Şəki xan sarayı — Azərbaycanın Şəki şəhərində yerləşən keçmiş xan sarayı

Dünyanın gözü oradadır Xan sarayı, karvansaralar, qala divarları...

2043
(Yenilənib 13:31 09.07.2019)
Şəki intonasiyası, Şəki dialekti və lətifəsi də o mədəni irs siyahısında olmalıdır

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 9 iyul — Sputnik. Ötən gün Bakıda UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında Azərbaycanın "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Sputnik Azərbaycan ölkəmizin tanınması, təbliğ edilməsi baxımından son dərəcə vacib olan bu məsələ ilə bağlı şəkililər və Şəkini sevənlərin təəssüratlarını öyrənib. 

Şəki xan sarayı hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şəki xan sarayı hal-hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir

Şəki “Yuxarı Baş” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun direktoru Təranə Abdullayevanın sözlərinə görə, UNESCO-nun İrs Komitəsinin qərarından sonra Şəkidə turizmin inkişafı geniş vüsət alacaq: "Son illər turizm Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafında əsas prioritet sahə hesab olunur. Düşünürəm ki, UNESCO tərəfindən “Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi”nin Ümumdünya İrsi elan edilməsi Azərbaycan xalqı ilə yanaşı, həm də bəşəriyyətin mədəni irsi elan olundu. Çox güman ki, bu qərardan sonra Şəkinin bir çox köhnə məscidləri, hamamları, klassiklərimizin ev muzeyləri təmir və restavrasiya olunacaq. Bununla həm biz ölkəyə turistlərin gəlişini artıra, həm də mədəniyyət ocaqlarımızı dünyaya tanıda biləcəyik. Bu, işsizliyin aradan qaldırılmasına və ümumi rifah səviyyəsinin artmasına səbəb olacaq".

Şəki şəhərində qədim küçələrdən biri
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şəki şəhərində qədim küçələrdən biri

AMEA-nın tarix üzrə fəlsəfə doktoru Akif Məmmədli isə bu xəbəri çoxdan gözlədiyini bildirib: "Uzun illər Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsini araşdıran adam kimi deyə bilərəm ki, bu xəbər mənim üçün gözlənilməz deyildi. Mən bunu çoxdan gözləyirdim. Hələ təxminən 50-60 il bundan öncə türk dünyasının böyük şairi Nazim Hikmət deyirdi ki, təkcə Xan sarayı kifayət edir ki, dünyanın Azərbaycan mədəniyyəti, tarixi, mədəni irsi, insanların yaratdığı qeyri-adi sənət nümunəsi haqqında təsəvvürü olsun. Xan sarayı Azərbaycan insanın keçdiyi tarixin bir simvoludur. Zaman-zaman digər bölgələr dəyişsə də, nə yaxşı ki, Şəki öz simasını itirməyib. Şəkililər bu qədimliyi qoruyub saxlaya biliblər. Çünki yerli adət-ənənəni, memarlığı, dini və mənəvi dünyagörüşün bütün elementlərini Şəki bir şəhər altında birləşdirə bilib. Mən bir tarixçi olaraq sevinirəm ki, araşdırdığım və yaşadığım bu bölgə dünya ictimaiyyətinin diqqət mərkəzindədir".

Yuxarı Karvansara — qədim Şəki şəhəri ərazisində yerləşən karvansara
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Yuxarı Karvansara — qədim Şəki şəhəri ərazisində yerləşən karvansara

Tarixçinin fikrincə, Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil ola biləcək abidələr var: "Balakən rayonunun mərkəzində yerləşən minarəli məscid son 150 ildə Cənubi Qafqazda və sovetlər imperiyasının ərazisində yaradılan təkrarı olmayan bir incəsənət nümunəsidir. Bundan başqa, Qax rayonunda yerləşən Mömin Vaçaqanın əmri ilə tikilən Qum bazilikası və Kürmük məbədini də həmin siyahıda görmək istəyərdim. Qum bazilikasının yerləşdiyi yer dahi Nizaminin dünyaya gəldiyi, yetişdiyi yer baxımından o abidənin, o məkanın qiyməti misilsizdir. Bu abidələr təkcə Azərbaycanın deyil, bütün bəşəriyyətin mədəni irsidir ".

