NATO hərbçiləri, arxiv şəkli

NATO-nun yeni anti-Rusiya "manifesti" bütün MDB ölkələrini təhdid edir

59
(Yenilənib 18:40 16.06.2021)
20-ci əsrin son bir rübü ərzində İranı, Əfqanıstanı, Liviyanı, keçmiş Yuqoslaviya və Suriyanı aktiv şəkildə bombalayan Şimali Atlantika Alyansının çətin ki, bu tip bəyanatlara haqqı çatsın.

BAKI, 16 iyun — Sputnik. Şimali Atlantika Alyansının iyun sammiti digər bütün prioritet və uydurma təhlükəsizlik təhdidlərindən xüsusi şəkildə tənzimlənməsi ilə fərqlənir. NATO-nun son bildirişindəki təhrif olunmuş koordinat sistemində Rusiya əvvəlcədən də proqnozlaşdırıldığı kimi "sülhə əsas təhlükə" olaraq təqdim edildi. İkinci yerə – böyük bir fərqlə – Şimali Koreya və İran, üçüncü yerə isə sülhsevər Belarus Respublikası "qoyuldu". Maraqlıdır ki, Çinin adı yalnız dördüncü yerdə qeyd olunur.

NATO-ya heç kim bərabərhüquqlu, müstəqil dövlətləri bu şəkildə "növlərə" bölmək haqqı verməyib. Üstəlik, alyansın planetin cəmi on faiz əhalisinin maraqlarına xidmət edən "ittihamedici" arqumentləri qeyri-adekvat təsir bağışlayır.

14 iyun Brüssel sammitinin kommünikesi mahiyyət etibarilə uzunçu, ağlasığmaz, MDB ölkələri və bütövlükdə bəşəriyyət üçün təhlükəli anti-Rusiya "manifestidir". Sənəddə "Rusiya təhdidinə" ondan artıq "ittihamedici mahiyyətdə" (9–15, 25, 46, 50, 54) maddə həsr olunub. Müqayisə üçün bildirək ki, "Çin təhdidi" cəmi iki (55–56) müddəada öz əksini tapıb. Sənəd paradoksal xarakter daşıyır.

20-ci əsrin son bir rübü ərzində İranı, Əfqanıstanı, Liviyanı, keçmiş Yuqoslaviya və Suriyanı aktiv şəkildə bombalayan alyansın çətin ki, bu tip bəyanatlara haqqı çatsın: "Rusiyanın təcavüzkar hərəkətləri Avro-Atlantik təhlükəsizlik üçün təhdiddir". Bununla belə, kommünikedə qeyd olunur ki, blok 25 ildən artıqdır Rusiya ilə əməkdaşlıq qurur, özünün beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetrir, Rusiya isə dəyərləri, prinsipləri, ona olan etibarı və öhdəlikləri pozmaqla məşğuldur".

Əsassız ittihamlar

Rusiyanın müxtəlif sahələrdə hərbi gücünü artırması Şimali Atlantika Alyansını narahat edir: yeni hərbi potensial, "NATO sərhədlərinin yaxınlığındakı ərazilər də daxil olmaqla, təxribat xarakterli fəaliyyətlər", xəbərdarlıq edilmədən aparılan geniş miqyaslı təlimlər, Kalininqrad vilayətində müasir ikili istifadə raketlərinin yerləşdirilməsi, Belarusla hərbi inteqrasiya. Buradaca xatırlatmağa ehtiyac var: Rusiya alyansın sərhədlərinə yaxınlaşmayıb, əksinə, NATO Rusiyanın sərhədlərinə doğru genişlənib. Və artıq çoxdan MDB məkanında "rəngli inqilablar" formatında hibrid müharibələri təcrübədən keçirir. NATO – humanitar təşkilat deyil və Rusiya Federasiyasına potensial təhlükəsizlik təhdidi hesab olunur. Odur ki Moskva və Minskin reaksiyası tamamilə qanunauyğundur. Çünki Rusiya və Belarus alyansın Avropada (keçmiş Yuqoslaviya), Yaxın Şərqdə (İraq, Əfqanıstan, Suriya), Afrikada (Liviya) və digər başqa yerlərdə geosiyasi "korreksiyalarını" unutmayıb.

