Yazar, arxiv şəkli

Şair kimdir? Şeir nədir?

280
(Yenilənib 17:01 05.06.2018)
Doğrusu, hərdən özüm də uzun-uzun düşünürəm: şair kimdir, şeir nədir?

BAKI, 5 iyun — Sputnik. Sənət elə bir varlıqdır ki, onu hər zaman, hər yerdə və hər bir nəsnədən yaratmaq olar. Daşdan da, qumdan da, kağızdan da, parçadan da sənət doğulur. Şeir də sözün sənətə çevrilmiş şəklidir və sözdən sənət yaradan adamlar şair adlandırılır. Lakin sözdən sənət yaratmaqla sənətdən söz yaratmaq arasında ciddi fərq var.

Yaxın keçmişdən etibarən 5 iyun Azərbaycanda şairlər günü kimi qeyd olunur. Həm də Mikayıl Müşfiqin doğum günü olan bu tarixin şairlər günü kimi qeyd olunması Gənc Şairlər Birliyinin təklifindən sonra başladı.

Əvvəla, sözdən sənət yaradan bütün şairləri bu gün münasibəti ilə təbrik edirəm. Əslində, şairlər hər gün bir ömür yaşayır və əgər bu yaşamaq yaratmaq adınadırsa, dünya durduqca bütün günlər yaradanlarındır. Amma bu sayılı dünya günlərindən birini də şairlərə ayırmaq qəbahət sayılmaz yəqin. Sənətdən söz yaradanlar isə bu təbrikdən uzaqdadır. Çünki sənətdən söz yaratmağı hər kəs bacarar, sözdən sənət yaratmaq isə sənətkarın işidir.

İndi də gələk sözdən sənət yaratmaqla sənətdən söz yaratmağın fərqinə. Bir söz elə bir sözdür. Bir neçə söz bir cümlədir. Bir neçə cümlə mətndir. Lakin bunların heç biri hələ sənət demək deyil. Bunlar sadəcə danışıq və yazıdır. Bu sözlərin və cümlələrin sənətə çevrilməsi üçün onlar poetik ahəngə, geniş məna çalarlarına, obrazlı təsvirlərə, bənzətmələrə, köçürmələrə, şişirtmələrə və kiçiltmələrə, bədii təyinlərə qovuşmalıdır. Yaradılan şeirdirsə, bura misralar, vəznlər, bölgülər, qafiyələr, hecalar, hətta hərflər belə daxil olur.

Nəticədə, əgər istər bütün sevinclərin, istərsə də kədərlərin ən gözəl, ən qeyri-adi və həm də ən təbii təsviri yaranıbsa, o zaman şeir yaranıb deməkdir. Yəni, sözdən sənət yaranıb. Yox, əgər adi cümlələrə birazca təşbeh, metafora, litota, mübaliğə, epitet əlavə olunub və şeirə bənzəsin deyə cümlələr alt-alta düzülübsə, demək, sənətdən söz yaranıb. Müəllif çalışıb ki, sənət adı ilə söz yaratsın və bunu da oxuculara şeir kimi təqdim eləsin.

Məsələ qafiyədə, misradaxili bölgüdə deyil. Şeirin vəznlərindən biri də sərbəst vəzndir. Amma sərbəst vəznin də məhz sənət üçün məhdudlaşmış normaları var. Burda yaradıcılığa heç bir əngəl qoyulmayıb. Fikir yanlış anlaşılmasın. Söhbət sənət yaratmaqdan gedirsə, hər şeydə olduğu kimi yaradıcılıqda da müəyyən şərtlər var və azadlıq adı ilə bu qaydalar tapdalanarsa, sözdən yaranmış sənət yox, sənətdən yaranmış söz ərsəyə gələr.

Sənət təkcə başqalarının deyə bilmədiklərini demək deyil, həm də başqalarının deyə bilmədiyi tərzdə deməkdir. Müasir şairlərimiz ədəbiyyat nəzəriyyəsini köhnəlik hesab edir, yeniliklər yaratmağa çalışır. Buna kimin nə sözü? Bacara bilən hər kəsin haqqıdır yenilik! Lakin bu yenilik adı ilə sənəti adiləşdirmək cəhdi, sənətkarlıq yox, həyasızlıqdır.

