Bakının mərkəzi

Yad dildə danışanlar

2365
(Yenilənib 21:36 20.06.2021)
Öz dilini doğru-dürüst bilməyən toplumda ədəbiyyatdan, mədəniyyətdən, təhsildən danışmaq, hətta ədəbiyyat və mədəniyyət yaratmaq cəhdi, təhsilin inkişafından danışmaq çox çətindir. Sənin dilini bilməyən və sevməyən adamlar üçün yazmaq, yaratmaq Sizif əməyidir.

Öz dilini doğru-dürüst bilməyən toplumda ədəbiyyatdan, mədəniyyətdən, təhsildən danışmaq, hətta ədəbiyyat və mədəniyyət yaratmaq cəhdi, təhsilin inkişafından danışmaq çox çətindir. Sənin dilini bilməyən və sevməyən adamlar üçün yazmaq, yaratmaq Sizif əməyidir.

Nə efirdəki aparıcı, nə yeraltı keçidlərdəki meyvəsatan, nə də trendləri alt-üst edən müğənni mənim dilimdə danışır.  Hazırda cəmiyyətimizin danşdığı dili belə ümumiləşdirmək olar: sınıq-salxaq ingiliscə, yarımçıq rusca, bir çimdik serial türkcəsi, azacıq meyxana farscası, dua ərəbcəsi sayəsində yaranan azərbaycanca.

Dilimizdəki sözlərin mənasını başa düşməyən, başa düşmədiyi üçün də səhv istifadə edib dəqiqəbaşı “türkün məsəli” deyən, kitab oxumadığı üçün düzgün danışa və yaza bilməyən insanlardan bizi anlamağını gözləməyimiz, karantin dövründə həftəsonları dayanacaqda oturub “BakuBus” avtobuslarının gəlişini gözləməyə bənzəyir. Dildən doğru istifadə etmək sadəcə əlaqə üçün deyil, həm də mədəniyyətin formalaşması və oturuşması üçün önəmlidir. İstifadə etdiyiniz dil əslində bizim kimliyimizin, mədəni səviyyəmizin göstəricisidir.

Danışarkən seçdiyimiz sözlər və ifadələr bizim düşüncə tərzimizi, həyata münasibətimizi aydınlaşdırır. Ana dilində düzgün danışa bilməyən insanların içində özümü daim narahat hiss edirəm. Öz dilində danışa bilməyən, nitqinə ərəb-fars tərkibləri, ingiliscə ifadələr, rusca replikalar əlavə edən insanlar mənə uzaq, yad gəlir. Bu tip insanlar bizim dərdimizə, əzabımıza, sevincimizə, xoş günümüzə də yeddi köynək yaddır, özgədir. Ana dilində düzgün danışmaq, yaşadığımız toplum, mənsub olduğumuz xalq və ölkə qarşısında bizim borcumuzdur.

Kitab oxumaq məhz buna görə önəmlidir. Kitab oxuyan, xüsusilə öz ana dilində kitab oxuyan insanın nitqi də, düşüncəsi də aydın olur. Dili düzgün bilmək və doğru istifadə edə bilmək üçün kitab oxumaq vacibdir. Ana dilində danışa bilməyənlərin necə gülməli vəziyyətə düşdüyünü dəfələrlə görmüşük. Nitqinə anlaşılmaz terminlər, ingilis sözləri qatıb ağıllı görünməyə çalışan “yad adamlar” hər addımbaşı qarşımıza çıxır. Televiziya proqramlarında, sosial şəbəkələrdə bu cür yarımçıq adamlara daha çox rast gəlirik. Xaricdə təhsil aldığını mümkün olduğu qədər gözə soxmağa çalışan, çoxbilmişlik edən bu yarımçıqlar anlamırlar ki, bu xalqla dil tapmaq, ona nəyisə izah etmək üçün toplumun ana dilində danışmaq vacib şərtdir.

Öz ana dilini bilməyənlərin cəmiyyətə, xalqa və ölkəyə faydası olacağına əsla inanmıram. Çünki, danışdığın dil həm də yaşadığın topluma olan münasibətin göstəricisidir. İnsan övladı sevdiyi ilə eyni dildə danışmadıqca, onu anlaya, duya bilməz.

