Kitab rəfi, arxiv şəkli

Mən sizə xidmət edirəm, məni həbs etməyin, güllələməyin...

6792
(Yenilənib 16:18 23.07.2018)
Və ya sovetə xidmət edən Azərbaycan yazıçısı: O, niyə unuduldu?

(birinci yazı)

BAKI, 17 iyul — Sputnik. O, 1918-ci ildə, dekabr ayının 11-də, indiki Ağdam rayonunun Şıxavənd kəndində anadan olub. Azərbaycan KP 26 Bakı komissarı rayon Partiya Komitəsinin büro üzvü (1960), Bakı Şəhər Sovetinin (1961, 8-ci çağırış) və rayon sovetinin (1959, 7-ci çağırış), daha sonra Müstəqil Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin sədri kimi müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

Bayram Bayramov
© Photo : PUBLIC DOMAIN
Bayram Bayramov

Amma bütün bunlar ötən əsrdə qaldı. Vəzifə əbədi deyil, uzaqbaşı ölənəcəndir. Sənət isə əbədidir, ölməzdir. Ona görə də mən bu yazıda sadaladığım vəzifələrin sahibi olan şəxsdən yazmayacağam.

Mən sizə 1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR xalq yazıçısı (1984), Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı (1990), "Şərəf nişanı" (1968) və "Xalqlar dostluğu" (1978) ordenləri ilə təltif olunmuş, əsərləri onlarla dilə tərcümə olunmuş, keçmiş SSRİ məkanında olduqca böyük nüfuza sahib bir yazıçıdan yazmaq istəyirəm. O dövrün şahidləri və ədəbiyyat adamları yaxşı bilirlər ki, söhbət kimdən gedir. "Bəlalı sevgim", "Karvan yolu", "Yarpaqlar", "Cıdır düzü" romanlarının, "Sənsiz", "Qaşsız üzük", "Sevirsə qayıdacaq" povestlərinin müəllifi olan Bayram Bayramovdan gedir söhbət.

2007-ci ilin yay mövsümü idi. Hər ilin yayında olduğu kimi həmin il də Lerikə getmişdim. İbtidai təhsilimi Lerik rayonu Hamarmeşə kənd orta məktəbində almışam. Nənəm də yarım əsrə yaxın müəllimlik peşəsinin 40 ildən çoxunu məhz bu məktəbdə keçirib. Belə ki, həmin il kəndin kitabxanasına paytaxt Bakıdan təzə kitablar gəlmişdi. Köhnə kitabları kitabxanadan çıxarmışdılar. O kitabların yandırılmasına, atılmasına, ya da zirzəmidə çürüməsinə nənəm icazə verməmişdi. Hamısını yığıb gətirmişdi evə. Mənə bu kitab hərisliyi elə nənəmdən keçib. Mən də 10-15 un kisəsi götürüb o kitabların hamısını yığdım kisələrə. Bakıya gələndə özümlə gətirdim. Elə Bakıya gəldiyim gündən başladım oxumağa. Bunu əbəs yerə danışmadım. Həmin yüzlərlə kitabın içindən oxuduğum ilk kitab Bayram Bayramovun "Bəlalı sevgim" romanı olmuşdu.

Romanın adı diqqətimi çəkmişdi. Hətta yadımdadır, bir qəribə sual da hökm edirdi düşüncələrimə: axı mən ibtidai sinifdən ədəbiyyatın pərəstişkarı idim və xüsusən də Azərbaycan ədəbiyyatında ən azından adını bilmədiyim yazıçı tapılmazdı. Bəs mən niyə "Bəlalı sevgim" romanının müəllifi olan bu Bayram Bayramovu tanımırdım? Bu sualımın cavabını çox-çox sonralar tapdım.

