Sputnik V peyvəndi, arxiv şəkli

Peyvənd müharibəsi: Avropa "Sputnik V" ilə necə mübarizə aparır

36
(Yenilənib 20:33 07.07.2021)
Brüssel Macarıstanın "Sputnik V" almasına icazə verdisə, bu fikrə düşən ikinci ölkəyə – Slovakiyaya həmin imkan yaradılmadı. Preparatı almaq istəyini dilə gətirəndən dərhal sonra bu ölkədə elə bir hökumət böhranı təşkil olundu ki, Bratislava kimin ağa olduğunu anlasın.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Dövlət diktaturasının ağır "dabanı" – Fransa hakimiyyəti bir sıra peşə sahiblərini COVID-19-a qarşı məcburi vaksinasiyaya cəlb etmək niyyətindədir. Onların sırasında bütün tibb işçiləri, qocalar evlərində və digər sosial müəssisələrdə çalışanlar da var.

Vaksinasiyanın məcburi olması peyvənddən imtina etməyi tənzimləyən müvafiq qanunvericilik aktının qəbulu deməkdir.

Tibbi imtina üçün inandırıcı arqumentlər olmadığı təqdirdə "etirazçı"ya insanlarla birbaşa əlaqəni istisna edən başqa bir vəzifəyə keçmək (əgər bu zaman onun maaşı azalarsa, bunu heç kim kompensasiya etməyəcək) və ya ödənişsiz məzuniyyət təklif olunacaq.

Oxşar qaydalar artıq İtaliyada qüvvədə olsa da, hələlik xüsusi bir nailiyyət əldə olunmayıb: məhkəmələr bu cür işləri bir o qədər də həvəslə qəbul etmir, məhkəmə qərarlarını isə işə dair materialları oxumadan da proqnozlaşdırmaq mümkündür.

"Əgər cəmiyyətin maraqları və ictimai rifah təhdid altındadırsa, o zaman şəxsi səbəblər və istəklər ikinci plana keçir"

Avropa İttifaqı (Aİ) artıq uzun onilliklər ərzində özünü özəl hüquq və azadlıqların üstünlüyünün şübhə altına alınmadığı "dövlətüstü" qurum kimi göstərirdi, ancaq pandemiya bütün kartları qarışdırdı və koronavirus hər şeyi yerbəyer etdi. Bernar anri levilər və onların ardıcıllarının infeksiya dövrünün başlamasından əvvəl nə deməyindən asılı olmayaraq, kollektiv maraqlar fərdi maraqları üstələdi.

Pandemiya ilə qarşılaşan və böhran vaxtı bütün mərhələlərdə idarəetməsi iflasa uğrayan Brüssel areopaqı və birliyə daxil olan ölkələrin hakimiyyət qurumları infeksiyanın yayılmasının qarşısını kütləvi vaksinasiya ilə almaq qərarına gəldilər. Bu bir yana, digər tərəfdən son 1,5 il ərzində yoluxmanın görünməmiş sürətlə baş verməsi və koronavirus dalğasının bütün qitədə yayılması avropalıların ortaq mübarizəsinin əsas hədəfini zərrə qədər də dəyişmədi. Bəli, bu heç də SARS-CoV-2 deyil, məhz Rusiyadır.

Virusla mübarizə isə Rusiya ilə müharibənin epizodlarından birinə çevrildi. Rusiya vaksinin yaradılması, sınaqdan keçirilməsi, istehsala buraxılması və peyvənd kampaniyasının başlaması ən effektli koronavirus peyvəndi "Sputnik V"-ni nüfuzdan salmaq və Rusiya Federasiyasında kütləvi vaksinasiyanın qarşısını almaq üçün bir döyüş mərhələsi idi.

Partitura müxtəlif amillər nəzərə alınmaqla tərtib edilmişdi, ancaq əsas amillər bunlardır: dövlətin tətbiq etdiyi qaydalara əməl etmək itaətkarlığın və "qeyri-avropalı olmağın" nümayişidir; "Sputnik V" "təhlükəsiz və effektli ola bilməz"; bu peyvəndin vurulması "təbii immunitetə qarşısıalınmaz zərər verəcək". 