Nə yaxşı ki, bu gün məhz Mikayıl Müşfiqin doğum günüdür. Çünki öz dövründə poeziyada ən böyük yeniliyi elə Müşfiq eləmişdi. O, həm də ayrıca bir vəzn yaratmışdı. Elə bir vəzn ki, ondan sonra heç kim o tərzdə yaza bilmədi. Mikayıl Müşfiqin "Oxu, tar", "Zəfər səsləri" şeirləri bizə məlum olan heç bir vəznə uyğun gəlmir. Bu, tamam başqa vəzn idi və təkcə Müşfiqə aid idi.

Sərbəst vəznlə hecə vəzninin sintezindən yaranmış bu yeni vəzn elə Müşfiq vəzni olaraq tanınmaqdadır. Bu, elə bir yenilik idi ki, qəbul edilməməsi üçün heç bir səbəb yox idi. Nəzəri qaydalar, poetik güc, məna və məzmun, təsvir, ahəng, ritm – hər şey yerli yerində yazılmışdı və yaradılmışdı. Ona görə də qəbul edildi və sevildi.

Məhəllə söhbətlərini, küçə danışıqlarını, yeniyetmə macəralarına bənzər bütün növ çərənnəmələri şeir intonasiyası ilə oxuyub adını yeni sənət növü, inqilab, modern poeziya filan qoymaq ən yaxşı halda məsxərə qazandırar. Bu cür həyasızlıqları sənət də, cəmiyyətdə ələ salar və ən qısa müddətdə unudar. Qalan isə yalnız sənət və sənətkar olacaq!

Gününüz mübarək, şairlər! Təbiniz rəvan olsun!

280
Teqlər:
şeir, şair, söz, sənət
Əlaqədar
Məşhur şairimizin oğlunu öldürənlərə hökm oxundu
"Xalqın şairi" kimdir?
Dahi şair dünyasını dəyişdi
Parisdə görkəmli şairimizin kitabı təqdim olunub
Şair İlyas Tapdıq vəfat edib

Əfsanə, rahat yat: Ennio Marikonenin xatirəsinə həsr olunur

21
(Yenilənib 12:59 06.07.2020)
  •  Ennio Morrikone, arxiv şəkli
  • Ennio Morrikone, arxiv şəkli
Ecazkar, insanın qəlbini ilk notlarından valeh edən musiqilərin müəllifi Ennio Marikoneni dünya heç zaman unutmayacaq. Rahat uyu, əfsanə. Sənin musiqin daim yaşayacaq...

İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone bu gün, 91 yaşında dünyasını dəyişib. Bəstəkar bir neçə gün öncə yıxılıb və bud sümüyünü sındırıb. Romada klinikaya yerləşdirilən bəstəkarın vəziyyəti sonradan pisləşib.

Qeyd edək ki, Ennio Morrikone 10 noyabr 1928-ci ildə Romada, peşəkar caz trubaçalan Mario Morrikone və evdar xanim Libera Ridolfinin ailəsində anadan olmuşdur.

Ailədə 5 uşaqdan böyüyü o idi. Morrikone 9 yaşı olanda Romada Müqəddəs Çeçiliya konservatoriyasına daxil olmuşdu. Bu konservatoriyada o, ümumilikdə 11 il təhsil almış və 3 diploma yiyələnmişdi - 1946-cı ildə truba sinfi üzrə,1952-ci ildə orkestr (fanfar) sinfi üzrə və 1953-cü ildə isə bəstəkarlıq sinfi üzrə.

Morrikonenin 16 yaşı olduqda, o, əvvəl atasının ifa etdiyi, Alberto Flamininin ansamblında ikinci truba yerini aldı. Ennio ansamblla birlikdə pul qazanmaq üçün Romanın gecə klublarında və otellərində ifa edirdi. Bir il sonra Morrikone teatra düzəldi.

Burada o, bir il musiqiçi kimi, daha sonra üç il bəstəkar kimi fəaliyyət göstərdi. 1950-ci ildə o, radio üçün tanınmış bəstəkarların mahnılarını aranjman etməyə başladı. Radio və konsertlər üçün musiqi düzəlişləri ilə Morrikone 1960-cı ilə qədər məşğul oldu, bundan sonra teleşoular üçün musiqi aranjman etməyə başladı.

O, altı dəfə "Oskar" mükafatına namizəd olub, 2007-ci ildə isə kinematoqrafa verdiyi töhfələrə görə bu mükafata yiyələnib.

Sputnik Azərbaycan dahi Ennio Marikoneni müxtəlif illərdə çəkilmiş şəkilləri ilə yad edir.

