Süni intellekt, arxiv şəkli

Sosial reytinq sistemi: xeyirli qaydalar, yoxsa “rəqəmsal diktatura”?

2977
(Yenilənib 22:20 30.08.2021)
Ata-anaya baxmaq, övlada can yandırmaq, qonaq qarşılamaq işində bir çox millətdən irəliyik. Amma zibili hara gəldi atmaq, qanunu açıq şəkildə vecə almamaq, bilə-bilə yol-hərəkət qaydalarını pozmaq işində də bizə çatan olmaz.

Çində Sosial reytinq sisteminin rəsmi olaraq qüvvəyə minməsindən artıq 9 ay ötür. Bu ilin yanvar ayının 1-dən Çində yeni qəbul olunmuş Mülki məcəlləyə görə, hər bir vətəndaşın şəxsi və ictimai həyatı daha ciddi nəzarətə götürülüb. 

Çin cəmiyyəti bir neçə təbəqəyə parçalanıb

Yeni qaydalarda hər bir çinliyə 1000 ballıq ilkin start reytinq kapitalı verilir. Nəticədə Çin cəmiyyəti bir neçə təbəqəyə parçalanıb. Ümumi İnformasiya mərkəzi hər bir şəxsi müxtəlif parametr üzrə analiz edir. Reytinqi 1050 baldan yuxarı olanlar ən yüksək – AAA, 1000 balı olanlar A+, 900 bal olanlar isə B indeksini qazanmış olurlar. 849 baldan aşağı olanları artıq bir qədər şübhəli C, 599 balla isə D kateqoriyasına aid edirlər. Dövlət qulluğunda çalışan şəxslərə heç C kateqoriyası da yaramır. D qrupunda olmaq isə çox təhlükəlidir, belə insanlara heç taksi sürmək olmaz. 

Sosial reytinq sisteminin çinlilərin həyatının hər bir tərəfinə təsir edəcəyi gözlənilir. Bankdan kredit almaq, dükandan nisyə mal götürmək, təyyarə və ya qatara bilet əldə etmək belə, bu sistemə bağlıdır. Axşam restoranda həddən artıq içki qəbul edib ictimai asayişi pozmaq, kiminləsə dava salmaq, yerə zibil atmaq kimi əməllər də reytinqə təsir edir. Hətta ailə üzvlərindən kiminsə aşağı reytinqli olması digərinin həyatını poza bilər. Məsələn, əgər sən bahalı geyim, avtomobil, ev aldığın halda ata-ananın kreditini ödəmirsənsə, bu, ciddi problem yaradacaq. Çevrəndə D kateqoriyasından çoxlu tanışının olması da təhlükəlidir: sistem reytinqi azaldacaq.

Sosial reytinq sistemi “rəqəmsal diktatura” adlandırılır

Sistemdə balların toplanması necə formalaşır? Burada hər bir hərəkətin təsiri var. Alkoqol, siqaret almaq kimi ziyanlı adətlərdən tutmuş yaşlı valideynə yardım etmək əməlinə görə həm bal qazanmaq olar, həm də itirmək. Özü də sistem tək fərdi şəxsləri deyil, həm də ekoloji normaların gözlənilməsi, qayda-qanuna əməl edilməsi, fırıldaqla bağlı işlərdə adının hallanması kimi faktorlara görə hüquqi şəxslər, şirkətləri qiymətləndirir.

Çinli xeyriyyə işlərində iştiraka, ailənin yaşlı üzvlərinə göstərdiyi qayğıya, qonşularla yaxşı münasibətə, ehtiyacı olan insanlara etdiyi yardıma, qan verməyə, hökumətin siyasətini sosial şəbəkədə dəstəkləməyə, müsbət maliyyə-kredit tarixçəsinə, hər bir qəhrəmanlıq nümunəsinə görə bal qazanmaq şansı əldə edir.