Şəki qala divarları
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şəki qala divarları

Şəki sakini Hafiz Əhədov ümid edir ki, bu qərar qədim Şəkinin bir sıra problemlərinin aradan qaldırılmasına zəmin yarada bilər: "Şəkinin əbədi və əzəli problemləri olan su və kanalizasiya problemləri düşünürəm ki, öz həllini tapacaq. Son dövrlər içməli su infrastrukturu yenilənib, antisanitariya məsələləri öz həllini tapır, kanalizasiya boruları  yenilənir və narahatçılıqların hamısı aradan qaldırılır. Ümid edirəm ki, bu hadisə bir stimul olar və Şəkidə sadaladığım problemlər 100% öz həllini tapar”.

Şəki şəhərində qədim küçələrdən biri
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şəki şəhərində qədim küçələrdən biri

“Yuxarı Baş” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun tarixi abidələr üzrə mühafizi Təranə Mustafayeva da sevincini bizimlə bölüşdü: "Çox sevindirici haldır. Şəkiyə, xüsusilə də Xan sarayına turist axını artacaq. Artıq dünyada Şəkini tanıyacaqlar. Xarici ölkələrdə Şəkini tanımayanlar, artıq bura haqqında maraqlanacaqlar”. 

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Şəki filialının sədri, şair Vaqif Aslanın fikrincə, bu hadisə onun göstərir ki, Azərbaycanın qədimliyi, antikliyi və dünya mədəniyyətində oynadığı rol nəzərə alınıb və buna görə də Şəki dünya səviyyəsində mədəni irs siyahısına daxil edilib. Şairin sözlərinə görə, Xan sarayından başqa, Şəkinin dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi ən dəyərli nümunə IV əsrə aid Qədim Kiş məbədidir: "İstər inanclar sistemi baxımından, istərsə də sivilizasiyalar baxımından götürsək, bizim Şəkimiz həm inancların, həm də sivilizasiyaların kəsişdiyi nöqtədir. Bunda Şəkinin sağında və solunda olan regionların da payı var".

Yuxarı Karvansara — qədim Şəki şəhəri ərazisində yerləşən karvansara
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Yuxarı Karvansara — qədim Şəki şəhəri ərazisində yerləşən karvansara

Vaqif müəllimin fikrincə, Şəki dialektinin özü də məhz o siyahıya daxil edilməlidir. O, bunu belə izah edib: "Çünki bu dialektdə elə sözlər, elə ifadələr var ki, bunlar Mahmud Kaşğarinin "Divani - lüğət-it türk" ensiklopedik əsərində öz ifadəsini tapır. Oğuz, qıpçaq dialektlərində bu ifadələrin öz əhəmiyyəti var. Şəki intonasiyası, Şəki dialekti və lətifəsi də o mədəni irs siyahısında olmalıdır. O cümlədən, karvansaraların, Şəki Xan sarayı, Qala divarlarının bu günə qədər qalmasının özü də Şəkinin qədim mədəni sivilizasiyaların mərkəzlərindən biri olmasını sübut edir. Əlbəttə ki, bu mənim üçün çox xoşdur. Bu sadaladıqlarım ümum-Azərbaycan kontekstində ümumdünya mədəniyyətinin tərkib hissəsidir".