21
  • © Sputnik / Ekaterina Chesnokova

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Tiziana Fabi

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Gabriel Bouys

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Patrick Kovarik

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Ralph Gatti

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AP Photo / Remy de la Mauviniere

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Giulio Napolitano

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AFP 2020 / Alberto E. Rodriguez/Getty Images

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • © AP Photo / Gregorio Borgia

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  •  Ennio Morrikone, arxiv şəkli
    © AP Photo / Michael Sohn

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

  • Ennio Morrikone, arxiv şəkli
    © AFP 2020 / HEIKKI SAUKKOMAA

    İtaliyalı bəstəkar və dirijor, dünyaca məşhur Ennio Marikone

KT analizi, arxiv şəkli

Bəhram Bağırzadədən xəbər var - bugünkü rentgen müayinəsi ümidvericidir

13
(Yenilənib 12:48 06.07.2020)
"Hazırda ilk plana ikincili bakterial infeksiya qoşulması ilə mübarizə çıxır" - həkim Bəxtiyar Musayev

BAKI, 6 iyul — Sputnik. “Bəhram Bağırzadənin vəziiyyəti ağır olaraq qalır”.

Sputnik Azərbaycan APA-ya istinadən bildirir ki, bunu Mərkəzi Gömrük Hospitalının rəisinin müalicə işləri üzrə müavini Bəxtiyar Musayev bildirib. O qeyd edib ki, xəstənin tənəffüsü süni ventilyasiya aparatı vasitəsilədir:

“Huşu aydın, bədən hərarəti isə normadadır. Bu gün aparılan rentgen müayinəsi zamanı ağciyərlərin vəziyyətində əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşma qeyd edilib.

Hazırda ilk plana ikincili bakterial infeksiya qoşulması ilə mübarizə çıxır. Bununla bağlı müvafiq təyinatla dəyişikliklər aparılıb”, - deyə B.Musayev bildirib.

13
Teqlər:
Bəhram Bağırzadə, Koronavirus, COVID-19
Mövzu:
Azərbaycanda koronavirus: son xəbərlər
Əlaqədar
Bəhram Bağırzadə komadan ayıldı
Bəhram Bağırzadə əslində haradadır? - Səs yazısını şərh etdilər
Bəhram Bağırzadənin ciyərləri dəyişdiriləcək?
Arxeoloji qazıntılar, arxiv şəkli

Yeddi min ilin sirri - Polşada qədim xəndəklər aşkar edilib

0
(Yenilənib 23:51 06.07.2020)
Polşada daha əvvəl buna bənzər tapıntı aşkarlanmayıb. Ancaq Slovakiyada, Çexiyada, Macarıstanda və digər ölkələrdə buna bənzər çıxıntılar - quruluşlar hələ də qalıb.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Arxeoloqlar qrupu Polşanın şimalında naməlum mənşəli xəndəklər sistemi aşkarlayıb. Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, tədqiqatlarla müəyyən edilib ki, hündürlükdən onlar tək şəkil kimi görünürmüş.

Xəndəklər ilk dəfə "Google Maps" və "Google Earth" xəritələrinin köməyi ilə gözə çarpıb. Alimlərin fikrincə, obyektlərin 7 minə yaxın yaşı var.

Polşada daha əvvəl buna bənzər tapıntı aşkarlanmayıb. Ancaq Slovakiyada, Çexiyada, Macarıstanda və digər ölkələrdə buna bənzər çıxıntılar - quruluşlar hələ də qalıb.

Xəndəklər bir mərkəz ətrafında oval şəklində qazılıb və bəzi yerlərdə torpaq "körpülər" qorunub saxlanılıb.

Xəndəklərin eni üç metr, dərinliyi iki metrdir. Ən böyüyünün diametri 85 metr təşkil edir. Yəqin ki, qədim tayfalar onları sümük alətlərinin köməyi ilə qazıblar, bu da çox səy və vaxt tələb edib. Arxeoloqların sözlərinə görə, gil torpaqlarda müasir avadanlıqlarla belə qaıntı aparmaq çətindir.

Elm adamları bu quruluşların ritual məna kəsb etdiyini düşünürlər. Ancaq burada hansı ayinlərin keçirildiyi hələ müəyyən edilməyib. İçəridə olan qədim kömür izləri burada hansısa tikilinin olduğunu və sonradan yandığını sübut edir.

0