Şəmkir rayonunun Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyindəki divar rəsmi

Azərbaycanın ucqar guşəsində analoqsuz mənzərə - Ginnes rekorduna hazırlıq gedir

4147
(Yenilənib 16:36 16.11.2018)
"Yaratdığım əsər həcmində heç yerdə miniatür rəsminə rast gəlmədim"

İlham Mustafa, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 16 noyabr — Sputnik. Azərbaycan miniatür sənətinin ən qədim nümunələrinin yaradıldığı ölkələr sırasında yer alır. Kiçik həcmli olan və zərif formada təsvir edilən bu sənət, əsasən, kitab illüstrasiyaları kimi yaranıb, tarixi və bədii əsərlərə həsr olunub. Zaman keçdikcə miniatür üslubunda işlənən əsərlər tablo və divarlara da ayaq açaraq böyük incəsənət nümunələri yaradılıb.

Şəmkir rayonu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
© Sputnik / Ilham Mustafa
Şəmkir rayonu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

Yəqin ki, bir çoxları miniatür üslubunda çəkilən ən geniş həcmli divar rəsminin Azərbaycanda, daha dəqiqi ucqar rayonlardan olan Şəmkirdə olmasından xəbərsizdir. Sputnik Azərbaycan-ın bölgə müxbiri incəsənət əsərinin təfərrüatlarını oxucularımıza çatdırmaq məqsədilə, rəsmin çəkildiyi Şəmkir rayonunun Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində olub. Həm muzey direktorunun, həm əsərin müəllifinin fikirlərini öyrənib.

Muzeyin direktoru Cavanşir Pirverdiyev bildirib ki, əsərin tarixi qədim deyil. O, miniatür 2015-ci ildə, muzeyin yerləşdiyi binanın əsaslı yenidənqurma və təmir işləri başlayandan sonra, təmir dövründə hazırlandığını deyib.

Şəmkir rayonunun Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru Cavanşir Pirverdiyev
© Sputnik / Ilham Mustafa
Şəmkir rayonunun Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru Cavanşir Pirverdiyev

Cavanşir Pirverdiyevin sözlərinə görə, 1955-ci ildə tikilən hazırki muzey binası uzun müddət kinoteatr kimi fəaliyyət göstərib. Sonradan Şəmkir rayon rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə uçub-dağılmaqda olan kinoteatrın muzey binası olması üçün əsaslı təmir-bərpa işləri aparılıb. Muzeyin təmiri ərəfəsində isə, belə bir əsərin yaradılması təşəbbüsü irəli sürülüb və bir ildən artıq müddət ərzində əsər işlənərək ərsəyə gəlib.

Muzey direktoru əsərin parametrləri haqqında danışarkən onun dünyada bu üslubda işlənmiş ən böyük divar rəsmi olduğunu qeyd edib: "Əsər yerli rəssam tərəfindən yaradılıb. 73 kvadrat metr sahəni əhatə edən rəsmdə 80-dən çox obraz əks edilib. Əsər toy motivində işlənilib. Demək olar, orta əsr mədəniyyətinin bütün çalarları burada öz əksini tapıb".

C.Pirverdiyev onu da əlavə edib ki, ucqar rayonda belə bir əsərin çəkilməsi muzeyi ziyarətə gələnlər tərəfindən yüksək dəyərləndirilir.

Divar rəsminin yaradıcısı rəssam Fərman Hüseynovla söhbət əsnasında məlum olub ki, o, Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini və Rəssamlıq Akademiyasını bitirərək doğma rayonuna qayıdıb. Otuz iki yaşında SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuş rəssam, Şəmkirdə bu sahə üzrə iş olmadığı və maddi çətinliklər ucbatından memarlıq üzrə ikinci təhsil alıb.

Rəssam Fərman Hüseynov
© Sputnik / Ilham Mustafa
Rəssam Fərman Hüseynov

Uzun illər yaşadığı rayonda ikinci ixtisası üzrə işləyib. Lakin 2016-cı ildə rayon rəhbərliyinin təklifi ilə bəhs edilən əsər üçün qol çırmayıb. Sonuncu dəfə 36 il əvvəl diplom işi olaraq tabloda işlədiyi miniatür sənətinin incəliklərini elə gənclik həvəsilə divar rəsminə çevirib.

Rəssam bu əsəri üzərində 1 ildən artıq işlədiyini söyləyib: "Bu iş mənə təklif ediləndə qəbul etmək istəmədim. Arada rəsm çəksəm də, miniatür üslubunda 36 il heç bir şey işləməmişdim. Lakin mənə olan etimad yenidən gənclik həvəsimi oyatdı və gecəli-gündüzlü bir il müddətində bu əsərin ərsəyə gəlməsi üçün çalışdım".