Yol-hərəkət qaydalarını pozmağa, hakimiyyətə qarşı etiraz aksiyasında iştiraka, sosial şəbəkədə hökumət əleyhinə yazılar dərc etməyə, yaşlı valideynlərə yardım etməməyə, internetdə şayiə və feyk xəbərləri yaymağa, törədilmiş cinayət əməlinə görə qeyri-səmimi üzrxahlığa, qeyri-qanuni təriqətlərdə iştiraka, fırıldaq əməllərə görə sistem balları silir. Bir sıra hüquq müdafiəçisi sosial reytinq sistemini “rəqəmsal diktatura” adlandırır. Dövlətin vətəndaşın həyatına müdaxiləsinin həddən artıq çox olduğu iddia olunur. Sistem hətta smartfona yüklənmiş xüsusi tətbiqin köməyi ilə yaxınlıqda olan vətəndaşların arasında vaxtında kreditini ödəməyənlərin adını belə əks etdirir.

Yeni sistemin yaxşı və ya pis olduğu barədə mübahisələr səngimir. Əlbəttə, kommunal xərcləri vaxtında ödəyən, yaşlı valideyninə yardım edən, ictimai nəqliyyatı və ictimai yerləri zibilləməyən vətəndaşın yüksək bal toplamasında nəsə pis bir şey yoxdur. Amma sosial şəbəkədə ifadə etdiyin hər hansı bir fikrə görə cəzalanmaq insan haqlarının kobud formada pozulmasıdır.

Digər tərəfdən aşağı reytinqi olan şəxslərin cəmiyyətdən təcrid olunması, onların marginallaşması heç də yaxşı deyil. Bu, bir növ cəzaçəkmə müəssisəsindən geri dönmüş insanlara qarşı olan münasibəti xatırladır. Deyək, insan törətdiyi cinayətə görə cəzasını çəkibsə, sonra cəmiyyətdə mənfi münasibətlə qarşılaşırsa, işə düzələ bilmirsə, deməli, nəsə yerində deyil.

Banka borcunu, dövlətə vergini ödə, rahat yaşa

Belə bir sistemin tətbiqi gələcəkdə təbəqələşmənin güclənməsinə təkan verə bilər. Nədən Çində belə bir reytinq sisteminin tətbiqinə qərar verilib? Bu təcrübənin digər ölkələrdə istifadəsi mümkündürmü?

Belə bir sistemin yaradılması müəyyən zərurətdən yaranıb. Böyük bir ölkədə 1,5 milyard insana nəzarət etmək olduqca çətindir. Deyilənə görə, Çində haradasa 140-150 milyon insanın ən böyük arzusu adi vətəndaş pasportu əldə etməkdir. Ölkənin ucqar vilayətlərində vaxtilə “yalnız 1 uşaq” qanununun fəsadı hələ də duyulmaqdadır. Çində uzun illər 2-ci uşağı dünyaya gətirmək cinayət sayılıb, cəzası da ağır olub. İkinci uşaq olanda, onu vilayətdə yaşayan qohumların yanına yollamaq adəti vardı, orada nəzarət çox deyildi. Bax bu uşaqlardan hazırda Çində milyonlarla var, artıq böyüyüblər, amma heç bir hüquqa malik deyillər. Ən ağır, dözülməz işlərdə çalışırlar. Sənədsiz filansız. Nə evlənə bilirlər, nə də başqa hüquqa malikdirlər. Bu insanlara nə sosial reytinq sistemi?

Bu gün Çinin texnoloji qüdrəti ona böyük meqapolislərdə, nəhəng şəhərlərdə, iri mərkəzlərdə insanları hansısa parametrlərə görə nəzarət etmək imkanı verən bir reytinq sistemi qurmağa imkan verib. Amma bu günün özündə belə bu sistemdən xəbərsiz olan milyonlarla Çin vətəndaşı var. Sənədi olmayan birisini nə mükafat, nə də cəza maraqlandırmır. Əslində, sosial reytinq sistemi daha çox maliyyə-kredit problemlərini həll etməyə yönəlib. İllərlə bank kreditini, kommunal xərclərin ödəməyən insanlar var. Sistem ilk növbədə onlara qarşı çarpışır. Aşağı reytinqdəsənsə, onda sistem elektrik qatarına bahalı bilet almağa imkan vermir, yəni əvvəlcə borcunu ödə, sonra hara istəyirsən bahalı nəqliyyatla hərəkət elə. Bir sözlə, banka borcunu, dövlətə vergini ödə, rahat yaşa.