Xaricdə təhsil almaq, bir neçə xarici dildə oxumaq, yazmaq, danışmaq, müəyyən maddi imkanlara sahib olmaq bu xalqdan, toplumdan uzaq düşməyə rəvac verməməlidir. Nədənsə, ölkədən kənarda təhsil alan, biznesi və ya ticarəti olan böyük əksəriyyət xalqı xor görməyə, ölkəsinə yuxarıdan aşağı baxmağa başlayır. Çox təəssüf ki, toplum müəyyən məqamlarda öz qürurunu bu cür yad ünsürlərin ayağı altına atmağı seçir. Xarici dildə danışanlara heyranlıq, işə götürüləndə, vəzifədə irəli çəkiləndə xarici dil biliklərinə hədsiz önəm verilməsi dediklərimin sübutudur. Bir xalqın ziyalısı, biznesmeni, məmuru toplumun ana dilində danışmağı bacarmır, xalqını və dilini xor görərək özünü elit təbəqə sayırsa, deməli xəyalını qurduğumuz o gözəl günlər hələ çox uzaqdadır.

Düşünürəm ki, bu ölkəyə, xalqa xidmət etməyi seçənlərin, efirlərə çıxanların, teviziyada və radioda aparıcılıq edənlərin, eyni zamanda müəyyən vəzifələrə, önəmli postlara təyin olunan xaricdə təhsil almışlarımızın qarşısına ana dilimizi öyrənmək və bu dildə doğru-düzgün danışmaq şərti qoyulmalıdır. Ya da heç olmasa ana dilində ayda bir kitab oxumaq tövsiyəsi verilə bilər.

Başqa yol yoxdur. Toplumun dərdinə dərman olmaq istəyən hər kəs, bu toplumun ana dilini sevməli və hörmət etməli və bu dildə düşünüb, bu dildə danışmalıdır.

2365
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər

16
(Yenilənib 01:44 23.07.2021)
Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır.

İyulun 23-də Tokioda Yay Olimpiya Oyunlarına start veriləcək. Əsas idman forumunun hələ 2020-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin koronavirus pandemiyası üzündən tədbir məcburən təxirə salındı. Qarşıdakı Olimpiadada dünyanın 206 ölkəsindən 12,5 min idmançı iştirak edəcək. Yarış proqramına 33 idman növü daxil edilib və idmançılar 339 Olimpiya medalı uğrunda mübarizə aparacaqlar.

Tokioda keçirilməli olan ilk Olimpiadaya müharibə mane olub

İlk dəfə əsas idman forumunu Yaponiya 1940-cı ildə keçirmək niyyətində olub. Həmin il ölkənin 2600 illiyi qeyd olunurdu və bu, xüsusi bir simvolizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bundan əlavə, oyunların bu ölkədə keçirilməsi üçün yapon idmançılarının inkişafı da əsas idi, 1932-ci ildə yaponiyalılar ümumi hesabda medalların sayına görə beşinci yerə yüksəlmişdilər.

Yaponiyanın təşkilat komitəsi aqressiv və işgüzar fəaliyyət göstərirdi: idmançıların və nümayəndə heyətlərinin ölkə ilə tanışlıq səyahətlərinin təşkili üçün yarım milyon dollar vəsait ayrılmışdı. Təşkilat komitəsi Avropa ölkələri liderlərinin əksəriyyətini bu Asiya ölkəsinə səs verməyə razı salmışdı. Hətta Benito Mussolinini də növbəti oyunlarda Romanın namizəd kimi irəli sürülməsi müqabilində Yaponiyaya səs verməyə razı sala bilmişdilər.

