Əfqanıstanda silahlı şəxslər

Taliblər Türkiyəni Əfqanıstana buraxmadılar: bəs sonra?

119
(Yenilənib 17:10 15.07.2021)
Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Taliblər Ankara və Vaşinqtonun Kabil hava limanının mühafizəsi və ona nəzarət üçün saxlamaq istədikləri türk hərbçilərinə sərt şəkildə qapını göstəriblər.

BAKI, 15 iyul — Sputnik. Taliblər Ankara və Vaşinqtonun Kabil hava limanının mühafizəsi və ona nəzarət üçün saxlamaq istədikləri türk hərbçilərinə sərt şəkildə qapını göstəriblər. Buna paralel olaraq, vəhşiləşmiş “İslam Əmirliyi" yaraqlıları hərbi əsirləri – öz ölkələrinin vətəndaşlarını güllələməyə başlayıblar. Əfqanıstan Birləşmiş Ştatlar və onun müttəfiqlərinin nüfuzu ilə birlikdə uçuruma doğru gedir.

Taliban* rəsmən Əfqanıstan ərazisində olan Türkiyə qoşunlarının ABŞ-la bağlanmış sazişi, ölkənin suverenliyi və ərazi bütövlüyünü pozduğunu bildirərək Türkiyə üçün problemlər ola biləcəyini vəd edib.

Taliblər istənilən dövlətin qoşunlarının ölkələrində varlığını işğal kimi dəyərləndirirlər: "İşğalçılarla Hicrətin 1422-ci ilində (2001-ci il) verilmiş və son iyirmi ildə müharibənin hökm olunduğu fətvaya əsasən vuruşacağıq". Ultimatum müzakirə oluna bilməz.

Bir müddət əvvəl Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan ABŞ hökuməti ilə 2021-ci ilin avqustun 31-dən etibarən qeyri-müəyyən müddətə Kabil hava limanının mühafizəsi barədə razılıq əldə olunduğunu bildirib. Paytaxt aeroportunun təhlükəsizliyinin ABŞ və alyans qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılmasından sonra NATO ölkələrindən birinin qüvvələri tərəfindən təmin edilməsi ilkin olaraq mümkünsüz görünürdü. Belə ki, obyekt Kabilin şimal hissəsində yerləşir və şəhərin inşaat və kommunikasiya sistemlərinə inteqrasiya olunub. Ölkədə avtomobil və dəmir yolu şəbəkəsinin inkişaf etməməsi bu hava limanını Əfqanıstandan kənara və bura düşmək istəyənlər üçün əsas "portala" çevirir. Beləliklə, kim aeroporta nəzarət edirsə, faktiki olaraq paytaxtın və xeyli dərəcədə də ölkənin sahibi də elə odur.

Təbii ki, taliblər bunu anlayır və öz "əmirliyində" hakimiyyəti öz opponentləri ilə də bölüşmək niyyətində deyillər, qalsın ki, əcnəbi qoşunlarla. "Tələbələr" hərəkatı hesab edir ki, Kabilin ələ keçirilməsi yalnız vaxt məsələsidir. Hazırda taliblər ölkənin 398 qəzasından 250-nə nəzarət edirlər. ABŞ öz qoşunlarının çıxarılmasını təqribən 95% başa çatdırıb. Tendensiyalar aşkardır.

Əfqanıstan Şimal həmsərhəd rayonlarında hökumət qüvvələri və xalq müqavimət dəstələri ilə Taliban* qüvvələri arasında qızğın döyüşlər davam edir. Taliblərin qonşu ölkələrin sərhədlərinin toxunulmazlığı barədə vədlərinə baxmayaraq, Mərkəzi Asiya müharibə xaosuna çox təhlükəli dərəcədə yaxındır. "İslam dövləti"nin* (İD) də fəallaşması narahatlıq doğurur. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatlarına görə, Əfqanıstanın Şimal əyalətlərində 4000 nəfərə qədər İD yaraqlısı cəmləşib.

