Avropada miqrant

Kodlaşdırılan insanlar

695
(Yenilənib 12:53 18.01.2017)
"Heyvanıstan" heyvanları ilə kodlaşdırılan insanlar bu gün də dünyanın bütün ölkələrində var

BAKI, 18 yan — Sputnik. Yəqin hamınız oxumusunuz: İngiltərənin məşhur yazıçısı Corc Oruellin "Heyvanıstan" adlı əsəri var. Müəllif bu əsərdə SSRİ-nin ümumiləşdirilmiş obrazını yaradıb. Elə buna görə də "Heyvanıstan" ittifaqda qadağan edilmişdi və yalnız SSRİ tarixə qovuşduqdan sonra həmin ölkələrdə çap olunmuşdu.

"Heyvanıstan" romanında Sovet İttifaqı, heyvanların yaşayışında ustalıqla şifrələnib. Heyvanıstanın rəhbəri olan donuz Napoleonun prototipidir. Qoca Mayorun isə Lenin (ya da Karl Marks) olduğunu düşünə bilərik. Burada Napoleonun heyvanlara qarşı məhkəməsi repressiyaya, ona üsyan edən dörd donuz isə repressiyaya məruz qalan bolşeviklərə işarədir.

Pincfild ferması Almaniyanın, mister Frederik isə Adolf Hitlerin obrazıdır. Pincfild fermasının Heyvanıstana hücumu ilə İkinci Dünya Müharibəsi nəzərdə tutulur.

Foksvud fermasının sahibi mister Pilkinqton Qərbin siyasi liderlərinin ümumiləşdirilmiş obrazıdır. Müəllif Heyvanıstanın rəhbəri olan Napoleon və mister Pilkinqtonun kart oyunu zamanı tuz çıxarmaları ilə SSRİ və Qərb arasındakı müharibənin heç vaxt səngiməyəcəyini göstərmək istəyirdi.

Əsərdə bütün qalmaqallardan uzaq qalan, heç bir işə qarışmayan uzunqulaq Bencamin yəhudilərin, heyvanlara nağıllar danışan qarğa isə ortodoks kilsənin ümumiləşdirilmiş obrazıdır. Hərçənd, bir oxucu kimi yəhudilər məsələsində müəlliflə razı deyiləm. Dünyada demək olar ki, hər işə qarışan, dünyaya saysız-hesabsız dahilər verən, dünyanın taleyini dəyişə biləcək qədər qüdrətli olan yəhudiləri uzunqulaq Bencamin kimi göstərmək cəhdi müəllifin bu müdrik xalqa şəxsi qərəzindən doğula bilərdi.

Sovet ziyalılarını ağ keçi Mürielin timsalında göstərən müəllif digər ümumiləşdirmələrdə də özünün alleqoriya məharitini sərgiləyib. Corc Oruell "Heyvanıstan" əsərində qolçomaqları toyuqların, gizli xidmət orqanlarını Napoleonun itlərinin, xalqı qoyunların timsalında göstərib. Ən əsası isə donuzların istəyi ilə hər dəfə dəyişdirilən yeddi əsas qanunla Sovet İttifaqında siyasi liderlərin tələbinə uyğun dəyişdirilən konstitusiyaya işarə edib.

Yazıçı Corc Oruel
© AP Photo /
Yazıçı Corc Oruel

Bütün bunları daha dərindən öyrənmək və anlamaq üçün sözügedən əsəri oxumaq, hətta dəfələrlə oxumaq lazımdır. Ümumiyyətlə, bu əsər hər bir insanın stolüstü kitabına çevrilməsi gərəkən əsərdir. Bu uzun izahların əsas mahiyyəti isə sizə Corc Oruelli və onun kitablarını reklam etmək deyil.

"Heyvanıstan" heyvanları ilə kodlaşdırılan insanlar bu gün də dünyanın bütün ölkələrində var. Bunun üçün əsəri oxuduqdan sonra günümüzdə baş verən müharibələri, elmi-texniki və mədəni inqilabları, siyasi iğtişaşları, dini ixtilafları, İraqın, Suriyanın taleyini, Türkiyədə baş verən terror aktlarını, Qafqazın qalmaqallarını, Mərkəzi Asiyanının dərin yuxusunu, Şərqi Avropanın və Baltikyanı ölkələrin həzin sükutunu gözlərinizin önündə canlandırmağınız kifayətdir.