Ortada real dəlillər olmadığından, NATO "müttəfiq ölkələrdə seçkilərə və demokratik proseslərə müdaxilə cəhdləri", "geniş miqyaslı dezinformasiya kampaniyaları", "Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının qanunsuz və dağıdıcı hərəkətləri"ni vurğulayaraq Rusiyanı Çex Respublikası və ABŞ-ı "dost olmayan ölkələr"in siyahısından çıxarmağa çağırır.

Guya Rusiya "NATO-nu vadar etmək" üçün bir sıra orta və qısamənzilli raket kompleksləri yerləşdirməklə nüvə arsenalını şaxələndirir. Nəyə vadar etmək üçün? Əgər NATO ölkələri Beynəlxaql Məsələlər üzrə Rusiya Şurasının Avropada raketlərin yerləşdirilməsinə moratorium qoyulması ilə bağlı Moskvanın konkret təklifini dəstəkləmirsə, "strateji hədə-qorxunun təcavüzkar siyasəti" kimi boş ifadələr nə deməkdir?

"Rusiya silahlı qüvvələrin hərbi təlimlərinə daha çox diqqət ayırmağa və məsuliyyətsiz nüvə ritorikasından istifadəyə davam edir" – əfv edin, amma dünyanın bütün ölkələri öz ərazilərində hərbi manevrlər edirlər və yalnız NATO üzvü olan dövlətlər belə təlimlərin əksəriyyətini xarici ərazilərdə məsuliyyətsiz və aqressiv şəkildə həyata keçirirlər. Məgər Rusiya kimisə birbaşa nüvə silahından istifadə ilə təhdid edib və ya açıq şəkildə Meksikanın şimalında, Kanadanın cənubunda hərbi manevrlər aparmaq üçün qoşunlarını okeanın o tayına ötürüb? Eynilə Pentaqonun Avropada etdiyi kimi. Rusiyanın həyata keçirdiyi təlimlər "həddən artıq" genişmiqyaslıdır? Axı Rusiya Federasiyasının ərazisinin də (ABŞ-dan iki dəfə böyükdür) dünyada analoqu yoxdur və belə böyük ölkənin müdafiəsini təmin etmək üçün müəyyən alətlər tələb olunur. Aydın məsələdir ki, Rusiyanın ünvanına səsləndirilən bütün bu uzun-uzadı ittihamlar ABŞ və NATO-nun Rusiya və onun müttəfiqlərinə qarşı hərbi hərəkətlərə real hazırlığını ört-basdır etmək və haqq qazandırmaq üçündür.

Rumıniya və Baltikyanı ölkələrdə hərbi infrastrukturun və alyansın xarici birliklərinin artan "mövcudluğu" dinc bölgələrin və dənizlərin tədricən silahlı qarşıdurma bölgəsinə çevrilməsinə parlaq nümunədir. Postsovet məkanının şərqini demontaj və talan etmək üçün. Biz burada amerikalılar tərəfindən İran, İraq və ya Suriya neftinin hasilatı (oğurlanması) məsələsinə toxunmuruq, ancaq Orta Asiyadakı Sibir karbohidrogenləri və faydalı qazıntı yataqları da kiçik "qənimət" deyil.

Dinc MDB-nin demontajı

NATO-nun kommünikesində bəyan edilir: "Hazırkı şəraitdə Ukrayna və onun ətrafındakı münaqişə bizim gündəmimizdə birinci mövzudur". Daha sonra Rusiyanın "günahları" sadalanır. Ancaq Rusiya Ukraynadakı vətəndaş müharibəsində özünü tərəf kimi görmür. Faktlar inkar edilə bilər və ya başqa formada şərh oluna bilər, amma onları dəyişdirmək mümkün deyil.

