İslam Süleymanovun emalatxanası

"Sabah da deyəcəklər ki, bu da bizimdir" - Qarmon ustası sirləri açır

392
(Yenilənib 14:43 31.08.2019)
“Bir gün ermənilər bu alətimizi də adlarına çıxanda artıq gec olacaq”

İlham Mustafa, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 sentyabr — Sputnik. Qarmon Azərbaycanın milli musiqi aləti olmasa da, musiqi mədəniyyətimizin bir hissəsinə çevrilib desək, yanılmarıq. Onun növlərindən biri də milli musiqilərimizin ifası üçün hazırlanan Azərbaycan qarmonudur. Ölkəmizdə sənaye üsulu ilə qarmon istehsal edilməsə də, bu cür qarmon hazırlayan xüsusi sənətkarlar var. Onlardan biri də Ağstafa rayon sakini İslam Süleymanovdur.

O, Azərbaycan qarmonu hazırlamaqla yanaşı, akkordeon və bayanları Azərbaycan musiqisi üzərində ayarlayan yeganə sənətkar olaraq tanınır. Həm də gözəl qarmon ifaçısı olan 70 yaşlı sənətkar Sputnik Azərbaycan-ın bölgə müxbiri ilə söhbətində bu sənətin sirləri və gələcək gözləntiləri barədə söhbət açıb.

İslam Süleymanov
© Sputnik / Ilham Mustafa
İslam Süleymanov

Qarmonun dillərinə ilk dəfə 7 yaşında toxunan İ.Süleymanov onun əlifbasını atasından öyrənib. Sonradan 5 illik musiqi məktəbini 2 ilə bitirən sənətkar iqtisadiyyat üzrə ali təhsil alıb və bir çox yerlərdə iqtisadçı kimi çalışıb. Lakin heç vaxt qarmonu əlindən yerə qoymadığını söyləyir: “İqtisadçı kimi məni yalnız iş yoldaşlarım və yaxın çevrəm tanıdı, amma qarmonçu kimi mən respublikada tanındım. Məşhur xanəndələrin ansamblında çıxış etdim. Sonuncu ansamblım rəhmətlik Əlibaba Məmmədovun “Humayun” ansamblı oldu. Lakin atamın rəhmətə getməsindən sonra rayona qayıtdım və zavodların birində baş iqtisadçı işləməyə başladım. Eyni zamanda toylara da gedirdim. Qarmonu təmirə apardıqca ustaların əlinə baxıb müəyyən işlər öyrənirdim. Sonradan qarmon hazırlamağa o qədər həvəsim artdı ki, onu dərindən bilmək üçün Rusiyanın Tula şəhərinə getdim. Tulada ustalarla yaxşı münasibət yaradıb qarmonun bütün incəliklərini öyrəndim” – deyə bildirir.

Sənətin sirlərinə sahiblənən İ.Süleymanov vətənə döndükdən sonra bütün qarmonçuların müraciət etdiyi bir sənətkara çevrilib. Azərbaycan qarmonunun mahir ustası olan sənətkar bir çox yeniliklərə də imza atdığını söyləyib: “Azərbaycan qarmonu digərlərindən səs və tembrlərinə görə fərqlənir. Məsələn, akkordeonun "do" səsi bizim "do" səsindən yarım ton yuxarıdır. Bunu nizamlamaq üçün akkordeonu tamamilə söküb notları yarım ton azaldıram. Düzdür, solo akkordeon istifadə edənlər var, amma müşayiətçi kimi o, əl vermir. Bizim muğamın sızıltısını yalnız öz qarmonumuz ifa edir” - deyən sənətkar bu işi Azərbaycanda yalnız onun bacardığını bildirir.

İslam Süleymanovun emalatxanası
© Sputnik / Ilham Mustafa
İslam Süleymanovun emalatxanası

Usta bir qarmonun hazırlanmasına ən azı 3 ay sərf etdiyini, bu alətin ən bahalı alətlərdən olduğunu söyləyir.

“Qarmonun hazırlanması min manatdan çox xərc tələb edir. Qiyməti isə tam hazır olduqdan sonra qoyulur. Hazırlayıb səsləndirdikdən sonra artıq bu qarmonun dəyərinin 3, yaxud 5 min manat olduğu təyin edilir” - deyə bildirib.