2043
Əlaqədar
Dünya arenasına çıxan Şəki ilə bağlı möhtəşəm plan - Eksklüziv
Nazir UNESCO-nun Bakı sessiyası barədə: bu ən önəmli tədbirlərdən biridir
Siyahını hazırlayın: dünyadakı yerimizi bərkitmək vaxtıdır
Şəki xanları sirlərini qadınlardan qorumaq üçün unikal vasitə fikirləşiblər
İradə Qədirova İrəvan xanlığına məxsus milli geyimdə

İrəvanlı gözəllərimiz bu cür geyiniblər - FOTO

0
Təqdim olunan geyim XIX əsr İrəvana aid zadəgan milli geyimlər qrupuna aiddir. Çəkilmiş foto və videonun müəllifi isə Günel Cəfərovadır

BAKI, 31 may — Sputnik. Azərbaycanın gənc fotoqrafı İradə Qədirova maraqlı addım atıb. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, Qədirova İrəvan xanlığına məxsus milli geyimimizdə fotosessiya etdirib. O, fotolarını şəxsi “Instagram” profilində paylaşıb. Geyimlə yanaşı, İ.Qədirovanın istifadə etdiyi aksesuarlar da xüsusi marağa səbəb olub.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Irada Gadirova 🇦🇿 (@irada_gadirova)

Belə ki, o, bəzək əşyaları olan alınlıq, çənəbənd, piyaləzəng (sırğa), həmayıl (boyunbağı) və s.-dən istifadə edib.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Irada Gadirova 🇦🇿 (@irada_gadirova)

Qeyd edək ki, təqdim olunan geyim XIX əsr İrəvana aid zadəgan milli geyimlər qrupuna aiddir. Çəkilmiş foto və videonun müəllifi isə Günel Cəfərovadır.

Xatırladaq ki, İradə Qədirova Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvüdür.

0
Əlaqədar
Mina Hüseyn: "Abırsız onların özüdür"
Gözünüzü çəkə bilməyəcəksiniz: World Press Photo 2020-nin qalibləri
Kamilla Zərbəliyeva: "Qabağımda soyunmaq istəyənlər çoxdur"
Kişilərin gözəllik tarixi buradan başlayır - FOTO
Alman "Modern Talking" qrupunun fotoqrafı azərbaycanlı üçün fotosessiya edib
Rəssam Kamilla Zərbəliyeva

Kamilla Zərbəliyeva: "Qabağımda soyunmaq istəyənlər çoxdur"

119
(Yenilənib 20:14 29.05.2020)
Tanınmış hərrac evi fırça ustası Kamilla Zərbəliyevanın xarici rəssamların işlərinə bərabər olan iki rəsm əsərini seçib və onları onlayn sərgidə təqdim edib

BAKI, 29 may — Sputnik, Kəmalə Əliyeva. Azərbaycan rəssamı Kamilla Zərbəliyevanın işləri Christie's-in ən iri hərrac evlərindən birinin onlayn sərgisində ilk dəfə təqdim olunub. Fırça ustası öz uğuru və əsərləri haqqında Sputnik Azərbaycan-a müsahibəsində ətraflı məlumat verib.

- Kamilla, Londonun Christie's auksion evi dünyanın ən böyük sənət bazarlarından biridir. Onlar sizin işlərinizdən necə xəbər tutublar?

- Bu, çox gözlənilməz oldu. Christie's online sərgisi üçün maraqlı işləri seçəcəyini elan etdi.

Mən sosial şəbəkədəki səhifəmdə "Afrika" əsərimi yerləşdirmişəm. Şəkildə hicablı afrikalı qadın təsvir edilib. Bu rəngli baş geyimlərini Şimali Afrika xalqları geyinir. Mən hicabda əsl bəzəklərdən — firuzə, mirvari, muncuq, qızıl suyuna salınmış sikkələr və 1993-cü ildə anamın Dubaydan mənə aldığı sırğadan istifadə etmişəm. Uşaqlıqda biz bayramlarda tez-tez dostlarımızgilə gedirdik. İllər sonra sırğanın bir tayı  itdi, o biri tayından isə şəkildə istifadə etdim.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Kamilla Zərbəliyevanın əl işi

İkinci işim isə məni özünə bağlayan bir şeyi tapmağa çalışarkən çəkdiyim eskizlərimdən biridir və nəticədə onu kətana köçürə biləcəyəm. Bu sketçin üzərində dayanmış və onu sosial şəbəkəyə yerləşdirmişdim. Nəticədə, məhz bu sketç və mənim "Afrika" əsərim hərrac evinin diqqətini cəlb edib. 