Alyans "beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər daxilində" Ukrayna, Gürcüstan və Moldova respublikalarının ərazi bütövlüyü və suverenliyini dəstəklədiyini dəfələrlə təkrarlayır və Rusiyanı "hər üç ölkədə onların razılığı olmadan yerləşdirdiyi qoşunları geri çəkməyə" çağırır. Amma dünya dəyişib. Artıq xəritədə nə SSRİ var, nə də ADR. Yuqoslaviya da NATO-nun aktiv şəkildə iştirakı ilə xəritədən silinib. 

Kommünikenin daha bir diqqət çəkən maqamı: NATO-ya üzv dövlətlər 2020-ci ilin avqust ayından etibarən Belarusda baş verən hadisələrə görə əvvəlki kimi dərin narahatlıq hissi keçirir". Bu, qeyri-adi siyasi ikiüzlülük nümunəsidir. Nədənsə Fransada "sarı jiletlilər"in daha geniş miqyaslı etiraz aksiyaları və Kapitoli basqını zamanı ABŞ vətəndaşlarının etirazları (400 nəfərin həbsi ilə nəticələnən) alyansı narahat etmir. Bu başqa bir şeydir?

NATO-nun 14 iyun tarixli kommünikesinin tam və geniş mətni qurumun rəsmi internet saytına üç dildə yerləşdirilib və arzu edənlər orada reallığa uyğun gəlməyən bir çox məqamları tuta bilərlər.

Sonda bir məsələni də qeyd etmək istərdim: 20 illik müharibədən, ABŞ və NATO-nun Taliban terrorçuları ilə utancverici barışıq sazişi imzalamasından sonra Əfqanıstandan xarici qoşunların faktiki qaçışı şəraitində "tərəfdaşlar"ın Avropada və Arktikada dəyənəklərini bu qədər fəal şəkildə oynatmalarına ehtiyac yoxdur.

Yüksək texnologiyalı və ən böyük nüvə gücü ilə hipotetik qarşıdurmaya məhkum olduqları üçün bəlkə də vaz keçdilər. Bərabərhüquqlu tərəflər arasındakı danışıqlar prosesində ağlabatan kompromislər və bundan sonra dinc yanaşı yaşamağın yolları tapıla bilər.

59
Növbə

İtələşə-itələşə bank növbəsində: yaxınlıqdakı qazonda da gözləyən tapılır

1487
(Yenilənib 21:50 28.07.2021)
Azərbaycan insanının bəlkə də ən çox sevmədiyi işlərdən biri növbədə durmaqdır. Heç bir çətinlik bizə ağır gəlməz: daş da daşıyarıq, fəhləlik də edərik, yeri gəlsə, aylarla bazarda qarpız da satarıq, bircə növbəyə durmaq olmaya.

Elə tez-tez marketdə bu mənzərə ilə rastlaşırıq: nəsə kiçik bir bazarlıq etmisən, birdən biri yaxınlaşır, “Qardaşımsan, incimə, bir pivədir, məni növbədən kənar burax”. Bu gedən kimi dalınca əlində bir energetik içki tutan bir başqası xahiş edir. Növbəyə durmamaq üçün hər cür yazıq sifət almağa hazırıq, amma təki 5-10 dəqiqə gözləməyək.

Növbə gözləmək prosesi Azərbaycan banklarında hələ də qalmaqdadır

Elə sovet dövründə də növbə gözləməmək Bakıda ciddi problem idi. Özü də gənclər daha çox səbirsizlik ifadə edirdilər. O dövrdə adətən kinoteatrlarda böyük növbə olurdu, baxırdın, kənardan-bucaqdan növbəsiz bilet əldə etməyə çalışan nə qədər adam ortaya çıxırdı. Birtəhər kimisə qabaqlamağa çalışırdılar.

Sovetin zamanı bitdi, yeni dövrə qədəm qoyduq. Hər tərəfdə dükan-bazar açıldı, kafe-restoranın sayı-hesabı bilinmədi. Nə kino, nə də teatr üçün növbə olmadı. Nə qədər deyirsən, bilet də var. Hətta beynəlxalq idman yarışlarına baxmaq üçün çox cüzi bir pul ödəməklə bilet əldə etmək olar. Doğrudur, pik saatlarda supermarketlərdə sıxlıq olur, amma ümumən pis deyil.

