Qələm

Əsərlərini azərbaycanca yazan erməni şair

445
(Yenilənib 15:54 01.12.2016)
Və ya "Çırpınırdı Qara dəniz" erməni mahnısıdırmı?

BAKI, 1 dek — Sputnik. Sayat Nova, ya da əsl adı ilə Harutyun Sayatyan… Bir də azərbaycanlıların ona xitab etdiyi ad var: Səyyad Nova. Bu ad fars dilində "mahnı ovçusu" mənasını verir.

Anası gürcü, atası Hələbdən köç etmiş erməni olan, özü Tiflisin Sənayin kəndində doğulan, ermənicə, gürcücə, azərbaycanca, farsca və ərəbcə əsərlər yazan şair, yazıçı və ozan Sayat Nova olduqca maraqlı, həm də müəmmalı tale yaşamışdır. Onun çoxsaylı şeirlərinin və musiqilərinin böyük qismi Azərbaycan dilindədir.

Dərdli insan
© Photo : pikabu.ru

Deyirlər ki, sənətin irqi, milliyyəti, dili, dini və cinsi yoxdur. Həmişə bu fikirlə rastlaşanda ağlıma ilk gələn adlardan biri də Sayat Nova olur. Çünki Sayat Novada dillər də, millətlər də birləşib. Bütün Qafqazın üstünə nəhəng bir sənətlə qanad açıb onların hamısını bağrına basmışdır.

Tiflisdə qısa zamanda şöhrət qazandıqdan sonra çar II İraklinin təşkil etdiyi ziyafətlərə dəvət olunur, bir neçə dil bildiyinə görə diplomatik görüşlərdə iştirak edir. Həmin dönəmdə İran hegemonluğuna qarşı ermənilərin, gürcülərin və azərbaycanlıların birləşməsini təşkil edir.

Amma bir müddət sonra bütün qazandıqlarını, vəzifələrini itirir. Çünki çar II İraklinin bacısı Annaya aşiq olması dillərdə dolaşır, Annaya şeirlər və mahnılar yazdığı danışılır. Bu söz-söhbət çarın qulağına çatan kimi onu saraydan qovdurur. Bu hadisədən sonra Sayat Nova Gürcüstandan həmişəlik ayrılır və bir daha ora geri qayıtmır.

Bir müddət eldən-elə dolaşan aşıq kimi fəaliyyət göstərsə də, sonralar həyatını kilsə ilə bağlayır. Ömrünün sonuna qədər Ermənistanda Haxpat Monastrında rahiblik edir və bir gün monastrda öldürülür.

Onun niyə öldürülməsinə dair bir neçə iddia var. Bəzi iddialara görə, Ağa Məhəmməd şah Qacarın adamları Sayat Novaya İslamı qəbul etdirmək istəyir, amma o, bunu qəbul etmədiyi üçün öldürülür. Başqa bir iddiaya görə, onun nüfuzunu digər erməni rahibləri qısqanmış və bu səbəbdən ona sui-qəsd təşkil etmişdilər. Ən çox həqiqətə uyan və daha çox mənbələrdə göstərilən iddiaya görə, Ağa Məhəmməd şah Qacarın adamları Sayat Novaya işgəncələr verərək xəzinənin yerini öyrənmək istəyiblər, amma Sayat Nova xəzinənin yerini deməyib və işgəncələrin sonunda ölmüşdür.

Salvador Dali
© Photo : eskipaper.com

Sayat Nova hər nə qədər dostluq rəmzi olsa da, bir o qədər də mübahisələrə səbəb olmuşdur. Çünki sözləri Əhməd Cavada, musiqisi Üzeyir Hacıbəyova məxsus olduğu deyilən məşhur "Çırpınırdı Qara dəniz" mahnısı, bir sıra xarici mənbələrdə, xüsusən də erməni mənbələrində Sayat Novanın "Kamança" adlı mahnısı ilə eynilik təşkil edir. Əgər mahnı həqiqətən Sayat Novaya məxsusdursa, bu, Üzeyir Hacıbəyovun mahnını mənimsədiyi, ya da qəsdən Üzeyir Hacıbəyovun adına çıxarılması anlamına gəlir. Çünki Sayat Nova Üzeyir Hacıbəyovdan təxminən iki əsr əvvəl yaşamış, 1795-cı ildə öldürülmüşdür.