Nəticədə, 1936-cı ilin yayında Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) Olimpiadanın Yaponiyada keçirilməsi barədə qərar vermişdi. Yay Olimpiya Oyunları Tokioda, Qış Olimpiya oyunları isə Sapporoda keçirilməli idi. Lakin bununla bağlı problemlər, demək olar ki, elə dərhal başlanmışdı. Yaponlar Olimpiya məşəli marşrutunun Çin ərazisindən keçməsinin əleyhinə idilər və kompromis variant kimi məşəli hərbi təyyarədə və ya gəmidə gətirməyi təklif etmişdilər. Ardınca infrastrukturun yerləşdirilməsi ilə bağlı problemlər başlandı. Tokioda bütün qonaqların yerləşdirilməsi üçün mehmanxanalar çatmırdı. Mərkəzi arenanın yerləşdirilməsi üçün də yer tapılmırdı. Bu və digər kiçik problemlər idman yarışlarının Yaponiyada keçirilməsinə mane olurdu. Lakin Olimpiya Oyunlarından imtina üçün əsas səbəb Çin-yapon müharibəsi və turnirin maliyyələşməsinin kəsilməsi oldu. Beləliklə, Olimpiada təcili olaraq Helsinkiyə keçirildi.

1964-cü il Olimpiadasından sonra yaponlar daha heç vaxt bu oyunları keçirmək istəməyiblər

Yaponiya müharibənin nəticələrini tezliklə aradan qaldırdı və yenidən 1964-cü ildə Olimpiya Oyunlarının keçirilməsi ideyasına qayıtdı. Ölkədə obyektlərin inşası sürətləndirildi və bir neçə il ərzində bir çox gecəqondu rayonları idman şəhərciklərinə çevrildi, yüksək sürətlə hərəkət üçün örtüyə malik yollar, dəmir yolları, yeni metro stansiyaları inşa edildi, idman oyunlarının yayımı isə ilk dəfə peyk vasitəsilə həyata keçirildi.

Yaponiyada keçiriləcək oyunların qeyri-rəsmi şüarının "minimum militarizm və maksimum innovasiyalar" olmasına rəğmən, Olimpiya məşəlini yandırmaq şərəfi, ənənəvi olaraq məşhur idmançı əvəzinə, tələbə İosinari Sakaiyə nəsib oldu. Məsələ bundadır ki, həmin gənc 1945-ci ilin avqustun 6-da, Xirosima yaxınlığında, elə amerikalılar tərəfindən atom bombasının atıldığı gün dünyaya gəlmişdi. Bu jest müharibədən sonrakı intibahı simvolizə edirdi.

1964-cü il Olimpiadası çox yüksək səviyyədə keçirildi və yəqin ki, yaponların özlərindən savayı hamını sevindirdi. Məsələ bundadır ki, qonaqlara xoş gəlmək üçün Yaponiya hökuməti yaşayış binalarını sökür və onların yerində idman obyektləri inşa edirdi. Həmin oyunların keçirilməsinə çəkilən məsrəflər əvvəlcədən müəyyən olunmuş büdcəni üç dəfə üstələdi. İnsanlar işlərini itirdilər, çoxsaylı tullantılar üzündən ekologiyaya ciddi zərbə dəydi, bir çox su hövzələrində isə üzmək və balıq tutmaq qadağan olundu. Şəhərin küçələrində 200 min it və pişik tutularaq öldürüldü.

Ağlasığmaz məsrəflər, korrupsiya, etirazlar və pandemiya

Günümüzdə Olimpiadanın təşkilində əsas problem bahalıqdır. Yaxın perspektivdə bu cür irimiqyaslı tədbirlərin keçirilməsini yalnız bəzi ölkələr istəyəcəklər. Yaponlar 1964-cü il Olimpiadasının irsindən savadlı şəkildə yararlanaraq məsrəfləri aşağı salıblar. Əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş 42 obyektdən yalnız 8-i yenidir. 10 obyekt isə ümumiyyətlə müvəqqəti inşa olunub. Tokionun Olimpiya Oyunlarının keçirilməsinə çəkdiyi məsrəflərin ümumi həcmi 15,4 milyard dollar təşkil edib. Turnirin keçirilməsi üçün təhlükəsiz mühitin yaradılmasına əlavə olaraq 900 milyon dollar xərclənib.

Fransız polisi yüngül atletikada korrupsiya əleyhinə işi araşdırarkən Yaponiya Olimpiya Komitəsinin rəhbəri Tsunekadzu Takeda ilə bağlı rüşvət faktını aşkara çıxardı. Beləliklə, Tokionun səsvermədə qalib gəlməsi üçün Takedanın rüşvət (ehtimal olunur ki, 2 milyon dollar) verməsi ilə bağlı ittihamdan sonra daha bir gözlənilməz problem meydana çıxdı. BOK bununla bağlı araşdırmalara başladı və bundan üç ay sonra Tokeda istefa verdi.