Miniatürdən bir fraqment
© Sputnik / Ilham Mustafa
Miniatürdən bir fraqment

"Divar rəsmini xüsusi tempera boyasıyla işləmişəm. Bu boya, düzgün vurulduqda, 500-600 il solmadan divarda qala bilir. Əsərdə ölkəmizin orta əsr toy adət-ənənələri, milli geyimləri, milli musiqi alətləri, Şəmkir şəhərinə aid memarlıq nümunələri olduğu kimi təsvir edilib. Burada bir dənə də olsun, təsadüfi naxış yoxdur, hamısı ən xırda detalınadək milli ornamentlərimizin nümunəsində işlənilib" - deyə F.Hüseynov məlumat verib.

Rəssam onu da vurğulayıb ki, əsər ərsəyə gələndən sonra hər kəs tərəfindən xoş qarşılanıb: "Bu işimə görə mədəniyyət nazirimiz məni qəbul etdi. Səfəvilər dövrü miniatürləri ilə əyani tanışlıq üçün nazirliyin xətti ilə İrana göndərildim. İsfahan, Tehran, Təbriz şəhərlərindəki miniatür əsərlərlə və bu üslubda çəkilən divar rəsmləri ilə tanış oldum. Yaratdığım əsər həcmində heç yerdə miniatür rəsminə rast gəlmədim".

F.Hüseynov bu əsərini "Ginnesin rekordlar kitabı"na təqdim etmək qərarına gəlib. Bunun üçün ilk olaraq fərdi qaydada müraciət edib. Qarşılıqlı məktublaşmalar nəticəsində proses bir neçə mərhələdən keçib. Rəsmlə tanış olmaq üçün xüsusi nümayəndələr göndəriləcəyi haqda ona bildiriş gəlib. Lakin bundan sonra gələn məktubda qeyd olunub ki, əsər divar rəsmi olduğuna görə mülkiyyət sahibi tərəfindən müraciət olunmalıdır.

Muzeyin direktoru C.Pirverdiyev isə bildirib ki, divar rəsmi muzeyin daxilolma kitabına salınıb. Və miniatür üslubunda işlənmiş bu əsərin "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşməsinə nail olmaq üçün çalışırlar.

4147
Teqlər:
muzey, şəkil, tablo, miniatür sənət, əsər, Azərbaycan, Şəmkir rayonu
Əlaqədar
Zərdabinin xatirə muzeyi
Qədimliyinə görə Azərbaycanın ikinci muzeyi – Orada gizli tarix yatır
Əsrin qarəti: Muzeydən 40 min dollarlıq böcək oğurlandı
Dahi Azərbaycan bəstəkarının ev muzeyi açılıb
Miri Yusif

Miri Yusif qazilər üçün pul toplayacaq

10
(Yenilənib 19:13 26.01.2021)
İTV-nin efirində yayımlanacaq və müğənninin ən sevilən mahnılarından ibarət konsertin aparıcıları Nərgiz Cəlilova və Saleh Bağırov olacaq

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. Yanvarın 31-də Xalq artisti Miri Yusifin "Yaşat" adlı televiziya konserti olacaq.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, konsert Vətən müharibəsində canından keçən müqəddəs şəhidlərimizin ailələrinə və qəhrəman qazilərimizə dəstək məqsədi daşıyır. Konsert zamanı hər bir izləyici ianə edə biləcək və bu ianələr "YAŞAT" Fonduna köçürülərək birbaşa şəhid və qazi ailələrinə yönləndiriləcək.

Konsert "SS Production" şirkətinin və İctimai Televiziyanın birgə təşkilatçılığı ilə reallaşacaq.

İTV-nin efirində yayımlanacaq və müğənninin ən sevilən mahnılarından ibarət konsertin aparıcıları Nərgiz Cəlilova və Saleh Bağırov olacaq. Konsertin informasiya dəstəkçisi "Nargis" jurnalıdır.

Təşkilatçılar hər kəsi yanvarın 31-də saat 18:15-də yayımlanacaq konserti izləməyə və qələbəni bizə yaşadanlara dəstək olmağa çağırır!

10
Teqlər:
ianə, YAŞAT Fondu, mahnı, konsert, Miri Yusif
Aygün Kazımova, arxiv şəkli

Rusiyanın məşhur müğənnisi Aygün Kazımovanı təbrik edib

20
(Yenilənib 20:30 26.01.2021)
Rusiya pop musiqisinin ulduzu özünün "Instagram" hesabında Kazımova ilə çəkdirdiyi fotoları paylaşaraq "Doğum günün mübarək!" yazıb

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. Rusiya şou-biznesinin kralı, Rusiyanın Xalq artisti Filipp Kirkorov Azərbaycanın Xalq artisi Aygün Kazımovanı ad günü münasibətilə təbrik edib. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, Rusiya pop musiqisinin ulduzu özünün "Instagram" hesabında Kazımova ilə çəkdirdiyi fotoları paylaşaraq "Doğum günün mübarək!" yazıb.