Nümayiş etdirilən yüzlərlə əsər arasında müxtəlif ölkələrdən olan rəssamların 20-yə yaxın rəsmini seçiblər. Çox xoşdur ki, çoxunun heç bir əsəri seçilmədiyi halda, mənim iki əsərimi seçiblər.

- Bundan əvvəl siz öz işlərinizi hansısa hərracda nümayiş etdirmisiz?

- Hələlik mənim rəsmlərimin fərqinə Christie's hərrac evi varıb və onları onlayn sərgi üçün seçib. Amma düşünürəm ki, artıq buna doğru ilk addımlarımı atmışam. Bu uzun, əziyyətli və əzablı yol ola bilər, amma buna dəyər. Christie's və Sotheby's kimi auksionlar böyük sənətkarların milyonlarla işlərini nümayiş etdirir və satırlar. Onlar həm də müasir fırça ustalarının əsərlərinin ticarəti ilə məşğuldurlar. Bu sıralara düşmək mənim üçün böyük sevinc olardı. Axı mən ömrümün qalan hissəsini yaradıcılığa həsr etmək niyyətindəyəm.

- Əcnəbilər sizin əsərlərinizi tez-tez alırlar?

- Rəsmlərin ölkə hüdudlarından kənara çıxarılması həmişə xoşdur. Bəli, əlbəttə, mənim işlərimi əcnəbilər alırlar. Yaradıcılığımda yaddaqalan hadisələrdən biri də Dünya Boks Şurasının prezidenti Maurisio Süleymanın rəsminin təqdimatı oldu. Mən onun atası ilə birgə portretini çəkmişəm və Boks Şurasının başçısı bunu görcək çox mütəəssir olub. Çünki həmin vaxt onun atası dünyasını dəyişmişdi. Rəsmlərim həmçinin İtaliya, Çexiya, Meksika və Londona aparılıb.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Rəssam Kamilla Zərbəliyeva

- Necə oldu ki, rəssam oldunuz? Və necə düşünürsünüz, fırça ustasına təhsil lazımdırmı?

- Mən uşaqlıqdan rəsm çəkirəm. Pako Rabanın nümayişlərini, modellərin eskizlərini necə etdiyini izlədim və bu, çox xoşuma gəldi. Mən modelləri jurnallardan çəkirdim. Məktəb illərində Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmağı arzulayırdım, amma valideynlərim bunun əleyhinə idilər. Nəticədə iqtisadçı peşəsinə yiyələndim. Yadımdadır, bizim məktəbdə KVN (ŞHK) komandası vardı, mən də onun tərkibində çıxış edirdim və komandanın böyük plakatını çəkmişdim.

Universitetdə oxuduğum illərdə mühazirələrdən birində necəsə müəllimin şəklini çəkmişdim. Dərs qurtarandan sonra o, mənə yaxınlaşdı və dedi: "Kamilla, sən bütün dərs boyu nə yazırdın?" Mən ona qələmlə çəkdiyim portretini göstərdim. O, çox təəccübləndi və bu vərəqi yadigar kimi özünə götürə bilib-bilməcəyini soruşdu. Mən dəftərin bu vərəqini cıraraq portreti ona verdim. Sonra bir müddət ixtisasım üzrə işlədim. Lakin sonra başa düşdüm ki, artıq özgə qabığında qala bilmərəm və yaşadığım şeyə - incəsənətə qayıtmaq qərarına gəldim.

Keyfiyyətli və dərin təhsil istənilən sahədə lazımdır. Ancaq belə bir ifadə var - "Tanrıdan istedad": bu olmasa, təhsil almağın faydası yoxdur.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Kamilla Zərbəliyevanın əl işi

- Öz əsərlərinizi hansı janrda çəkməyi xoşlayırsız?