Londondakı nəzarət sistemi hər bir şəxsi rahatlıqla tanıyır

Bu sistemin gələcəkdə hansı formada fəaliyyət göstərəcəyi məlum deyil, uğurlu da ola bilər, uğursuz da. Amma dünyanın hər yerində buna bənzər sistemlər çoxdan var. Böyük Britaniyanın paytaxtı Londonda qurulan nəzarət sistemi də hər bir şəxsi rahatlıqla tanıyır. Əgər adı terror fəaliyyətində hallanan birisini sistem tanısa, o dəqiqə polisə məlumat verilir, həmin şəxs nəzarətə götürülür. Londonda qurulan kameralar şəhərdə hər bir insana, küçəyə, böyük və kiçik müəssisəyə nəzarət etmək gücündədir.

Qərbdə və ABŞ-da mövcud olan bank sistemində hər bir vətəndaş barəsində ətraflı məlumat toplanıb. Üstəlik, nəhəng sosial şəbəkələrdə olan məlumatı da banklar və dövlət qurumları pulla əldə edə bilər. Hər bir insan barədə kifayət qədər məlumat var, yəni kreditini vaxtında ödəməyən şəxslərin bir çoxu çoxdan “qara siyahı”dadır. Əvvəl köhnəni ödə, sonra təzəsini al. Kommunal xərcləri, dövlətə olan vergini də ödəməkdən yan qaça bilməzsən, sistem səni hər yerdə tapacaq. Kartla ödəmə etdinsə, məlumat artıq sistemə düşəcək, cinayətkarı axtaran dövlət xüsusi orqanları ilk növbədə həmin şəxsin alış-veriş etdiyi barədə məlumatı tələb edirlər. Heç yerə qaça bilməzsən.

Ödənilməmiş cərimən varsa...

Buna bənzər sistem artıq Azərbaycanda da yaradılıb. Yəni bank kreditləri barədə ümumi məlumat bazası var, rəsmi iş yeri olanların da kreditlə dükandan mal götürməsi problemsizdir, çünki sistem iş yerinin olması barədə məlumatı göstərir. Avtomobillə qaydanı pozdunsa, o dəqiqə cərimə barədə məlumat sistemə yeridilir. Dövlətə vergi borcun, ya da ödənilməmiş cərimən varsa, ölkədən kənara çıxa bilməzsən, əvvəl ödə, sonra çıx.

Yəni bizim nəzarət sistemimiz əsasən ödəmə ilə bağlı problemlərə bağlanıb. Amma evinin və ya avtobusun pəncərəsindən zibil atan, ictimai yerlərdə qayda-qanunu pozan şəxsi, yolu qırmızı işıqda keçən piyadanı cərimələmək, kasıba əl tutmayan birisini balla cəzalandırmaq ənənəsi hələ formalaşmayıb. Bəs Çin sosial reytinq sistemi Azərbaycanda işləyərdimi? Çətin, çünki dünyaya baxış fərqi var.

Ata-anaya baxmaq, övlada can yandırmaq, qonaq qarşılamaq işində bir çox millətdən irəliyik. Amma zibili hara gəldi atmaq, qanunu açıq şəkildə vecə almamaq, bilə-bilə yol-hərəkət qaydalarını pozmaq işində də bizə çatan olmaz bəlkə də. Texnologiyanın inkişafı gələcəkdə istər-istəməz nəzarət mexanizmini artıracaq. Bu gün rahatlıqla yolu qırmızı işıqda keçdiyimiz halda, sabah bizi tanıyan sistemdən bu hərəkətə görə cərimə mesajı gələcək.