Qeyd edək ki, Xalq artisti Aygün Kazımova və Rusiya pop musiqisinin ulduzu Filipp Kirkorov birlikdə dəfələrlə konsert və layihələrlə çıxış ediblər.

20
Teqlər:
təbrik, ad günü, Filipp Kirkorov, Aygün Kazımova
Cütlük, arxiv şəkli

Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar - Demoqrafik təhlükə

6
(Yenilənib 21:48 26.01.2021)
Ekspertlər hesab edirlər ki, əgər hazırkı disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər.

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. “İlk hamiləliyimdə bətnimdəki uşağın oğlan olduğunu bilən həyat yoldaşım az qalırdı məni ovucunun içində saxlasın. Ürəyim nə istəyirdi alırdı. Tale elə gətirdi ki, uşaq 4 ayında bətnimdə inkişafdan qaldı. Məcbur olub uşağı abort etdirdik. İkinci dəfə hamilə qalanda uşağın cinsini öyrənmək üçün hər həftə qaynanam məni həkimə aparırdı. Yoldaşım deyirdi ki, oğlan olmasa, abort etdirərsən. Gecə-gündüz dua edirdim ki, bətnimdəki uşaq oğlan olsun. Həkim uşağın qız olduğunu deyəndə qaynanam tez yoldaşıma zəng elədi. O da dedi ki, uşağı elə orada götürdüb, evə gəlsin. Evimizdə buna görə çox söz-söhbət yarandı. Mən sağlam qız uşağını hamiləliyimin 12-ci həftəsində abort etdirdim”.

Yeni doğulmuş uşaq, arxiv şəkli
© AP Photo / Fernando Antonio

Söhbətin bu yerində gözləri dolan Mahirə (adı şərtidir) hər dəfə başına gələn bu hadisəni yadına salanda bir ana kimi özünü günahkar hesab etdiyini deyir. Azərbaycanın rayonlarının birindən olan həmsöhbətimiz ailə qurub, Bakıya köçdükdən sonra iki oğlan uşağı dünyaya gətirib. Deyir ki, baldızı boşanıb ata evinə qayıtdığından yoldaşı qız uşağının doğulmasına qarşı olub...

Elə Dövlət Statistika Komitəsinin doğulan uşaqların cins nisbəti ilə bağlı yaydığı məlumat da cəmiyyətdə oğlan uşaqlarının dünyaya gəlməsinə daha çox marağın olduğundan xəbər verir. Komitənin yaydığı xəbərə görə, 2020-ci ilin 11 ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 116454 doğulan körpə qeydə alınıb və əhalinin hər 1000 nəfərinə bu göstərici 12,7 təşkil edib. Doğulanların 53,3 faizi oğlan, 46,7 faizi isə qız uşaqlarıdır.

"Təmiz Dünya" Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda oğlan uşaqlarının doğulmasına olan maraq son illər qismən azalsa da, bu tendensiya davam edir: “Hələ əvvəlki illərlə müqayisədə ölkəmizdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı diskriminasiya azalıb.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda qız uşağı yük kimi qəbul olunur. Cəmiyyətdə qızların davranışlarına çox ciddi diqqət yetirilir. Onların qoyulan çərçivədən çıxması, azadlığı namussuzluq kimi qəbul olunur.

Bütün bunların nəticəsində cəmiyyətdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı mənfi fikirlər yaranır. Valideynlər hesab edirlər ki, bizim cəmiyyətdə qızın yükünü çəkmək çətindir. Bu da selektiv abortlara gətirib çıxarır. Səhiyyə Nazirliyinin təlimatlarına görə, dölün ana bətnində cinsinin deyilməsi, cinsə görə abort yolverilməzdir. Son illər həkimlər bu qaydaya əməl etməyə başlasalar da, bu məsələyə nəzarət gücləndirilməlidir. Eyni zamanda, doğulan qız uşaqlarının oğlan uşaqlarına nisbətdə azalmasının qarşısını almaq üçün qadınların cəmiyyətdə sosial müdafiəsini gücləndirmək lazımdır. Əks halda, bu əhalinin cins tərkibində disbalans yaradacaq. Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar, qarışıq nikahlar artacaq”.

