Səhnədə insan silueti

Almaniyada Qarabağ "müharibəsi" halı pisləşən erməni yazıçı

7943
(Yenilənib 18:52 30.08.2018)
Anna elə sürətli nəfəs alırdı ki, sanki Ermənistandan Almaniyaya qaça-qaça gəlib

BAKI, 30 avqust — Sputnik. Ötən ilin iyul ayında Almaniyanın Berlin, Potsdam və Frankfurt şəhərlərində keçirilən "Next Stage Europe 3" dramaturgiya festivalına qatılmışdım. Festivalda Rusiyadan beş, Gürcüstandan dörd, Ermənistandan iki dramaturq iştirak edirdi. Azərbaycandan isə mən tək idim.

Dramaturqlar festivala müxtəlif mövzulu pyeslərlə qatılmışdılar. Mənim pyesim isə "Saçını satan aktrisa" adlanırdı və Azərbaycanda sənət adamlarının maddi-mənəvi iztirablarından bəhs edirdi.

Festivalda on iki dramaturqun hər biri bir pyeslə iştirak etsə də, onların içindən seçilən ən yaxşı dörd pyes Potsdam Hans Otto teatrında səhnələşdiriləcəkdi. Lakin bu dörd pyesin səhnəyə qoyulmasından bir gün əvvəl digər səkkiz pyesin aktyorlar arasında oxunuşu keçirildi. Ermənistandan festivala qatılan Anna adlı dramaturq xanımın indi adı yadımda qalmayan bir pyesində Qarabağ müharibəsindən və türklərin tarix boyunca ermənilərə "zülm" etməsindən danışılırdı. Pyes aktyor və aktrisalar arasında alman dilində oxunsa da, bizə həm rusca, həm də ingiliscə nüsxəsini vermişdilər.

Oxunuş bitdikdən sonra aktyorlar, aktrisalar və rejissorların xanım müəlliflə müzakirəsi başladı. Müzakirə zamanı da Anna tez-tez türklərin ermənilərə işgəncə verdiklərini, onların əllərini, ayaqlarını kəsdiklərini, qızlarını zorladıqlarını, uşaqlarını, hamilə qadınlarını öldürdüklərini deyirdi. O, bunları dedikcə zaldakı hər kəs diqqətlə mənə baxır, sanki məndən nəsə gözləyirdilər. Mən isə qətiyyən danışmır, heç üz ifadələrimlə də münasibət bildirmir və çox soyuqqanlılıqla onları dinləyirdim.

Erməni dramaturqun adi siyasi münaqişəyə saxta-süni donlar geyindirib ədəbi mühitə sırımasını, yaradıcılığa, sənətə bu cür eybəcər münasibət bəsləməsini iyrənclik kimi görsəm də, buna münasibət bildirəcək qədər də boş, bekar, bayağı görünmək istəmədim. Nəticədə mən sənətimi bu dünyada hər şeydən və hər kəsdən çox sevirəm. Ona xəyanət etmək mənim üçün əxlaqsızlıqdır və mənə görə Anna da bu cür əxlaqsızlıq etmişdi. Amma Annanın cavabı çox çəkmədi.

Ertəsi gün Anna beş yüz nəfərlik zalda, tamaşaçıların arasında əyləşib teatrın səhnəsində oynanılan "Saçını satan aktrisa" peysini izləyirdi. Və tamaşanın sonunda məni – azərbaycanlı dramaturqu səhnəyə "Şərqin Şilleri" deyə çağırdılar. Axı Annanın siyasi mövzulu, müharibəni, savaşı alovlandıran pyesi teatrın səhnəsinə yox, səhnəarxasına layiq görülmüşdü.

Bu hadisədən iki gün sonra Berlində yerləşən Maksim Qorki Teatrında dramaturq Olqa Qryaznovanın "Ruslar yeganə millətdir ki, şam ağacını sevirlər" adlı pyesi oynanıldı. Bizi də tamaşaya baxmağa dəvət etmişdilər. Digər dramaturqlar və festivalın təşkilatçıları ilə birlikdə oturub tamaşaya baxırdıq. Tamaşa alman dilində oynanılsa da, biz proyektorda görünən ingiliscə mətni oxuyaraq aktyorların nə dediklərini anlaya bilirdik.