Əməliyyat şəraiti

Son həftə ərzində Əfqanıstanın Gündüz, Bədəxşan, Badgis və Herat əyalətlərində döyüş əməliyyatlarının intensivliyi artıb və bu döyüşlər nəticəsində yüzlərlə hərbi qulluqçu, talib və dinc sakinlər həlak olub. İyulun 12-nə keçən gecə Lahor əyalətində Talibanın kəşfiyyat rəisi Kari Şaqasinin məhv edilməsi hökumət qüvvələrinin əhəmiyyətli uğuru olub.

Digər tərəfdən, taliblər ələ keçirdikləri qəzalarda vəhşilik etməkdə davam edirlər – yerli qadın sakinləri zorla arvadlığa götürür, xalqın narazılığını "Əmirliyin" yeni qaydaları ilə yatırırlar (televiziyadan, smartfonlardan, musiqidən və Avropasayağı geyimdən imtina) və hətta əsirləri də məhv edirlər. CNN-in məlumatına görə, yaraqlılar Türkmənistan sərhədi yaxınlığındakı Fəryab əyalətinin Dövlətabad şəhərində təslim olmaq istəyən Əfqanıstan ordusunun 20-dən çox xüsusi təyinatlısını güllələyiblər. Bu cür hərəkətlər taliblərin beynəlxalq arenada legitim milli qüvvə kimi görünmək cəhdləri ilə kəskin kontrast təşkil edir.

Mərkəzi Asiyada ən uzun və təhlükəli olan Tacikistan sərhədi, demək olar ki, tamamilə taliblərin nəzarətinə keçib. Əfqanıstanın Gündüz şəhərinin 60 kilometrliyində yerləşən "Şerhan-Bəndər" nəzarət-buraxılış məntəqəsinin ələ keçirilməsi ABŞ üçün xüsusi ilə alçaldıcı zərbə olub. Çünki uzunluğu 700 m olan və bərələri əvəz edən, 37 milyon dollar dəyərində körpü 2007-ci ildə ABŞ hökumətinin maliyyə dəstəyi ilə inşa edilib.

Bu gün həmin körpüdə "gömrük rüsumlarını" Taliban yaraqlıları toplayırlar. Təsadüfi deyil ki, Rusiya və Tacikistan Əfqanıstanla sərhəddə yeni sərhəd zastavasının inşasına başlayıblar. Son iki gün ərzində taliblərdən qaçaraq Tacikistan ərazisinə 120 əfqan vətəndaşı keçib.

İyulun 13-14-də Düşənbədə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı XİN rəhbərlərinin sammiti keçirilib. Quruma daxil olan ölkələrin xarici işlər nazirləri "müxtəlif terrorçu, separatçı və ekstremist qruplaşmaların cəmləşməsinin artması nəticəsində" Əfqanıstanın şimal əyalətlərində gərginliyin artmasından narahatlıqlarını ifadə ediblər.

Rusiya, Hindistan, Çin, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Pakistan, Tacikistan və Özbəkistan nümayəndələri 2022-2024-cü illər üçün terrorçuluq, separatçılıq və ekstremizmə qarşı əməkdaşlıq proqramlarını, 2018-2023-cü illər üçün antinarkotik iş planını nəzərdən keçiriblər.