Məhsuldar bir yazıçı olmuşdu Bayram Bayramov. Ədəbiyyata 30 yaşından sonra gəlsə də, çox sayda əsərlər yazmışdı. Xüsusən də romanlar və povestləri ilə tanınırdı. Amma Bayram Bayramov sovet ideologiyasının qurbanı idi. Bunu onun əsərlərində də hiss etmək olur. Bəzi əsərləri bu məsələdə istisnadır. Məsələn, müəllif "Yarpaqlar" romanında təsərrüfatın yüksəlişi üçün bağçılığın, üzümçülüyün inkişafından danışırdı. Xırda kəndlərin və xırda kolxozların birləşdirilməsini və böyük təsərrüfat birliklərinin yaradılmasını təklif edirdi. Ya da "Arakəsmələr" adlı romanda memarlıqdan, yeni yaşayış komplekslərinin salınmasından, rahat mənzillərin tikintisindən danışırdı. Bu əsərlər sadəcə sovet ideologiyasına, kommunizmə xidmət edirdi. Nəticədə, Xəlil Rza Ulutürk deyirdi axı: "davam edir 37, daha kəskin, daha ciddi!"

Bəli, represiya Sovet İttifaqı dağılana qədər davam etdi. Bayram Bayramov da bu represiyanın qurbanı olmaqdan çəkinirdi yəqin. Necə də olsa, 1934-cü ildə atası Salman kişi "düşmən" elan edilərək həbs olunmuşdu. Hətta sonralar Bayram Bayramova gənc yaşında "Əməkdar müəllim" adının verilməsi təklif ediləndə, o, bundan imtina etmişdi. Şəxsi işi yazılacaqdı və keçmişi araşdırılacaqdı. O isə hamının gözündə "Vətən xaininin oğlu" olacaqdı. Bu qorxu onun canından ömrünün sonuna qədər çıxmamışdı.

Məsələyə real mövqedən yanaşsaq, bağçılığa, üzümçülüyə, memarlığa roman yazmaq bir yazıçının nəyinə lazım idi? Ya da bu əsərlər xalqın nəyinə lazım idi? Məgər kənd təsərrüfatının işçiləri bu əsərdən ilham alıb daha böyük işlər görəcəkdilər? Əlbəttə ki, yox. Bu əsərlərlə Bayram Bayramov Sovet İttifaqına deyirdi ki: Mən sizə xidmət edirəm, məni həbs etməyin, güllələməyin, Sibirə də göndərməyin!

Bayram Bayramovun yaradıcılığı bununla kifayətlənmir. Müəllif "Bəlalı sevgim" romanında insanın mənəvi keyfiyyətlərindən, "Xəzinə" və "Cıdır düzü" romanlarında tarixdən danışır. Nəhayət, onun yaradıcılığında şah əsər hesab edilən "Karvan yolu" romanını yazır ki, bu roman da Mirzə Cəlilin və Həmidə Cavanşirin həyatından bəhs edir.

Sovet dövründə Bayram Bayramovun üsyankarlığı da olmuşdu. 1972-ci ildə "Azərbaycan" jurnalında müəllifin "Yazılmamış kitab" adlı əsəri dərc olunur. Lakin həmin nömrənin bütün tirajları məhv edilir. 1972-1974-cü illərdə onun əsərlərinin dərcinə, kitablarının çapına və satışına qadağa qoyulur.

Əfsus ki, o əsərin məzmununda müəllifin nə demək istədiyi bilinmir. Çünki qeyd etdiyim kimi, əsər, tamamilə, məhv olunub. Amma mütləq ki, bu əsərdə Bayram Bayramov öz itaətkarlığını pozub və buna görə də cəzalanıb.

Bəs Bayram Bayramovun imzası müstəqil Azərbaycanın tarixindən niyə silindi? Əsərlərinin dərs vəsaitlərindən çıxarılmasına, kitablarının yəni nəşrə buraxılmamasına səbəb nə idi? Bayram Bayramovla Heydər Əliyev arasında nə baş vermişdi?