Zaman dəyişdi, nə qədər yeni texnologiya meydana çıxdı, amma bu növbə deyilən şey tam sıradan çıxmadı nədənsə. Növbə gözləmək prosesi Azərbaycan banklarında hələ də qalmaqdadır. Hansı banka getsən, həm daxilində, həm də küçədə növbəsini gözləyən onlarla vətəndaşa rast gəlirik. Pensiya və ya maaş veriləndə isə bankomat qarşısında adam əlindən tərpənmək mümkünsüz olur. Bax belə, itələşə-itələşə yaşayırıq.

Növbə onda da vardı, indi də

Baxırsan, qəşəng ofis də qurulub, nəzakətli işçi heyəti toplanıb, növbə almaq üçün xüsusi avtomat da var, amma yenə də müştəri bankda ən azı 1-2 saat itirməlidir. Bir işin düşübsə, deməli, gözləməlisən. Bank var, elə monitorda növbədə olan nömrəni səslə də çağırır, amma həmin insan görünmür. Nömrə yanıb-sönür, gələn isə yoxdur. Qaydaya görə, bank işçisi ən azı 1 dəqiqə gözləməlidir, bəzən daha çox. Vətəndaş isə çıxıb gedib. Beləsinin sayı bir deyil, iki deyil, üç deyil, onlarla hesablanır.

Koronavirus pandemiyasından öncə də vəziyyət yaxşı deyildi, növbə onda da vardı, indi də. Sadəcə indi bəzi banklar guya virusdan qorunmaq adı ilə bank daxilindəki oturacaqları da skotçla bağlayır, müştərini kobud formada çölə qovur. Guya belə olanda, küçədə günəş şüaları altında istidən nəfəsi kəsilən müştərinin sağlamlığını qoruyurlar.

Bankda həm işçi sayı azdır, həm də filial

Axı bank sektorunda növbəni yaradan nədir? Niyə bu problemi həll etmək üçün heç bir tədbir görülmür?

Səbəb az deyil. İlk növbədə bank, filial və bankomatların sayı əhali sayına görə xeyli azdır. Hər banka bunu aid etmək olmaz, amma bankın filialları müştəri bazasının sayına görə formalaşmalıdır. Reallıqda bank işçiləri günün sonuna kimi tər töksə də, bankda növbə bitmək bilmir. Deməli, həm işçi sayı azdır, həm də filial. Rahatlıqla bir banka girib hansısa bir işini görmək bu gün qəliz bir işə çevrilib.

Adi bir əməliyyatı götürək. Deyək, kiməsə 7-8 min rus rublu almaq lazımdır. Bunun üçün mütləq günorta saat 2-yə kimi banka getməliyik, yoxsa valyuta almaq mümkün olmayacaq. Valyuta dəyişməyi isə saat 5-ə kimi etmək olar. Özünlə mütləq şəxsiyyət vəsiqəsi olmalıdır. Bank şəxsiyyətin surətini çıxardır, əgər bu bankda əməliyyat etməmisinizsə, onda vəsiqənin məlumatını kassir özündə qeyd edir. Halbuki bu, qeyri-qanunidir, çünki şəxsiyyət vəsiqəsində vətəndaşa məxsus şəxsi məlumat toplanıb. Sonra kassir daha nəsə bir kağız yazır, müştəriyə imzalatdırır, üç yerə parçalayır, möhür vurur, sonra da pulla bir yerdə verir. İki hissəni özündə saxlayır, şəxsiyyətin surətini də.

Cəmi 100 ABŞ dollar həcmində bir əməliyyata müştəri və bank azı 15 dəqiqə zaman sərf etməlidir. Özü də banklarda toplanan müxtəlif sənəd və kağızın həcmini təsəvvür etmək belə çətindir. Hərdən kassaların arxasında toplanan qalaq-qalaq sənədləri hələ harasa daşımaq da lazımdır. Şəxsiyyətin üzünün çıxarılması Mərkəzi Bankın tələbidir, amma bunu həmin bankda kimsə oxuyurmu? Kiçik bir məbləğdir, müştəri gəldi, dəyişdi, çıxıb getdi. Kağız isə qaldı.