Şərq - çox incə məsələdir

Maraqlıdır ki, Taliban "siyasi ofisi" İstanbuldakı danışıqlara laqeyd yanaşaraq, əvəzində Moskvada, Tehranda və Mərkəzi Asiyanın bəzi paytaxtlarını ziyarət edib. Son günlər baş verən hadisələr və tendensiyalar bizi əmin edir ki, ABŞ və onun müttəfiqləri artıq Əfqanıstan İslam Respublikasının qanuni rəhbərliyinə heç nə ilə kömək edə bilməzlər. Taliblər hələ Kabildəki hökumətə qalib gəlməmiş Vaşinqtonu üstələyiblər – amerikalılar fəal şəkildə Vyetnamdan sonrakı ən sarsıdıcı geosiyasi məğlubiyyətin günahkarlarını axtarırlar. Əfqanıstanda ikinci (!) müharibəni uduzan Böyük Britaniya qaliblərlə alçaldıcı əməkdaşlığa meyl edir. Halbuki BMT onları 2001-ci ildən bu günə qədər terrorçu hesab edir. Hətta taliblər arasında hörmət sahibi olan Türkiyəyə də "sonuncu əfqan xəbərdarlığı" verilib.

Kollektiv Qərb hələ də ƏİR hökumət qüvvələrinə "dəstək" verildiyi təəssüratını yaradır ki, əgər Kabildə amerikapərəst hökuməti xilas etmək mümkün olmasa belə, heç olmasa "simasını saxlasın". Lakin təminat aviabazasının uzaqda – Əbu-Dabidə (BƏƏ) yerləşməsi elə əvvəldən effektivliyi aşağı salır və Əfqanıstana yalnız 3-4 saat uçuşdan sonra çatmağa zəmanət verir (Kabilə qədər məsafə 1800 km-dir). Başqa sərhədlərə nail olmaq mümkün olmayıb.

Coğrafi yerləşmə, yəqin ki, Vaşinqton və NATO-dan daha çox Moskva və onun müttəfiqlərindən asılıdır. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov bir qədər əvvəl ABŞ qoşunlarının Əfqanıstandan Mərkəzi Asiyadakı həmsərhəd dövlətlərin ərazisinə köçürülməsinin prinsipial olaraq məqbul olmadığını qeyd edib. Moskva bu mövqeyi Vaşinqton və öz regional müttəfiqlərinin diqqətinə çatdırıb.

Bundan sonra heç kimə asan olmayacaq. Sözsüz ki, Taliban destruktiv, terrorçu təşkilatdır və bu, Rusiya, Mərkəzi və Cənubi Asiya ölkələrinin adekvat reaksiyasını tələb edir. Pakistanın ekstremist mədrəsələrində gənc radikallara Rusiyaya və Avropa sivilizasiyasına qarşı son dərəcə neqativ münasibət tərbiyə olunur. Amma yenə də, ABŞ və NATO-nun İraq, Əfqanıstan, Yuqoslaviya, Liviya, Suriyada uzun illər davam edən qanlı "düzəlişlərini" nəzərdən keçirsək, o zaman talibləri "iki bəladan balacası" hesab etmək olar.

Birləşmiş Ştatlar son yetmiş ildə bütün müharibələrdə məğlub olublar, lakin Əfqanıstan onlarla ölkənin iqtisadi potensialı və yüksək texnologiyalı həmrəyliyinə rəğmən 20 il ərzində Şərqi dəyişməyə nail ola bilməyən Qərbin tarixində xüsusi bir səhifədir.

Taliban* – Rusiyada qadağan olunmuş terrorçu təşkilat.

Eləcə də oxuyun:

119
Noutbuk arxasında pizza yeyən adam, arxiv şəkli

Sosial media həyatı: təhrif edilmiş, uydurulmuş virtual dünyada yaşayırıq

10
(Yenilənib 16:55 25.07.2021)
Sosial mediada hər şəbəkə lideri, başqa sözlə desək, netokratın ətrafında onlarla, yüzlərlə həmfikir sahibi olan insan cəmlənir.

BAKI, 25 iyul — Sputnik. İnternet və sosial media dövrü bəşəriyyət üçün nə qədər çox imkan yaratsa da, bəzən heç özümüz də bilmədən elə köhnə qaydalar, beyində oturuşmuş stereotip və təsəvvürlə yaşayırıq. Yeni bir texnologiya gəlir, əvvəlkini sıxışdırıb sıradan çıxarır, biz də bir daha mükəmməl tərzdə yaşadığımızı düşünürük.

