyabr aylarında məhsul yığımı başlanandan dekabr ayının 1-dək payızlıq və yazlıq dənli və dənli paxlalı bitkilərin (qarğıdalısız) 915,2 min hektar əkin sahəsi biçilib və həmin sahələrdən 2785,5 min ton məhsul götürülüb. Orta hesabla hər hektardan əldə edilmiş məhsul 7,6 sentner artaraq 30,4 sentner təşkil edib. Bundan əlavə, məhsulu toplanmış 35,3 min hektar dən üçün qarğıdalı sahəsindən 211,3 min ton məhsul yığılıb.

Məhsul yığımı başlanandan dekabr ayının 1-dək sahələrdən 831,5 min ton və ya əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 12,2 min ton çox kartof, 1256,7 min ton (75,1 min ton çox) tərəvəz, 484,5 min ton (43,6 min ton çox) bostan məhsulları, 880,6 min ton (36,0 min ton çox) meyvə və giləmeyvə, 152,8 min ton (5,2 min ton çox) üzüm, 575,9 ton (116,7 ton çox) yaşıl çay yarpağı, 168,9 min ton (2,5 min ton çox) şəkər çuğunduru, 3466,1 ton (609,0 ton çox) tütün yarpağı yığılıb. Pambıq tədarükü əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 15,4 faiz, günəbaxan yığımı isə 7,0 faiz azalaraq müvafiq olaraq 34,3 və 18,8 min ton təşkil edib.

2015-ci ilin yanvar-noyabr aylarında 428,7 min ton, yaxud əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,8 faiz çox diri çəkidə ət, 1777,0 min ton (4,2 faiz çox) süd, 1402,6 milyon ədəd (1,6 faiz az) yumurta, 16,8 min ton (1,4 faiz çox) yun istehsal olunub. Cari il dekabr ayının 1-ə olan məlumata görə, 867,9 min hektar sahədə dən və yaşıl yem üçün payızlıq bitkilər səpilib. Səpilmiş sahənin 98,2 faizini və yaxud 852385 hektarını dən üçün payızlıq bitkilər təşkil edib ki, onun da 535206 hektarı buğda, 317150 hektarı arpa, 29 hektarı isə çovdar əkinlərinin payına düşür. 2014-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dən üçün payızlıq bitkilərin əkin sahəsi 5,7 faiz, o cümlədən buğdanın əkin sahəsi 6,4 faiz, arpanın əkin sahəsi 4,4 faiz, çovdarın əkin sahəsi isə 2,6 dəfə artıb.

2015-ci ilin yanvar-noyabr aylarında ölkədə 50,1 milyard manatlıq və ya əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,1 faiz çox ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunub. ÜDM-in 33,7 faizi sənayedə, 13,7 faizi tikintidə, 5,9 faizi kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq sahələrində istehsal olunub, 38,8 faizi isə xidmət sahələrinin payına düşüb. Bu dövrdə bitkiçilik məhsulları istehsalının 10,8 faiz, heyvandarlıq məhsulları istehsalının 2,5 faiz artması nəticəsində kənd təsərrüfatının ümumi məhsulu üzrə artım tempi 2014-cü ilin yanvar-noyabr ayları ilə müqayisədə 6,7 faiz təşkil edib.

421
Teqlər:
texnologiya, Dövlət Statistika Komitəsi, ixrac, idxal, taxıl, Ehtiyat Fondu, Kənd təsərrüfatı, günəbaxan, maliyyə, Hindistan, İsrail, Çin, Amerika, Rusiya, Azərbaycan
Əlaqədar
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi əhaliyə xəbərdarlıq etdi
Prezident kənd təsərrüfatı sərgisiylə tanış olub
Azərbaycan manatı, arxiv şəkli

Qonşularımız pullarını "öldürürlər", biz - vergini. Malı kimə satmalı?

289
(Yenilənib 22:02 27.11.2020)
Ekspert: "Dünyada gedən valyuta müharibələrini də nəzərə alsaq, görürük ki, bütün ölkələr, əsasən də ixracatçı ölkələr, milli valyutalarını bir qədər ucuzlaşdırmağa çalışır. Yəni bunun hesabına ixracatı artıra bilsinlər deyə"

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. Nazirlər Kabineti "Malların ixrac qeydi ilə satışı Qaydası"nı təsdiq edib. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu Qayda Azərbaycanda istehsal olunmuş və ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulların istehsalçısı ilə qeyri-neft məhsullarının ixracatı sahəsində təcrübəsi olan ixracatçılar arasında əməkdaşlığın şərtlərini müəyyən edir və işgüzar münasibətlərini tənzimləyir.

İstehsalçı ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulu ixracatçıya təqdim edərkən ƏDV-yə sıfır dərəcə ilə cəlb olunur.

Bəs bu addım Azərbaycanda ixracın və yerli istehsalın artmasına, sahibkarlara dəstək verəcəkmi?