Texnologiya həyatı bir tərəfdən rahatlaşdırsa da, digər tərəfdən azadlığı məhdudlaşdıracaq. Nə dərəcədə yaxşı və ya pis olacağını isə zaman göstərəcək.

2977
Əli və Nino filmindən fraqment

Yazıçı öncəgörənliyi

1170
(Yenilənib 10:19 21.09.2021)
Yusif Vəzirin "Gələcək şəhər" hekayəsi barədə bəzi qeydlər: "Kiçik bir hekayədə, 70-80 il sonranın elmi nəaliyyətlərindən də xəbər vermək ustad yazıçımızın yaradıcılığı üçün ciddi faktdır.

BAKI, 20 sentyabr — Sputnik. Tanınmış dövlət xadimi və yazıçı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Osmanlı İmperiyasındakı ilk səfiri, Stalinin Azərbaycanda həyata keçirdiyi qanlı repressiyasının qurbanlarından biri Yusif Vəzir Çəmənzəminli olduqca məhsuldar fəaliyyəti dövründə, romanlar, məqalələr, elmi araşdırmalar, oçerklər, publisistik məqalələr qələmə alıb, eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub.

Sentyabr ayında 56 yaşında vəfat edən Yusif Vəzirin anadan olmasından 134 il ötür. Enişli-yoxuşlu tale yaşayan yazıçı Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyəti tərəfindən Osmanlı İmperiyasına səfir təyin olunanda cəmi 32 yaşında idi. Ukraynada hüquq təhsili almış, diplomatik fəaliyyət göstərmiş bir ziyalı, Cumhuriyyətin süqutundan sonra Parisdə ağır işlərdə işləməyə məcbur olur, ehtiyac içərisində yaşayır. Və ən ağrılısı istedadına, savadına və bacarığına heyranlıq duyduğu kiçik qardaşını ağır xəstəlikdən itirir, ruh düşkünlüyünə qapılır və Sovet Azərbaycanına qayıdır. Yusif Vəzirin vətəninə qayıtdığı dövrün siyasi mənzərəsi insanı dəhşətə gətirir. Bu dövrün yaradıcı mühitində nə desən var: danosbazlıq, satqınlıq, hiyləgərlik, qəddarlıq və s…

1937-ci ildə Yusif Vəzir Yazıçılar İttifaqından xaric edilir, haqqında böhtanlar yazılır, sərt tənqidlərə məruz qalır. Bütün bunlar repressiya maşınının işə düşdüyünə bariz işarə idi. Həbs ediləcəyini duyan yazıçı əvvəlcə Bağırova, sonra Stalinə müraicət edir və müraciətləri cavabsız qalır. Çarəsizlikdən gözdən uzaqlaşmağa, bir müddət Özbəkistanda, Ürgəncdə işləməklə, prosesdən kənarda qalmağa çalışır. Ancaq Stalinin repressiya maşınından xilas olmaq o qədər də asan deyildi…

***

Bəkir Çobanzadə, Nurməmməd bəy Şahsuvarov, Hənəfi Zeynallı, Hacıbaba Nəzərli və başqalarının ifadələri əsasında 1940-cı il yanvar ayının 25-də Yusif Vəzir həbs edilib Bakıya gətirilir. Altı aya yaxın Keşlə həbs düşərgəsində saxlanıldıqdan sonra 1940-cı ilin iyul ayının 3-də Nijni Novqorod vilayətinin Suxobezvodnaya stansiyasındakı həbs düşərgəsinə göndərilir. Yusif Vəzir Çəmənzəminli 1943-cü il yanvar ayının 3-də Nijni Novqorod vilayətinin Suxobezvodnaya stansiyasındakı həbs düşərgəsində aclıqdan və ürək tutmasından vəfat edir. Səhəri gün – 1943-cü il yanvarın 4-də Yusif Vəzir Çəmənzəminli Betluqa çayının sahilindəki qəbiristanlıqda dəfn olunur. 1956-cı ildə – Stalinin ölümündən sonra Yusif Vəzirə bəraət verilir…

***

Ustad yazıçının adı qalmaqallarda da hallanıb.