(Ardı ikinci yazıda)

6792
Teqlər:
Bayram Bayramov, əsər, sovet, SSRİ, kitab, yazıçı
Əlaqədar
Yazıçı: “İsa Muğannanın Azərbaycan nəsrində möhürü var”
Millət vəkili “Xalq yazıçısı” adı aldı
Tanınmış yazıçımıza “Şöhrət” ordeni verildi
"Cəbiş müəllim" Xalq yazıçısı Anar barədə danışır
Prezident yazıçı Anarı təltif etdi
Netflix

"Netflix" İstanbulda ofis açır

25
"Netflix" platformasının qurucusu Reed Hastings Türkiyənin zəngin mədəni irsi və köklü hekayə anlatma qabiliyyəti baxımından çox dəyərli bir ölkə olduğunu bildirib

BAKI, 3 dekabr — Sputnik. Dünya üzrə təxminən 195 milyon üzvü olan "Netflix" platformasının İstanbulda ofisi açılacaq. Bu addım Türkiyədə istehsal olunan uğurlu ekran əsərlərinin dünya tamaşaçısına tanıdılmasında da əhəmiyyətli rol oynayacaq.

Sputnik Azərbaycan Türkiyə mətbuatına istinadən xəbər verir ki, bununla bağlı "Netflix" platformasından bildirilib.

Türkiyədəki sərmayələrini artıran şirkətin yeni ofisinin 2021-ci ilin ikinci yarısında istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

Bununla bağlı açıqlama verən Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy xüsusilə son on beş il ərzində əhəmiyyətli inkişaf yolu keçən ölkəsinin kino və teleserial sektorunun iqtisadi artımla yanaşı, həm də mədəni diplomatiya sahəsinə böyük töhfələr verdiyini bildirib: ""Netflix" kimi qlobal bir şirkətin ölkəmizdə ofis açması qərarını məmnuniyyətlə qarşıladıq. Türkiyə istehsalı olan film və serialların 190 ölkədə izlənə bilməsi bu sektorun daha geniş beynəlxalq cəmiyyətə tanıdılması və film turizminin inkişafına böyük töhfələr verəcəyini düşünürük".

"Netflix" platformasının qurucusu Reed Hastings Türkiyənin zəngin mədəni irsi və köklü hekayə anlatma qabiliyyəti baxımından çox dəyərli bir ölkə olduğunu bildirib.

25
Teqlər:
ofis, Türkiyә, Netflix şirkəti
İlqar Muradov, arxiv şəkli

İlqar Muradov: "Düşünürəm ki, zahirən Dronqoya oxşarlığım var"

2286
(Yenilənib 18:06 03.12.2020)
"Mənim əksər mahnılarım mənə aiddir. Amma mən nə oxuyuramsa o elə mənim qəlbimin musiqisidir. Onları sevərək, seçərək oxumuşam. Bütün mahnılarım mənə doğmadır"

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 3 dekabr — Sputnik. Onun həzin, məlahətli səsini dinlədikcə ötən günlərə qayıdırsan. Kiminin uşaqlığı, kiminin gəcliyi, kiminin ilk məhəbbəti düşür yada… Bir sözlə, onu dinlədikcə xatirələr düşür yada.. "Bir ömrün nəğməsi", "Mənim 17 yaşım var", "Mənimlə qal", "İstərsənmi", "Bu dünyanı nağıl bilək", "Peşiman olarsan" mahnıları insanın ruhunu oxşayır. Söhbət alicənablığı, sakit, ciddi, ağır təbiəti, qalmaqallardan uzaq olması ilə seçilən Xalq artisti İlqar Muradovdan gedir. Sənətkar özü və sənəti ilə bağlı Sputnik Azərbaycan-a danışıb:

"Mən əslində, 5 yaşında pianoda çalıb-oxuyurdum. Məndən böyük bacım, qardaşım musiqi məktəbinə gedirdilər. Valideynlərimin dediyinə görə, mən onların ikisindən də istedadlı olmuşam. Sonra mən Naxçıvanda 7 illik Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin piano şöbəsini bitirdim. Demək olar ki, ömrüm boyu musiqi ilə məşğul olmuşam. 1981-ci ildə bizim dahi sənətkarımız, mərhum Rafiq Babayev məni Bakıya dəvət etdi. Həmin vaxtdan bu günə qədər də oxuyuram".

