Pəncərə qarşısında qadın, arxiv şəkli

Üç ayın gəlini olmuş 17 yaşlı qızı ər evindən qaçmağa vadar edən səbəblər

6326
(Yenilənib 00:00 30.06.2021)
Pakistanlı, təhsil sahəsində aktivist, hüquq müdafiəçisi Malala Yusifzay bu yaşda Nobel mükafatı almışdı.

Gəlinin cəmi 17 yaşı var. Evlilik müddəti – 3 ay. Çox qəribə və təzadlı rəqəmlərdir. Eyni zamanda kədərli...

Pakistanlı, təhsil sahəsində aktivist, hüquq müdafiəçisi Malala Yusifzay bu yaşda Nobel mükafatı almışdı.

15 yaşında Reynerci (Rainergy) startapı ilə dünyanı heyrətə salan bizim qubalı Reyhan Camalova 17 yaşında dünyanın ən nüfuzlu universitetlərindən təqaüd təklifləri almışdı və artıq 18 yaşında Amerikanın ən nüfuzlu ali məktəblərindən birinin, Pensilvaniya Universitetinin tələbəsi, Beynəlxalq Penn təqaüdçüsüdür.

Bəli, könül istərdi ki, evdən qaçan qızımız da bu yaşda hansısa nüfuzlu təhsil ocağında qazandığı nəticə ilə gündəmə gələydi.

Uğurları ilə gənclərimizə örnək göstəriləydi.

Axı 17 yaşında qız təhsil almalı, gələcəyini qurmaq, elm, sənət öyrənmək üçün yeni planlarla, gələcək üçün gözəl arzularla yaşamalıdır.

Çox təəssüf ki, bəzi valideynlər övladının təhsilini düşünməkdənsə, onun ailə qurması üçün çalışır.

***

Evdən qaçan gəlinin əri deyir ki, telefonda danışanda evi süpürürəm dedi, amma süpürgə səsi gəlmirdi, maşın səsi gəlirdi. Deməli 17 yaşlı qızımız artıq yalan danışmaq cəsarətini, məkrli planlar qurmaq "fərasət"ini qazanıb.

Halbuki 17 yaşında onun imtahanlardan yorulub, rəfiqələri ilə müəllimlərin qeybətini edən çağıdır. Onu bu yaşda evləndirməklə, dünyadan bixəbər qoymaqla yaxınları, doğmaları bu yalana, hiyləgərliyə, səhv addıma sürükləyib.

17 yaşılı bir qızı tələm-tələsik evləndirən ailəsi görəsən nə düşünürmüş?

Böyük ehtimalla bu düşüncə sahiblərinin həyata baxışı da, təfəkkürü də eynidir. Və bunun cəhalətdən başqa adı yoxdur.

***

Qaynatası deyir ki, bəs gəlinim bütün günü votsapa girirdi, telefonun altından girib, üstündən çıxırdı. Və böyük ehtimalla bu insan mentalitetin əsiri olan həmvətənlərimizdəndir. Bəlkə də onun düşüncəsinə görə gəlinin evdən qaçmasının ən böyük günahkarı telefondur, sosial şəbəkələrdir. Danışdırsan, serialları, televiziyaları, qonşuları da borclu çıxarar. Ancaq 17 yaşlı qızla oğlunu evləndirdiyi üçün özündə zərrə qədər günah görməz.