Sifariş olunmuş süitanı ifa edəcək "orkestr"in tərkibi isə məlumdur – çoxlu sayda "xoşsifət" insan, onlar müxtəlif qiymətlər müqabilində və ya necə deyərlər, öz qəlbinin səsini dinləyərək yazılmış kadensiyaları çalmağa başladılar.

Eyni zamanda, "təbii immunitet"lə bağlı tezisi dəstəklədiyinə və vaksinasiyanın effektivliyinə şübhə ilə yanaşdığına görə çox məşhur tibb professoru Fransanın nüfuzlu səhiyyə müəssisələrindən birinin şöbə müdiri vəzifəsindən qovuldu.

"Pfizer / BioNTech"-ə – indi iki günə icad olunduğu üzə çıxan bu preparata inamsızlığı ifadə etmək cəhdi isə başqa bir fransız həkim-skeptik üçün rüsvayçılıqla sona çatdı. Avropa səlahiyyətlilərinin səriştəsini şübhə altına alan "Hold-Up" filmi yerləşdirildiyi platformalardan yığışdırıldı. Halbuki Rusiyada peyvəndə qarşı çıxanlar və onları müdafiə edənlər öz mövqelərini ifadə etmək üçün daha böyük imkanlar əldə etdilər.

Rusiyada peyvənd kampaniyasının başlanması elə dəqiq təşkil olundu ki, Avropada yaşayan ölkə vətəndaşları belə, "Sputnik V"-nin hər iki dozasını vurdurmaq üçün məxsusi olaraq Rusiyaya gəlməyə başladılar. Və əgər Brüssel üz-gözünü turşudaraq Macarıstanın "Sputnik V" almasına icazə verdisə, bu fikrə düşən ikinci ölkəyə – Slovakiyaya həmin imkan yaradılmadı. Preparatı almaq istəyini dilə gətirəndən dərhal sonra elə bir hökumət böhranı təşkil olundu ki, Bratislava kimin ağa olduğunu anlasın. Sonra isə mediada belə bir məsələ ortaya atıldı ki, guya bu ölkəyə tədarük olunan peyvəndlər aprobasiya üçün təqdim olunan nümunələrdən fərqlənirmiş. Və Bratislava təslim oldu.

Bu arada, Avropa Dərman Agentliyinin Rusiyanın təqdim etdiyi sənədləri tələsik nəzərdən keçirməsinin səbəbləri tədricən üzə çıxdı. Brüssel özünün bütün bürokratik imkanlarını və ikili standartlarını yetərincə nümayiş etdirdi.

Və əgər "Pfizer / BioNTech" və "AstraZeneca"-nın tələblərinə sürətləndirilmiş rejimdə, bütün normalar pozularaq (prosedur bir neçə ay əvəzinə, bir neçə gün davam etmişdi) baxıldısa, "Sputnik V" ilə bağlı vəziyyət tamamilə fərqli oldu: proses həftələrlə sürdü ("başqa bir sənədə ehtiyacımız var, əlavə məlumatlar lazımdır" və s.).

Moskva, Paris və Berlin arasında nə yaz aylarında, nə də indi baş tutan müntəzəm telefon əlaqəsi yanıldıcı olmamalıdır – çünki bu halda qərar verən dövlət və hökumət başçıları deyil, avropalı mirzələrdir.

Onlar "Sputnik V"-nin təsdiqlənmə prosesini ləngitməklə Rusiyada peyvənd prosesini də ləngitməyə çalışırdılar.

Bu hərəkətlər Avropa diplomatiyasının şefi Borrellin "Rusiyanın konteynmenti" adlandırdığı şeyə, başqa sözlə, onun imkanlarının məhdudlaşdırılmasına (hətta bu yalnız Avropa tərəfdaşlarının şüurunda mövcuddursa) tam şəkildə uyğun gəlir.

Bütün Avropada yalnız Moskva Apenninə yardım əlini uzatsa belə, rusiyalı həkimlər xəstə italyan qocaların həyatını xilas etsələr belə, istənilən halda avropalılara təlqin edirlər ki, "Moskvadan yaxşı heç nə gözləməyə dəyməz".

