Pəncərə yanında adam, arxiv şəkli

Hər kəsin öz Allahı var, siz orada neçə nəfərsiniz? - Həftəyə baxış

1246
(Yenilənib 01:18 19.07.2021)
Hərbi cəhətdən ən yüksəkdən uçan ABŞ Əfqanıstanı tərk etdi? Niyə, görəsən? Talibanın Orta Asiya sərhədlərinə çıxışı nəyə səbəb ola bilər?

Sputnik Azərbaycan-ın "7x7" rubrikasında həftənin ən maraqlı 7 hadisəsi şərh edilir.

Mikrobların mutasiyası

Vaxtilə Amerikada qəzetçiləri günəşlə müqayisə edirdilər, deyirdilər ki, hər ikisi düşdükləri yerdə mikrobları öldürür. Elə bizdə də hesab edirdilər ki, jurnalist bütün mikrobların anasını ağladır, ədalətin carçısıdır və s.

İndi bir neçə vəsiqəli düşüb ölkənin canına, canını bu ölkə üçün qurban vermiş oğulların ailələrindən onları geniş ictimaiyyətə tanıtmaq adı ilə pul alıb. Görünür, mikroblar mutasiyaya uğrayıb.

Media haqqında qanunun bu sahədə dezinfeksiya işləri aparacağına dair ümidlər cücərib.

Bəzən baxırsan, ölkədə “reket” jurnalistikanın “çiçəklənməsində” xüsusi “xidmətləri” olmuş biri reketlərlə mübarizənin resepti barədə palaz bir müsahibə verib.

Gebbelsin teoremi, az qala, 80 ildir, hər yerdə işləyir: “Yalan o qədər böyük olmalıdır ki, ona inansınlar”.

Yalana inananlar

Bəzənsə yalanı uyduran da ona inanmağa, əsirinə çevrilməyə başlayır. Məsələn, qonşularımız.

Şuşanın erməni şəhəri olmasına inanmaq üçün nə qədər “beyni yuyulmuş” olmalısan?!

Ötən həftə erməni silahlıları bütün sərhəd boyu, eləcə də Qarabağda mövqelərimizi atəşə tutdular. Nədən ruhlandıqları təxminən bəllidir – Makron Ermənistana gəlməyə hazırlaşır, Blinken münaqişənin həlli ilə bağlı müzakirələrin davam etdirilməsi ritorikasına istinad edir… Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti İrəvanda status müzakirəsindən dəm vurur və s.

Paşinyan xüsusilə Fransa ilə əməkdaşlıq şəraitində 10 noyabr sənədinin yeni sənədlə əvəzlənməsi və status məsələsinin orada əks olunması üçün çalışır. Ancaq onun Putinin imzasının üstündən xətt çəkə biləcəyi real görünmür.

Ötən həftə “artsax parlament üzvləri” “inzibati-ərazi vahidləri” yaratmaq üçün bir araya gəliblər, ancaq bu məsələnin 2024-cü ilin sentyabrına qədər təxirə salınmasına qərar veriblər. 2024-cü ilə qədər nəyinsə dəyişəcəyinə ümid edən ermənilər üçün bu fakt maraqlı ola bilər: “Ukrayna mühərrikləri ilə Bayraktar 11 min metr hündürlükdən uçur”.

Amerika Çin kəmərinə kəmənd atır?

Hərbi cəhətdən ən yüksəkdən uçan ABŞ Əfqanıstanı tərk etdi? Niyə, görəsən? Talibanın Orta Asiya sərhədlərinə çıxışı nəyə səbəb ola bilər?
Ağ Evin bu gün ən böyük dərdi iqtisadiyyatı durmadan böyüyən Çinlədir. “Bir yol, bir kəmər” işə düşdükdən sonra Çin daha nəhəng olacaq.

Qayıdaq əvvəlki iki suala. “Taliban”ın Orta Asiyaya yaxınlaşması buradan keçən dəhlizlər üçün açıq təhdiddir. Çinin tərəfdaşları iki dəfə düşünməli olacaqlar.