"Çırpınırdı Qara dəniz" mahnısı isə 1918-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun adından yayımlanmışdır. Əlbəttə, Üzeyir bəyin Qafqaz xalqlarının dostluğunu simvolizə edən Sayat Novadan bəhrələnməsi də normaldır. Bunlardan hansının doğru olduğunu bilmirik, amma bu məsələdə bir tarixi uydurmanın, saxtalaşdırmanın, ya da qəsdən oğruluğa yozmaq niyyətinin olması mütləqdir.

Sayat Novanın həyatı haqqında məşhur erməni əsilli rejissor Sergey Paracanov 1969-cu ildə "Narın rəngi" filmini çəkmişdir. Bu filmdə rejissor klassik film elementlərindən istifadə etmiş, məzmunda daha çox rəmzlərə üstünlük vermişdir. Filmdə Sayat Novanın azərbaycanca yazdığı şeirlərdən də istifadə olunmuşdur. Sergey Paracanov bu filmdə şairin şeirlərindən çox istifadə etdiyinə və məzmunu onun şeirləri üzərində qurduğuna görə ssenari müəllifi kimi həm Sayat Nova imzasını, həm də öz imzasını göstərmişdir.

Taleyin ironiyasıdır ki, Sergey Paracanov da Sayat Nova kimi ağrılı tale yaşamış, homoseksual olduğunu etiraf etdiyinə görə, 1973-cü ildə həbs olunmuş, Fellini, Mikelancelo, Tarkovski kimi bir neçə rejissorun Brejnevə məktubla müraciətindən sonra, 1977-ci ildə sərbəst buraxılmış, 1990-cı ildə vəfat etmişdir.

445
Teqlər:
İrakli, Harutyun Sayatyan, Sayat Nova, gürcü, şeir, şair, azərbaycanlı, erməni
Əlaqədar
Xalq şairinin 110 illik yubileyi İstanbul və Ankarada qeyd olunacaq
Şairlə müğənninin təhqiri arasındakı fərq
Vətəndaş həmrəyliyinə nail olmaq istəyən şair
Leninə həsr olunmuş əsəri yaradıcılığının zirvələrindən sayılan şairimiz
Xalq şairi vəfat etdi
Ələbaxan yazıçının, şairin günü...
Səmra Hüseynova, arxiv şəkli

Azərbaycan gözəlinə atasından dəstək: Sənə artıq söz deyənin başını kəsərəm

1707
(Yenilənib 19:56 20.06.2021)
Səmranın fikrincə, insanlarımızda inkişaf etmək, dünyaya inteqrasiya olunmaq, stereotipləri aşa bilməmək qorxusu var.

Səmra Hüseynova - "Miss Azərbaycan-2019"-un qalibidi. On ildən çoxdur ki, model biznesindədir, bir çox beynəlxalq və yerli dəb layihələrində, məşhur dizaynerlərin defilelərində iştirak edib. Hər zaman azərbaycanlı həmkarlarından açıq-saçıq layihələrdə iştiraka hazır olmasıyla seçilən modeli gəlin yaxından tanıyaq. Səmra özü və sənəti ilə bağlı heç yerdə demədiklərini Sputnik Azərbaycan-la bölüşüb:

"8-9-cu sinifdə oxuyanda artıq qərara almışdım ki, mən model olacam. Həmin vaxtlarda Rəssamlıq Akademiyasında dizaynerlər modellər axtarırdılar, onlarla çalışırdım. Bir sıra tədbirlərdə model kimi çıxış edirdim".

Gələcəyin məşhur modeli yolunu Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetindən salır: "Buna görə də İncəsənət Universitetini seçdim. Bildiyiniz kimi modellik sənəti üçün ayrıca bir sahə yoxdur. Mən rejissorluq fakültəsinə daxil oldum. Universitetdə həm də aktyor sənətindən də dərs keçirdilər. Bu da mənə model kimi fəaliyyət göstərməyimə kömək edir".