"Heyvanıstan" əsəri ilə Sovet rejiminə üsyan edən Corc Oruell 25 iyun 1903-cü ildə doğulub və 21 yanvar 1950-ci ildə vəfat edib. 21 yanvar… Bu tarix sizə başqa nəyi xatırladır? Əlbəttə, SSRİ-nin qurucusu olan Vladimir Leninin ölümünü. Taleyin ironiyası: SSRİ-ə üsyan edən Corc Oruell SSRİ-nin qurucusu ilə eyni gündə vəfat edir. Nə deyək!? Tanrı hər ikisinə rəhmət etsin!

Bir də ki, 21 yanvarda Azərbaycan üçün də bir Corc Oruell doğulsaydı, əla olardı. Axı bizim ədəbiyyatın da belə bir dahiyə mütləq ehtiyacı var.

695
Teqlər:
"Heyvanıstan", Corc Oruell, kod, əsər, SSRİ, heyvan, insan
Əlaqədar
Onu qatarın altına atdılar
Zeynəb Xanlarova haqqında...
Əsərlərini azərbaycanca yazan erməni şair
Yazıçıya təcavüz etdilər
Üzünə kislota atılan, bıçaqlanan, güllələnən qadın
Salvador Dali falçı idimi?
Leonardo Di Kaprio, arxiv şəkli

"Apple" Di Kaprio: Hollivudda birgə filmlər çəkiləcək

952
(Yenilənib 23:28 05.08.2020)
Di Kaprio və "Apple"-in ilk layihəsi Martin Skorsezenin rejissoru olduğu "Çiçəkli ayın qatilləri" (Killers of the Flower Moon) filmi olacaq.

BAKI, 5 avqust — Sputnik. Amerikalı aktyor Leonardo Di Kaprio və onun "Appian Way" kino şirkəti "Apple" şirkəti ilə film və serialların çəkilişinə dair müqavilə imzalayıb. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə məlumatı "Hollywood Reporter" yayıb.

Di Kaprio və "Apple"-in ilk layihəsi Martin Skorsezenin rejissoru olduğu "Çiçəkli ayın qatilləri" (Killers of the Flower Moon) filmi olacaq. Film Devid Qrannanın eyni adlı romanı əsasında çəkiləcək. Filmə 200 milyon dollar maliyyə ayrılıb. Baş rolları Di Kaprio və Robert De Niro oynayacaq. Korporasiya Elizabet Mossun baş rolu oynadığı və "Appian Way Productions"ın prodüserlik etdiyi "Parlayan qızlar" (The Shining Girls) serialını da birlikdə ərsəyə gətirəcək", - deyə məlumatda bildirilir.

Di Kaprio, "Appian Way" və "Apple"-in əməkdaşlığı bununla yekunlaşmayacaq.

"Appian Way Productions" üçün bu müqavilə serial çəkilişi sahəsində ilk addım olacaq. Şirkət daha əvvəl "Paramount Pictures" və "Warner Bros" kinostudiyaları ilə filmlərin istehsalına dair sazişlər imzalamışdı.

Xatırladaq ki, bundan əvvəl Di Kaprionun şirkəti Oldos Haqslinin "Ada" adlı sonuncu romanının serial ekranlaşdırılmasına prodüserlik etməyi nəzərdə tutub.

952
Kinolent, arxiv şəkli

Məşhur film festivalının keçirilmə tarixi bəlli oldu

23
(Yenilənib 17:00 05.08.2020)
Sentyabrın 14-20 tarixlərində keçiriləcək festivalda Beynəlxalq Tammetrajlı və Beynəlxalq Tələbə Filmləri yarışlarının da keçiriləcəyi açıqlanıb.

BAKI, 5 avqust — Sputnik. Türkiyənin nüfuzlu festivallarından olan 27-ci Beynəlxalq Adana "Altun Koza" film festivalının keçirilmə tarixi bəlli oldu.

Sputnik Azərbaycan Türkiyə mediasına istinadən xəbər verir ki, Böyükşəhər Bələdiyyə Sədri Zeydan Karalar verdiyi yazılı açıqlamada bildirib ki, festival COVID-19 epidemiyasının şərtlərinə əməl edilərək həyata keçiriləcək.

Sentyabrın 14-20 tarixlərində keçiriləcək festivalda Beynəlxalq Tammetrajlı və Beynəlxalq Tələbə Filmləri yarışlarının da keçiriləcəyi açıqlanıb.

23
Ekronaplan Lun, arxiv şəkli

"Xəzər canavarı"nın dirçəlişi: olmaq, ya da olmamaq

0
(Yenilənib 19:57 06.08.2020)
Ekranoplanlar SSRİ donanması üçün düşmən gəmilərini məhv etməyin vasitəsi kimi yaradılıb. "Lun" ekranoplanının ilk uçuşu 1985-ci ildə baş tutub.