Qurban Səid imzasıyla çap olunan, 35-dən çox dilə tərcümə olunan məşhur "Əli və Nino" romanı ətrafında gedən müzakirələr ədəbiyyatsevərlərə tanışdır. "Əli və Nino" romanın müəllifləri arasında illərdi Yusif Vəzirin də adı hallanıb. Hətta həm ölkə xaricində, həm də ölkəmizdə bu romanın qeyd-şərtsiz Yusif Vəzir Çəmənzəminli tərəfindən yazıldığını düşünən, araşdırmaları ilə bunu sübut etməyə çalışan tədqiqaçılar da var.

***

Şübhəsiz ki, Yusif Vəzirin həyatını, yaradıcılığını kiçik bir yazıda əhatə etmək mümkün deyil. Mən bu məsuliyyəti, bu ağırlığı dərk edirəm. Ona görə də mətləbi çox uzatmamaqda fayda var. Qısa ömründə böyük işlərə imza atan yazıçımızın əsərləri haqqında zaman-zaman yazılar yazsam da, oxuduqca onun yaradıcılığının daha nəhəng olduğunu bütün qəlbimlə hiss edirəm.

***

Bu yazıda böyük yazıçımızın bəzi mənbələrdə Azərbaycan ədəbiyyatında elmi-fantastika janrının ilk nümunəsi hesab olunan, 1933-cü ildə qələmə adlığı "Gələcək şəhər" hekayəsindən danışmaq istəyirəm. Mənə görə bu hekayə Yusif Vəzirin necə əhatəli, bilgili və intellektual yazıçı olduğunu tamamilə isbat edən ciddi faktlardan biridir. Bu hekayə bir növ yazıçı öncəgörənliyidir.

Hekayənin qəhrəmanları Sandro və Həsən Tiflisdən, Kürdəmirə təyyarə ilə gələrkən hava şəraiti ucbatından təyyarə eniş edə bilmir, saatlar sonra isə yazıçının xəyal məhsulu olan fərqli bir dünyaya düşür.

Sandro və Həsənin gəlib çıxdığı şəhərdə binalar modern dizayna malikdir, şəhərin müasir quruluşu, restoranları, restoranlardakı xidməti onları heyrətləndirir. Metro və eskalatorlar, rentgen və daxili orqanları müayinə edən tibbi avadanlıqlar, müasir avtomobil zavodları, görüntülü danışıqlar, qısaldılmış iş saatı, təqaüd yaşı və sosial təminatların təsviri və o dövrün digər yenilikləri, sovet oxucusu üçün inanılmaz və izaholunmaz yenilikdir.

Yusif Vəzirin uzun müddət Fransanın paytaxtı Parisdə yaşamasını nəzərə alsaq, bəzi yeniliklərin öncəgörənlik olmadığı aydın olur. Ancaq kiçik bir hekayədə, 70-80 il sonranın elmi nəaliyyətlərindən də xəbər vermək ustad yazıçımızın yaradıcılığı üçün ciddi faktdır.

Düşünürəm ki, bu hekayədə bəhs olunan elektron lövhələrdə reklamlar, ağıllı işıqforlar, süni yağışlar, görüntülü zənglər, sürücüsüz avtomobillər, insan orqanı implantasiyaları, müasir innovasiyalar, alternativ enerji mənbələri barədə məlumatlar yazıçı öncəgörənliyidir.

Elmi-fantastika həvəskarlarına bu hekayəni mütləq oxumağı tövsiyə edirəm. Əminəm ki, yazıçımızın təxəyyülünün zənginliyi sizləri də təəccübləndirəcək.

Ümumiyyətlə Yusif Vəzirin yaradıcılığı dərindən araşdırılmalıdır.

Eyni zamanda bir vaxtlar "Əli və Nino" müəllifi ilə bağlı polemikalarda iştirak etmiş bir qələm adamı olaraq, bu romanın tədqiqatçılarının gələcəyi son nəticə şəxsən mənim üçün olduqca maraqlıdır.