İqtisadçı, "Respublikaçı Alternativ" Partiyasının icra katibi Natiq Cəfərli Sputnik Azərbaycan-a deyib ki, bu addım ixracın stimullaşdırılması üçün atılıb: "Amma bununla yanaşı, bir sıra paralel addımlar da atılmalıdır ki, ixracın stimullaşdırılması üçün qarşıya qoyulan hədəflərə çatmaq mümkün olsun. Burada bir neçə problem mövcuddur.

Problemlərdən biri odur ki, son bir il ərzində qonşu ölkələrin milli valyutalarında kifayət qədər ciddi ucuzlaşma prosesi baş verib. Əsasən də bizim əsas ticarət tərəfdaşımız olan Türkiyə ilə Rusiyada lirə və rubl kifayət qədər ciddi şəkildə dəyərdən düşüb. Gürcüstanda da lari il ərzində 15-18 faiz ucuzlaşıb. Bu da idxalı stimullaşdırır, yerli istehsal və ixracat ilə bağlı müəyyən əngəllər yaradır".

"Dünyada gedən valyuta müharibələrini də nəzərə alsaq, görürük ki, bütün ölkələr, əsasən də ixracatçı ölkələr, milli valyutalarını bir qədər ucuzlaşdırmağa çalışır. Yəni bunun hesabına ixracatı artıra bilsinlər deyə. Digər bir institusional problem odur ki, bizim qeyri-neft ixracımız hələlik çoxşaxəli modelə keçməyib. Son dövrlərdə qeyri-neft məhsulları ixrac etdiyimiz ölkələrin sırasında Rusiya öndədir. Burada çoxşaxəli modelə keçməliyik, yəni yeni bazarlara çıxış imkanları kifayət qədər məhduddur", - deyə ekspert qeyd edib.

O bildirib ki, həmişə ixracda hədəf kimi biz qonşu ölkələri götürmüşük: "Amma yeni bazarlara çıxış əldə etsək, Azərbaycanın əsasən də aqrar sektorda olan məhsullarını daha baha qiymətə sata bilərik. Bununla bağlı da işlər görülməlidir. Düzdür, müəyyən işlər aparılıb, Azərbaycanın xaricdə ticarət nümayəndəlikləri açılıb, amma yetərli deyil. Nazirlər Kabinetinin bu addımı təqdirəlayiqdir, stimullaşdırıcı addımdır. Lakin paralel olaraq bir çox problemlər də aradan qaldırılmalıdır ki, ixracın stimullaşdırılması ilə bağlı addımlar effekt verə bilsin".

"Bəzi ixracatçılar var idi ki, daxili bazardan topladıqları məhsulları xarici bazara çıxardırdı və daxili bazar amilinə görə şəxs ƏDV ödəməyə məhkum idi. İndi daxili sənədləşmədə 18 faizlik ƏDV ödənilməyəndə bunun ixracat ilə bağlı müəyyən stimullaşdırıcı təsiri olacaq", - deyə ekspert əlavə edib.

Dövlət Vergi Xidmətinin şöbə rəisi Elnur Yusifov bu qərar ilə bağlı şərhində deyib ki, "Malların ixrac qeydi ilə satışı Qaydası"nda ixrac qeydi ilə satış həyata keçirən şəxsə (istehsalçıya) və ixrac qeydi ilə alınan malların ixracını həyata keçirən şəxsə (ixracatçıya) dair tələblər, malların ixrac qeydi ilə satışına aid edilməyən şəxslər və əməliyyatlara nəzarət, ixrac qeydi ilə malların ixracının həyata keçirilməsi prosesinə nəzarət tədbirləri öz əksini tapır:

"Bu imkandan yararlanmaq üçün istehsalçı və ixrac qeydi ilə alınan malların ixracını həyata keçirən şəxs (ixracatçı) Qaydada onlar üçün müəyyən edilmiş tələblərə cavab verməlidirlər. Qaydanın 3-cü hissəsində müəyyən edilmiş şəxslər və əməliyyatlar istisna olmaqla, Qayda ölkə ərazisində qeyri-neft məhsulları istehsal edən bütün istehsalçılara və ixracatçılara şamil olunur. İstehsalçı ixrac üçün nəzərdə tutulan məhsulu ixracatçıya təqdim edərkən Vergi Məcəlləsinin 165.1.9-cu maddəsinə müvafiq olaraq ƏDV-yə 0 dərəcə ilə cəlb olunur".

Şöbə rəisi qeyd edib ki, bu mexanizm ixracatçının ixrac edəcəyi malların alışına görə ödəməli olduğu ƏDV-nin məbləği qədər dövriyyə vəsaitinə qənaət etməsinə şərait yaradır və inzibatçılıq yükünü azaldır.

Qeyd edək ki, bu Qayda Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 14 noyabr tarixli qərarı ilə təsdiq edilib. İxrac qeydi ilə satılan mallara Azərbaycan ərazisində istehsal olunan qeyri-neft məhsulları aid edilir.