"Modellik sənəti sizdən nələri aldı?" sualına belə cavab verdi: "Kameralar məni çəksin, saytlar məndən yazsın, mən danışılım. Deməzdim məndən nəyisə aldı. Aldısa, demək belə lazım imiş. Modelliyi seçdiyimə görə, çox şeyi itirdim. Yaxşı ki, itirdim. Modellik peşəsində yalançı dostlarımı, yalançı qohumlarımı itirdim. Hətta sevdiyim insanı itirdim. Deməli, məni sevmirmiş. Sevsəydi, seçimimə hörmətlə yanaşardı. Amma qazandıqlarım daha çoxdur".

Həmişə göz önündə olmaq istəyən Azərbaycan gözəli onun qarşısına qoyulan sədlərdən danışıb: "Əvvəllər atam qətiyyən razı deyildi. Mən podiuma çıxmağa hazırlaşırdım, anam işdən çıxıb, gəlib məni götürüb aparırdı evə. Bütün günü ağlayırdım ki, anam məni qoymur. Atama dedim ki, "sən mənim atamsan, mənim arxamda olmalısan, mənə güvənməlisən". Atam mənə dedi ki, "nədə özünü xoşbəxt hiss edirsən?"Atama dedim ki, mən çox böyük uğur qazanacam. Amma buna görə məni tənqid də, təhqir də gözləyir. Atam dedi ki, "sən özünü lüt bədəndə bağlı görürsənsə, mənə sənin tərbiyəndən başqa, heç kimin fikri önəmli deyil. Bundan sonra mənə icazə verdi. Bu gün də deyəndə ki, "ata, filankəs məni təhqir edir". Deyir sənə artıq söz deyənin başını kəsərəm".

Səmra insanların modellərə olan münasibətini dəyişəcəyini düşünür: "Bizdə elə düşünürlər ki, modellik soyunmaqdır. Modellik soyunmaq deyil, modellik zəriflikdir, nümayişdir. Sənə verilən əl işini sən soyunsan belə, onu lüt göstərmədən təqdim edirsən. Məsələn, mənə alt paltarı geyimi gətirirlər. Mən onu təqdim edirəm. Mən onu 2 formada təqdim edə bilərəm: Mən onu vulqar da təqdim edə bilərəm. Modellik isə odur ki, sən onu vulqar yox, sənə onu incəsənət nümunəsi kimi təqdim etməlisən. Ümid edirəm ki, bir gün insanlar buna incəsənətin bir növü kimi qarşılayacaq".

Anoreksiya xəstəliyindən müalicə alan model xəstəliyə yol açan səbəblərdən danışıb: "Mən yeməyə həmişə nifrət etmişəm. Genetikam arıqdır. Haradasa 10 il əvvəl, sinəmdə xoşxassəli şiş aşkarlanmışdı. Ona görə də həddindən artıq arıqlamışdım. Ondan sonra hormonal dərmanlar qəbul etdiyimdən birdən-birə kökəldim". İndi isə əziyyət çəkdiyim problem haradasa 1 il əvvəl başladı. Onda üstünə düşmədim. Son bir ayda boğazım şişməyə başladı və dərhal çəkim düşdü aşağı – 38 kilo oldum".

"Boğazım ona görə şişdi ki, soyuq havada çəkiliş oldu. Yaz geyimlərini çəkirdik. Orada soyuqladım, ağırlaşdım.Onda anladım ki, vəziyyət heç də yaxşı deyil. Çox güclü ağrılar başladı məndə, ayağa qalxmağa belə, halım yox idi. Adi stəkanı qaldırıb suyu içə bilmirdim. Düşündüm ki, onkoloji xəstəliyə tutulmuşam. Çox şükür, indi yaxşıyam", - deyə S.Hüseynova bildirdi.

- Bildiyiniz kimi, Neslihan Atagül də bu xəstəlikdən əziyyət çəkir...

- Fikir verirsinizsə, bu problem bu il daha çox yayılıb. Düşünürəm ki, bu problem koronavirusun fəsadlarıdır. İnsanlar qapalı məkanlarda qaldılar. D vitaminindən məhrum oldular, karantinə görə keçirilən əsəb, stress və s".

Xarici ölkələrdə modellər bədənlərini sığortalayırlar. Bizdə bu tendensiya hələ gəlib çıxmayıb. Amma ən öz üzümü sığortalamağı düşünürəm.