Digər bir problem – işçi qüvvəsinin çatışmamasıdır. Olimpiada obyektlərinin hazırlığı dövründə həddən artıq işləməkdən rəsmən iki ölüm halı qeydə alınıb. Bəzi proqnozlara görə, 2025-ci ildə Yaponiya işçi qüvvəsi defisiti ilə üzləşə bilər. Lakin eyni zamanda işlərin aparılması ilə bağlı rəsmən heç bir pozuntu qeydə alınmayıb.

Və ən aşkar problem pandemiyadır. Aparılmış sorğunun nəticələrinə görə, Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir. İnsanlar etiraz edir, aksiyalar keçirirlər, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır. Pandemiya ilə əlaqədar olaraq hazırkı Olimpiada məxsusi olacaq. Mükafatlandırma mərasimində iştirakçıların sayı xeyli azaldılacaq. İdmançılar daim maska taxmağa məcburdurlar, azarkeşlərə ucadan qışqırmamaq və alqışlarla kifayətlənmək təklif olunur.

MDB-də kimə azarkeşlik edəcəklər

Bütün bunlara baxmayaraq Olimpiada bir idman təntənəsidir və bu oyunlar zamanı öz həmvətənlərini dəstəkləmək lazımdır. Qazaxıstanda döyüş idman növlərinə xüsusilə ümid bəsləyirlər. Medalları boksçular Saken Bibosınov və Ablayxan Jusupov, cüdoçu Eldos Smetov, karateçi Darxan Asadilov və sərbəst güləşçilər Nurislam Sanayev, Daniyar Kaysanov və Əlişer Yerqalıdan gözləyirlər.

Azərbaycan komandasının da öz favoriti var, cüdoçu İrina Kindzerskayanın parlaq çıxış edəcəyi gözlənilir.

Belaruslu yüngül atlet Elvira German ilk Olimpiadasında çıxış edəcək. O, Tokiodakı oyuna 2018-ci ilin Avropa çempionu statusunda qatılır. Qırğızıstanlı azarkeşlər güləş üzrə dördqat Asiya çempionu Aysıluu Tanıbekovaya çox ümid bəsləyirlər.

Azərbaycan Tokio-2020-də

Tokio Yay Olimpiadasında ölkəmizi 44 idmançı təmsil edəcək. Onlar 40 lisenziya qazanaraq 14 idman növündə - cüdo, güləş, bədii gimnastika, idman gimnastikası, karate, boks, taekvondo, yüngül atletika, güllə atıcılığı, qılıncoynatma, veloidman, badminton, üzgücülük və triatlonda - çıxış edəcəklər.

Azərbaycan üçün bu, 2004-cü ildə Afinada keçirilən Olimpiya Oyunlarından bəri ən az sayda Olimpiya lisenziyasıdır, o vaxt idmançılarımız 38 lisenziya qazanmışdılar.

2008-ci ildə Pekində azərbaycanlı idmançılar 44, 2012-ci ildə Londonda 53, 2016-cı ildə Rio-de Janeyroda 56 lisenziya qazanıblar. 1996-cı ildən bəri olimpiadalarda idmançılarımız 43 medal qazanıblar ki, bunun da 7-si qızıl, 11-i gümüş, 25-i isə bürüncdür.

Eləcə də oxuyun:

16
Teqlər:
COVID-19, Koronavirus, problemlər, Yaponiya, Tokio Yay Olimpiya Oyunları
Sirkon raketinin buraxılışı, arxiv şəkli

Dəniz "Sirkonu" ilə yerüstü hədəfə zərbə: "Tərəfdaşlar" üçün bu deməkdir?

13
(Yenilənib 14:07 22.07.2021)
Sergey Lavrov "Dostluqdan uzaq hərəkətlərə sərt və qətiyyətli cavab verəcəyik" deyirsə, "tərəfdaşlar" bu sözlərə bir qədər yaxşı qulaq verməlidirlər.