Baxırsan, nəsə yazdı, o dəqiqə mexanizm işə düşür, o yazır, bu yazır

Bir çox sosial şəbəkə istifadəçisi özünün dünyaya açıq olduğunu, patriarxal düşüncə tərzini bəyənmədiyini, müasir texnologiyanın köməyi ilə daha yaxşı həyatın qurulacığını iddia edir. Bəzən özünü mütərəqqi adlandıran birisi sosial media profilində nəyi və ya kimisə qətiyyətlə pisləyir, yenilik tərəfdarı olaraq hansısa adətlərdən yaxa qurtarmağı təklif edir. Birdən-birə onlarla insan da bu fikir axınına qoşularaq deyilənləri dəstəkləyir.

Sosial mediada hər şəbəkə lideri, başqa sözlə desək, netokratın ətrafında onlarla, yüzlərlə həmfikir sahibi olan insan cəmlənir. Baxırsan, nəsə bir söz yazdı, o dəqiqə mexanizm işə düşür, o yazır, bu yazır, hansısa yolla nüfuz sahibini dəstəkləyirlər. Nə qədər özümüzü mütərəqqi saysaq da, ətrafımızda məhz bizim fikirləri bəyənən, yəni daim “layk” edən insanlar cəmlənir. Bir foto paylaşırıq, yüzlərlə “layk” gəlir. “Layk” həsrətilə yaşayan nə qədər insan var şəbəkədə.

Əcaib formada çəkilən fotolar, qeyri-münasib pozalar, uyğunsuz hərəkətlər yalnız bir məqsədə xidmət edir: ətraf çevrənin daim gündəm mərkəzində olmaq. İnsanları diqqətini cəlb etmək üçün heç də ağıllı, savadlı və ya maraqlı olmaq gərək deyil. Bəzən sadəcə gözəgörümlü xanım olmaq da yetərlidir. Bir az yaxanı, ya da ayaqları açmaqla yüzlərlə “layk”ı qazanmaq mümkün olacaq.

Bizi əhatə edənlər daha çox tərif yağdıran, bəyənən, xoş söz deyənlərdir

Hər bir sosial media istifadəçisinin öz çevrəsi, öz əhatəsi ona lazım olan auranı yaradır. Məsələn, kimsə jurnalistdirsə, onda dostluğunda olanların da bir çoxu media əhlindən olanlardır. Bir-birinin yazısını paylaşmaq da olar, videonu “layk”lamaq da. Şərh yazanda tərif bildirmək daha məsləhətdir, çünki sabah o da sənə tərif yağdıracaq. Deyək, bir dəstə jurnalist xanım hansısa bir kafedən foto paylaşıb. Mütləq fotonun altında “Var olun həmişə”, “Hamınızı təbrik edirəm, şirin qızlar”, “Nə gözəl xanımlar var burada” kimi yazılara rast gələcəyik.

Bu vəziyyət bir çoxunu qane edir, axı real həyatda sən tərəfə baxan, elçi daşında oturan elə də çox olmur. Belə isə 50 fotodan birini seçib paylaşmaq, özünü kiməsə bəyəndirmək olar. Həyatda olmasa da, virtual məkanda populyarlıq qazana bilərsən. Bir sözlə, internet heç də bəşəriyyəti birləşdirən bir yer deyil, çünki o da maraq klublarına bölünüb. Bizi əhatə edənlər heç də dünyanın ən yaxşı, ya da ağıllı insanları deyil, sadəcə bizə daha çox tərif yağdıran, bəyənən, xoş söz deyənlərdir. Adətən mübahisə etməyi sevən, sözü üzə deyənlərin dostluğunda çox az adam olur. Belə istifadəçini qara siyahıya salırlar.