Rusiyada israrla peyvənd olunmağı xahiş edəndə Avropada bunu "Kremlin diktatorluq ədaları" kimi qələmə verirdilər, ancaq məcburi vaksinasiyanın tədricən tətbiq olunması Aİ ölkələrində alqışlanır və qəbul olunur. Və artıq bu mərəz bir dəfə müharibəyə gətirib çıxarıb.

Bizə yalnız ümid etmək qalır ki, bu peyvənd qarşıdurmasında sağlam düşüncə qalib gələcək və Aİ-də tez-tez dilə gətirildiyi kimi "ümumi rifahın" qorunması təmin olunacaq.

Moskva isə son 18 ayda baş verənlərin fonunda, demək olar ki, hər gün həm ölkə daxilində, həm də bütün dünyada əsl avropalı və humanist kimi davranır. Əsassız ilkin təəssüratdan imtina edərək, fikir ayrılığına göz yumaraq hər gün hər bir insanın həyatının çox dəyərli olduğunu bir daha təsdiqləyir. Bu sakit gücün fonunda Brüsselin ambisiya, təşəxxüs savaşları çox acınacaqlı təsir bağışlayır...

Eləcə də oxuyun: 

36
Teqlər:
müharibə, Rusiya, Avropa, Sputnik-V peyvəndi
Mövzu:
Yeni tip koronavirus pandemiyası (729)
Bakının mərkəzi

Beyin qırışları açılmayanlar, yaxşı restoran axtaranlar səmaya üz tutanlar

34
(Yenilənib 17:29 26.07.2021)
Sputnik Azərbaycan-ın "7x7" rubrikasında həftənin ən maraqlı 7 hadisəsi şərh edilir: Su savaşları, kosmosa doğru və s.

Su savaşları

İranın müxtəlif əyalətlərində su çatışmazlığı ilə bağlı etiraz aksiyaları keçirilir.

Belə böhranın nə vaxtsa bütün dünyanı bürüyəcəyi şübhə doğurmur. Hesablamalara görə, Yer kürəsi əhalisinin üçdə ikisi 25 ildən sonra su çatışmazlığı yaşayacaq. Son yarım əsrdə baş verən quraqlıqlar dünya miqyasında 650 min insanın ölümünə səbəb olub.

Su müharibələrinin başlandığı artıq sirr deyil. Artıq karbohidrogen ehtiyatlar perspektivini itirir – 48 il sonra neft, 50 il sonra isə qazın tükənəcəyi bildirilir. Odur ki dünya alternativ enerji mənbələri üzərində baş sındırır və tapır. Ancaq suyun alternativi hələ ki, yoxdur və su hövzələri uğrunda savaşlar artıq başlayıb.

Qaçış və beyin qırışları

Ermənilərin "Qarabağ", "status" davası isə su hövzələri ilə bağlı deyil – onlar sadəcə, uydurma tarixin əsirinə çevriliblər. Düzdür, işğal etdikləri ərazilər həm də su resursları ilə zəngin idi, ərazi iddiaları ideoloji xəstəliklə bağlıdır.

Ələyi ələnib, xəlbiri göydə oynayan erməni ordusunun təxribatları, məsələn, Kəlbəcərdə törədilən təxribat da Yerevanın ağlını başına yığmadığını növbəti dəfə təsdiq etdi. Baxmayaraq ki, bundan cəmi bir gün öncə Paşinyan Azərbaycanla sülh danışıqlarına hazır olduğunu bəyan etmişdi. Ya Paşinyan manipulyasiyalar edir, ya da ordu onun nəzarətindən kənardadır – Robert və Serjə bağlı generallar Paşinyana "torba" tikir. Bu arada, Ermənistan mətbuatının məlumatına görə, general-leytenant Artak Davtyan və birinci müavini general-mayor Arşak Karapetyan arasında dava-qırğın olub. Müdafiə naziri səlahiyyətlərini icra edən Vaqarşak Arutyunyan isə istefa verib.