***

Bu axmaq adət-ənənələr, erkən evliliklər Azərbaycan qadınına çox böyük zərbə vurur. Çünki, qadının işi ailə qurmaqla bitmir. Toydan 2-3 ay keçməmiş qohum-qonşunun "bişey-mişey var?" tipli şablon sualları başlayır. Əgər yeni qurulan ailə stereotiplərə boyun əyməyi qəbul edibsə, tez-bazar dünyaya bir övlad gətirib el qınağından xilas olmağa can atır və beləliklə ailə institutu bəsit "nəsilartırma institutuna" çevrilir. Hələ bunun "tək uşaq yaxşı deyil", "uşağa qardaş (bacı) lazımdır" tipli sərsəmləmələrinə boyun əyənləri də var. Nəticədə körpə-körpə qızların qadınlaşma, arvadlaşma prosesi sürətlənir, bu nümunəni görən gənc qızlarımız isə 20 yaşından sonra "evdə qaldığını" "qız qarıdığını" düşünüb özünü yeyib-bitirir, gənc və təcrübəsiz ailələrin sayı artır. Və bu cür ailələr çox vaxt sağlam, stabil olmur. Tələsik evləndirilən qızlar, bir neçə il sonra boşanmış qadınlara çevrilirlər. Əgər ali təhsillidirsə, karyerası, iş həyatı alt-üst olur, xəyallarında qurduğu dünya darmadağın olur. Ya da evliliyin üç ayı tamam olmamış evdən qaçmağı seçir...

***

Bu mövzu ətrafında çox da baş sındırmağa dəyməz. Çünki, baş verənlərin günahkarı nə votsap, nə telefon, nə də sosial şəbəkələrdir. Günahkar bizim cahilliyimizdir. Cəhalətdən sıyrıla bilməsək, təhsilin önəmini dərk etməsək hələ uzun müddət evdən qaçan gəlinləri müzakirə edəcəyik...

6326
Bakının mərkəzi

Beyin qırışları açılmayanlar, yaxşı restoran axtaranlar səmaya üz tutanlar

34
(Yenilənib 17:29 26.07.2021)
Sputnik Azərbaycan-ın "7x7" rubrikasında həftənin ən maraqlı 7 hadisəsi şərh edilir: Su savaşları, kosmosa doğru və s.

Su savaşları

İranın müxtəlif əyalətlərində su çatışmazlığı ilə bağlı etiraz aksiyaları keçirilir.

Belə böhranın nə vaxtsa bütün dünyanı bürüyəcəyi şübhə doğurmur. Hesablamalara görə, Yer kürəsi əhalisinin üçdə ikisi 25 ildən sonra su çatışmazlığı yaşayacaq. Son yarım əsrdə baş verən quraqlıqlar dünya miqyasında 650 min insanın ölümünə səbəb olub.

Su müharibələrinin başlandığı artıq sirr deyil. Artıq karbohidrogen ehtiyatlar perspektivini itirir – 48 il sonra neft, 50 il sonra isə qazın tükənəcəyi bildirilir. Odur ki dünya alternativ enerji mənbələri üzərində baş sındırır və tapır. Ancaq suyun alternativi hələ ki, yoxdur və su hövzələri uğrunda savaşlar artıq başlayıb.

Qaçış və beyin qırışları

Ermənilərin "Qarabağ", "status" davası isə su hövzələri ilə bağlı deyil – onlar sadəcə, uydurma tarixin əsirinə çevriliblər. Düzdür, işğal etdikləri ərazilər həm də su resursları ilə zəngin idi, ərazi iddiaları ideoloji xəstəliklə bağlıdır.

Ələyi ələnib, xəlbiri göydə oynayan erməni ordusunun təxribatları, məsələn, Kəlbəcərdə törədilən təxribat da Yerevanın ağlını başına yığmadığını növbəti dəfə təsdiq etdi. Baxmayaraq ki, bundan cəmi bir gün öncə Paşinyan Azərbaycanla sülh danışıqlarına hazır olduğunu bəyan etmişdi. Ya Paşinyan manipulyasiyalar edir, ya da ordu onun nəzarətindən kənardadır – Robert və Serjə bağlı generallar Paşinyana "torba" tikir. Bu arada, Ermənistan mətbuatının məlumatına görə, general-leytenant Artak Davtyan və birinci müavini general-mayor Arşak Karapetyan arasında dava-qırğın olub. Müdafiə naziri səlahiyyətlərini icra edən Vaqarşak Arutyunyan isə istefa verib.