Səmra "Miss Azərbaycan-2019"dan da danışdı. Məşhur model müsabiqəyə getmə səbəbinə zarafatla "gördüm ki, hər şeyim var, başımın tacı çatmır. Qərar verdim ki, başın tacı da olsa, tam olacam" deyə cavab verdi: "Müsabiqəyə qatıldım. Müsabiqə məni çox yordu. Gedib-gəlmələr, seçimlər, stress, həyəcan, qalib gəlib-gəlməmək qorxusu və s. Final gecəsi ağlaya-ağlaya çıxdım. Çox xoşbəxtəm ki, qalib gəldim. Ürəyim yaralı idi, çünki birinci dəfə qatılanda layiq görməmişdilər".

Səmra deyir ki, insanlarımızda inkişaf etmək qorxusu var. O, fikirlərini belə izah etdi: "Dünyaya inteqrasiya olunmaq qorxusu, stereotipləri aşa bilməmək qorxusu var. Mənim valideynlərim niyə mənə mane olurdular? Çünki onlar da o psixologiyada böyüyüblər. Psixologiyasında problemi olan insana nə qədər başa salmağa çalışsan ki, bu ağdır, o yenə qara görəcək. Ona görə də mən kimisə başa salmağa cəhd eləmirəm. İstədiyimi yaşadım, ona görə də mən Azərbaycanda səs-küy yarada bildim. Düşündüm ki, məni qınayan insanlar – qohumlarım, dostlarım sabah mənim istədiyimi verə biləcəklərmi? Mən dara düşəndə mənə əl uzadacaqlarmı? - Xeyr! Niyə mən onlara əhəmiyyət verməliyəm?

- Sizcə, Azərbaycanda modellərə qarşı münasibət niyə birmənalı deyil?

- Qınamıram insanları. Çünki modellik, aktyorluq, müğənnilik adı altında digər fake təbəqə yaranır. Problem özümüzdədir. Baxın televiziyalara, normal aparıcı, normal aktrisa seçimi var? Televiziyaya dodaq dolğulu, sifəti dolğulu, botoks olmamalıdır. Ümumiyyətlə, televiziya üçün təbii olan insanı seçmək lazımdır. Kinoda da bu önəmlidir. Aktyor emosiyaları çatdırmalıdır. Üzündə süni dolğular olan aktrisa hissləri necə çatdıra bilər?

Sənət adamlarının əksəriyyəti gələcəkdə övladının özünün davamçısı olmasını istəmir. Səmranın bu fikrə münasibəti fərqlidir: "Mənim qızım da model olmaq istəsə, görsəm ki, Allah ona model olmaq üçün bütün standartları verib, mən niyə ona mane olmalıyam? O demək deyil ki, mən əziyyət çəkmişəm, o da əziyyət çəkəcək. Yox, mən ona arxa-dayaq olaram. Mənim qızımın boyu 175 sm olsa, standartlara cavab versə, onun prodüseri olaram".

"Anam deyir, ərə get, gələcəkdə bir övladın olsun. Niyə özümə? Övladımla özümü qarantiya edirəm? İstifadə etmək üçün dünyaya gətirirəm? Mən övladı dünyaya gətirirəm ki, cəmiyyət onun savadından, qabliyyətindən yararlana bilsin. Mən valideynlərimə dedim, ya mənə güvənin, ya da vurun, öldürün. Mən sizin standartlarınıza uyğun adama ərə gedib özümü bədbəxt edə bilmərəm"- deyə Azərbaycan gözəli əlavə etdi.

Qəhrəmanımızın dünyaca məşhur həmkarları ana olmaqdan boyun qaçırırlar. Səmra isə düşünür ki, qadının ən böyük xoşbəxtliyi ona "ana" deyən övladın, "səni sevirəm" deyən həyat yoldaşın olmasıdır: "Bəli, işim məni xoşbəxt edir. Amma səhər telefonu əlimə alıram, baxıram ki, mənə kimsə "səni sevirəm" yazan varmı? Özümə uyğun bəylə qarşılaşsam, sözsüz ki, evlənərəm. Olub ki, bir insan üçün 3 il öz işimə fasilə verdim. Amma o bunu dəyərləndirmədi".