Moskva səfərindən sonra Paşinyan sülhə hazır olduğunu, Azərbaycan Prezidenti isə "statusun yerini göstərdiyini" söylədi. Bu iki açıqlama regionun gələcək yol xəritəsini göstərir. Yerevan rəsmilərinin Parisə, Brüsselə, Moskvaya qaçışları heç nəyi dəyişməyəcək – uzağı, erməni siyasətçilərinin ayaq əzələləri inkişaf edəcək. Qaçışın beyin qırışlarının açılmasına təsirini tibb təsdiq edibmi, görəsən?

Ədalətsizliyə qarşı immunitet

Avropa İttifaqının Ermənistana 2,6 milyard, Azərbaycana isə 150 milyon manat ayırması ötən həftənin ən çox müzakirə olunan mövzularından biri idi. Bəzi ekspertlər bu "ödəniş"in erməni xalqının susdurulmasına yönəldiyini desələr də, fakt odur ki, müharibədən bəlkə də 1 trilyon dollar zərər görən Azərbaycandır. İkili standartlar, vasitəçilərin ədalətsiz neytrallığı, laqeydliyi, həmsədrlərin turist səfərləri bizdə bu cür münasibətə qarşı 30 il ərzində immunitet yaradıb.

Ötən həftə ABŞ-ın nüfuzlu "Foreign Policy" nəşrində işıq üzü görən məqalədə 2017-ci ildə Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri olan amerikalı Riçard E.Hoqlandın dedikləri də vasitəçiliyin mahiyyətini açır: "Beşulduzlu hotellərdə qaldıq, adətən xüsusi mərtəbədə bizə ayrıca yemək otağı və çoxçeşidli barı olan nömrələr ayrılırdı. Hər zaman getdiyimiz şəhərlərdə ən yaxşı restoranları axtardıq. ATƏT bayrağı altında Bakı ilə Yerevana Minsk Qrupunun mövcud olduğunu xatırladaraq bir müddət yaxşı yaşadıq. Ancaq açıq etiraf etməliyik ki, az, özü də lap az iş görə bildik".

Koronavirusa qarşı immunitet isə...

Londonda, Sidneydə, Parisdə insanlar məhdudiyyətlərə diş qıcayır. Onlara peyvənd olunmaq istəməyənlər də qoşulub. Bu, o vaxt baş verir ki, Avropa İttifaqı ölkələrinin yarıdan çoxu peyvənd olunub: 187,7 milyon insan. Bu, birlik ölkələrinin yetkinlik yaşına çatmış əhalisinin 51,3%-i deməkdir.

Bu arada Rusiyada koronavirus infeksiyasının "Delta" kimi daha yoluxucu olan "Qamma" variantı yayılıb.

ÜST-ün rəhbəri Gebreyesus isə nikbin danışmır: "Virus nə qədər geniş yayılsa, onun daha çox növü ortaya çıxacaq və hazırda bu qədər ziyan vuran "Delta" ştammından daha təhlükəli olma potensialı olacaq".

Gebreyesus müəllimin adının "gəbərəssiz" sözü ilə nisbətən səsləşməsi sadəcə, təsadüfdür, ciddi proqnozlar üçün əsas vermir.

Kosmosa doğru

Yerdən ümidini üzən insan nəsli göylərə üz tutur. Allaha üz tutmaqdan söhbət getmir – əksinə, ateistlərin sayı artır ("Gallup" şirkətinin 57 ölkədə 50 min nəfər arasında keçirdiyi sorğuya görə, 2005-2011-ci illər arasında özünü dindar hesab edənlər 77 faizdən 68 faizə düşüb). "Blue Origin" fəza şirkəti və "Amazon"un təsisçisi Ceff Bezosun kosmos səyahəti bu həftə dünya gündəminin ən mühüm hadisələrindən idi. Düzdür, bundan 1 həftə öncə "Virgin Galactic" şirkətinin milyarder sahibi Riçard Branson suborbital uçuş həyata keçirməklə Bezosun kosmosa daxil olan ilk milyarder statusuna sahiblənməsinə imkan vermədi, amma hər halda, hadisə maraqla qarşılandı, müxtəlif internet platformalarda canlı yayımlandı, milyonlarla insan onu acıgözlüklə izlədi.