Bu arada ABŞ 12 minədək əfqanıstanlının təxliyəsinə hazırlaşır.

Amansız döyüşdə tək

Böhranlar fürsətlər yaratdığı kimi, həm də dünyanın iç üzünü açır. Koronavirus bu baxımdan əla sınaq oldu. Yüz illər boyunca müstəmləkə siyasəti ilə bir çox xalqların qanına susamış imperialist dövlətlər indi də vaksinləri anbarlarında saxlamaqla bir çox kasıb ölkələri amansız döyüşdə tək buraxdılar. Peyvəndlərin nə az, nə çoxu - 82 faizdən artığını zəngin dövlətlər qamarlayıblar, azgəlirli ölkələrin payına düşən peyvənd həcmi isə yalnız 0,9 faizdir.

Nəzərə alsaq ki, dünyanın ən varlı 1 faizi dünyadakı sərvətin 82 faizinə sahibdir,  Afrikanın böyük bir ərazisində insanlar nəinki qida, təmiz su tapmaqda çətinlik çəkirlər (hələ bu harasıdır - Dünya Bankının məlumatına görə isə, 2030-cu ilə qədər dünya əhalisinin kasıb kütləsinin 87 faizinin bu qitədə yer alacağı ehtimal edilir), odur ki, “peyvənd millətçiliyi” də təəccüblü deyil.

Təbiətin qisası

Ümid edək ki, təbiət qisas almır. Çünki əgər dünyada baş verənlər təbiətin qisasıdırsa, o da selektiv yanaşma ilə başlamayıb, mütləq ədalətə söykənmir.

Ötən həftə fəlakətlər bir-birini əvəz etdi: Almaniya, Belçika və Niderlandı sel yuyub aparır, 100-dən artıq insan həyatını itirib, “Afrika taunu” infeksiyası ev heyvanları arasında yayılıb, insanlara keçmək ehtimalı da istisna edilmir.

Afrikanın qərbində quş qripinin yayılması səbəbilə 6 mindən çox ev quşu məhv edilib. Səudiyyə Ərəbistanında qum fırtınası başlayıb, Rusiyanın tayqa meşələri od tutub yanır, Kanadada isə yer-göy istidən alovlanır: ölənlərin sayı 800-ü keçib.

Argentinada koronavirusdan həyatını itirənlərin sayı 100 mindən artıqdır, ölkədə beş günlük matəm elan edilib.

Latviyalı yazıçı Mixail Dımov uşaqlar arasında maraqlı bir sorğu aparıb, onlardan tanrıya hansı sual vermək istədiklərini soruşub. IV sinif şagirdi Petyanın sualı belə olub: “Əgər Qiyaməti qopartsan, onda Sənə kim ibadət edəcək?”

Alman əsgərlərindən bəri

"Patı" - son günlərin ən populyar sözüdür. Bu ucuz, ölümcül həb hər gün daha böyük təhlükəyə çevrilir. Son iki həftədə 11 kq “patı” dövriyyədən çıxarılıb. Bu, hələ ələ keçəndir - 10 dəfə artığını düşünə bilərik.

Tək biz deyilik, Qərb də bu baxımdan ağ gündə deyil  - narkotik istifadə edənlərin sayı durmadan artır. Məsələn, 2020-ci ildə ABŞ-da yüksək dozada narkotik istifadəsi ilə bağlı ölümlərin sayı 30 faiz artıb, 93331 nəfər yüksək dozada narkotik istifadəsindən ölüb.

Deyəsən, avtoritar rejimlər daha yaxşıdır: ÜST Şimali Koreyada hələ də koronavirusun olmadığını təsdiqləyib.

Qayıdaq, ucuzluğu ilə dövriyyəsi artan "patı"ya. Əsl adı metamfetamin olan bu maddəni ilk dəfə İkinci dünya müharibəsi zamanı alman əsgərlərə yatmasınlar və aclıq hiss etməsinlər deyə qəbul etdiriblər. Bəzi mənbələrdə Hitlerin özünün də ondan istifadə etdiyi bildirilib.