"Unudulmaqdan qorxmuram, inanmıram ki, unudulum" deyən gənc model gələcəkdə özü haqqında film çəkməyi düşünür. "Gələcəkdə özüm haqqında avtobioqrafik film çəkmək istəyərəm. Amma indi yox, gələcəkdə. Çünki, indi etsəm uğurlu alınmayacaq. Bunun üçün illər lazımdır. Hər işdə mükəmməliyə can atıram. O filmdə mənim imzam olacaq, o film sıradan bir film olmamalıdır".

1707
Şəki Xan sarayı

Avropanın Keramika Marşrutunun yeni üzvü - Şəkinin təqdimatı keçirilib

209
(Yenilənib 20:41 18.06.2021)
Azərbaycan Mədəni Marşrutlar üzrə Avropa İnstitutuna 2011-ci ildən üzv olub. İndiyədək Azərbaycan Avropa Şurası Mədəni Marşrutları layihəsi çərçivəsində 5 marşruta qoşulub.

BAKI, 18 iyun — Sputnik. Avropa Şurasının Keramika Assosiasiyasının Baş Assambleyasının onlayn formatda iclası keçirilib. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, iclas çərçivəsində Avropa Keramika Marşrutunun (European Route of Ceramics) yeni üzvü - Şəki şəhərinin təqdimatı baş tutub.

Şəki şəhəri bu ilin əvvəlində Dövlət Turizm Agentliyinin təşəbbüsü ilə Avropa Keramika Marşrutuna üzv seçilib. Yeni üzvü təqdim edən Dövlət Turizm Agentliyinin Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin şöbə müdiri Sədaqət Davudova iclas iştirakçılarına Avropa Keramika Marşrutuna yeni qoşulmuş Şəkinin tarixi, şəhərsalma mədəniyyəti, özünəməxsus memarlıq üslubu, sənətçilik ənənələri haqqında ətraflı məlumat verib. Qeyd olunub ki, keramika sənəti ənənələrinin davam etdirilərək gələcək nəsillərə ötürülməsində Şəki sənətkarlarının rolu böyükdür.

Assambleya iştirakçılarına Qafqazda ilk Keramika Mərkəzi - "ABAD" Keramika və Tətbiqi Sənət Mərkəzinin məhz Şəkidə yaradılması, ilk Beynəlxalq Keramika Simpoziumunun da bu şəhərdə keçirilməsi haqqında məlumat verilib. Qeyd olunub ki, Şəki şəhəri 2008-ci ildə Dünya Tarixi Şəhərlər Liqasının üzvü seçilib, 2019-cu ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. 212 maddi mənəvi irs, 28 qeyri-maddi mədəni irs, 19 mədəni təbii irs daşıyıcısı olan Şəki şəhəri 2010-cu ildə Azərbaycanın Sənətkarlıq Paytaxtı elan edilib, 2017-ci ildə onun adı UNESCO-nun "Yaradıcı şəhərlər şəbəkəsi" siyahısına salınıb.

Avropa Keramika Marşrutu 2012-ci ildə Avropa Şurası tərəfindən sertifikatlaşdırılmış mədəni marşrutdur. Bu hərəkatın məqsədi keramika istehsalı və bu sahəyə dair qədim ənənələrlə bağlı mədəni irsi dəyərləndirmək, dayanıqlı turizm təklifi yaratmaq və bununla da ümumilikdə mədəni və sosial inkişafa nail olmaqdır. Hazırda Avropa Şurasının Keramika Assosiasiyası mərkəzi qərargahı İtaliyanın Faentsa (Faenza) şəhərində yerləşir.

Azərbaycan Mədəni Marşrutlar üzrə Avropa İnstitutuna 2011-ci ildən üzv olub. İndiyədək Azərbaycan Avropa Şurası Mədəni Marşrutları layihəsi çərçivəsində 5 marşruta – "Şərab Yolu", "Yəhudi irsi üzrə Avropa marşrutu", "Qədim Qayaüstü İncəsənət İzləri", "Termal şəhərlər" və "Zeytun ağacları" yoluna qoşulub.

209

İsveçrə -Türkiyə matçından göz oxşayan görüntülər