BAKI, 22 iyul — Sputnik. Rusiyanın Şimal donanmasının 22350 layihəsi çərçivəsində inşa edilmiş "Admiral Qorşkov" freqat gəmisi iyulun 19-da Ağ dəniz akvatoriyasından Barens dənizi sahilindəki 350 km-dən artıq məsafədə yerləşən yerüstü hədəfə hipersəs sürətli "Sirkon" raketi ilə uğurlu zərbə endirib.

Təqribən 150 saniyədən sonra raketin hədəfə dəqiq dəyməsi qeydə alınıb. Raketin uçuş sürəti 7 Max (8575 km/saat) olub. Onun kinetik enerjisi – hətta ətalətli döyüş başlığı ilə də – "Defender" və ya "Arleigh Burke" tipli qırıcı gəmilərini ortadan "parçalamağa" imkan verir.

22350 layihəsinə aid freqat göyərtəsində 16 ədəd "Sirkon", "Kalibr-NK" və ya "Oniks" raketlərini daşımağa qadirdir. Gəminin hava hücumundan müdafiəsini "Poliment-Redut" kompleksinin 32 ədəd raketi və iki ədəd "Palaş" artilleriya qurğusu təmin edir. Rəqib sualtı qayıqlarından isə gəmini 12 ədəd torpeda əleyhinə mərmi ilə təchiz olunmuş "Paket-NK" kompleksi qoruyur. Rusiya HDQ-nin onlarla suüstü gəmilərinin və sualtı qayıqlarının "Sirkon" kompleksi ilə təchiz edilməsi planlaşdırılır.

Rusiya müdafiə nazirinin müavini Aleksey Krivoruçko bir müddət əvvəl bildirib ki, "Sirkon"ların dövlət sınaqları 2021-ci ildə sualtı qayığın göyərtəsindən açılacaq atəşlə başa çatacaq, raketin Rusiya HDQ üçün kütləvi istehsalına isə 2022-ci ildə başlanacaq.

Rusiya hipersəs raketlərinin həm dənizdə, həm də quruda, "dünyanın istənilən nöqtəsində, o cümlədən də ABŞ-da qarşısıalınmaz şəkildə hədəfi vurmaq" (“Sky News” informasiya xidmətinin şərhindən sitat) qabiliyyəti Qərbi bir qədər həyəcanlandırıb. Pentaqon rəsmisi Con Kirbi iyulun 19-da bildirib ki, Rusiya raketləri ABŞ raketlərindən fərqli olaraq böyük təhlükə kəsb edirlər. Sanki, yüksək inkişaf etmiş rəqiblə münaqişə baş verdiyi təqdirdə onu nüvə potensialından məhrum edən, onu tərk-silah edən "qeyri-nüvə zərbəsi" strategiyasını hazırlayan heç Pentaqon olmayıb...

ABŞ HDQ nazirinin vəzifəsini icra edən Tomas Modlinin fikrincə, Birləşmiş Ştatlar Rusiyanın hipersəs raketləri ucbatından "çıxılmaz vəziyyətə" düşüb və guya ki, məcburən ani qeyri-nüvə zərbəsi üçün silahlarını təkmilləşdirirlər. ABŞ Konqresinin tədqiqat xidmətinin iyul hesabatında qeyd olunur ki, Birləşmiş Ştatlar hipersəs sürətli silahların işlənib hazırlanmasında Rusiya və Çindən bir neçə il geri qalıb. Bütün proqramların işlək vəziyyətə gəlməsinə hələ çox var (https://militarywatchmagazine.com/article/US-hypersonic-weapons-development-lags-CRS-report) və 3,2 milyard dollar həcmində gözlənilən maliyyələşmə də statusu bir anda dəyişməyə qadir deyil.

"Sirkon" oyun qaydalarını dəyişir

Haqqında danışdığımız sınaq "Admiral Qorşkov" gəmisinin "Sirkon" raketi ilə sahildə yerləşən obyektə endirdiyi ilk zərbə deyil. Belə ki, 2020-ci ilin dekabr ayında keçirilmiş sınaq zamanı Arxangelsk vilayətində yerləşən Çija poliqonundakı obyekt də uğurla məhv edilib (https://www.youtube.com/watch?v=Lz6vfyhbIiM). Yəni gəmi əleyhinə nəzərdə tutulmuş bu raket qurudakı hərbi əməliyyatları da əminliklə mənimsəyərək öz tətbiq olunma sahəsini xeyli genişləndirib və bu raket üçün 350 km-lik məsafə hələ son hədd deyil.