Məsələn, kimsə it-pişik sevirsə, heyvanlara qarşı hər hansı bir zorakılığı pisləyirsə, beləsinin profilində hansısa həqiqəti yazmaq elə bloklanmaq üçün əsas ola bilər. Deyək, ABŞ-da hər il 5 milyon insanı it dişləyir, bu, həm ev, həm də küçə itlərinə aiddir. Bu faktı yazmaqla həmin itsevərin qəzəbinə tuş gəlmək olar. Bir az mübahisə isə bloklanmağa gətirib çıxardacaq.

Hər düşərgənin öz qaydası, hər klubun öz düşüncə tərzi var

Ya da qadın hüquqları üzrə bir xeyli müdafiəçi var, adətən qadına qarşı baş verən hər hansı bir zorakılıq barədə mütləq paylaşım ediləcək. Əgər birdən kimsə bunu səbəbini araşdırmaq, günahkarı tapmaq cəhdi etsə, heç bir xəbərdarlıq edilmədən bloklanacaq. Səbəb heç kimi maraqlandırmır, əsas zorakılıq aktıdır. Əksinə də olur, qadın zorakılığa yol verir, yaşadığı insana qarşı zor tətbiq edir. Bu nümunəni harasa yazsaq, mütləq cavabında “gör bu kişi qadına nə qədər zülm edib ki, o, bu hərəkətə əl atıb” kimi yazılacaq.

Hər düşərgənin öz qaydası, hər klubun öz düşüncə tərzi var. Ateizmi təbliğ edirsinizsə, dindarları, dini təbliğ edirsinizsə, ateistləri siyahıdan siləcəksiniz.

Kimsə deyə bilər: axı özünə uyğun insanlarla dostluq etməkdə nə bir pis şey var? Həm rahatdır, həm də maraqlı. Bəlkə də belədir, amma Hindistanda yüz illərlə mövcud olmuş kasta sistemindən nə fərqi oldu bu yeni texnologiyanın? Ya orta əsrlərdə zadəgan zadəganla, kəndli ilə, usta da usta ilə ünsiyyət qurardı. Hətta hazırda dünyanı altdan-altdan idarə etdikləri iddia edilən masonlar da vaxtilə peşəkar sənətçilərin qurduğu gizli və qapalı cəmiyyətlərdən çıxıblar. Sosial mediada müşahidə edilən kasta birliyi, ideoloji və siyasi yaxınlıq elə həmişə mövcud olmuş düşüncə tərzinin internetə inteqrasiyasından başqa bir şey deyil. Guya dünyaya açılmışıq deyirik, amma əslində ətrafımıza bizə yaxın olan insanları toplayıb onlardan tərif və ya dəstək gözləyirik. Bir növ totalitar düşüncəni sosial mediaya inteqrasiya edirik.

Bir növ uydurulmuş virtual dünyada yaşayırıq

Belə yaşamaq olduqca əlverişlidir, amma həm də problemlidir. Çünki dünya və ətrafımız barədə təhrif edilmiş, yanlış təsəvvür əldə edirik. Həqiqətin nə olduğunu bilmirik, elə qapalı, özümüzün qurduğumuz kiçicik qılafın içində yaşayırıq. Kimsə bizim kimi düşünmürsə, deməli düşmənimiz olur. Onu ya dostluqdan silirik, ya da hamılıqla üstünə düşüb əzməyə çalışırıq. Bir növ uydurulmuş virtual dünyada yaşayırıq. Əlbəttə bu, hamıya aid deyil, amma bir çoxumuz elə məhz belə yaşayır. Hətta öz çevrəmizdən çıxıb başqa çevrə ilə yaxınlaşsaq belə, yenə də dostluğumuzda yeni düşüncə tərzini daşıyan insanlar yer alacaq. Köhnələri silib yeniləri qəbul edəcəyik.