Robotlar dindarlara yol göstərəcək

Səudiyyə Ərəbistanı həcc ziyarətində olan zəvvarların təhlükəsizliyini təmin etmək və onları istiqamətləndirmək üçün iki robot istifadəyə verib. 3G texnologiyası ilə işləyən, ekranı, kamerası və mikrofonu olan "şəxsi robot" zəvvarlar arasında gəzmək, onları yönləndirmək və suallarını cavablandırmaq qabiliyyətinə malikdir.

Zəvvarların və Kəbədə çalışanların riayət etməli olduqları qoruyucu tədbirlərə əməl edib-etmədiklərini izləyəcək "təhlükəsizlik robotu"nun temperaturu ölçəcəyi, insanların maska ​​taxmasına nəzarət edəcəyi və ərazini davamlı dezinfeksiya edəcəyi qeyd edilib.

Bir sözlə, bütün gələcək robotlara bağlıdır, görünür, hətta dinin gələcəyi də.

Balacaların tanrıya məktubundan daha biri:  “Katoliklərin, müsəlmanların, yəhudilərin, lüteranların, pravoslavların hərəsinin öz tanrısı var. Siz orada neçə nəfərsiniz elə?” (İqor, IV sinif)

Eləcə də oxuyun:

1246
Teqlər:
reket, yalan, jurnalist, Ermənistan, Fransa, ABŞ, Çin, Əfqanıstan, Azərbaycan, həftənin icmalı, həftə, dünya
Növbə

İtələşə-itələşə bank növbəsində: yaxınlıqdakı qazonda da gözləyən tapılır

1493
(Yenilənib 21:50 28.07.2021)
Azərbaycan insanının bəlkə də ən çox sevmədiyi işlərdən biri növbədə durmaqdır. Heç bir çətinlik bizə ağır gəlməz: daş da daşıyarıq, fəhləlik də edərik, yeri gəlsə, aylarla bazarda qarpız da satarıq, bircə növbəyə durmaq olmaya.

Elə tez-tez marketdə bu mənzərə ilə rastlaşırıq: nəsə kiçik bir bazarlıq etmisən, birdən biri yaxınlaşır, “Qardaşımsan, incimə, bir pivədir, məni növbədən kənar burax”. Bu gedən kimi dalınca əlində bir energetik içki tutan bir başqası xahiş edir. Növbəyə durmamaq üçün hər cür yazıq sifət almağa hazırıq, amma təki 5-10 dəqiqə gözləməyək.

Növbə gözləmək prosesi Azərbaycan banklarında hələ də qalmaqdadır

Elə sovet dövründə də növbə gözləməmək Bakıda ciddi problem idi. Özü də gənclər daha çox səbirsizlik ifadə edirdilər. O dövrdə adətən kinoteatrlarda böyük növbə olurdu, baxırdın, kənardan-bucaqdan növbəsiz bilet əldə etməyə çalışan nə qədər adam ortaya çıxırdı. Birtəhər kimisə qabaqlamağa çalışırdılar.

Sovetin zamanı bitdi, yeni dövrə qədəm qoyduq. Hər tərəfdə dükan-bazar açıldı, kafe-restoranın sayı-hesabı bilinmədi. Nə kino, nə də teatr üçün növbə olmadı. Nə qədər deyirsən, bilet də var. Hətta beynəlxalq idman yarışlarına baxmaq üçün çox cüzi bir pul ödəməklə bilet əldə etmək olar. Doğrudur, pik saatlarda supermarketlərdə sıxlıq olur, amma ümumən pis deyil.

Zaman dəyişdi, nə qədər yeni texnologiya meydana çıxdı, amma bu növbə deyilən şey tam sıradan çıxmadı nədənsə. Növbə gözləmək prosesi Azərbaycan banklarında hələ də qalmaqdadır. Hansı banka getsən, həm daxilində, həm də küçədə növbəsini gözləyən onlarla vətəndaşa rast gəlirik. Pensiya və ya maaş veriləndə isə bankomat qarşısında adam əlindən tərpənmək mümkünsüz olur. Bax belə, itələşə-itələşə yaşayırıq.