Moskva səfərindən sonra Paşinyan sülhə hazır olduğunu, Azərbaycan Prezidenti isə "statusun yerini göstərdiyini" söylədi. Bu iki açıqlama regionun gələcək yol xəritəsini göstərir. Yerevan rəsmilərinin Parisə, Brüsselə, Moskvaya qaçışları heç nəyi dəyişməyəcək – uzağı, erməni siyasətçilərinin ayaq əzələləri inkişaf edəcək. Qaçışın beyin qırışlarının açılmasına təsirini tibb təsdiq edibmi, görəsən?

Ədalətsizliyə qarşı immunitet

Avropa İttifaqının Ermənistana 2,6 milyard, Azərbaycana isə 150 milyon manat ayırması ötən həftənin ən çox müzakirə olunan mövzularından biri idi. Bəzi ekspertlər bu "ödəniş"in erməni xalqının susdurulmasına yönəldiyini desələr də, fakt odur ki, müharibədən bəlkə də 1 trilyon dollar zərər görən Azərbaycandır. İkili standartlar, vasitəçilərin ədalətsiz neytrallığı, laqeydliyi, həmsədrlərin turist səfərləri bizdə bu cür münasibətə qarşı 30 il ərzində immunitet yaradıb.

Ötən həftə ABŞ-ın nüfuzlu "Foreign Policy" nəşrində işıq üzü görən məqalədə 2017-ci ildə Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri olan amerikalı Riçard E.Hoqlandın dedikləri də vasitəçiliyin mahiyyətini açır: "Beşulduzlu hotellərdə qaldıq, adətən xüsusi mərtəbədə bizə ayrıca yemək otağı və çoxçeşidli barı olan nömrələr ayrılırdı. Hər zaman getdiyimiz şəhərlərdə ən yaxşı restoranları axtardıq. ATƏT bayrağı altında Bakı ilə Yerevana Minsk Qrupunun mövcud olduğunu xatırladaraq bir müddət yaxşı yaşadıq. Ancaq açıq etiraf etməliyik ki, az, özü də lap az iş görə bildik".

Koronavirusa qarşı immunitet isə...

Londonda, Sidneydə, Parisdə insanlar məhdudiyyətlərə diş qıcayır. Onlara peyvənd olunmaq istəməyənlər də qoşulub. Bu, o vaxt baş verir ki, Avropa İttifaqı ölkələrinin yarıdan çoxu peyvənd olunub: 187,7 milyon insan. Bu, birlik ölkələrinin yetkinlik yaşına çatmış əhalisinin 51,3%-i deməkdir.

Bu arada Rusiyada koronavirus infeksiyasının "Delta" kimi daha yoluxucu olan "Qamma" variantı yayılıb.

ÜST-ün rəhbəri Gebreyesus isə nikbin danışmır: "Virus nə qədər geniş yayılsa, onun daha çox növü ortaya çıxacaq və hazırda bu qədər ziyan vuran "Delta" ştammından daha təhlükəli olma potensialı olacaq".

Gebreyesus müəllimin adının "gəbərəssiz" sözü ilə nisbətən səsləşməsi sadəcə, təsadüfdür, ciddi proqnozlar üçün əsas vermir.

Kosmosa doğru

Yerdən ümidini üzən insan nəsli göylərə üz tutur. Allaha üz tutmaqdan söhbət getmir – əksinə, ateistlərin sayı artır ("Gallup" şirkətinin 57 ölkədə 50 min nəfər arasında keçirdiyi sorğuya görə, 2005-2011-ci illər arasında özünü dindar hesab edənlər 77 faizdən 68 faizə düşüb). "Blue Origin" fəza şirkəti və "Amazon"un təsisçisi Ceff Bezosun kosmos səyahəti bu həftə dünya gündəminin ən mühüm hadisələrindən idi. Düzdür, bundan 1 həftə öncə "Virgin Galactic" şirkətinin milyarder sahibi Riçard Branson suborbital uçuş həyata keçirməklə Bezosun kosmosa daxil olan ilk milyarder statusuna sahiblənməsinə imkan vermədi, amma hər halda, hadisə maraqla qarşılandı, müxtəlif internet platformalarda canlı yayımlandı, milyonlarla insan onu acıgözlüklə izlədi.