İyulun 20-də "Military Watch Magazine" xəbər verib ki, "Sirkon" düşmənin hədəflərini 1000 km-dən çox məsafədə və 9 Max sürətlə məhv etməyə qadirdir: "Yeni raket yüksək dəqiqliyə, böyük zərbə gücünə və bütün məlum Qərb HHM sistemlərindən yayınmağa qadirdir". Bu, şişirtmə deyil. Rusiyanın hipersəs sürətli raketləri ABŞ-ın aparıcı “Patriot” və “Aegis” sistemlərini metal yığınına çevirir.

Pentaqonun nə hipersəs sürətli silahı, nə də Rusiyanın hipersəs sürətli raketlərini vurmaq üçün hava hücumundan müdafiə sistemi var. Qərbdəki "tərəfdaşlar"ın saatda 10 min km sürətlə uçan "Sirkonu" aşkar etmək üçün radiolokasiya vasitələri də yoxdur. Onlara ancaq ucadan bəyanatlar vermək və öz sərhədlərini və milli maraqlarını müdafiə edən Rusiyanın əleyhinə ittihamlar irəli sürmək qalır.

Hərbi münaqişə olduğu təqdirdə Rusiya HDQ-nin sualtı qayıqları gizlicə ABŞ və ya NATO-nun istənilən digər dövlətinin sahillərinə yaxınlaşa və bir neçə dəqiqə ərzində sualtı vəziyyətdən ölkənin hərbi-strateji infrastrukturunu məhv etməyə qadirdirlər. Bir müddət əvvəl prezident Vladimir Putin düşmənin raketlərinin start məntəqələrinə və qərar qəbulu yerlərinə avtomatlaşdırılmış qarşı-cavab zərbəsinin alqoritmlərini qismən açıqlayıb.

Qeyd edək ki, hipersəs sürətli "Sirkon" NATO və Pentaqon üçün Rusiya HDQ-nin arsenalında olan yeganə "sürpriz" deyil.

Rusiya HDQ-nin yeni "sürprizləri"

Rusiyanın müasir hərbi-dəniz qüvvələrinin inkişafında sualtı texnikaya daha çox diqqət yetirildiyi sezilir. Belə ki, eyni zamanda bir neçə ədəd 4-cü nəsil "Yasen-M"və "Borey-A" tipli sualtı qayıqlar iyulun ortasında sınaq üçün dənizə çıxıblar.

Bundan bir qədər əvvəl isə xüsusi təyinatlı "Belqorod" sualtı qayığı ilk dəfə dənizə buraxılıb. 09852 layihəsi çərçivəsində hazırlanmış bu qayığın göyərtəsində pilotsuz termonüvəli "Poseydon"lar var (bu, hətta ABŞ-ın hipersəs sürətli raketlərə qarşı HHM sistemi yaradacağı təqdirdə bu, "qarşılıqlı həssaslıq zəmanəti"dir).

İyulda Rusiya HDQ-i 1000 metrə qədər dərinliklərdə işləyə bilən universal "İxtiozavr" torpedaları alıblar. Bu "bədheybət" bütün mövcud analoqlarını sürətdə (50 düyün və ya 93 km/saat), səssizlikdə, məsafədə (25 km) və ABŞ-ın "Virciniya" gəmisinə bənzər hədəfləri uzaqdan aşkar etmək qabiliyyətinə görə qabaqlayır. Qeyd edək ki, bütün bu sadalananlar ixrac versiyasının göstəriciləridir (azaldılmış), əsas göstəricilər isə məxfi saxlanılır.