Növbə onda da vardı, indi də

Baxırsan, qəşəng ofis də qurulub, nəzakətli işçi heyəti toplanıb, növbə almaq üçün xüsusi avtomat da var, amma yenə də müştəri bankda ən azı 1-2 saat itirməlidir. Bir işin düşübsə, deməli, gözləməlisən. Bank var, elə monitorda növbədə olan nömrəni səslə də çağırır, amma həmin insan görünmür. Nömrə yanıb-sönür, gələn isə yoxdur. Qaydaya görə, bank işçisi ən azı 1 dəqiqə gözləməlidir, bəzən daha çox. Vətəndaş isə çıxıb gedib. Beləsinin sayı bir deyil, iki deyil, üç deyil, onlarla hesablanır.

Koronavirus pandemiyasından öncə də vəziyyət yaxşı deyildi, növbə onda da vardı, indi də. Sadəcə indi bəzi banklar guya virusdan qorunmaq adı ilə bank daxilindəki oturacaqları da skotçla bağlayır, müştərini kobud formada çölə qovur. Guya belə olanda, küçədə günəş şüaları altında istidən nəfəsi kəsilən müştərinin sağlamlığını qoruyurlar.

Bankda həm işçi sayı azdır, həm də filial

Axı bank sektorunda növbəni yaradan nədir? Niyə bu problemi həll etmək üçün heç bir tədbir görülmür?

Səbəb az deyil. İlk növbədə bank, filial və bankomatların sayı əhali sayına görə xeyli azdır. Hər banka bunu aid etmək olmaz, amma bankın filialları müştəri bazasının sayına görə formalaşmalıdır. Reallıqda bank işçiləri günün sonuna kimi tər töksə də, bankda növbə bitmək bilmir. Deməli, həm işçi sayı azdır, həm də filial. Rahatlıqla bir banka girib hansısa bir işini görmək bu gün qəliz bir işə çevrilib.

Adi bir əməliyyatı götürək. Deyək, kiməsə 7-8 min rus rublu almaq lazımdır. Bunun üçün mütləq günorta saat 2-yə kimi banka getməliyik, yoxsa valyuta almaq mümkün olmayacaq. Valyuta dəyişməyi isə saat 5-ə kimi etmək olar. Özünlə mütləq şəxsiyyət vəsiqəsi olmalıdır. Bank şəxsiyyətin surətini çıxardır, əgər bu bankda əməliyyat etməmisinizsə, onda vəsiqənin məlumatını kassir özündə qeyd edir. Halbuki bu, qeyri-qanunidir, çünki şəxsiyyət vəsiqəsində vətəndaşa məxsus şəxsi məlumat toplanıb. Sonra kassir daha nəsə bir kağız yazır, müştəriyə imzalatdırır, üç yerə parçalayır, möhür vurur, sonra da pulla bir yerdə verir. İki hissəni özündə saxlayır, şəxsiyyətin surətini də.

Cəmi 100 ABŞ dollar həcmində bir əməliyyata müştəri və bank azı 15 dəqiqə zaman sərf etməlidir. Özü də banklarda toplanan müxtəlif sənəd və kağızın həcmini təsəvvür etmək belə çətindir. Hərdən kassaların arxasında toplanan qalaq-qalaq sənədləri hələ harasa daşımaq da lazımdır. Şəxsiyyətin üzünün çıxarılması Mərkəzi Bankın tələbidir, amma bunu həmin bankda kimsə oxuyurmu? Kiçik bir məbləğdir, müştəri gəldi, dəyişdi, çıxıb getdi. Kağız isə qaldı.

***

Artıq bağlanmış “Dəmirbank”da baş vermiş hadisə:

- Xanım, mümkünsə, Novosibirsk şəhərinə pul yollamaq istərdim.