- Mən rəsm çəkməyə nyu üslubunda başlamışam. Həmişə bu istiqamətə marağım olub. Gözəl mənzərə ilə yanaşı, izlədiyiniz hər bir əzələnin, əyriliyin, sinənin, ovucun, çılpaq bədənin öz gözəlliyi var və onu kətana köçürürsünüz. Xüsusilə insanın əlinə baxmağı sevirəm. Bu yaxınlarda Kopenhagendən olan bir dulusçu sənətkarın əllərinin şəklini çəkmişəm. Onun gərgin damarları olan canlı əlləri xoşuma gəldi. Gözəllik!

Salvador Dalinin rəhbərlik etdiyi sürrealizmi sevirəm. Son rəsmlərim kubizm üslubundadır. Pikasso yaradıcılığını araşdırdıqdan sonra bu istiqamətdə özümü sınamaq qərarına gəldim. Bu dünyaya göstərmək üçün çoxcəhətli rəssam olmaq istəyirəm. Kübizm və abstraksiya üslubunda çəkə bilmək üçün fırça ustası çılpaq bir bədəni cızmaq sənətinə mükəmməl şəkildə sahib olmalıdır. Bütün qaynaqlar buna gətirib çıxarır, çünki yalnız bədəni diqqətlə öyrənən rəssam hər şeyi həndəsi fiqurlara savadlı şəkildə dəyişə bilər.

- Yeni işlər üçün mövzular necə yaranır?

- Çəkmək üçün mövzular əhval-ruhiyyədən asılı ola bilər, sevincli və ya kədərli olanda,  hansısa hadisələr nəticəsində, yaxud qarnında kəpənəklər çırpınanda. Film seyr edərkən yaranan təəssürat da mövzuya çevrilə bilər. Böyük rəssamların yaradıcılığını öyrənəndə və onların işindən ruhlananda ideyalar ağlına gələ bilər, həm də üstündən əsrlər keçəndən sonra. İdeyalar yuxuda da yarana bilərlər.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Kamilla Zərbəliyevanın əl işi

- Rəsmlərinizin əksəriyyətində çılpaq kişilər və qadınlar ehtiraslı olan zaman  təsvir ediliblər. Belə süjetlər sizi nə ilə cəlb edir?

- Bu ki gözəldir! Burada vəhşi həyəcanlandırıcı enerji var. Onların bir-birinə necə baxdığı, əllərin hərəkəti, başın istiqaməti, bədənin bükülməsi... Baxır şəkil ona baxan adama nəyi ötürmək istəyir: heyvani ehtiras, titrəyən sevgi, əzab və ya kədər. Mənim tamamilə başqa janrlarda da çoxlu rəsmlərim var – uşaqlı ana, mənzərələr, natürmortlar, abstraksiya. Amma dediyim kimi, əsas vurğu həmişə “inilti” üzərinə düşür. Qoy belə olsun, mən bunun əleyhinə deyiləm, çünki onlar da mənim övladlarımdır.

- Əsasən təbiətdən çəkirsiniz, yoxsa öz təxəyyülünüzə müraciət edirsiniz?

- Hər ikisi var. Mənim naturadan çəkdiyim şəkillər var, amma hansılardır, deyə bilmərəm. Təxəyyül isə elə bir anlayışdır ki, onsuz heç bir şəkildə keçinmək mümkün deyil. Bu, hər bir rəssamın əsas hərəkətverici qüvvəsidir.

- Ümumiyyətlə, Azərbaycanda nyu üslubda rəsmlər yaratmaq üçün naturaçı kimi çıxış etməyə hazır modellər varmı?

- Əlbəttə. Mən maraq naminə öz səhifəmdə yeni iş üçün naturaçı kişi və qadın axtardığım barədə elan verdim. Yazdım: "Kim mənim qarşımda çılpaq poza vermək istəyirsə, yazsın". Bilirsiniz, mənim qarşımda soyunmaq istəyənlərin belə çox olacağını gözləmirdim. Demək istəyirəm ki, bu, mənim üçün çox xoş idi.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Kamilla Zərbəliyevanın əl işi

- Azərbaycanda bu incəsənət növü müsbət qarşılanmır. Yəqin, sizi tez-tez tənqid edirlər?