Statistik rəqəmlərdən də görünür ki, doğulan uşaqlar arasında cins nisbəti illər üzrə dəyişib. Dövlət Statistika Komitəsindən aldığımız məlumata görə, bioloji normaya əsasən, hər 100 doğulan qıza 105-107 oğlan düşməli olduğu halda, 2010-cu ildə hər 100 qıza 118, 2011-2014-cü ildə 116, 2015- 2017-ci illərdə 114 oğlan düşüb. 2018-ci ildə bu nisbət yenidən artaraq 115-ə yüksəlib. 2019-cu ildə isə bu göstərici yenidən azalaraq, 114-ə enib. Ümumiyyətlə, 1990-cı ildən sonra ölkədə yenidoğulan oğlanların sayının daha çox üstünlük təşkil etdiyi illər 2003 və 2009-cu illər olub. Həmin illərdə hər 100 qıza 118 oğlan düşüb.

Səhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu Sevinc Məmmədova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, oğlan uşaqlarının doğulmasına maraq müxtəlif xalqlarda var. Amma dünyanın heç bir yerində selektiv abortlara icazə verilmir: “Ana bətnindəki dölün məhv edilməsinə tibbi göstəriş varsa, qadın məsləhətxanasının nəzdindəki həkim ekspertizası komissiyasından təsdiqləndikdən sonra icra oluna bilər. Amma hamiləliyin pozulmasına sosial göstərişlər də var. Hamiləliyin pozulması bu halda 12 həftəyədəkdir. Burada da bölünmələr var. Bunlar tibbi və sosial göstərişlərdir. Sosial göstərişlərdə hamiləliyin iri müddətində sonlandırılmasına icazə verilir. Əgər hamilə qadının həyat yoldaşı vəfat edibsə, əri cəzaçəkmə müəssisəsindədirsə, kişi yaxud qadının heç biri işləmirsə, ailədə uşaq sayı 5-dən çoxdursa, bu hallarda abort sosial göstəriş sayılır. Bu zaman hamiləlik 12 həftədən sonra da sonlandırıla bilər”.

S.Məmmədova deyir ki, “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsində selektiv abortların qarşısının alınması üçün dölün ana bətnində cinsinin təyin edilməsinin qadağan olunması təklif olunub: “Layihədə təklif olunub ki, ultrasəs müayinəsi (USM) zamanı uşaqların cinsi deyilməsin. Qanun təsdiqlənərsə, bu halların qarşısını almaq olar”.

Baş mama-ginekoloq bildirir ki, hamiləliyin 10-11 həftəsinə qədər cinsiyyət üzvlərinin formalaşması gedir. USM vasitəsilə 12 həftədən sonra dölün cinsini təyin etmək mümkündür: “Hamiləliyin erkən mərhələsində qandan və dölün hüceyrəsindən analiz götürməklə cinsi təyin etmək olur. Amma qeyri-invaziv yolla hamiləliyin 12 həftəsində dölün ultrasəs müayinəsi edərək cinsini müəyyən etmək olur. Biz bunu tibbi göstəriş olmadığı halda məhdudlaşdırmalıyıq”.

Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin üzvü deputat Müşfiq Məmmədli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, selektiv abortlara qadağa məsələsi Milli Məclisə təqdim olunan “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsinin iş planına salınıb. Onun sözlərinə görə, bunun üçün müvafiq təkliflər verilib: “Biz təbii balansı qorumağa çalışmalıyıq ki, sonradan cəmiyyətdə disbalans yaranmasın. Selektiv abort birmənalı olaraq qadağan olunmaldır!”

Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynova isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, demoqrafik strukturun gender balansının maksimum nisbəti 100-106 çərçivəsində olmalıdır. Son illər isə əhalinin gender balansı normal səviyyədən (100-107) qeyri-normal səviyyəyə (100-115) qalxıb: “Uşaqların cins nisbətinin pozulması əvvəllər o qədər də hiss olunmayan, lakin hazırda cəmiyyəti düşündürən məsələlər sırasında dayanır. Əgər bu disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər. Abortlar arasında selektiv abortların sayını göstərən statistika olmasa da, yeni doğulan cinslər arasında olan disbalans göstəricisi böyük ehtimal ilə selektiv abortların payına düşür. Azərbaycanda 2000-2019-cu illərdə abortların sayı da 17 min 500-dən 37 min 300-ə qalxıb. Problemin aradan qaldırılması istiqamətində maarifləndirmə işlərinin geniş şəkildə aparılması və səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi vacibdir. Xüsusilə kənd yerlərində qadınlar arasında bu məsələlərlə bağlı maarifləndirmə kampaniyaları aparılır.

6