- Necə? (monitora baxır). Novorossiysk?

- Novosibirsk.

- Novosibirsk (axtarır). Çıxmır sistemdən.

- Necə çıxmır? Axı Rusiyanın böyük şəhəridir.

- Tapıldı. Nə qədər yollayırsınız?

- Min rubl (23 manat).

- Kimə?

Ad, soyadı deyirəm. Qeyd edir, sonra şəxsiyyət vəsiqəsinin surətini çıxarmağa cəhd edir. Kseroks yaxşı işləmir, donub qalır. Gedib kimisə çağırır, birtəhər yoluna qoyurlar. 30 dəqiqə sərf etdikdən sonra pulu yollamaq olur. 6-7 vərəq kağız da zay edilir. Bir neçə işçi və bir müştərinin həyatı bu qədər kiçik işə sərf olunursa, bu bank nə vaxtsa müflis olmalı idi.

***

Başqa bir nümunə. Azərbaycanda rəhmətə gedən bir insan üçün dövlət “DOST” xidməti vasitəsilə həmin şəxsin qohumlarına 600 manat pul ödənilir. Bir növ dəfn xərcinin bir hissəsi kompensasiya edilir. Amma nə qədər güc aparan bir prosesdir. Ölüm kağızı almaq üçün tibbi yardım stansiyasının kağızını yerli xəstəxanaya təqdim etmək lazımdır. Sonra ölüm faktı sistemə yüklənir, xüsusi tibbi arayış verilir. Bu arayış və rəhmətə gedənin şəxsiyyət vəsiqəsi ya ASAN xidmətə, ya da “ZAQS”a, yəni rayon qeydiyyat şöbəsinə təqdim edilməlidir. Buradan ölüm kağızı və “DOST” xidmətinə təqdim ediləcək arayış verilir. Daha sonra müvafiq bələdiyyədən dəfn barədə arayış alınmalıdır. Sonda bu sənədlər “DOST” xidmətinə verilir. Orada xüsusi bir kağız təqdim edilir, sonra bir ay gözləyərək Azərbaycan Beynəlxalq Bankından həmin məbləği almaq lazım gələcək. O da əgər “DOST” xidməti vaxtında pulu köçürsə. Özü də gedib bankda əlavə 2 saat da gözləməli olacaqsan, pul hələ köçməyibsə, gedib yerində məsələni araşdırmaq da təklif ediləcək.

Sadə bir əməliyyatdır, bunu pul dalınca gələn şəxsin öz hesabına da köçürmək olar, rəhmətə gedən pensiyaçıdırsa, bank kartına da. Amma pensiya kartı şəxs ölən kimi o dəqiqə bloklanır. Bu pulu alınca həyata nifrət edirsən.

Banklar da bu neqativ reputasiyadan yaxa qurtarmağa cəhd etmirlər

Ölkədə bir çox əməliyyatın elektronlaşmasına, sadələşdirilməsinə ehtiyac var. İş başında olan birisi iş yerini qoyub bankda bir neçə saatı niyə itirməlidir axı? Valyuta əməliyyatını reallaşdıran bir bankomat qoymaqla növbəni yox etmək də olardı. Bu qədərmi çətindir bu iş?

Bir çox bankın saytında olan onlayn cavab sistemi də fərli işləmir. Hər hansı suala cavab almaq asan deyil. Bankın qısa nömrəsinə zəng edib nəyisə aydınlaşdırmaq da zaman tələb edir. Orada da növbə olur. Texnologiya dövründə bank qapısında, ya da yaxınlıqdakı otluqda növbə gözləmək isə ən azı bank üçün ayıbdır. Hansı xidmət səviyyəsindən danışmaq olar? Hərə bir qazonda oturub ömrünü çürüdür.

Növbə sevməyən Azərbaycan xalqı bank qarşısında bu qədər zaman sərf edirsə, deməli, ölkədə banklara qarşı da bir neqativ fikir formalaşır. Banklar da bu neqativ reputasiyadan yaxa qurtarmağa belə cəhd etmirlər. Elə bil bataqlığa düşüblər, çıxış yolu da tapılmır.