Tamaşada azərbaycanlı obrazlardan biri eyni ilə belə deyirdi: "Onlar… Ermənilər Qarabağı işğal ediblər. Onlar hamilə qadınların bətnini yarır, uşaqları, qocaları diri-diri yandırırlar…" Bir də gördüm ki, Anna – həmin erməni xanım dramaturq elə sürətli nəfəs alır ki, sanki Ermənistandan Almaniyaya qaça-qaça gəlib. Oturduğumuz sırada hamının fikri dağıldı. Başımız Annaya kömək etməyə necə qarışdısa, tamaşanın on dəqiqəsini izləmədən ötürdük. Festival təşkilatçıları Annanı da götürüb teatrı tərk etdilər.

Tamaşa bitdikdən sonra Potsdama – qaldığımız hotelə qayıtdıq. İçəri girən kimi Anna ilə maraqlandım. Otağına yaxınlaşıb qapını döydüm. İçəri girəndə yatağa halsızca uzanmış Annanı və onun ətrafına toplaşan digər dramaturqları, festival təşkilatçılarını gördüm. Hamı Anna üçün təcili yardım axtarmaqla məşğul idi. Almaniyada təcili tibbi yardım xidməti turistlərə xidmət göstərmir. Onlar turistlər üçün başqa təcili tibbi yardım xidmətinin olduğunu deyib danışığı bitirmişdilər.

Nə sirr idisə, festival təşkilatçıları da o boyda Almaniyada bir təcili tibbi yardım tapa bilməmişdilər. Dərhal Almaniyadakı səfirlikdə işləyən tanışımla əlaqə saxladım. Vəziyyəti izah edib bir neçə əlaqə nömrəsi aldım və hamısını festival təşkilatçısına verib zəng etməsini istədim. Bir neçə dəqiqə sonra ağ xalatlı iki nəfər Annanı hoteldən çıxarıb maşına yerləşdirdi və xəstəxanaya apardılar.

Bu yazını niyə yazdığıma təəccüblənsəniz, deyim ki, ötən il erməni xanım dramaturqa kömək etdiyimi yazanda kütlə məni atəşə tutmuşdu. Mən adətim üzrə susmuşdum. Bu il sosial şəbəkə mənə həmin paylaşımı xatırladanda hadisənin təfərrüatını yazmaq istədim. Məni – Azərbaycandan olan birini bütün festival iştirakçılarına qaniçən, başkəsən kimi tanıtmağa çalışan Annaya elə bütün festival iştirakçıları önündə mərhəmət göstərib cavab vermişdim.

Bu hadisədən məmnun deyiləm. Buna sevinmirəm də, öyünmürəm də. Ümumiyyətlə, bütün müharibələri siyasi oyun hesab edir, zavallı xalqları bu oyunların qurbanı kimi görürəm. Lakin Annanın bu cür siyasi oyunları sənətə qatması xətrimə dəymişdi. Susub, hər şeyin zamanını gözləmək isə təbiətimdir. O zaman gəlincə də Anna cavabını təkcə məndən yox, həm də alman teatrından, alman aktyorlarından aldı.

7943
Teqlər:
Potsdam, dramaturq, pyes, səhnə, aktrisa, sənət, teatr, aktyor, Almaniya, türk, erməni, Qarabağ
Əlaqədar
Bakı səhnəsində anşlaq: Damlanın Yaşıl teatrda konserti
Azərbaycanın aparıcı teatrlarından birinin rəhbəri dəyişdi
"Teatra gələndə gecikdiyimi düşündüm"
Məşhur aktyor: "Azərbaycanda teatr binaları var, amma teatr yoxdur"
Film çəkilişi, arxiv şəkli

"Onlara pul lazım deyil, bacarıqlı rejissor filmi üçün maliyyə tapacaq"

996
(Yenilənib 21:45 08.08.2020)
Əgər dövlətin maliyyəsinin bundan sonra da xərclənməsində ədalət, şəffaflıq olmayacaqsa, kinoya böyük pullar ayırmağın mənası yoxdur.