- İncəsənətdə qanun və sərhəd ola bilməz. Məsələn, zorakılığın təsviri və ya dini dəyərlərin təhqir edilməsi istisna təşkil edir (lakin bu, sırf mənim fikrimdir). Həm də deyərdim ki, Azərbaycanda incəsənətdə sərhədlər mövcuddur. Bizim inkişaf etmiş ölkəmiz var və bu ölkə zamanla ayaqlaşa bilir. Rəssam - xürafatlardan və zəncirlərdən azad insandır.

Çılpaq qadının təsvirləri hələ eramızdan əvvəl ortaya çıxıb. İntellektual cəhətdən inkişaf etmiş insan sənətə biologiya dərsində ilk dəfə "çoxalma" mövzusunu keçən səkkizinci sinif şagirdi kimi reaksiya verməməlidir.

Mənim yaradıcılığımda tamamilə fərqli istiqamətlər var: sürrealizm, kubizm, klassisizm, pop-art, modernizm və s. Amma cəmiyyət diqqəti "qışqıran" istiqamətə yönəltməyi sevir. Əgər doqquzunda uşağın, birində isə ananın uşağı əmizdirməsinin təsvir olunduğu on əsəri nümayiş etdirsək, insanlar ən çox uşağın əmizdirildiyi əsəri müzakirə edəcək və xatırlayacaqlar. 

Tənqidə gəlincə, bu artıq ötən əsrdir. Bəli, mən yolumun başlanğıcında tənqidlə qarşılaşdım, lakin çoxdandır onu deyil, yalnız zövqümü eşidirəm. Əlbəttə ki, Leonardo Da Vinçinin yaradıcılığına da irad tutan insanlar tapılacaq, amma bu, kimi narahat edir?! Mənim əsərlərimi Christie's auksion evi, müasir dövrün görkəmli rəssamı Nikas Safronov, eləcə də aralarında Azərbaycanın əməkdar rəssamlarının da olduğu dostlarım qiymətləndiriblər. Tənqid yalnız tənqidçinin özünə lazımdır.

© Photo : Courtesy of Kamilla Zarbaliyeva
Kamilla Zərbəliyevanın əl işi

- Şəkillər yaradıcılığınıza necə təsir göstərib?

- Mən özümü tamamilə yaradıcılığa həsr etmişəm. Hər gün 12-15 saatımı kətan qarşısında keçirirəm, yeni rəsmlər çəkirəm, "incəsənət tarixi" mövzusunda mühazirələrə qulaq asıram. İnsan həyatının sonuna qədər inkişaf etməli və bacarıqlarını inkişaf etdirməlidir. Axı kamilliyin həddi yoxdur.

- Başqa hansı planlarınız var?

- Gələcək planlarım içində öz rəsmlərimi dünya arenasında təqdim etmək imkanına malik olmaq durur. Bax, mən buna can atıram. Mən həmişə ambisiyalı və optimist bir insan olmuşam. Bakıda öz qalereyamı açmaq arzusundayam. İnsanlar bu gözəl sənət dünyasına qərq olmaq üçün əsərləri canlı görməlidirlər.

119
Mövzu:
Sözlə deyə bilmədiklərimizin izharı - sənət
Əlaqədar
“Artıq evdə nar qoymağa yer qalmayıb” - rusiyalı rəssamı Bakıda necə qarşıladılar
Dua Lipa azərbaycanlı rəssamın çəkdiyi portreti bütün dünyaya yaydı
Unikal azərbaycanlı: Oxumuş mühəndis, oxumamış rəssam
Nadir sənət növü ilə məşğul olan rəssam: “Armudu stəkanlar dövrün tələbidir”
Mozdokdan Bərdəyə: rəssam öz əsərləri üçün həqiqi rekvizitlər toplayır