İşıq üzü almanlardadır. 4-5 adamla böyük bir bankı işlədən alman bankirlərdən yaxşı işləməyin sirrini öyrənmək də yerinə düşərdi. Elə xidmət səviyyəsinə görə dünyada lider olan Yaponiyaya da təcrübə dalınca getməyinə dəyər. Bəlkə, o zaman növbədən yaxa qurtararıq.

1493
İl-76

Rusiya yeni "Məhşər günü" təyyarələrini inşa edir: üçüncü nəslin xüsusiyyətləri

21
(Yenilənib 18:36 28.07.2021)
Bu təyyarənin vurulması çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

 

BAKI, 28 iyul — Sputnik. Tezliklə İl-96-400M təyyarəsi əsasında hazırlanmış yeni komanda idarəetmə məntəqəsi Rusiyanın Müdafiə Nazirliyinin istifadəsinə veriləcək. "Zveno-S" layihəsi çərçivəsində iki ədəd yeni təyyarə Voronej aviasiya zavodunda yığılır.

Hava komanda məntəqəsi (HKM) qlobal hərbi münaqişə baş verdiyi təqdirdə (nüvə müharibəsi), hətta düşmən bütün yerüstü idarəetmə məntəqələrini məhv etsə belə, Ali Baş Komandana və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargahının rəhbərliyinə bütün qoşun növləri və strateji nüvə qüvvələrini etibarlı şəkildə idarə etməyə imkan verir. Bu cür yüksək texnoloji səviyyədə olan aviasiya kompleksini dünyada yalnız iki dövlət yaratmaq iqtidarındadır – Rusiya və ABŞ.

Rusiyanın yeni HKM-i Amerika analoqundan onunla fərqlənir ki, o, bir neçə "Məhşər günü"nə hesablanıb və istənilən təcavüzkardan əvəz çıxılmasını təmin edir.

Bəs HKM vurulsa, necə olacaq?

Rusiyanın ən yeni HKM-ni aşkar və məhv etmək çətindir. Təyyarənin yüksək səviyyədə səyyar fəaliyyət göstərmək qabiliyyəti, müasir radioelektron mübarizə vasitələri, düşmən radarları və peykləri üçün demək olar ki, gözəgörünməz olması, radioaktiv şüalanmadan mühafizə sistemi, sürət, uzun məsafələrə və ən yüksək hündürlüklərdə uçmaq qabiliyyəti HKM-ə yerüstü, yeraltı və ya sualtı komanda məntəqələri ilə müqayisədə böyük üstünlüklər verir.

Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmaqla sutkalarla havada qala bilər. Düşünürəm ki, HKM-i vurmaq çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində Baş qərargahın operativ qrupu onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

Müasir müharibə - nə Hollivud döyüş filmi, nə də eyni dağıdıcı gücə malik zərbələrin mübadiləsidir. Münaqişə tərəfləri bütün döyüş vəziyyətlərində ssenariləri çevik şəkildə dəyişə bilərlər.

Burada Rusiya SQ-nin ümumi vəziyyəti, planlaşdırma və rabitə sistemləri, nüvə silahının döyüş tətbiqi alqoritmləri, dövlət başçısı və Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Üçüncü nəsil HKM-in işlənib hazırlanması xarici hərbi təhlükənin ciddiliyindən xəbər verir.

Rusiyanın "Məhşər günü" təyyarələrinin olması faktının özü belə Pentaqon və NATO-dakı qızmış başların üstünə soyuq su səpir və qlobal hərbi münaqişəni qeyri-müəyyən vaxta qədər uzadır.

Üçüncü Dünya müharibəsi üçün komanda məntəqəsi

Rusiya qoşunları getdikcə daha çox mükəmməl, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, silahlar və süni intellekt elementləri ilə təchiz olunurlar. Strateji nüvə qüvvələri fəal şəkildə yenilənir. Kosmik kəşfiyyat və rabitə vasitələri inkişaf etdirilir.