BAKI, 6 avqust — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Ağır döyüş ekranoplanları yaxın zamanlarda Rusiyanın Hərbi Dəniz Qüvvələrinə qayıdacaq – ən yeni variantda, qanadlı raketlərlə. Onlar həm doğma sahillər yaxınlığında, həm də planetin ən ucqar regionlarında, istənilən iqlim şəraitində, baza infrastrukturu olmadan fəaliyyət göstərə biləcəklər.

Dünyada yeganə Rusiya istehsalı olan "Lun" raketli ekranoplanı iyulun 31-də Kaspiysk şəhərindən Dərbəndə yola düşüb.

34 il bundan əvvəl Nijni Novqorodda tikilmiş "Lun" ekranoplanı uzun müddət sınaqdan keçirildikdən sonra 1991-ci ildə sınaq istismarı üçün Xəzər Donanmasına təhvil verilib. "Lun" ekranoplanı 903 layihəsi çərçivəsində qalan yeganə ekranoplandır. Amma ekranoplanlar tarixə qovuşmadılar.

Yüksək sürəti (500 km/saat) və aşağı uçuş hündürlüyü (7-10 metr) sayəsində, raket daşıyıcı ekranoplanlar minlərlə kilometr məsafəni radara görünmədən qət edərək gözlənilməz istiqamətlərdən düşmənin hərbi-dəniz bazalarına və ya təyyarə hücum qruplarına yaxınlaşa və zərbə vura bilər.

Yeni ekranoplanlar hərbi dəniz donanmasının döyüş imkanlarını genişləndirməyə imkan verəcək. Bir müddət əvvəl Rusiya Hərbi Dəniz Donanmasının Gəmiqayırma İdarəsinin rəisi, 1-ci ranq kapitanı Vladimir Tryapiçnikov bəyan edib ki, ekranoplanların inkişafı 2050-ci ilədək gəmi tikintisi proqramına daxil ediləcək. Rusiya Müdafiə Nazirliyi yeni ekranoplanların yaradılması üçün taktiki-texniki tapşırıq formalaşdırıb, təcrübə-konstruktor işləri aparılır. İlkin məlumatlara görə, yeni ekranoplan 2022-ci ildə havaya qalxacaq.

Mediada "Xəzər canavarı"nın (Qərbdə bu ekranoplanı böyük ölçülərinə və fantastik zahiri görünüşə görə belə adlandırıblar) dirçəlişi fəal şəkildə müzakirə olunur. Nə ABŞ-ın "National Interest", nə də Çinin "Sohu" nəşri mövzudan yan keçib.

Elmi-texnoloji və istehsalat bazası mövcuddur – Rusiya çoxməqsədli ekronoplanların inkişafında Qərb ölkələrini xeyli qabaqlayıb. Belə ki, "Lun" hələ 29 il əvvəl yaxşı uçurdu və raket atışlarını həyata keçirirdi. 1990-cı illərin sonlarından ABŞ-da layihələndirilən və yükgötürmə qabiliyyəti 1200 ton olan "Boeing Pelican" yük ekranoplanı isə (17 ədəd "Abrams" tankını daşımaq üçün nəzərdə tutulub) hətta prototip şəklində istehsal edilməyib.

Bəs bu gün Rusiya Hərbi Dəniz Donanmasının döyüş ekranoplanlarının dirçəldilməsi perspektivləri necədir?

Xüsusiyyətləri

Çoxməqsədli ekranoplanlar yaxın gələcəkdə yeni yüksək dəqiqlikli qanadlı və hipersəs raketlərin, pilotsuz zərbə təyyarələrinin, elektromaqnit topların, ağır torpedaların yaradılması və tətbiqi üçün əsas ola bilər.

Zərbə ekranoplanları çevik reaksiya vasitəsi kimi Rusiyanın qütbarxası zonasını səmərəli şəkildə patrul edə bilər.

Desant (yük) modifikasiyasında bu aparatlar hərbi qulluqçuları silah və zirehli texnika ilə birlikdə əhəmiyyətli məsafəyə operativ şəkildə çatdırmağa imkan verəcək. Yeni ekranoplanlar düşmən radarları üçün demək olar ki, görünməzdir, səmərəliyi və yükgötürmə qabiliyyətinə görə təyyarə və helikopterlərdən, sürət baxımından isə hava yastıqlı gəmilərdən üstündür. Ekranoplanlar gücünü münaqişə zonasından uzaq məsafədə ("Çayka-2" – 5000 km-ə qədər) göstərə bilir və döyüşdə Rusiyanın imkanlarını artırmağa kömək olur.