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 8 avqust — Sputnik. "Ay camaat, bu kino ki, var, çox qəliz məsələdir. Həm qəlizdir, həm də ki, vacib". Personajlarının hər kəlməsi xalq dilində zərb-məsələ çevrilmiş "Bəyin oğurlanması" filmindən kolxoz sədri Hidayət müəllimin fikridir. Kino, doğrudan da qəliz və vacib məsələdir. Ölkənin dünya arenasında tanınmasında kino əvəzsiz vasitədir.

Venesiya beynəlxalq film festivalının keçirildiyi məkanın yanında qızıl şir heykəli, arxiv şəkli
© Sputnik / Екатерина Чеснокова

Tənqidçi və kinoşünas Sevda Sultanova Sputnik Azərbaycan-la söhbətində son illər Azərbaycan kinosunda yaranan boşluqlardan danışıb.

- Ötən əsrin 60-70-ci illəri və qismən də 80-ci illər Azərbaycan kinosunun intibah dövrü olub. Lakin sonralar, məlum səbəblərdən, digər sahələr kimi, kino sahəsi də tənəzzülə uğradı. Sonralar digər sahələr inkişaf etsə də kino sahəsi yerində sayır, sizcə, bunun səbəbləri nədir?

- Azərbaycan kinosunda bir neçə dəfə qırılma nöqtəsi baş verib. Birinci qırılma nöqtəsi 1930-cu illərin repressiyaları ilə bağlıdır. Yəni senzura gücləndi, kino sektoruna nəzarət gücləndi, həbslər başladı, qeyri-millətdən olan kadrlara üstünlük verildi. Ümumiyyətlə, kino sənəti ölkəmizə gəldiyi ilk illərdə ən yaxşı filmləri azərbaycanlılar çəkiblər, nəinki ruslar və ya ermənilər. Digər millətlərin çəkdikləri filmlərdə xeyli təhrif vardı ki, bu barədə Cəfər Cabbarlı "Hara gedir Azərkino" məqaləsində yazıb. Yerli rejissorlarımız isə mühiti, coğrafiyanı, mentallığı, yerli mədəniyyəti, əhvalatları bilirdilər, üstəlik, istedadlı çəkirdilər.

Qeyd etdiyiniz 60-70-ci illərdə də intibahı milli rejissorlarımız yaratdılar. Mənə görə, Azərbaycan kinosu ikinci intibah dövrünü məhz sovetlərin dağılması ərəfəsində yaşadı. Bu, 1980-ci illərin sonundan 1990-cı illərin ortalarınadək davam etdi. "Azərbaycan postsovet dövrü kinosunun müxtəsər tarixi" adlı araşdırmamda bu haqda ətraflı yazmışam. Sonrakı illərdə kinoya ayrılan büdcənin monopoliyaya alınması, keyfiyyətsiz idarəetmə sistemi bu sahədə növbəti qırılma nöqtəsinə səbəb oldu. Daha bir məqamı deyim: əslində bunun özü böyük araşdırma mövzusudur. Yaradıcılığının ilk illərində yüksək peşəkarlıq göstərən rejissorların sonrakı işlərində zəif nəticələr göstərməsi maraqlıdır. Misalçün, Hüseyn Seyidzadənin "Yenilməz batalyon" filmində əldə etdiyi nəticə digər filmlərində nəzərə çarpmadı. Səbəbləri çox ola bilər. Məsələn, Seyidzadə çox sıxışdırılırdı, bu da onun yaradıcı potensialına təsir etməyə bilməzdi. Dediyim kimi, araşdırılmalı mövzudur.

- Ümumiyyətlə, necə düşünürsünüz, kinomuzun bu duruma düşməsinin günahkarı kimlərdir?

- Bayaq dediyim kimi, başlıca problem doğru olmayan idarəçilik sistemindədir. Amma italyan neorealizmi çətin şərtlərdə yaranmışdı. Görünür, burada yaradıcı adamların entuziazmı da böyük rol oynayır.

- Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində tədris olunan dərslərin əksəriyyəti qeyri-ixtisas fənləridir. Universitetə böyük şövqlə qəbul olunan tələbənin qol-qanadı həmin illərdə sınır. Sizcə, milli kinomuzun bu duruma düşməsinin səbəbi həm də bu ola bilərmi?

- İncəsənət Universitetində tədrisin hansı prinsiplərə əsaslanması, keyfiyyəti haqda ətraflı məlumatım yoxdur. Amma orada təhsil alan tələbələrdən, məzunlardan eşitdiklərimə görə, dərslər keyfiyyətli, məhsuldar keçirilmir, müəllimlərin bir qisminin sahələri üzrə yetərli bilgiləri yoxdur, peşəkarlığı qənaətbəxş deyil. Aydın Dadaşov bir dəfə məni kinoşünaslıq kafedrasına dəvət etmişdi. İstəyirdi ki, mən və Aygün Aslanlı müəllim kimi burada fəaliyyət göstərək. Yeri gəlmişkən, mən İncəsənət Universitetini bitirmədiyimdən, orada dərs deməyim üçün ya kino ilə bağlı kitabım olmalıydı, ya da heç olmasa, Universitetdə qiyabi təhsil almalıydım. Aydın müəllim dedi ki, sənin üçün şərait yaradacağıq. Nə kitab yazmağa, nə ikinci təhsilə həvəsim olmadığımdan alınmadı. Həm də kitab üçün təklif olunan mövzu ürəyimcə deyildi. Həmin kafedrada bir neçə müəllimlə söhbət edəndə onların kino bilgilərinə dırnaqarası heyran oldum.

Bu il milli kino ilə bağlı iki mühüm araşdırma etmişəm, "Ekranlaşdırılmış ədəbi əsərlər" kitabım çıxıb. Xeyli resenziyam var, yaxınlarda "Azlogos"da dünya kinosunda homoseksual mövzunu araşdıran yazım yayımlandı, üstəlik, mükafat alan yeni Qərb filmləri ilə bağlı təhlillərim var. Mənim üçün maraqlıdır ki, İncəsənətdə dərs deyən kinoşünasların və ya kino tənqidçilərinin hansı məhsulu var? Bu, mənim üçün, doğrudan, maraqlıdır. Və onların yetişdirdiyi yeni nəsil kino tənqidçiləri haradadır?

Bu yaxınlarda gənc kinotənqidçilər axtarırdım, əməkdaşlıq üçün. Araşdırdım, tapa bilmədim. Məlum oldu ki, teatrşünaslıqda, teatr tənqidində yeni, maraqlı imzalar var, amma kinoda yoxdur. Mən, Aygün Aslanlı kino tənqidi ilə məşğul olmaq istəyən gənclərlə biliklərimizi təmənnasız paylaşmağa, fikir mübadiləsi etməyə hazırıq. İstəyənlər sizinlə əlaqə saxlayıb, əlaqə nömrələrimi sizdən götürə bilərlər. "Debüt" studiyası və "Artlogos" saytı ilə birgə kino verilişi planlaşdırırıq. Aygünlə mən müəllifik. İlk mövzumuz "Resenziya necə yazılmalıdır?" olacaq. Qısa zaman içərisində gərəkli bilgiləri verməyə çalışacağıq.

- "Azərbaycan kinosunu düşünməyən məmurlar və tək qalmış gənc rejissorlar" adlı yazınızda xaricdə uğur qazanan gənc rejissorlarımızı qeyd etmisiniz. O rejissorlar ki, əcnəbi rejissorlarla rəqabətə girə biləcək qədər güclüdürlər.