"Məhşər günü" təyyarəsinin radiorabitə kompleksi 6000 km radiusda əmrləri qoşunlara, o cümlədən strateji aviasiyanın, göyərtəsində strateji nüvə silahları daşıyan sualtı qayıqların ekipajlarına, səyyar və şaxtalı raket-atəş qurğularının heyətlərinə çatdırmağa imkan verir.

Üçüncü nəsil HKM unikal xüsusiyyətləri, funksiyalarının artırılması, uzun müddət fəaliyyətdə qalmaq, enerjidən qənaətlə istifadə etmək qabiliyyəti ilə fərqlənir. Təyyarədə ali komanda heyətinin, Baş qərargahın əməliyyat qrupu zabitləri və texniki mütəxəssislərin saatlarla işləməsi üçün rahat şərait yaradılıb. Qlobal münaqişə baş verdiyi təqdirdə Rusiyanın əsas komanda məntəqəsi əlavə yanacaq doldurulmaqla bir neçə sutka ərzində fasiləsiz uçuş gözləyir.

Bütün bunların əsası isə etibarlı daşıyıcıdır. İl-96-400 təyyarəsi əslində nəhəng gücü və təhlükəsizliyi ilə məşhur olan İl-96-300 təyyarəsinin yükgötürən variantıdır. Müasir materiallar təyyarənin kütləsini azaltmağa imkan verib ki, bu da onun möhkəmliyi və qənaətcilliyini təmin edib.

İl-96-300 təyyarəsinin xüsusi modifikasiyaları Rusiya Federasiyanın prezidenti üçün 1 №-li göyərtə qismində istifadə olunur və silahlı qüvvələrin Ali Baş Komandanı funksiyalarını yerinə yetirilməsi üçün uyğunlaşdırılıb.

PS-90A1 mühərriki ilə təchiz olunmuş və daha çox yük qaldırmaq qabiliyyətinə malik olan İl-96-400 təyyarəsi hazırda mövcud olan və perspektiv avtomatlaşdırılmış bütün döyüş idarəetmə sistemləri ilə işləməyə qadir olan kompleks üçün etibarlı bir bazadır.

Təyyarənin İl-96-400M mülki variantı 370 nəfər sərnişin daşımağa qadirdir. Rusiya aviasiya sənayesinin buraxdığı təyyarələr arasında ən uzun məsafəyə uça bilən İl-96-dır. Lakin buna baxmayaraq Rusiyanın ucqar guşələrində ehtiyat aerodromları və müvafiq infrastruktur obyektlərinin olması zəruridir.

SQ Baş qərargahının mütəxəssisləri geniş miqyaslı hərbi münaqişənin strateji (kompüter) ssenarilərini modelləşdirdiyi vaxtda bir neçə "Məhşər günü" təyyarəsi baza aerodromunda sakitcə dayanıb öz vaxtını gözləyir.

Hazırda mövcud olan HKM İL-86 təyyarəsi əsasında yaradılıb və İL-80 adlanır. Bu cür ikinci nəsil təyyarələrindən cəmi dörd ədəd inşa olunub. Üçüncü nəsil HKM-in yaradılması barədə qərar ikinci nəsil təyyarənin 2019-cu ildə modernləşdirilməsi ilə eyni vaxta təsadüf edib.

Amerikalı analoqlar

ABŞ hərbi hava qüvvələrinin sərəncamında dövlətin ali rəhbərliyi üçün dörd ədəd müasir komanda məntəqəsi var. Həmin komanda məntəqələri “Boeing” 747-200 geniş göyərtəli sərnişin təyyarəsini əsasında yaradılıblar. Bu təyyarələrdən nüvə müharibəsi zamanı, yerüstü komanda məntəqələri məhv edildiyi təqdirdə, təyinatı üzrə istifadə olunacaq.