Hazırda "Avrora" Elmi-Tədqiqat Birliyi tərəfindən işlənib hazırlanmış səyyar dərinlik aparatının dövlət sınaqları davam etdirilir. Bu kompleks iki ədəd robotlaşdırılmış pilotsuz aparatdan ibarətdir: bunlardan biri axtarış cihazıdır ki, o da yan görünüşlü hidrolokator və ya çoxşüalı exolotun köməyi ilə akvatoriyada lazımi obyektləri tapmağa qadirdir. İkinci cihaz isə dənizin dibində təftiş aparmağa qadirdir və bunun üçün foto-video sistemləri ilə təchiz olunub. Yəqin ki, aparatın imkanları bununla məhdudlaşmır.

Rusiyada maye oksigenlə çalışan, havadan asılı olmayan energetik qurğu ilə təchiz olunmuş "Serval" kiçik sualtı qayığı üzərində də işlər davam etdirilir. Adı çəkilən sualtı qayıq düşmən mövqeləri yaxınlığında gizli fəaliyyət (sahildəki obyektlərə torpeda və raket zərbələrinin endirilməsi), habelə öz hərbi-dəniz bazalarının müdafiəsi üçün nəzərdə tutulub. Bu sualtı qayıq 533 və 324 mm kalibrli mina və torpedalarla təchiz olunacaq. Bu kiçik "Serval" sualtı qayığı istənilən düşmənin HDQ bazasında böyük bir "Pörl-Harbor" törətməyə qadirdir. Bundan əlavə, qayığın silah bölməsinin modul sxemi onun göyərtəsində 6 döyüşçü-üzgüçü gəzdirən kiçik qabaritli "Triton" (kəşfiyyat-təxribat əməliyyatları üçün) aparatını da daşımağa imkan verir.

Suüstü donanmaya gəldikdə isə, Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi əlavə olaraq 22160 layihəsinə aid, yüksək səviyyədə avtomatlaşdırılmış "Vasili Bıkov" patrul gəmilərini də almağı planlaşdırır (göyərtəsində robotlar var). Gəmilər modul prinsipi əsasında hazırlanıb ki, bu da konkret döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi üçün lazım olan silahları quraşdırmağa imkan verir. "Redut" və "Pansir-M" zenit kompleksləri, sualtı qayıq əleyhinə komplekslər, "Kalibr-NK" qanadlı raketləri olan modullar, hidroakustik stansiyalar və sair avadanlıq 40 fut ölçülü dəniz konteynerlərində yerləşdirilir. Həmin konteynerlər gəminin üzərinə quraşdırılır və onun vahid enerji təchizatı və idarəetmə sisteminə qoşulur. Bundan əlavə, 22160 layihəsi bütün mümkün sualtı və suüstü pilotsuz aparatların istifadəsinə də uyğunlaşdırılıb. 2023-cü ilə qədər donanmaya altı ədəd "Vasili Bıkov" gəmisi daxil alacaq, lakin HDQ-nin bundan daha çoxuna ehtiyac var.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Moskva ilə güc mövqeyindən danışmaq cəhdləri puç olmağa məhkumdur və "dostluqdan uzaq hərəkətlərə sərt və qətiyyətli cavab verəcəyik" deyirsə, "tərəfdaşlar" bu sözlərə bir qədər yaxşı qulaq verməli və Rusiya HDQ-nin yüksək texnologiyalara əsaslanan alətləri olduğunu yada salmalıdırlar.

Rusiyanın hipersəs sürətli raketləri milli təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və "tərəfdaşlarla" hərbi paritetin bərpası üçün işlənib hazırlanıb. Birləşmiş Ştatlar və NATO uzun illər ərzində "ikili təyinatlı" raket sistemlərini tədricən Rusiya və Belarus sərhədlərinə yaxınlaşdırırdılar. Pentaqon yüksək dəqiqliyə malik qanadlı raketlər vasitəsilə "qeyri-nüvə sürətli zərbəsi" strategiyasını metal üzərində həyata keçirməyə çalışırdı. Bu gün isə "Sirkon" və Rusiyanın digər hipersəs sürətli raketləri hərbi pariteti bərpa edir və təcavüzkar Qərbə müdafiə texnologiyaları yarışında öz yerini (geridə qalan) göstərir.

13
İvan Tixonov

On nəfərə bir qələbə: Azərbaycanlı idmançıların Tokioda ilk günü