- Azərbaycanda istedadlı rejssorlar həmişə olub. Xüsusən, indi gənc nəsil kinematoqrafçılar gəlirlər ki, onlar tədricən "Yeni dalğa"ya zəmin yaradırlar. Kino sahəsində idarəçiliyin qüsurluluğu, uyğun iqtisadi şərtlərin olmaması, "Azərbaycan kinosunun 2008-2018-ci illər üzrə inkişafına dair Dövlət Proqramı"nın yerinə yetirilməməsi prosesi xeyli ləngitdi. Teymur Hacıyevin Kann festivalında, Hilal Baydarovun Venesiya festivalının əsas müsabiqəsinə düşməsi onların təkbaşına, müstəqil fəaliyyətlərinin nəticəsidir. Yəni, burada dövlətin rolu olmayıb.

Həmişə bu fikirdə olmuşam ki, tammetrajlı bədii filmlərə dövlət maliyyəsi ayrılmasın. Uşaq, cizgi, müəyyən mövzularda – məsələn, Qarabağ kimi mühüm mövzularda çəkilən filmlər istisna olmaqla.

İstedadlı, bacarıqlı rejissor filmi üçün maliyyə tapacaq, həm də yaşadığımız texnogen dünyada imkanların bolluğu buna şərait yaradır. Demək istədiyim odur ki, əgər dövlətin maliyyəsinin bundan sonra da xərclənməsində ədalət, şəffaflıq olmayacaqsa, kinoya böyük pullar ayırmağın mənası yoxdur.

- Son illər ölkəmizdə film sahəsində, xüsusən də komediya filmləri monopoliyadadır. Çəkilən əksər komediya filmlərində eyni simaları görürük. Sizcə, bu, komediyanı çəkən rejissorun özünü sığortalaması ola bilərmi? Çünki həmin filmlərə sponsorluq edən təşkilatlar populyar simaya daha çox etibar edir.

- Mən gözləyirdim ki, komediya janrından tədricən dram, triller, melodram və digər janrlara keçiləcək. Yəni qanunauyğunluq bunu tələb edir. Amma hələ ki, komediya janrı dominantdır. Ən pisi isə odur ki, komediya janrının özündə belə çox az istisnanı nəzərə almasaq, keyfiyyət dəyişikliyi baş vermir. Çünki yeganə məqsəd pul qazanmaqdır. Onların pul qazanmaq istəyinə normal baxıram. Ancaq pul qazanmaq üçün yaxşı məhsul təklif etmək lazımdır axı. Ona görə eyni adamlar komediya çəkir ki, azad iqtisadi bazar yoxdur, normal reklam bazarı yoxdur, ifadə sərhədləri məhduddur və dediyim səbəblərdən ciddi rəqabət yoxdur. 1990-cı illərin əvvəllərindən iş adamları kinoya investisiya qoyurdular. Dövlətdən asılı olmayan, alternativ maliyyə ilə çəkilən müstəqil kino yavaş-yavaş inkişaf edirdi. Onların arasında festival üçün nəzərdə tutulan, ciddi filmlər üstünlük təşkil edirdi. Sonralar bu ənənə müxtəlif səbəblərdən yox oldu.

996
Əlaqədar
Həyatını riskə ataraq: Rejissor azərbaycanlı həkimlərin fədakarlığını seriala çəkəcək
Kinorejissor: “Filmimizin beynəlxalq festivalda iştirakı böyük qələbədir”
Azərbaycanlı cütlüyün ağlına qeyri-adi ideya gəlib
Azərbaycanlı dramaturqun pyesi Rusiya festivalının şort-listinə daxil edilib
“Çocuklar duymasın”ın Haluku: “Azərbaycan üçün könüllü əsgərliyə gedərdim
Tamer Karadağlı, arxiv şəkli

“Çocuklar duymasın”ın Haluku: “Azərbaycan üçün könüllü əsgərliyə gedərdim

1209
"Bir millət, iki dövlətik. Əgər elə düşünürüksə, onun üçün gərəkli olanları da yerinə yetirməliyik" - Tamer Karadağlı

BAKI, 8 avqust — Sputnik. Azərbaycan əsilli məşhur türkiyəli aktyor Tamer Karadağlı maraqlı açıqlamalar verib. Karadağlı “Jülide Ateşle 40” verilişində qonaq olarkən Azərbaycanla bağlı maraqlı sualları da cavablandırıb.