Həmin vaxt çoxumuzun başı Pərvinin sevgilisinin onu şantaj etməsi, Aşıq Namiqin qadına qarşı nalayiq hərəkətlərinin müzakirəsinə qarışmışdı.

Göz yaşları

Avropanı sel-su yuyub aparır. Almaniyada ölənlərin sayı 200-ə, Belçikada 30-a çatıb. Niderlandda da leysan və çay daşqınları şəhərləri su altına alıb.

Suriyalı uşağın "Hamınızdan Allaha şikayət edəcəm" sözləri yadınızdadır, yəqin ki.

Bəlkə bu sel suriyalı uşaqların göz yaşlarıdır?!

Hə şey vətən üçün deyənlər və...

Şəmkirdə şəhid ailəsinin evindən oğurluq edən iki nəfər saxlanılıb. A.N. və H.R. (günahları sübuta yetirilmədiyindən adları bu cür təqdim edirik) gecə qonşuluqdakı şəhid ailəsinə məxsus evə daxil olaraq ümumi dəyəri 25 min manat olan qızıl-zinət əşyalarını oğurlayıblar.

Canını vətən uğrunda qurban verən, hər şey vətən üçün deyən adamın evindən oğurluq edən adamı, nə qədər qəddar səslənsə də, mina təmizləyən maşınların qarşısına qoşmaq lazımdır.

34
Kitabxana, arxiv şəkli

Hazırlıqlı oxucuya kitab tövsiyəsi: “Qumru əlifbası”

258
Dərindən düşündükdə, əslində daha ciddi problem oxucunun yox, ədəbiyyat adamlarının, yazarların, tənqidçilərin, ədəbiyyatşünasların prosesə, ədəbiyyat gündəminə laqeydliyidir.

Ölkənin ədəbiyyat gündəminə qarşı oxucu laqeydliyinə dəfələrlə toxunmuşuq. Nə yeni imzalar, nə yeni yaranan ədəbiyyat, nə də yeni kitablar diqqət çəkir. Milli ədəbiyyat haqqında oxucu təmkinlə susur. Bizim bu sükutu tək-tənha pozmaq cəhdlərimiz hələlik alınmır. Çünki qələm adamları öz eqolarını, ambisiyalarını bir kənara atıb, eyni hədəfə doğru birlikdə hərəkət etmək istəmir.

Dərindən düşündükdə əslində daha ciddi problem oxucunun yox, ədəbiyyat adamlarının, yazarların, tənqidçilərin, ədəbiyyatşünasların prosesə, ədəbiyyat gündəminə laqeydliyidir. Təəssüf ki, bizim əli qələm tutanlarımız yerli və milli ədəbiyyat haqqında yazmağa bir o qədər həvəsli deyil. Bunun səbəblərini özüm üçün az-çox aydınlaşdırmışam, bölüşmək istəmirəm. Açığı “qaranlığı lənətləməkdənsə bir şam yandırmağı” üstün tuturam.

***

Azərbaycan poeziyasının son 20 ildə yetişdirdiyi ən sanballı, intellektual imzalardan biri şair Qismət Rüstəmovdur. Şeirləri dillər əzbəri olmasa da, xalis ədəbiyyat hadisəsi, ciddi və dəyərli poeziya nümunələridir. Qismət tək şair kimi yox, eyni zamanda esseçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi kimi də dünya səviyyəli işlərə imza atan qələm adamıdır. Qismətin yaradıcılığı bu ölkədə ədəbiyyatla peşəkar şəkildə məşğul olan hər kəsə tanışdır.

Onun esseləri, dünya ədəbiyyatından etdiyi tərcümələr gənc ədəbiyyatşünaslar, tələbələr üçün ciddi mənbə hesab oluna bilər. Bir sözlə, Qismət Azərbaycan ədəbiyyatı üçün çox vacib imzalardan biridir. Onun əhatəli bilgisi, ədəbiyyata intellektual münasibəti poeziyasından da yan keçməyib. Qismətin bəzi şeirləri xüsusi hazırlıq tələb edir. Onun bəzən sadə görünən şeirlərində belə hazırlıqsız oxucunu dolaşığa salan ciddi mənbələrə, mifoloji mətnlərə göndərmələr var.