Həmin vaxt çoxumuzun başı Pərvinin sevgilisinin onu şantaj etməsi, Aşıq Namiqin qadına qarşı nalayiq hərəkətlərinin müzakirəsinə qarışmışdı.

Göz yaşları

Avropanı sel-su yuyub aparır. Almaniyada ölənlərin sayı 200-ə, Belçikada 30-a çatıb. Niderlandda da leysan və çay daşqınları şəhərləri su altına alıb.

Suriyalı uşağın "Hamınızdan Allaha şikayət edəcəm" sözləri yadınızdadır, yəqin ki.

Bəlkə bu sel suriyalı uşaqların göz yaşlarıdır?!

Hə şey vətən üçün deyənlər və...

Şəmkirdə şəhid ailəsinin evindən oğurluq edən iki nəfər saxlanılıb. A.N. və H.R. (günahları sübuta yetirilmədiyindən adları bu cür təqdim edirik) gecə qonşuluqdakı şəhid ailəsinə məxsus evə daxil olaraq ümumi dəyəri 25 min manat olan qızıl-zinət əşyalarını oğurlayıblar.

Canını vətən uğrunda qurban verən, hər şey vətən üçün deyən adamın evindən oğurluq edən adamı, nə qədər qəddar səslənsə də, mina təmizləyən maşınların qarşısına qoşmaq lazımdır.

34
Kitabxana, arxiv şəkli

Hazırlıqlı oxucuya kitab tövsiyəsi: “Qumru əlifbası”

258
Dərindən düşündükdə, əslində daha ciddi problem oxucunun yox, ədəbiyyat adamlarının, yazarların, tənqidçilərin, ədəbiyyatşünasların prosesə, ədəbiyyat gündəminə laqeydliyidir.

Ölkənin ədəbiyyat gündəminə qarşı oxucu laqeydliyinə dəfələrlə toxunmuşuq. Nə yeni imzalar, nə yeni yaranan ədəbiyyat, nə də yeni kitablar diqqət çəkir. Milli ədəbiyyat haqqında oxucu təmkinlə susur. Bizim bu sükutu tək-tənha pozmaq cəhdlərimiz hələlik alınmır. Çünki qələm adamları öz eqolarını, ambisiyalarını bir kənara atıb, eyni hədəfə doğru birlikdə hərəkət etmək istəmir.

Dərindən düşündükdə əslində daha ciddi problem oxucunun yox, ədəbiyyat adamlarının, yazarların, tənqidçilərin, ədəbiyyatşünasların prosesə, ədəbiyyat gündəminə laqeydliyidir. Təəssüf ki, bizim əli qələm tutanlarımız yerli və milli ədəbiyyat haqqında yazmağa bir o qədər həvəsli deyil. Bunun səbəblərini özüm üçün az-çox aydınlaşdırmışam, bölüşmək istəmirəm. Açığı “qaranlığı lənətləməkdənsə bir şam yandırmağı” üstün tuturam.

***

Azərbaycan poeziyasının son 20 ildə yetişdirdiyi ən sanballı, intellektual imzalardan biri şair Qismət Rüstəmovdur. Şeirləri dillər əzbəri olmasa da, xalis ədəbiyyat hadisəsi, ciddi və dəyərli poeziya nümunələridir. Qismət tək şair kimi yox, eyni zamanda esseçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi kimi də dünya səviyyəli işlərə imza atan qələm adamıdır. Qismətin yaradıcılığı bu ölkədə ədəbiyyatla peşəkar şəkildə məşğul olan hər kəsə tanışdır.

Onun esseləri, dünya ədəbiyyatından etdiyi tərcümələr gənc ədəbiyyatşünaslar, tələbələr üçün ciddi mənbə hesab oluna bilər. Bir sözlə, Qismət Azərbaycan ədəbiyyatı üçün çox vacib imzalardan biridir. Onun əhatəli bilgisi, ədəbiyyata intellektual münasibəti poeziyasından da yan keçməyib. Qismətin bəzi şeirləri xüsusi hazırlıq tələb edir. Onun bəzən sadə görünən şeirlərində belə hazırlıqsız oxucunu dolaşığa salan ciddi mənbələrə, mifoloji mətnlərə göndərmələr var.