"Malların ixrac qeydi ilə satış qaiməsi"ndə satışı həyata keçirilən malların kodu, adı, ölçü vahidi və miqdarı əks olunur. "Malların ixrac qeydi ilə satış qaiməsi"ndə istehsalçı tərəfindən satılmış malların 3 ay müddətində ixrac edilməsi şərti qeyd edilir.

Bu Qaydanın tələblərinə əməl olunmasına nəzarət Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən həyata keçirilir.

289
Teqlər:
ekspertlər, Elnur Yusifov, Natiq Cəfərli, stimul, sıfır dərəcə, ƏDV, ixracatçı, ixracat, ixrac
Edvgerial saytın istifadəçisi

ƏDV-nin geri alınmasında çətinliklə üzləşənlər etməli?

18
(Yenilənib 21:08 27.11.2020)
Vətəndaşlar digər yaradılmış müxtəlif tətbiqlərdən istifadədə diqqətli olmalı, həmin tətbiqləri telefonlara yükləyərkən onların yaradılma məqsəd və şərtləri ilə tanış olmalıdırlar.

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. Son günlər vətəndaşlar tərəfindən "ƏDV geri al" layihəsi ilə bağlı müxtəlif tətbiqlər və həmin tətbiqlərdən istifadə edilən zaman ƏDV-nin geri alınmasında çətinliklərlə üzləşmələri barədə müraciətlər daxil olur.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a bildiriblər ki, vətəndaşlar ticarət və ictimai iaşə obyektlərində ödəmələr zamanı hesablanmış ƏDV məbləğinin qaytarılması üçün www.edvgerial.az saytı və "BirBank" tətbiqindən istifadə edə bilərlər. Rəsmi elan edilmiş bu sayt və "Birbank" tətbiqi ilə bağlı hər hansı çətinliklər mövcud deyildir və ödənilmiş ƏDV-nin geri alınması üçün qeyd edilən sayt və tətbiqdən istifadə edilməsi tövsiyə edilir.

Vətəndaşlar digər yaradılmış müxtəlif tətbiqlərdən istifadədə diqqətli olmalı, həmin tətbiqləri telefonlara yükləyərkən onların yaradılma məqsəd və şərtləri ilə tanış olmalıdırlar.

18
Teqlər:
Dövlət Vergi Xidməti, İqtisadiyyat Nazirliyi, problemlər, tətbiq, ƏDV geri al, ƏDV
Uşaqlar, arxiv şəkli

Müharibədən əziyyət çəkmiş uşaqlara göstərilən sosial-psixoloji dəstək gücləndiriləcək

0
(Yenilənib 23:15 27.11.2020)
Sənəddə Ermənistan–Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən əziyyət çəkmiş uşaqlara və onların ailələrinə sosial-psixoloji dəstək tədbirlərinin gücləndirilməsi öz əksini tapıb

BAKI, 27 noyabr — Sputnik. "Uşaqlara dair Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2020–2025-ci illər üçün Fəaliyyət Planı" yerli səviyyədə uşaqları müdafiə sistemini gücləndiməklə, ölkə üzrə uşaqları müdafiə mexanizminin təkmilləşdirilməsi və genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlərin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bu, Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il 27 noyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilən "Uşaqlara dair Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2020–2025-ci illər üçün Fəaliyyət Planı"nda əksini tapıb.

Fəaliyyət Planında pandemiya və digər fövqəladə vəziyyətlər də nəzərə alınmaqla, uşaq hüquqlarının müdafiəsinə hərtərəfli yanaşma prinsipləri, xüsusi vəziyyətlərdə uşaqların bütün növ xidmətlərə təhlükəsiz çıxışında bərabərliyin təmin olunması məsələləri, xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən əziyyət çəkmiş uşaqlara və onların ailələrinə sosial-psixoloji dəstək tədbirlərinin gücləndirilməsi öz əksini tapıb. Eyni zamanda, xarici ölkələrdə münaqişə qurbanı olmuş və daha sonra ölkəmizə qaytarılmış Azərbaycan Respublikası vətəndaşı olan uşaqların cəmiyyətə reinteqrasiyası istiqamətində də fəaliyyətin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub.

Çətin həyat şəraitində, baxımsız və sosial təhlükəli vəziyyətdə olan uşaqların aşkarlanması və onların sosial müdafiəsi, reabilitasiyası, cəmiyyətə inteqrasiyası sahəsində tədbirlərin həyata keçirilməsi, eyni zamanda, ölkəmizdə alternativ qayğı xidmətlərinin inkişafı, həyatın bütün sahələrində uşaqlara qarşı zorakılığın qadağan olunması ilə bağlı qanunvericilik təkliflərinin işlənilməsi Fəaliyyət Planında xüsusi yer tutur.

0
Teqlər:
psixoloji yardım, sosial, reabilitasiya, əziyyət, müharibə, uşaqlar