***

Qismətin yaradıcılığı haqqında uzun-uzadı təhlil aparmaq, onun toxunduğu mətləblərə işıq tutmaq, göndərmələr etdiyi mətnlərdən bəhs etmək olar. Şübhəsiz ki, hər şeyin “fəst-fud”laşdığı bir dönəmdə, ciddi ədəbiyyatın oxucunu darıxdırdığı bir dövrdə bunu etmədən yüz ölçüb, bir biçmək lazımdır. Bəlkə də tənqidçilərimiz də bu təbəddülatı yaşadıqları üçün Qismətin poeziyası haqqında təhlillər, ədəbi-tənqidi yazılar yazılmır. Hər halda, mənim də belə bir məqsədim yoxdur. Tənqidçilərimizin işinə qarışmaq istəməzdim. Onsuz da, əksər tənqidçilərimizin məni görməyə gözü yoxdur, bir də bu məsələdə onları hövsələdən çıxarmayım.

Düşünürəm ki, dəyərli şairimizin yaradıcılığının layiq olduğu qiyməti alması üçün əvvəlcə ciddi ədəbiyyatı oxumaq həvəsində olan oxucular yetişməlidir. Bu oxucuların yetişməsi üçün potensial oxucunu milli ədəbiyyatımızı oxumağa təşviq etmək, həvəsləndirmək lazımdır. Məqsədim Qisməti şişirtmək, ədəbiyyatımızın fövqünə qaldırıb əlçatmaz intellektual obrazına bürümək deyil. Ədəbiyyatımızı izləyən oxucular Qismətin ədəbiyyatdakı yerinə və çəkisinə onsuz da bələddir.

***

Ötən il Qismətin seçmə şeirlərindən ibarət “Qumru əlifbası” adlı kitabı “Qanun” nəşriyyatında işıq üzü görüb. Aylardır kitabın əks-sədasını gözləsəm də, sükut pozulmadı. Ədəbiyyatla əlaqəsi olan dostlarla görüşəndə bu kitab barədə söhbət açılsa da, kitabın ciddi şəkildə təbliğatı aparılmadı. Ən azı qələm dostlarımızın bu kitabı alıb oxuduğunu, tövsiyə etdiyini görmədim.

Hələlik bu kitab haqqında təbrizli yazar Nadir Əzhərinin "Qismət Rüstəmov şeiri və dörd ünsür" adlı yazısından savayı heç nə oxumamışam. Görünür bir-birimizin uğuruna, atdığı addıma laqeyd münasibət bu məsələdə də rol oynayıb.

Qismətin poeziyası ilə tanış olanlar üçün “Qumru əlifbası” çox sanballı və əvəzsiz mənbədir. Karantin dönəmində kitabı çox çətinliklə əldə etsəm də, hazırda “Qumru əlifbası” əksər kitab mağazalarında satışda var. Dəfələrlə dostlarla söhbət zamanı qeyd etmişəm ki, bir qələm adamı kimi, Qismətin son kitabına qarşı laqeyd münasibət mənə pis təsir edir.

Ümumiyyətlə yerli yazarların yaradıcılığına qarşı laqeydlik məni narahat edir. Özündən əvvəlki nəslin, həmçinin Qismətin poeziyasından xəbərsiz, onun yaradıcılığı ilə tanış olmadan şeir yazmağa başlayan gənc nəsil şairlər ədəbiyyata axın edir. Bu yazını bir az da hər gün müxtəlif yollarla mənə şeirlərini, yaradıcılıq nümunələrini göndərib, fikirlərimi öyrənməyə çalışan gənc şairlərimiz, yazarlarımız üçün yazıram.

Qismətin poeziyasını, bütövlükdə onun yaradıcılığını tam məsuliyyətimlə oxucuya tövsiyə edirəm. Məsələn, “Qumru əlifbası” kitabı ilə başlaya bilərsiniz.

258

Londonun su batmış küçələri