“Boeing” 747-200 təyyarəsinin mülki versiyasının maksimum 374,8 ton çəki ilə havaya qalxa bilə, 895 km/saat sürətlə, maksimum 13750 m hündürlükdə uça bilər. Təyyarə ən uzağı 10670 km məsafəyə uça bilər, göyərtəsində isə 490 sərnişin üçün yer var. “Boeing” 747-200F təyyarəsinin yük bölməsində 113 ton yük daşımaq mümkündür.

Amerika komplekslərinin imkanlarını bir neçə nümunə üzərində qiymətləndirmək mümkündür.

ABŞ-ın “Boeing” C-32 təyyarəsi bazasında yaradılmış müasir strateji idarəetmə məntəqəsi yerüstü infrastruktur olmadığı və ya düşmən tərəfindən yerüstü idarəetmə məntəqələri, rabitə qovşaqları və xətləri məhv edildiyi təqdirdə qoşunların operativ toplanması zamanı müxtəlif tapşırıqların həlli üçün nəzərdə tutulub. Bundan əlavə, həmin təyyarələr Federal fövqəladə hallarda fəaliyyət agentliyinin (FEMA) mobil idarəetmə məntəqələri qismində də istifadə oluna bilər.

C-32A təyyarəsinin göyərtəsində yeni avadanlıq, naviqasiya və rabitə sistemləri quraşdırılıb. Təyyarənin sərnişin kabinəsi bir neçə hissəyə bölünüb: hərbi rəhbərliyin iş kabineti, iclas üçün otaqlar, əməliyyat qrupunun otaqları, rabitə qovşağı və istirahət otaqları (ehtimal ki, HKM-in də daxili bölmələri eynilə bu cürdür).

İlk bu cür təyyarə “Boeing”in Sietldəki zavodunda 19 iyun 1998-cil tarixdə istifadəyə verilib. Ümumilikdə dərd ədəd bu cür təyyarə inşa olunub ki, onların da hər biri hava komanda məntəqəsi və "Minitmen" qitələrarası ballistik raketlərin idarə olunması məntəqəsi funksiyasını yerinə yetirə bilər.

E-6B “Mercury” təyyarəsi “Boeing” 707-320 təyyarəsinin əsasında yaradılıb və “General Electric” şirkətinin F108-CF-100 markalı turboreaktiv mühərrikləri ilə təchiz olunub. Təyyarə maksimum 155 ton kütlə ilə havaya qalxa bilər, 972 km/saat sürətlə 12000 m hündürlükdə uça bilər. Faktiki olaraq təyyarə ən çox 12810 m hündürlüyə qalxa bilər. Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmadan döyüş növbəsində 12400 km uçmağa qadirdir. Əlavə yanacaq doldurmaqla təyyarə maksimum 72 saat havada qala bilər. Təyyarənin ekipajı 14 nəfərdən ibarətdir, operativ strateji komanda heyəti mütəxəssislərinin maksimum sayı isə 8 nəfərdir.

ABŞ-da ilk hava komanda məntəqələri 1965-ci ildə yaradılıb. Onlar xüsusi vasitələrlə təchiz olunmuşdu və onlara KС-135А yanacaqdoldurma təyyarəsi əlavə yanacaqla təmin edirdi. Bu təyyarələr ABŞ SQ Ali Baş Komandanının təyyarələri idi və Merilend ştatındakı Endrüs bazasından havaya qalxırdılar. Bir müddət sonra bu təyyarələr “Boeing” E-4A təyyarələri ilə əvəz olundu. ABŞ HKM-lərinin Avropa və Sakit okeanda baş verə biləcək döyüş əməliyyatları üçün ayrı-ayrı variantları da var idi.

Rusiya və ABŞ arasında yüksək texnologiyalar sahəsində strateji yarış davam etməkdədir.

Eləcə də oxuyun:

21
Teqlər:
Rusiya, təyyarə
Футбольный мяч. Архивное фото

Konfrans Liqası: Azərbaycanın iki klubu mübarizəni dayandırdı, biri isə mərhələni keçdi