***

Qismətin yaradıcılığı haqqında uzun-uzadı təhlil aparmaq, onun toxunduğu mətləblərə işıq tutmaq, göndərmələr etdiyi mətnlərdən bəhs etmək olar. Şübhəsiz ki, hər şeyin “fəst-fud”laşdığı bir dönəmdə, ciddi ədəbiyyatın oxucunu darıxdırdığı bir dövrdə bunu etmədən yüz ölçüb, bir biçmək lazımdır. Bəlkə də tənqidçilərimiz də bu təbəddülatı yaşadıqları üçün Qismətin poeziyası haqqında təhlillər, ədəbi-tənqidi yazılar yazılmır. Hər halda, mənim də belə bir məqsədim yoxdur. Tənqidçilərimizin işinə qarışmaq istəməzdim. Onsuz da, əksər tənqidçilərimizin məni görməyə gözü yoxdur, bir də bu məsələdə onları hövsələdən çıxarmayım.

Düşünürəm ki, dəyərli şairimizin yaradıcılığının layiq olduğu qiyməti alması üçün əvvəlcə ciddi ədəbiyyatı oxumaq həvəsində olan oxucular yetişməlidir. Bu oxucuların yetişməsi üçün potensial oxucunu milli ədəbiyyatımızı oxumağa təşviq etmək, həvəsləndirmək lazımdır. Məqsədim Qisməti şişirtmək, ədəbiyyatımızın fövqünə qaldırıb əlçatmaz intellektual obrazına bürümək deyil. Ədəbiyyatımızı izləyən oxucular Qismətin ədəbiyyatdakı yerinə və çəkisinə onsuz da bələddir.

***

Ötən il Qismətin seçmə şeirlərindən ibarət “Qumru əlifbası” adlı kitabı “Qanun” nəşriyyatında işıq üzü görüb. Aylardır kitabın əks-sədasını gözləsəm də, sükut pozulmadı. Ədəbiyyatla əlaqəsi olan dostlarla görüşəndə bu kitab barədə söhbət açılsa da, kitabın ciddi şəkildə təbliğatı aparılmadı. Ən azı qələm dostlarımızın bu kitabı alıb oxuduğunu, tövsiyə etdiyini görmədim.

Hələlik bu kitab haqqında təbrizli yazar Nadir Əzhərinin "Qismət Rüstəmov şeiri və dörd ünsür" adlı yazısından savayı heç nə oxumamışam. Görünür bir-birimizin uğuruna, atdığı addıma laqeyd münasibət bu məsələdə də rol oynayıb.

Qismətin poeziyası ilə tanış olanlar üçün “Qumru əlifbası” çox sanballı və əvəzsiz mənbədir. Karantin dönəmində kitabı çox çətinliklə əldə etsəm də, hazırda “Qumru əlifbası” əksər kitab mağazalarında satışda var. Dəfələrlə dostlarla söhbət zamanı qeyd etmişəm ki, bir qələm adamı kimi, Qismətin son kitabına qarşı laqeyd münasibət mənə pis təsir edir.

Ümumiyyətlə yerli yazarların yaradıcılığına qarşı laqeydlik məni narahat edir. Özündən əvvəlki nəslin, həmçinin Qismətin poeziyasından xəbərsiz, onun yaradıcılığı ilə tanış olmadan şeir yazmağa başlayan gənc nəsil şairlər ədəbiyyata axın edir. Bu yazını bir az da hər gün müxtəlif yollarla mənə şeirlərini, yaradıcılıq nümunələrini göndərib, fikirlərimi öyrənməyə çalışan gənc şairlərimiz, yazarlarımız üçün yazıram.

Qismətin poeziyasını, bütövlükdə onun yaradıcılığını tam məsuliyyətimlə oxucuya tövsiyə edirəm. Məsələn, “Qumru əlifbası” kitabı ilə başlaya bilərsiniz.

258

Londonun su batmış küçələri