"İlqar Muradovun ruhunu ifadə edən mahnı hansıdır?" sualına Xalq artistinin cavabı belə oldu: "Mənim əksər mahnılarım mənə aiddir. Amma mən nə oxuyuramsa o elə mənim qəlbimin musiqisidir. Onları sevərək, seçərək oxumuşam. Bütün mahnılarım mənə doğmadır. Mənim üçün fərqi yoxdur. Onlar mənim daxili aləmimdən xəbər verir. Onlar mənim övladlarımdır. Necə ki, övladlarımızın arasında fərq qoymuruq. Oxuduğum mahnılarım da mənim övladlarımdır. Onlar mənə yaxın olmasaydılar, mən onları ifa etməzdim".

Dünyanı cənginə alan COVİD-19 pandemiyası həmsöhbətimizin də yaradıcılığına təsirsiz ötüşməyib: "Karantindən qabaq 3 konsert nəzərdə tutulmuşdu. Onun 2-ni edə bildik, 1 konsert qaldı. Həmin konsertin tarixi dəyişilə-dəyişilə dekabrın 20-ə salınıb. Həmin vaxta bitsə, konsert baş tutacaq, ancaq çətin ki, o vaxta bitər. Ümidimiz 2021-ci ilədir".

Pandemiyadan söz düşmüşkən, müğənni insanlarımızı diqqətli olmağa, özlərini qorumağa çağırdı: "İnsanlar son dərcə diqqətli olsunlar. Qarabağ uğrunda döyüşlərdə qələbə qazandıq. Qripə də qalib gələsi olsaq çox yaxşı olar. Bu, özümüzün əlindədir".

"Pandemiya dövrü hər kəsə təsir etdiyi kim mənə də təsir etdi. Xüsusən maddi tərəfdən. Mən də öz doğmalarımı qorumaq üçün məcburiyyətdən evdə qaldım. Əslində mənə mənəvi olaraq elə də böyük təsir etmədi. Həmin dönəmlərdə yaradıcılığımın üzərində işlədir. Həmin dövrü səmərəli keçirdim".

Müsahibimizin fərqli imici, üzünün fakturası rejissor Yavər Rzayevin diqqətiini çəkib. Rejissor İlqar Muradovu quruluş verdiyi "Xeyirlə şərin rəqsi" filminə dəvət edib: "Filmin süjet xətti dünyaca məşhur xəfiyyə Dronqonun Azərbaycanın dağlıq rayonundakı bir qəsəbədə baş verən müəmmalı hadisəni araşdırması üzərində qurulub. Quruluşçu rejissor Yavər Rzayev məni baş rola - Dronqo obrazına dəvət etdi. Film Çingiz Abdullayevin "Quba kapriççiosu" əsəri əsasında lentə alınıb. Filmə ona görə çəkildim ki, o obraza simpatiyam var idi. Ümumiyyətlə, Çingiz müəllimin özünə də çox böyük hörmətim var. Yenə bu tipli obraza dəvət etsələr gedəcəyəm, amma başqa filmə yox".

"Əvvəlcə çəkilişə razılıq vermədim, çünki mən aktyor deyildim. Amma əsərlə tanış olduqdan sonra obrazda xarakterimə uyğun nələrisə tapdım. Düşünürəm ki, zahirən də Dronqoya oxşarlığım var. Çingiz Abdullayev mənim obrazımdan çox razı qalıb. Hətta premyerada da qeyd etdi ki, bu günə qədər çox film olub, lakin onların arasında ən uğurlu alınan və ən çox bəyəndiyi məhz bu filmdir. Bundan başqa, peşəkar kino mütəxəssisləri də film haqqında müsbət rəylər bildirirlər. Ümid edirəm ki, bunun ardı və yaxud başqa obrazlar olacaq".