Dükanlarda 100-200 manat civarında rast gəlinən qarmonlara gəlincə isə sənətkar onların həvəskarlar üçün hazırlanan fabrik qarmonları olduğunu söyləyir.

“Dükanlarda satılan qarmonlar həvəskarlar üçündür. Azərbaycanda heç bir sənətkar fabrik qarmonunda ifa etmir. Onların hər biri öz sifarişləri əsasında düzəlmə qarmondan istifadə edirlər. Müqayisə üçün deyim ki, sovet vaxtı fabrik qarmonu dükanda 70 rubl idisə, onda sifarişli qarmonu min rubla hazırlatdırırdılar. Düzəlmə qarmonların imkanları çox genişdir” - deyə İ.Süleymanov bildirib.

Sənətkar hazırda ansambllarzda, toylarımızda qarmona olan marağın azaldığını da təəssüflə qeyd edir: “Son vaxtlar sintezatorun çıxmasilə qarmona maraq azalıb. Bu işdə səriştəsiz qarmonçuların da əməyi az deyil. Adi bir müqayisə deyim, qarmonu öyrənib toya getmək üçün musiqiçiyə 10 il vaxt lazımdır. Amma sintezator alıb 1 aydan sonra toy ifa edən musiqiçilər görmüşəm. Qarmon ifa etmək üçün insanda istedad, təcrübə, ən əsası isə ürək lazımdır. Amma sintezator üçün bunların heç birinə ehtiyac yoxdur. Mən ifa etdiyim musiqini heç iki sintezator birgə ifa edə bilməz” - deyə İ.Süleymanov qeyd edib.

  • İslam Süleymanovun emalatxanası
    İslam Süleymanovun emalatxanası
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İslam Süleymanovun emalatxanası
    İslam Süleymanovun emalatxanası
    © Sputnik / Ilham Mustafa
  • İslam Süleymanovun emalatxanası
    İslam Süleymanovun emalatxanası
    © Sputnik / Ilham Mustafa
1 / 3
© Sputnik / Ilham Mustafa
İslam Süleymanovun emalatxanası

İ.Süleymanov qarmonun böyük ansambl, orkestrlərdən çıxarılmasının gələcəkdə bəzi fəsadlara yol aça biləcəyini də söyləyib:

“Bu gün ermənilər bizim Azərbaycan qarmonlarını kütləvi şəkildə alırlar. Sənətkarlarımız neynəsin, toyu olmadıqca məcbur qalıb satırlar. Bu qarmonlar əldən-ələ keçərək Tbilisiyə gedib çıxır və oradan ermənilər daşıyır. Əvvəllər onlar akkordeon çalardı. Hazırda isə bütün ansambllarında bizim Azərbaycan qarmonlarından istifadə edirlər. Sosial şəbəkələrə girin baxın, bizim musiqilərə əl gəzdirib çox gözəl musiqilər yerləşdirirlər öz adlarından. Bir gün bu alətimizə də sahib çıxacaqlar, amma onda artıq gec olacaq” - deyə sənətkar söyləyib.

İslam Süleymanov 2006-cı ildə Ermənistanın milli mədəni irs siyahısına salınan balabanın da vaxtilə belə bir tale yaşadığını və hazırkı nəticənin məlum olduğunu yada salıb. 

392
Qərənfil

Rusiyada Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinin prezidenti vəfat edib

2
(Yenilənib 13:10 01.12.2020)
İrina Antonova RSFSR və Rusiyanın nüfuzlu sənət mükafatları ilə təltif edilib. Ömrünün böyük hissəsi A.S.Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinə bağlı olub

BAKI, 1 dekabr — Sputnik. Rusiyanın Əməkdar İncəsənət Xadimi, akademik, A.S.Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinin Prezidenti İrina Antonova vəfat edib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, 100 yaşlı görkəmli sənətşünasın vəfat xəbərini, Muzeyin direktoru Marina Loşak yayıb.

İrina Antonova RSFSR və Rusiyanın nüfuzlu sənət mükafatları ilə təltif edilib. Ömrünün böyük hissəsi A.S.Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinə bağlı olub. 2013-cü ildə Rusiya Dövlət Muzeylərinin baş kuratoru vəzifəsinə təyin edilib. Elə həmin ildən Puşkin Muzeyinin direktoru vəzifəsindən azad edilib və onun üçün təsis edilən Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinin Prezidenti vəzifəsini icra etməyə başlayıb.