***

Artıq bağlanmış “Dəmirbank”da baş vermiş hadisə:

- Xanım, mümkünsə, Novosibirsk şəhərinə pul yollamaq istərdim.

- Necə? (monitora baxır). Novorossiysk?

- Novosibirsk.

- Novosibirsk (axtarır). Çıxmır sistemdən.

- Necə çıxmır? Axı Rusiyanın böyük şəhəridir.

- Tapıldı. Nə qədər yollayırsınız?

- Min rubl (23 manat).

- Kimə?

Ad, soyadı deyirəm. Qeyd edir, sonra şəxsiyyət vəsiqəsinin surətini çıxarmağa cəhd edir. Kseroks yaxşı işləmir, donub qalır. Gedib kimisə çağırır, birtəhər yoluna qoyurlar. 30 dəqiqə sərf etdikdən sonra pulu yollamaq olur. 6-7 vərəq kağız da zay edilir. Bir neçə işçi və bir müştərinin həyatı bu qədər kiçik işə sərf olunursa, bu bank nə vaxtsa müflis olmalı idi.

***

Başqa bir nümunə. Azərbaycanda rəhmətə gedən bir insan üçün dövlət “DOST” xidməti vasitəsilə həmin şəxsin qohumlarına 600 manat pul ödənilir. Bir növ dəfn xərcinin bir hissəsi kompensasiya edilir. Amma nə qədər güc aparan bir prosesdir. Ölüm kağızı almaq üçün tibbi yardım stansiyasının kağızını yerli xəstəxanaya təqdim etmək lazımdır. Sonra ölüm faktı sistemə yüklənir, xüsusi tibbi arayış verilir. Bu arayış və rəhmətə gedənin şəxsiyyət vəsiqəsi ya ASAN xidmətə, ya da “ZAQS”a, yəni rayon qeydiyyat şöbəsinə təqdim edilməlidir. Buradan ölüm kağızı və “DOST” xidmətinə təqdim ediləcək arayış verilir. Daha sonra müvafiq bələdiyyədən dəfn barədə arayış alınmalıdır. Sonda bu sənədlər “DOST” xidmətinə verilir. Orada xüsusi bir kağız təqdim edilir, sonra bir ay gözləyərək Azərbaycan Beynəlxalq Bankından həmin məbləği almaq lazım gələcək. O da əgər “DOST” xidməti vaxtında pulu köçürsə. Özü də gedib bankda əlavə 2 saat da gözləməli olacaqsan, pul hələ köçməyibsə, gedib yerində məsələni araşdırmaq da təklif ediləcək.

Sadə bir əməliyyatdır, bunu pul dalınca gələn şəxsin öz hesabına da köçürmək olar, rəhmətə gedən pensiyaçıdırsa, bank kartına da. Amma pensiya kartı şəxs ölən kimi o dəqiqə bloklanır. Bu pulu alınca həyata nifrət edirsən.

Banklar da bu neqativ reputasiyadan yaxa qurtarmağa cəhd etmirlər

Ölkədə bir çox əməliyyatın elektronlaşmasına, sadələşdirilməsinə ehtiyac var. İş başında olan birisi iş yerini qoyub bankda bir neçə saatı niyə itirməlidir axı? Valyuta əməliyyatını reallaşdıran bir bankomat qoymaqla növbəni yox etmək də olardı. Bu qədərmi çətindir bu iş?

Bir çox bankın saytında olan onlayn cavab sistemi də fərli işləmir. Hər hansı suala cavab almaq asan deyil. Bankın qısa nömrəsinə zəng edib nəyisə aydınlaşdırmaq da zaman tələb edir. Orada da növbə olur. Texnologiya dövründə bank qapısında, ya da yaxınlıqdakı otluqda növbə gözləmək isə ən azı bank üçün ayıbdır. Hansı xidmət səviyyəsindən danışmaq olar? Hərə bir qazonda oturub ömrünü çürüdür.