Xalq artisti ölkəmizi xarici ölkələrdə də layiqincə təmsil edib: "Bir neçə layihələrdə də iştirak etmişəm. Misal kimi Norveç xoru ilə olan layihəni göstərə bilərəm. 1995-ci ildə mərhum səyyah Tur Heyerdal Azərbaycana gəldi. Onun ideyası ilə layihə yazıldı. Bu proyekt ən yaxşı proyektlər sırasına düşdü. Orda həm bəstəkar, həm də xalq mahnılarından istifadə etdik. Mərhum bəstəkar-pianoçu Rafiq müəllimin davamçısı olaraq dostum Siyavuş Kərimi ilə əl-ələ verib başqa-başqa ölkələrdə Azərbaycan musiqisini təbliğ etmişik. Qismət olarsa, yenə də edəcəyik".

2286
 Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, arxiv şəkli

Azərbaycanlı qardaşlarımızın sayəsində Qarabağ səmasını ay-ulduz bəzəyir - Ərdoğan

0
(Yenilənib 19:25 05.12.2020)
"Yenə də vurğulamaqda fayda görürəm: Azərbaycan kimsənin torpağına əl uzatmadı, kimsəyə hücum etmədi, Birləşmiş Millətlər Təşkiları və ATƏT-in qərarına rəğmən 30 il işğal altında saxlanan torpaqlarını azad etdi"

BAKI, 5 dekabr - Sputnik. "Ermənilər Azərbaycan torpaqlarına hücum edəndə bütün qəlbimiz və imkanlarımızla qardaşlarımızın imdadına yetişdik. Qarslılar bu erməniləri çox yaxşı tanıyırlar. Ortaq tariximiz, mədəniyyətimiz, inancımız və dil birliyimizin tələb etdiklərini gerçəkləşdirərək Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı işğal altında olan Azərbaycan torpaqlarının azadlığına qovuşmasında bir zəhmətimiz oldu. Azərbaycanlı qardaşlarımızın mücadiləsi nəticəsində, həmd olsun, Qarabağ səmalarını əskilər deyil, ay-ulduzlu bayraqlar bəzəyir".

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bunu Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan videobağlantı ilə qatıldığı Sarıkamış-Karakurt-Xorasan yolunun açılış mərasimində söyləyib. 

"Azərbaycan bayrağı şəhidlərimizin qəhrəmanlıqlarının timsalı olaraq Dağlıq Qarabağda qürurla dalğalanır. İnşallah, Naxçıvan ilə Azərbaycan arasındakı əlaqəni təmin edəcək dəhlizin açılmasıyla qardaşlarımızla birbaşa quru yolu əlaqəsi quracağıq", - deyən Ərdoğan əlavə edib ki, bu işdən ən çox faydanı da Qars görəcək. 

30 illik işğaldan sonra Azərbaycanın öz torpaqlarına yenidən qovuşmasının haqlı sevincini yaşadığını vurğulayan Ərdoğan deyib ki, Qarabağda qazanılan zəfər həm beynəlxalq hüquq, həm diplomatiya, həm də hərbi baxımdan Azərbaycana anasının ağ südü kimi halaldır. 

"Yenə də vurğulamaqda fayda görürəm: Azərbaycan kimsənin torpağına əl uzatmadı, kimsəyə hücum etmədi, Birləşmiş Millətlər Təşkiları və ATƏT-in qərarına rəğmən 30 il işğal altında saxlanan torpaqlarını azad etdi. Bunu da ermənilər kimi mülki əhalini, yaşayış məntəqələrini hədəf alaraq deyil, legitimlik çərçivəsində gerçəkləşdirdi. Bu durumda bir gün əvvəl Minsk qrupu həmsədrlərindən olan Fransanın parlamentinin müzakirə elədiyi qətnamə qalmaqaldan da betər bir faciədir", - deyə Türkiyə lideri bildirib. 

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin: "Fransa, əgər erməniləri bu qədər çox sevirsə, özünün Marsel şəhərini onlara verə bilər" sözlərini xatırladan Ərdoğan heç bir dövlətin digərinin suverenliyinə bu dərəcədə alçaqcasına hücum etməsinin qəbul edilməyəcəyini söyləyib. 

0
Teqlər:
Rəcəb Tayyip Ərdoğan, Qars, Türkiyə, Azərbaycan, Qarabağ