Qapalı olmaq, yeniliyi qəbul etməmək çox zaman öz işini görür: mənasız bir labirintdə nəyisə axtarırıq, amma hər hansı məlumatı adekvat qarşılaya bilmirik. Yəni beynimizdə uçan xalça barədə məlumat yoxdursa, biz heç bir halda o xalçanı görə bilmirik, hətta yanımızda uçsa belə. İnsanların azadlığını məhdudlaşdırmağa bir çox halda ehtiyac yoxdur, biz elə öz-özümüzü sıxmışıq, çərçivəyə salmışıq. Həqiqət isə birdir, onu görmək üçün beyində olan bir çox təsəvvürə yox demək kifayət edər. Yalnız və yalnız məsələyə müxtəlif bucaq altında baxmağı bacaran insan nəyin doğru, nəyin isə yalan olduğunu dəqiq anlamağa qadirdir. Belə insanın düşüncəsində “mən səhv edə bilərəm, həqiqət mənim düşündüyümdən daha yüksəkdir” anlayışı hökm sürür.

Bir sözlə, dünyanı anlamaq istəyiriksə, deməli bir məkanda qapanıb ətrafını özünəbənzər şəxslərlə doldurmaq, bir sərhəd yaratmaqla yaşamaq olmaz. Qarşı tərəfin fikrini qəbul etməmək olar, amma ən azı onu sakitcə dinləməyi öyrənməli, çevrəmizdə də bizdən fərqli insanlara yer ayırmalıyıq. Bu halda həyatımız daha maraqlı, daha dolğun olar.

10
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər

18
(Yenilənib 01:44 23.07.2021)
Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır.

İyulun 23-də Tokioda Yay Olimpiya Oyunlarına start veriləcək. Əsas idman forumunun hələ 2020-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin koronavirus pandemiyası üzündən tədbir məcburən təxirə salındı. Qarşıdakı Olimpiadada dünyanın 206 ölkəsindən 12,5 min idmançı iştirak edəcək. Yarış proqramına 33 idman növü daxil edilib və idmançılar 339 Olimpiya medalı uğrunda mübarizə aparacaqlar.

Tokioda keçirilməli olan ilk Olimpiadaya müharibə mane olub

İlk dəfə əsas idman forumunu Yaponiya 1940-cı ildə keçirmək niyyətində olub. Həmin il ölkənin 2600 illiyi qeyd olunurdu və bu, xüsusi bir simvolizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bundan əlavə, oyunların bu ölkədə keçirilməsi üçün yapon idmançılarının inkişafı da əsas idi, 1932-ci ildə yaponiyalılar ümumi hesabda medalların sayına görə beşinci yerə yüksəlmişdilər.

Yaponiyanın təşkilat komitəsi aqressiv və işgüzar fəaliyyət göstərirdi: idmançıların və nümayəndə heyətlərinin ölkə ilə tanışlıq səyahətlərinin təşkili üçün yarım milyon dollar vəsait ayrılmışdı. Təşkilat komitəsi Avropa ölkələri liderlərinin əksəriyyətini bu Asiya ölkəsinə səs verməyə razı salmışdı. Hətta Benito Mussolinini də növbəti oyunlarda Romanın namizəd kimi irəli sürülməsi müqabilində Yaponiyaya səs verməyə razı sala bilmişdilər.

Nəticədə, 1936-cı ilin yayında Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) Olimpiadanın Yaponiyada keçirilməsi barədə qərar vermişdi. Yay Olimpiya Oyunları Tokioda, Qış Olimpiya oyunları isə Sapporoda keçirilməli idi. Lakin bununla bağlı problemlər, demək olar ki, elə dərhal başlanmışdı. Yaponlar Olimpiya məşəli marşrutunun Çin ərazisindən keçməsinin əleyhinə idilər və kompromis variant kimi məşəli hərbi təyyarədə və ya gəmidə gətirməyi təklif etmişdilər. Ardınca infrastrukturun yerləşdirilməsi ilə bağlı problemlər başlandı. Tokioda bütün qonaqların yerləşdirilməsi üçün mehmanxanalar çatmırdı. Mərkəzi arenanın yerləşdirilməsi üçün də yer tapılmırdı. Bu və digər kiçik problemlər idman yarışlarının Yaponiyada keçirilməsinə mane olurdu. Lakin Olimpiya Oyunlarından imtina üçün əsas səbəb Çin-yapon müharibəsi və turnirin maliyyələşməsinin kəsilməsi oldu. Beləliklə, Olimpiada təcili olaraq Helsinkiyə keçirildi.