Növbə sevməyən Azərbaycan xalqı bank qarşısında bu qədər zaman sərf edirsə, deməli, ölkədə banklara qarşı da bir neqativ fikir formalaşır. Banklar da bu neqativ reputasiyadan yaxa qurtarmağa belə cəhd etmirlər. Elə bil bataqlığa düşüblər, çıxış yolu da tapılmır.

İşıq üzü almanlardadır. 4-5 adamla böyük bir bankı işlədən alman bankirlərdən yaxşı işləməyin sirrini öyrənmək də yerinə düşərdi. Elə xidmət səviyyəsinə görə dünyada lider olan Yaponiyaya da təcrübə dalınca getməyinə dəyər. Bəlkə, o zaman növbədən yaxa qurtararıq.

1487
İl-76

Rusiya yeni "Məhşər günü" təyyarələrini inşa edir: üçüncü nəslin xüsusiyyətləri

20
(Yenilənib 18:36 28.07.2021)
Bu təyyarənin vurulması çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

 

BAKI, 28 iyul — Sputnik. Tezliklə İl-96-400M təyyarəsi əsasında hazırlanmış yeni komanda idarəetmə məntəqəsi Rusiyanın Müdafiə Nazirliyinin istifadəsinə veriləcək. "Zveno-S" layihəsi çərçivəsində iki ədəd yeni təyyarə Voronej aviasiya zavodunda yığılır.

Hava komanda məntəqəsi (HKM) qlobal hərbi münaqişə baş verdiyi təqdirdə (nüvə müharibəsi), hətta düşmən bütün yerüstü idarəetmə məntəqələrini məhv etsə belə, Ali Baş Komandana və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargahının rəhbərliyinə bütün qoşun növləri və strateji nüvə qüvvələrini etibarlı şəkildə idarə etməyə imkan verir. Bu cür yüksək texnoloji səviyyədə olan aviasiya kompleksini dünyada yalnız iki dövlət yaratmaq iqtidarındadır – Rusiya və ABŞ.

Rusiyanın yeni HKM-i Amerika analoqundan onunla fərqlənir ki, o, bir neçə "Məhşər günü"nə hesablanıb və istənilən təcavüzkardan əvəz çıxılmasını təmin edir.

Bəs HKM vurulsa, necə olacaq?

Rusiyanın ən yeni HKM-ni aşkar və məhv etmək çətindir. Təyyarənin yüksək səviyyədə səyyar fəaliyyət göstərmək qabiliyyəti, müasir radioelektron mübarizə vasitələri, düşmən radarları və peykləri üçün demək olar ki, gözəgörünməz olması, radioaktiv şüalanmadan mühafizə sistemi, sürət, uzun məsafələrə və ən yüksək hündürlüklərdə uçmaq qabiliyyəti HKM-ə yerüstü, yeraltı və ya sualtı komanda məntəqələri ilə müqayisədə böyük üstünlüklər verir.

Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmaqla sutkalarla havada qala bilər. Düşünürəm ki, HKM-i vurmaq çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində Baş qərargahın operativ qrupu onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

Müasir müharibə - nə Hollivud döyüş filmi, nə də eyni dağıdıcı gücə malik zərbələrin mübadiləsidir. Münaqişə tərəfləri bütün döyüş vəziyyətlərində ssenariləri çevik şəkildə dəyişə bilərlər.

Burada Rusiya SQ-nin ümumi vəziyyəti, planlaşdırma və rabitə sistemləri, nüvə silahının döyüş tətbiqi alqoritmləri, dövlət başçısı və Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Üçüncü nəsil HKM-in işlənib hazırlanması xarici hərbi təhlükənin ciddiliyindən xəbər verir.

Rusiyanın "Məhşər günü" təyyarələrinin olması faktının özü belə Pentaqon və NATO-dakı qızmış başların üstünə soyuq su səpir və qlobal hərbi münaqişəni qeyri-müəyyən vaxta qədər uzadır.