Mərhum akademik çox sayda orden, medal və mükafatlarla təltif olunub.

2
Teqlər:
Prezident, Rusiya, muzey, təsviri incəsənət, Vəfat
Dağlıq Qarabağ, arxiv şəkli

Avropaya baxmağa ehtiyacımız yoxdur: Qarabağın qızılı yenə göz qamaşdıracaq

204
(Yenilənib 23:53 30.11.2020)
"Müasir İtaliya, Fransa zərgərlərinin işlərində biz bu gün Qarabağ zərgərlik məktəbinin nümunələrini görə bilirik. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanda zərgərlik məktəbinin inikişafı üçün bizim Avropaya baxmağa ehtiyacımız yoxdur"

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 dekabr — Sputnik. Ölkə başçısı İlham Əliyev işğaldan azad edilən və ediləcək bölgələrin inkişaf planlarının hazırlanması üçün göstəriş verib.

Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərinədək Azərbaycanın mineral su mənbələri, ət ehtiyyatının, eyni zamanda meşə materiallarının bir qismi məhz Qarabağ bölgəsinin hesabına ödənilib. Ermənilərin Azərbaycanın məhz bu torpaqlarına göz dikməsi də əbəs yerə olmayıb. Ərazi həm mineral su yataqları, həm də faydalı qazıntılarla zəngin olub.

Torpaqlarımızın geri qaytarılması Azərbaycanda yerli istehsal sahələrinə, ət tələbatının qarşılanmasına, su qıtlığının aradan qaldırılmasına, iqtisadiyyatımızın daha da dirçəlməsinə səbəb olacaq.

Bu torpaqların perspektivi, potensialı barədə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Əməkdar elm xadimi, professor, BDU-nun  "Faydalı qazıntılar" kafedrasının müdiri Vasif Babazadə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında danışır:

"İşğal altında olmuş ərazilərimizdə müxtəlif faydalı qazıntı yataqlarımız var. Hesab edirəm ki, torpaqlarımız tam azad olunduqdan sonra xüsusi tapşırıqla bu ərazilərin planlarını, istismar qaydalarını hazırlayacağam. Bizim iqtisadi resurslarımız dəfələrlə artacaq. Çünki həmin torpaqlarımızda əhəmiyyətli qızıl yataqlarımız var.

Kəlbəcər ərazisində Tutxun, Zod, Ağdərə tərəfdə Qızılbulaq, Zəngilanda Veysəli ən zəngin yataqlardandır. Zod yatağı özü Qafqazda ən iri yataqdır. Zod yatağının təxminən 67 faizi Azərbaycan ərazisində Kəlbəcərdə, 33 faizi isə Göyçə mahalında yerləşir. Sovet dövründə də, 90-cı illərdən etibarən də ermənilər artıq Kəlbəcər ərazisindən Zod yatağının istismarına başlayıblar. Ümumiyyətlə, bizim o ərazilərdə xeyli sayda qızıl, mis yataqlarımız da var".

"Təbii su resurslarından danışdıqda isə ilk növbədə Sərsəng su anbarından bəhs etmək lazımdır. Bu su anbarı suvarma işləri üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Bundan başqa, işğal olunmuş ərazilərdə külli sayda mineral su yataqlarımız da var. Məsələn, Kəlbəcərdə İstisu buna nümunədir. Həmin ərazilərdə çoxlu adlı və adsız su yataqlarımız var. Qızılbulağın yaxınlığında yerləşən "Mehmana" yatağı da çox böyükdür. Ermənilər bilərəkdən bizim ən əhəmiyyətli yataqlarımızın yerləşdiyi əraziləri işğal ediblər. Ümumiyyətlə, o zonada, xüsusən də Laçın-Kəlbəcər zonasında uzun illər işləyib, əraziləri addım-adım gəzib tədqiqatlar aparmışam", - deyə o əlavə edib.

Təxminən 40 ilə yaxın bu yataqları tədqiq etmiş mütəxəssis bildirir ki, biz bu yataqları 10 illər ərzində ehtiyatlarımıza sala biləcəyik.

V.Babazadə deyir ki, haqqında söz açdığı torpaqlar həmçinin üzlük daşlar üçün istifadə olunan materiallarla da zəngindir: "Bu əraizlərdə həmçinin müxtəlif rəngli meşə materialları da var. Lakin ermənilər bu meşə materiallarının çoxunu qırıblar".