1964-cü il Olimpiadasından sonra yaponlar daha heç vaxt bu oyunları keçirmək istəməyiblər

Yaponiya müharibənin nəticələrini tezliklə aradan qaldırdı və yenidən 1964-cü ildə Olimpiya Oyunlarının keçirilməsi ideyasına qayıtdı. Ölkədə obyektlərin inşası sürətləndirildi və bir neçə il ərzində bir çox gecəqondu rayonları idman şəhərciklərinə çevrildi, yüksək sürətlə hərəkət üçün örtüyə malik yollar, dəmir yolları, yeni metro stansiyaları inşa edildi, idman oyunlarının yayımı isə ilk dəfə peyk vasitəsilə həyata keçirildi.

Yaponiyada keçiriləcək oyunların qeyri-rəsmi şüarının "minimum militarizm və maksimum innovasiyalar" olmasına rəğmən, Olimpiya məşəlini yandırmaq şərəfi, ənənəvi olaraq məşhur idmançı əvəzinə, tələbə İosinari Sakaiyə nəsib oldu. Məsələ bundadır ki, həmin gənc 1945-ci ilin avqustun 6-da, Xirosima yaxınlığında, elə amerikalılar tərəfindən atom bombasının atıldığı gün dünyaya gəlmişdi. Bu jest müharibədən sonrakı intibahı simvolizə edirdi.

1964-cü il Olimpiadası çox yüksək səviyyədə keçirildi və yəqin ki, yaponların özlərindən savayı hamını sevindirdi. Məsələ bundadır ki, qonaqlara xoş gəlmək üçün Yaponiya hökuməti yaşayış binalarını sökür və onların yerində idman obyektləri inşa edirdi. Həmin oyunların keçirilməsinə çəkilən məsrəflər əvvəlcədən müəyyən olunmuş büdcəni üç dəfə üstələdi. İnsanlar işlərini itirdilər, çoxsaylı tullantılar üzündən ekologiyaya ciddi zərbə dəydi, bir çox su hövzələrində isə üzmək və balıq tutmaq qadağan olundu. Şəhərin küçələrində 200 min it və pişik tutularaq öldürüldü.

Ağlasığmaz məsrəflər, korrupsiya, etirazlar və pandemiya

Günümüzdə Olimpiadanın təşkilində əsas problem bahalıqdır. Yaxın perspektivdə bu cür irimiqyaslı tədbirlərin keçirilməsini yalnız bəzi ölkələr istəyəcəklər. Yaponlar 1964-cü il Olimpiadasının irsindən savadlı şəkildə yararlanaraq məsrəfləri aşağı salıblar. Əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş 42 obyektdən yalnız 8-i yenidir. 10 obyekt isə ümumiyyətlə müvəqqəti inşa olunub. Tokionun Olimpiya Oyunlarının keçirilməsinə çəkdiyi məsrəflərin ümumi həcmi 15,4 milyard dollar təşkil edib. Turnirin keçirilməsi üçün təhlükəsiz mühitin yaradılmasına əlavə olaraq 900 milyon dollar xərclənib.