"National Interest" nəşrinin məlumatına görə, yeni A-050 "Çayka-2" ekranoplanı "Xəzər canavarı"nın reinkarnasiyasıdır və Arktika da daxil olmaqla, sahilyanı ərazilərdə sərnişinlərin (100 nəfərə qədər) və yüklərin daşınması üçün (Alekseyev adına Nijni Novqorod Mərkəzi Konstruktor Bürosunda) yaradılır. Müxtəlif yükgötürmə qabiliyyətinə malik "qanadlı gəmilərin" bütöv bir seriyası yaradılır. Onlar 2022-ci ildən gec olmayaraq səmaya qalxacaqlar.

Bir müddət əvvəl isə Çin öz ordusu üçün bir neçə "Çayka" ekranoplanının alınması ilə bağlı danışıqlara başlayıb.

Aerodroma ehtiyacı olmayan aviasiya kimi ekranoplanlar dinc dövrdə də faydalıdır. Belə ki, Rusiyanın "Ekolen" təşkilatı "Xəzər canavarı"nın mülki analoqunu yaradır. Bu ekranoplan təyyarə sürəti ilə uça bilir və 750 tona qədər yükgötürmə qabiliyyətinə malikdir. Ekranoplan dəniz və çaylarda, tundrada və səhrada istismar üçün uyğundur. Ekranoplanın qalxması və oturması üçün yalnız kifayət qədər ölçüləri olan su akvatoriyası və ya düz səthli torpaq sahəsi lazımdır.

İşləmə prinsipi

Ekranoplan işləmə prinsipi belədir: çox aşağı hündürlükdə uçuş zamanı hava axını qanadın altında sıx "hava yastığı" yaradır. Aparat dəniz, buz və qarla örtülmüş ərazi və ya çöl üzərində qalxaraq 500 km/saata qədər sürətlə uçur. "Çayka-2" 10 tona qədər ağırlığı qaldırır.

Alekseyev adına Nijni Novqorod Konstruktor Bürosu həmçinin ekranoplanın ağır versiyasının – 100 tonluq uçuş kütləsi olan A-080 "Çayka-3" üzərində işləyir. Perspektivli maşın Rusiya istehsalı olan müasir avionika və naviqasiya-pilotaj kompleksinə malik olacaq. O, beş dərəcə maili olan sahilə çıxa, suda və aerodromda otura biləcək.

Hətta köhnə "Lun" ekranoplanı texnoloji cəhətdən böyük təəssürat yaradır. O, 450 km/s sürətlə 3 metrdən 500 metrə qədər yüksəklikdə 2000 km-dən çox məsafəni qət edə bilir. Ölçülərinə baxmayaraq bu ekranoplan nəqliyyat təyyarəsindən beş dəfə az yanacaq sərf edir.

"Lun" yalnız görünüşü ilə özünə hörmət yaradır. Onun korpusunun ön hissəsində, pilonda 8 mühərrik yerləşir. Onların ucluqları ekran effektini artırmaq üçün bucaq altında suya istiqamətlənib. Ekranoplanın füzelyajında üç cüt gəmi əleyhinə ZM-80 "Moskit" raketi quraşdırılıb. "Lun"un uzunluğu təxminən 74 metrdir. 44 metr uzunluğu və 550 kvadrat metr sahəsi olan qanadları 380 ton maksimum uçuş kütləsi olan cihazın kosmik görünüşünü tamamlayır.

Döyüş təyinatına gəlincə, onun üç ədəd "Moskit" raketi (yaylım atəşi ilə maksimal sürəti 2,8 Maxdır) bir aviadaşıyıcını məhv etmək üçün kifayətdir.

Ekranoplanlar SSRİ donanması üçün düşmən gəmilərini məhv etməyin vasitəsi kimi yaradılıb. "Lun"un ilk uçuşu 1985-ci ildə baş tutub. Böyük yükgötürmə, quru və buz üzərində uçmaq (həmçinin böyük yüksəkliklərdə uçmaq) qabiliyyəti ilə birlikdə yüksək sürəti və çevikliyi onun inanılmaz imkanlarını təmin edir.

"Lun" və "Orlenok" ekranoplanları raketlərin və desant qüvvələrinin çatdırılması üçün uyğunlaşdırılıb. "Orlenok" desant ekranoplanı kiçik ölçülü olub qoşunların və texnikanın sürətli daşınması üçün nəzərdə tutulub. SSRİ-nin dağılmasından sonra bu aparatların istehsalı dayandırılıb (həmin vaxta qədər 903 layihəsinin ikinci "Lun"u 95 faiz hazır idi) və döyüş qabiliyyətli "aviadaşıyıcı qatili" Xəzər sahilində yan aldı.

0