Qızıl resurslarından danışarkən Qarabağın zərgərlik məktəbini unutmaq olmaz. 30 ildir ki, tənəzzül edən Qarabağ zərgərlik məktəbinin inkişafı üçün indi uyğun zaman yaranıb. Bu işi öz üzərinə götürənlərdən biri isə əslən yəhudi olan Eduard Şamaryayevdir. Azərbaycanda zərgərlik sənətini yaşadanlardan biri olan Şamaryayev Sputnik Azərbaycan-a Qarabağ zərgərlik məktəbi haqda danışır:

"Sovet dövründə Azərbaycan zərgərlik məktəbi, demək olar ki, məhv olmuşdu. O dövrdə zərgərlərə fəaliyyət göstərmək qadağan olunmuşdu. Yalnız biz zərgərlik zavodu fəaliyyət göstərirdi. Yəni, sovet dövründə Azərbaycan zərgərliyi yalnız hökumətin istədiyi formada fəaliyyət göstərirdi. O dövrdə milli ruhda da demək olar ki, bəzək əşyaları hazırlanmırdı. Birinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən sonra Azərbaycan zərgərləri yavaş-yavaş dirçəlməyə başladılar. Məsələn, mən 1996-cı ildən fəaliyyətə başladım.

Qarabağ bölgəsindən olan bir neçə zərgəri tanıyıram. Lakin onlar məcburi köçkün olduqdan sonra, demək olar ki, Bakıda, yaxud da qaldıqları digər yerlərdə zərgər kimi çalışmayıblar. İşğalda olan torpaqlarımız alındıqdan sonra, yəqin ki, həmin şəxslər yenidən Qarabağ irsinə əsaslanaraq fəaliyyətlərini davam etdirəcəklər. Lakin sırf Qarabağ zərgərlik məktəbi ilə bağlı olaraq qeyd edim ki, təxminən son 30 ildə bu məktəb böyük zərbə alıb, o qədər inkişaf etməyib".

E.Şamaryayev deyir ki, ümumiyyətlə Qarabağ zərgərlik məktəbinin nümunələrini, təsirlərini Rusiya, Fransa, İngiltərə muzeylərində də görmək mümkündür: "Bu nümunələr qızıl, gümüş və misdən hazırlanırdı. Qarabağ zərgərlik məktəbinin nümunələri əsasən şəbəkə formasında hazırlanır. Ən çox məmulat XVIII-XIX əsrlərdə hazırlanıb. "Şarlı sırğa", "Ay-ulduzlu sırğa", "Piyalə cəng sırğa", "Səbət sırğa" əsasən şəbəkə texnikasına hazırlanıb. Yəni, əsasən məftillərlə işlənərək hazırlanıb. Ancaq qeyd edim ki, Gürcüstanın da Qarabağ məktəbinə böyük təsiri olub. Xüsusi texnika ilə də çoxlu bəzək əşyaları hazırlanıb. Qarasala üsulunda metal kəsmə ilə hazırlanır və onun üzərində xüsusi nəbatat ornament formasında oymalar işlənilir. Məsələn, yarpaqlar, butalar. Sonra isə həmin oyulmuş hissələrə xüsusi qara maddə doldurulur və bişirilir. Bizdə bu nümunələrdən də var".

Qədimlərdən əsas zərgərlik mərkəzlərinin Qarabağ, Şamaxı, Şəki, Naxçıvan, Lənkəran və Bakıda cəmləşdiyini söyləyən zərgər İpək Yolu vasitəsilə bu bəzək əşyalarının bütün dünyaya yayıldığını söyləyir: "Bu səbəbdən müasir İtaliya, Fransa zərgərlərinin işlərində biz bu gün Qarabağ zərgərlik məktəbinin nümunələrini görə bilirik. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanda zərgərlik məktəbinin inikişafı üçün bizim Avropaya baxmağa ehtiyacımız yoxdur, əksinə, onlar bizdən öyrənsinlər, necə ki, hələ də öyrənirlər".