Bir daha və bir daha Yusif Vəzirin öncəgörənliyi qarşısında təəccübümü və heyrətimi etiraf edirəm.

Ruhun şad olsun, ustad!

Oxunmalı kitab: Qurban Səid, "Əli və Nino"

Nəşriyyat: "Şərq-Qərb"

Janr: Roman

Dili: Azərbaycanca

Səhifə: 208

Ədəbiyyatımızın ən məşhur və qalmaqallı əsərlərindən biri, dünyanın 35-dən artıq dilinə tərcümə olunub və 66 ölkədə nəşr edilmiş bu əsər əksər ölkələrdə hələ də bestsellerdir. Bəzi mənbələr görə, bir çox avropa ölkələrində "Əsrin romanı" kimi dəyərləndirilib.

Əsərdəki hadisələr Rusiya inqilabı, müstəqil və demokratik Azərbaycanın qurulması və Qızıl Ordunun Bakını işğal etdiyi dövrləri əhatə edir. Hadisələrin cərəyan etdiyi əsas məkan isə "tərəqqi etmiş" Qərb və "geridə qalmış" Şərqin qovuşduğu Bakıdır.

Tarixin qanlı və təlatümlü hadisələri fonunda müsəlman Əli və xristian Ninonun məhəbbət hekayəsindən bəhs edilir.

2016-cı ildə rejissor Asif Kapadia, romanın motivləri əsasında "Əli və Nino" filmini çəkib.

Həmçinin oxuyun:

Dövlətin qayğısı, xalqın rifahı, mənim naşükürlüyüm...

1170
Teqlər:
yazıçı, Yusif Vəzir Çəmənzəminli
Azərbaycan hərbçisi, arxiv şəkli

Kəndimizə qaçıb gələn əsgəri axtaran komandir "bayrağ"ı silən Azərbaycan hərbçisi

581
(Yenilənib 18:11 20.09.2021)
Gorus-Qafan yolunun ərazimizdən keçən bu hissəsində yoxlamalar aparmaq təbii haqqımızdır. Ermənilər indi bu yolu həyəcanla keçir – ömürlərindən il gedir bu yolda keçən dəqiqələrdə.

BAKI, 20 sentyabr — Sputnik. Gorus-Qafan yolunun Azərbaycan sərhədləri daxilindən keçən hissəsində ermənilərin yeniyetmələrdən ibarət futbol komandasının mikroavtobusunu saxlayan Azərbaycan polisinin maşının üzərindəki separatçıların əski parçasını süngü ilə silməsi həftənin ən yaddaqalan hadisəsinə çevrildi. Yeniyetmələr Azərbaycan polisinin xəbərdarlığını yəqin ki, heç vaxt unutmayacaqlar: "Siz bilməlisiniz ki, Dağlıq Qarabağ artıq yoxdur. Qarabağ Azərbaycandır! Siz başa düşdünüz məni?"

Bayrağı pozmağın yaratdığı fenomen

Bəndənizin də sovet əsgərləri ilə bağlı uşaqlıq xatirəsi var: 1989-cu ildə Laçında, Güləbird və Cicimli kəndləri ilə sərhəddə Gorusun Xınzoresk (Xınzırək) ərazisində sovet əsgərləri dayanırdı. Əsgərlərdən birini öz yoldaşları döydüyündən, o qaçaraq bizim kənddə - Güləbirddə gizlənmişdi. Komandiri BMP ilə, əsgərlərinin müşayiəti ilə öz əsgərini axtarmağa gəlmişdi. Komandirin səsgücləndirici ilə dediyi sözlər bu günədək qulağımda səslənir: "Valeri, ne boysya, ya tvoy komandir!"

Əsgər çıxdı gəldi və komandir əsgərini apardı. Həmin vaxtdan sovet əsgəri mənim üçün fenomenə çevrildi - onun texnikası, geyimi, amiranə, özgüvənli davranışı, komandirin öz əsgərinə sahib çıxmaq tərzi uşaq yaddaşıma hopmaqla sovet ordusu barədə uzun illər dəyişməyəcək rəy yaratdı. İkinci Qarabağ savaşı isə öz əsgərimizi qəhrəmanlaşdırdı!