Üçüncü Dünya müharibəsi üçün komanda məntəqəsi

Rusiya qoşunları getdikcə daha çox mükəmməl, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, silahlar və süni intellekt elementləri ilə təchiz olunurlar. Strateji nüvə qüvvələri fəal şəkildə yenilənir. Kosmik kəşfiyyat və rabitə vasitələri inkişaf etdirilir.

"Məhşər günü" təyyarəsinin radiorabitə kompleksi 6000 km radiusda əmrləri qoşunlara, o cümlədən strateji aviasiyanın, göyərtəsində strateji nüvə silahları daşıyan sualtı qayıqların ekipajlarına, səyyar və şaxtalı raket-atəş qurğularının heyətlərinə çatdırmağa imkan verir.

Üçüncü nəsil HKM unikal xüsusiyyətləri, funksiyalarının artırılması, uzun müddət fəaliyyətdə qalmaq, enerjidən qənaətlə istifadə etmək qabiliyyəti ilə fərqlənir. Təyyarədə ali komanda heyətinin, Baş qərargahın əməliyyat qrupu zabitləri və texniki mütəxəssislərin saatlarla işləməsi üçün rahat şərait yaradılıb. Qlobal münaqişə baş verdiyi təqdirdə Rusiyanın əsas komanda məntəqəsi əlavə yanacaq doldurulmaqla bir neçə sutka ərzində fasiləsiz uçuş gözləyir.

Bütün bunların əsası isə etibarlı daşıyıcıdır. İl-96-400 təyyarəsi əslində nəhəng gücü və təhlükəsizliyi ilə məşhur olan İl-96-300 təyyarəsinin yükgötürən variantıdır. Müasir materiallar təyyarənin kütləsini azaltmağa imkan verib ki, bu da onun möhkəmliyi və qənaətcilliyini təmin edib.

İl-96-300 təyyarəsinin xüsusi modifikasiyaları Rusiya Federasiyanın prezidenti üçün 1 №-li göyərtə qismində istifadə olunur və silahlı qüvvələrin Ali Baş Komandanı funksiyalarını yerinə yetirilməsi üçün uyğunlaşdırılıb.

PS-90A1 mühərriki ilə təchiz olunmuş və daha çox yük qaldırmaq qabiliyyətinə malik olan İl-96-400 təyyarəsi hazırda mövcud olan və perspektiv avtomatlaşdırılmış bütün döyüş idarəetmə sistemləri ilə işləməyə qadir olan kompleks üçün etibarlı bir bazadır.

Təyyarənin İl-96-400M mülki variantı 370 nəfər sərnişin daşımağa qadirdir. Rusiya aviasiya sənayesinin buraxdığı təyyarələr arasında ən uzun məsafəyə uça bilən İl-96-dır. Lakin buna baxmayaraq Rusiyanın ucqar guşələrində ehtiyat aerodromları və müvafiq infrastruktur obyektlərinin olması zəruridir.

SQ Baş qərargahının mütəxəssisləri geniş miqyaslı hərbi münaqişənin strateji (kompüter) ssenarilərini modelləşdirdiyi vaxtda bir neçə "Məhşər günü" təyyarəsi baza aerodromunda sakitcə dayanıb öz vaxtını gözləyir.

Hazırda mövcud olan HKM İL-86 təyyarəsi əsasında yaradılıb və İL-80 adlanır. Bu cür ikinci nəsil təyyarələrindən cəmi dörd ədəd inşa olunub. Üçüncü nəsil HKM-in yaradılması barədə qərar ikinci nəsil təyyarənin 2019-cu ildə modernləşdirilməsi ilə eyni vaxta təsadüf edib.

Amerikalı analoqlar

ABŞ hərbi hava qüvvələrinin sərəncamında dövlətin ali rəhbərliyi üçün dörd ədəd müasir komanda məntəqəsi var. Həmin komanda məntəqələri “Boeing” 747-200 geniş göyərtəli sərnişin təyyarəsini əsasında yaradılıblar. Bu təyyarələrdən nüvə müharibəsi zamanı, yerüstü komanda məntəqələri məhv edildiyi təqdirdə, təyinatı üzrə istifadə olunacaq.