"Bilirsiniz, Qarabağ zonası həm də xarı-bülbülü ilə tanınır. Xarı-bülbül xüsusən də Şuşa tərəfdə bitir. Bu yaxınlarda Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müşaviri Nəsimi Nərimanov Qarabağ adına böyük bir iş görüb, "Qobu Park 3" Yaşayış Kompleksində "Xarı-bülbül" təlim mərkəzi açıb. Orada biz qaçqın və məcburi köçkünlərin övladlarına zərgərliyi öyrədirik. Bu məktəbdə "Xarı-bülbül" kolleksiyası da hazırlamışıq. Bizim mərkəzdə Qarabağ zərgərliyinə aid müxtəlif nümunələr var", - deyə o əlavə edib.

Arxeoloq alim: "Tarix bizə səhvlərimizi düzəltmək üçün böyük bir şans verib">>

Həmsöhbətimiz deyir ki, Qarabağ zonasında bəzək əşyası olaraq əsasən qadın və kişi kəmərləri, sırğalar, üzüklər, qolbaqlar, boyunbağılar hazırlanıb: "Bildiyiniz kimi, Qarabağ zonasında müxtəlif daş yataqları var. Firuzə, əqiq və s. daşlar var ki, bəzək əşyalarının hazırlanmasında da onlardan çox istifadə olunub".

Qeyd edək ki, torpaqlarımız işğal olunanadək həmin ərazilərdə 163 müxtəlif növ faydalı qazıntı yatağı, o cümlədən: 5 qızıl, 7 civə, 2 mis, 1 qurğuşun və sink, 1 daş kömür, 6 gəc, 4 vermikulit, 1 soda istehsalı üçün xammal, 12 əlvan və bəzək daşları (obsidian, mərmərləşmiş oniks, yəşəm və s.), 10 mişar daşı, 21 üzlük daşı, 9 gil, 20 sement xammalı, 8 müxtəlif növ tikinti daşları, 6 əhəng xammalı, 10 qum-çınqıl, 4 tikinti qumu, 1 perlit, 8 pemzavulkan külü, 16 yeraltı şirin su və 11 mineral su yatağı mövcud olub. Azərbaycan Respublikasının erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində 561 yataq, təzahür və perspektivli minerallaşma sahəsi müəyyən edilib.

Bir sözlə, bu torpaqların həm təbii resurslarla zəngin olması, həm də təbiətinin gözəlliyi postkonflikt dövründə ölkəmizin iqtisadi potensialının daha da artması deməkdir.

204
Teqlər:
yataq, mineral, zərgərlik, qızıl, Laçın, Ağdərə, Kəlbəcər, Qarabağ
Xalq artisti Arif Babayev, arxiv şəkli

Xalq artisti koronavirusa yoluxub

0
Gültəkin xanım: "Qanını yoxladılar, pozitiv çıxıb. Mən qripəm, məndə neqativ çıxıb, amma o məndən daha gümrahdır. Müalicəsi evdə davam edir"

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 dekabr — Sputnik. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "Muğam" kafedrasının müdiri, Xalq artisti Arif Babayev koronavirusa yoluxub.

Bununla bağlı Sputnik Azərbaycan-a məlumat verən Arif Babayevin həyat yoldaşı Gültəkin Babayeva bildirib ki, sənətkarın vəziyyəti stabildir: "Bildiyiniz kimi, Arif Babayev bir müddət öncə insult keçirib. Ona görə də vaxtaşırı Mərkəzi klinik xəstəxanaya müayinəyə gedirik. Qanını yoxladılar, pozitiv çıxıb. Mən qripəm, məndə neqativ çıxıb, amma o məndən daha gümrahdır. Müalicəsi evdə davam edir" .

Məlumat üçün bildirək ki, Arif Babayev XX əsrin ikinci yarısından etibarən Qarabağ xanəndəlik məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən biri sayılır. Onun yaradıcılığında "Şur", "Seygah" muğam dəstgahları, "Arazbarı", "Qarabağ şikəstəsi" zərbi muğamları xüsusi yer tutur. Xüsusilə, "Seygah" muğamını Arif Babayev təkrarolunmaz bir üslubda oxuyub. Xanəndə həm də təsnif və xalq mahnılarının ifaçısı kimi çox sevilir.

O, müxtəlif illərdə "Azərbaycan SSR Əməkdar artisti", "Azərbaycan SSR Xalq artisti", "Şöhrət" ordeni, "İstiqlal" ordeni, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı və "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub.

0
Teqlər:
xalq artisti, Koronavirus, yoluxma, Arif Babayev