32 il öncəki hadisəni niyə indi xatırladım: əsgərimizin bayrağı silməsi və maarifləndirici cümlələrini erməni yeniyetmələr unutmayacaqlar – onun tərzi, geyimi, özgüvəni bir fenomen yaratdı.

Yolun və qolun gücü

Azərbaycan "Dəmir yumruq"la qolunun gücünü 44 günlük müharibədə göstərdi. İndi növbə yolun gücündədir. Strateji yollar, nəqliyyat dəhlizləri ölkələrin inkişafı, xalqların rifahı üçün həlledici amil olub həmişə. Baxsaq, tarixi İpək Yolu üzərində yerləşən ərazilərdə inkişaf həmişə daha sürətlə gedib.

Adicə rayon mərkəzinə gedən yollarun üstündə yerləşən kəndlərin inkişaf səviyyəsi daha ucqarlarla müqayisədə fərqlənib.

İndi Ermənistan üçün əhəmiyyətli yolun bir hissəsi ərazimizdən keçir. İrandan nəfəs alırlar axı həm də. Gorus-Qafan yolunun ərazimizdən keçən bu hissəsində yoxlamalar aparmaq təbii haqqımızdır. Ermənilər indi bu yolu həyəcanla keçir – ömürlərindən il gedir bu yolda keçən dəqiqələrdə.

Elə iranlı sürücülüər üçün də rahat deyil. Rüsumu ödə, apar malını sat – daha əvvəlki nəzarətsiz ərazi – dərə xəlvət, tülkü bəy deyil.

O gün Azadlıq Radiosunun Ermənistan müxbirinin reportajında müəllimlərini məktəbə aparan sürücü-direktor bir cümlə işlətmişdi: "Bu vəziyyətdə adam özünü alçalmış hiss edir".

Səbr edək..

Əcnəbi seyrə balonlarla çıxır...

Yeri gəlmişkən, kosmosa ilk dəfə peşəkar kosmonavtın olmadığı səfər baş tutub. 38 yaşlı iş adamı Cared Ayzekmanın maliyyələşdirdiyi səyahətə onunla birgə 29 yaşlı səhiyyə işçisi Heyli Arseno, 42 yaşlı xanım hərbi pilot Sian Proktor və 51 yaşlı mühəndis Kristofer Semborski qatılıb.

Yer kürəsinin cənubunun əksər əraziləri isə başqa eradadır.

Əfqanıstanda Taliban* zamanın ipini var gücü ilə geri dartır: Kabildə Qadınların İşləri üzrə Nazirliyin əvəzinə "Xeyirli olanın əmri və zərərli olanın qadağası" adlı yeni idarə yaradılıb. Bu orqan Talibanın* 20-25 il öncəki hakimiyyəti vaxtında da olub, milləti şallaqlamaqla ad çıxarıb. İdarənin adı isə nəinki 20-25 il, 2500 il əvvəli xatırladır.

Peyvənd nələrdən qoruyur?

Deyirlər, pul xoşbəxtlik gətirmir, ancaq bədbəxtlik gələndə kömək edə bilir. Vaksinasiya olunmamaq üçün bəhanə axtaranlar da nəzərə almalıdır ki, peyvənd onların düşündüyü kimi hətta xəstəlikdən qorumasa da, işi qorumağa kömək edir - Fransada təxminən 3 min həkim, tibb bacısı və digər tibb işçisi COVID-19 əleyhinə peyvənddən imtina etdiyi üçün müvəqqəti olaraq işdən kənarlaşdırılıb. Yeni qanun belə tələb edir, vəssalam. İnsan hüquqlarının ixracı ilə məşğul olan ABŞ-da isə peyvənd olunmayanlar işdən çıxarılmaqla hədələnirlər. Ağ Ev rəhbəri 100-dən çox işçisi olan şirkətləri məcburi peyvənd tələblərini tətbiq etməyə çağırıb.