“Azərbaycan mədəniyyəti üçün darıxırsınızmı?” sualına məşhur aktyor belə cavab verib:

“Xeyr, darıxmıram, çünki o mədəniyyəti yaşayıram. Bütün ailəmiz o mədəniyyəti yaşayırdı. Evimizdə həmişə Azərbaycan yeməkləri hazırlanırdı, xalalarım, əmilərim Azərbaycandaymış kimi danışırdılar. Hər nə qədər Azərbaycan əsilli olsam da, ilk dəfə iki il əvvəl getdim oraya və yeməkləri, insanları, danışıqları o qədər yaxın gəlmişdi ki mənə, izah edə bilmirəm”.

Aparıcının “Azərbaycan üçün könüllü əsgərliyə gedərsinizmi?” sualına cavab isə daha maraqlı olub: “Məni bu yaşdan sonra almazlar, amma əgər ehtiyac olsa, çağırsalar, niyə də olmasın? Bir millət, iki dövlətik. Əgər elə düşünürüksə, onun üçün gərəkli olanları da yerinə yetirməliyik”.

Qeyd edək ki, 53 yaşlı aktyor “Bir tutam baharat”, “Memlekette Demokrasi Var”,  “Şans Kapıyı Kırınca”, “Pamuk prens” və s. filmlərində rol alıb. Serial sahəsində daha çox tanınan Karadağlı Türkiyənin ən məşhur “Acayib hikayeler”,  “Doktorlar”, ”Fedai”, “Ah kalbim” və s. seriallarına çəkilib. Azərbaycan tamaşaçısı isə onu “Çocuklar duymasın”dakı Haluk obrazı ilə sevib.

1209
Əlaqədar
Hollivud ulduzu Kemeron Diaz kinodan niyə getdiyini açıqlayıb
Gənc heykəltaraş bu dəfə polkovnikin xatirəsini əbədiləşdirib
Məşhur aktyor gizli şəkildə üçüncü dəfə evləndi
"Apple" və Di Kaprio: Hollivudda birgə filmlər çəkiləcək
Hələ ki açıq-saçıq səhnələr təklif etməyiblər: azərbaycanlı qız Moskvanı necə fəth edəcək?
Musiqi qulaq asan şəxs, arxiv şəkli

Musiqi ilə məşq edin, o zaman...

0
Bu, musiqi ilə məşq etməklə yaranan müsbət əhval-ruhiyyənin təkcə insanın xarici görkəminə deyil, həm də idrak qabiliyyətlərinə təsir etdiyini göstərən ilk araşdırmadır.

BAKI, 9 avqust — Sputnik. Tsukuba Universitetinin tədqiqatçıları 33 gəncin idman məşqlərini bitirdikdən sonra əhval-ruhiyyəsini qiymətləndirib.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, məşqlər zamanı onlara musiqi və bir sıra səs siqnalları dinləndirilib. Musiqiyə qulaq asanların daha yaxşı əhval-ruhiyyədə olduğu və beyin testlərində daha yaxşı idrak performansı göstərdiyi məlum olub.

Alimlər iddia edirlər ki, insan fiziki işlə məşğul olan zaman musiqi dinləyərsə, bu onun əhval ruhiyyəsini yaxşılaşdırar.

"Musiqi ilə rəqs, səs siqnalları ilə müqayisədə həyat gücünü daha da artırır", - deyə qeyd edilir.

Əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, məşq beynin müəyyən bir hissəsində dorsolateral prefrontal korteks (DLPC) fəaliyyətini artırır.

Müəyyən edilib ki, beynin bu sahəsi aktivləşdirildikdə düşüncə, diqqət və qısamüddətli yaddaşa yol açır.

Bu, musiqi ilə məşq etməklə yaranan müsbət əhval-ruhiyyənin təkcə insanın xarici görkəminə deyil, həm də idrak qabiliyyətlərinə təsir etdiyini göstərən ilk araşdırmadır.

Bir müddət əvvəl isə dietoloqlar yemək zamanı sakit musiqi dinləməyin qidalanma prosesini yavaşlatdığını açıqlamışdı.

0