“Boeing” 747-200 təyyarəsinin mülki versiyasının maksimum 374,8 ton çəki ilə havaya qalxa bilə, 895 km/saat sürətlə, maksimum 13750 m hündürlükdə uça bilər. Təyyarə ən uzağı 10670 km məsafəyə uça bilər, göyərtəsində isə 490 sərnişin üçün yer var. “Boeing” 747-200F təyyarəsinin yük bölməsində 113 ton yük daşımaq mümkündür.

Amerika komplekslərinin imkanlarını bir neçə nümunə üzərində qiymətləndirmək mümkündür.

ABŞ-ın “Boeing” C-32 təyyarəsi bazasında yaradılmış müasir strateji idarəetmə məntəqəsi yerüstü infrastruktur olmadığı və ya düşmən tərəfindən yerüstü idarəetmə məntəqələri, rabitə qovşaqları və xətləri məhv edildiyi təqdirdə qoşunların operativ toplanması zamanı müxtəlif tapşırıqların həlli üçün nəzərdə tutulub. Bundan əlavə, həmin təyyarələr Federal fövqəladə hallarda fəaliyyət agentliyinin (FEMA) mobil idarəetmə məntəqələri qismində də istifadə oluna bilər.

C-32A təyyarəsinin göyərtəsində yeni avadanlıq, naviqasiya və rabitə sistemləri quraşdırılıb. Təyyarənin sərnişin kabinəsi bir neçə hissəyə bölünüb: hərbi rəhbərliyin iş kabineti, iclas üçün otaqlar, əməliyyat qrupunun otaqları, rabitə qovşağı və istirahət otaqları (ehtimal ki, HKM-in də daxili bölmələri eynilə bu cürdür).

İlk bu cür təyyarə “Boeing”in Sietldəki zavodunda 19 iyun 1998-cil tarixdə istifadəyə verilib. Ümumilikdə dərd ədəd bu cür təyyarə inşa olunub ki, onların da hər biri hava komanda məntəqəsi və "Minitmen" qitələrarası ballistik raketlərin idarə olunması məntəqəsi funksiyasını yerinə yetirə bilər.

E-6B “Mercury” təyyarəsi “Boeing” 707-320 təyyarəsinin əsasında yaradılıb və “General Electric” şirkətinin F108-CF-100 markalı turboreaktiv mühərrikləri ilə təchiz olunub. Təyyarə maksimum 155 ton kütlə ilə havaya qalxa bilər, 972 km/saat sürətlə 12000 m hündürlükdə uça bilər. Faktiki olaraq təyyarə ən çox 12810 m hündürlüyə qalxa bilər. Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmadan döyüş növbəsində 12400 km uçmağa qadirdir. Əlavə yanacaq doldurmaqla təyyarə maksimum 72 saat havada qala bilər. Təyyarənin ekipajı 14 nəfərdən ibarətdir, operativ strateji komanda heyəti mütəxəssislərinin maksimum sayı isə 8 nəfərdir.

ABŞ-da ilk hava komanda məntəqələri 1965-ci ildə yaradılıb. Onlar xüsusi vasitələrlə təchiz olunmuşdu və onlara KС-135А yanacaqdoldurma təyyarəsi əlavə yanacaqla təmin edirdi. Bu təyyarələr ABŞ SQ Ali Baş Komandanının təyyarələri idi və Merilend ştatındakı Endrüs bazasından havaya qalxırdılar. Bir müddət sonra bu təyyarələr “Boeing” E-4A təyyarələri ilə əvəz olundu. ABŞ HKM-lərinin Avropa və Sakit okeanda baş verə biləcək döyüş əməliyyatları üçün ayrı-ayrı variantları da var idi.

Rusiya və ABŞ arasında yüksək texnologiyalar sahəsində strateji yarış davam etməkdədir.

Eləcə də oxuyun:

20
Teqlər:
Rusiya, təyyarə
 Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu

Prokurorluq atılan yenidoğulmuşla bağlı araşdırma apardı - Nəticələr var