Fransız polisi yüngül atletikada korrupsiya əleyhinə işi araşdırarkən Yaponiya Olimpiya Komitəsinin rəhbəri Tsunekadzu Takeda ilə bağlı rüşvət faktını aşkara çıxardı. Beləliklə, Tokionun səsvermədə qalib gəlməsi üçün Takedanın rüşvət (ehtimal olunur ki, 2 milyon dollar) verməsi ilə bağlı ittihamdan sonra daha bir gözlənilməz problem meydana çıxdı. BOK bununla bağlı araşdırmalara başladı və bundan üç ay sonra Tokeda istefa verdi.

Digər bir problem – işçi qüvvəsinin çatışmamasıdır. Olimpiada obyektlərinin hazırlığı dövründə həddən artıq işləməkdən rəsmən iki ölüm halı qeydə alınıb. Bəzi proqnozlara görə, 2025-ci ildə Yaponiya işçi qüvvəsi defisiti ilə üzləşə bilər. Lakin eyni zamanda işlərin aparılması ilə bağlı rəsmən heç bir pozuntu qeydə alınmayıb.

Və ən aşkar problem pandemiyadır. Aparılmış sorğunun nəticələrinə görə, Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir. İnsanlar etiraz edir, aksiyalar keçirirlər, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır. Pandemiya ilə əlaqədar olaraq hazırkı Olimpiada məxsusi olacaq. Mükafatlandırma mərasimində iştirakçıların sayı xeyli azaldılacaq. İdmançılar daim maska taxmağa məcburdurlar, azarkeşlərə ucadan qışqırmamaq və alqışlarla kifayətlənmək təklif olunur.

MDB-də kimə azarkeşlik edəcəklər

Bütün bunlara baxmayaraq Olimpiada bir idman təntənəsidir və bu oyunlar zamanı öz həmvətənlərini dəstəkləmək lazımdır. Qazaxıstanda döyüş idman növlərinə xüsusilə ümid bəsləyirlər. Medalları boksçular Saken Bibosınov və Ablayxan Jusupov, cüdoçu Eldos Smetov, karateçi Darxan Asadilov və sərbəst güləşçilər Nurislam Sanayev, Daniyar Kaysanov və Əlişer Yerqalıdan gözləyirlər.

Azərbaycan komandasının da öz favoriti var, cüdoçu İrina Kindzerskayanın parlaq çıxış edəcəyi gözlənilir.

Belaruslu yüngül atlet Elvira German ilk Olimpiadasında çıxış edəcək. O, Tokiodakı oyuna 2018-ci ilin Avropa çempionu statusunda qatılır. Qırğızıstanlı azarkeşlər güləş üzrə dördqat Asiya çempionu Aysıluu Tanıbekovaya çox ümid bəsləyirlər.

Azərbaycan Tokio-2020-də

Tokio Yay Olimpiadasında ölkəmizi 44 idmançı təmsil edəcək. Onlar 40 lisenziya qazanaraq 14 idman növündə - cüdo, güləş, bədii gimnastika, idman gimnastikası, karate, boks, taekvondo, yüngül atletika, güllə atıcılığı, qılıncoynatma, veloidman, badminton, üzgücülük və triatlonda - çıxış edəcəklər.

Azərbaycan üçün bu, 2004-cü ildə Afinada keçirilən Olimpiya Oyunlarından bəri ən az sayda Olimpiya lisenziyasıdır, o vaxt idmançılarımız 38 lisenziya qazanmışdılar.

2008-ci ildə Pekində azərbaycanlı idmançılar 44, 2012-ci ildə Londonda 53, 2016-cı ildə Rio-de Janeyroda 56 lisenziya qazanıblar. 1996-cı ildən bəri olimpiadalarda idmançılarımız 43 medal qazanıblar ki, bunun da 7-si qızıl, 11-i gümüş, 25-i isə bürüncdür.

Eləcə də oxuyun:

18
Teqlər:
COVID-19, Koronavirus, problemlər, Yaponiya, Tokio Yay Olimpiya Oyunları

Putin Rusiya HDD-nin ən yeni silahlarından söz açıb