Almaniyada isə türk əsilli iş adamı peyvənd olunanlara pulsuz dönər paylamağa başlayıb.

Və bu arada İsraildə koronavirusa qarşı peyvəndləmə hərəkatının lideri Hay Şaulyan koronavirusdan ölüb.

G20 üçün vaksin

Peyvənd millətçiliyini davam etdirən "böyük"lər qlobal istiləşməyə səbəb olmaqla da dünyanı risk altında qoyublar. BMT qlobal istiləşmənin 2 dərəcədən aşağı saxlanmasına çalışsa da, faktiki rəqəm 2,7-dir. Və ən maraqlısı odur ki, hazırda dünya üzrə atmosferə zərərli tullantıların 80%-i Böyük 20-lik ölkələrinin payına düşür.

Belə görünür ki, koronavirusdan əlavə bu ölkələrin əlavə peyvəndlənməyə də ehtiyacı var – qlobal problemləri həll etmək üçün daha çox alətlərə və gücə malik olan ölkələrin özləri planeti hər il uçuruma yaxınlaşdırırlar.

Ax qocalıq...

Çex Respublikasının Prezidenti Miloş Zeman xəstəxanaya yerləşdirilib. Almaniya kansleri Angela Merkelin də özünü pis hiss etdiyi deyilir. O, Ukrayna prezidenti ilə görüşdə, bundan öncə isə ədliyyə nazirini qəbul edərkən qəflətən əsməyə başlayıb.

Eh, Merkel xanım, sizin taylarınız, baxın nələr edir: ABŞ-da 62 yaşlı qadın 72 yaşlı ərindən hamilə qalıb. İki uşaq anası olan Cenni adlı bloger qadın öz hekayəsini sosial şəbəkələrdə paylaşıb.

Cenninin hekayəsi bir lətifəni yada salır:

Çox yaşlı kişi arvadının hamiləliyi ilə bağlı həkimə müraciət edir. Həkim deyir ki, "bir dəfə dostum meşədən keçərkən şir ona hücum edir, dostum əlindəki çətiri şirə tuşlayır, atəş açılır və dostum xilas olur".

Yaşlı kişi cavab verir: Axı bu, mümkün deyil, çətir necə atəş açıb? Görünür, kimsə qıraqdan atəş açıb.

Həkim: Elə mən də bunu demək istəyirdim...

Qapqara

Həftənin krimxronikasında da yaddaqalan hadisələr var: Bakının Xətai rayonunda binalarda liftlərin ehtiyat hissələrini oğurlayan şəxs tutulub. Bir neçə binada "uğurlu" əməliyyat həyata keçirən Elvin bəzi yerlərdə kameraları unudub və ələ keçib.

Xırdalanda isə dostlar "köşəyi dönməyin yolunu" "Mercedes" sahibini döyüb maşınını əlindən almaqda görüblər, ancaq polis idarəsi barədə fikirləşməyiblər – elə həmin gün polis onları saxlayıb. Suraxanı rayonunda isə taksi sürücülərinə qənim kəsilmiş dəstə ələ keçib.

Göyçayda 16 yaşlı oğlan 53 yaşlı kişini bıçaqlayaraq qətlə yetirib. Yardımlıda isə 33 yaşlı kişi 22 yaşlı gənci ov tüfəngi ilə öldürüb.

Kürdəmirin Yenikənd kəndində isə 86 yaşlı qadını döyərək evdən oğurluq etmək istəyən R.Bəşirov qadının səs-küy salmasından sonra qaçıb, ancaq uzağa gedə bilməyib, polislər onu saxlayıblar.

Qubada isə 28 yaşlı Şöhrət adlı gənc qolunun gücünü 55 yaşlı ağsaqqala göstərib – onu döyərək qətlə yetirib.

* Rusiya və bir sıra digər ölkələrdə qadağan olunmuş terror qruplaşması

581
Qaçaqmal­çılığının qarşısı alınıb

DSX DTX Xəzər dənizində əməliyyat keçirib, saxlanılanlar var