* AZƏRBAYCAN *
Bakı karantinin yumşaldılmasından sonra

Böyük işlərə kölgə salanlar

57
(Yenilənib 23:14 23.05.2021)
Mümkün olduğu qədər bu etirazlara, şikayətlərə dərhal reaksiya verməli, vətən üçün canını əsirgəməyən insanları qayğıdan kənarda qoymamalıyıq.

Vətən müharibəsinin ilk günlərindən inanılmaz həmrəyliyin şahidi olduq. Xalq öz ordusuyla, əsgəriylə çiyin-çiyinə mübarizə aparırdı. Hər kəs əlindən gələni etməyə çalışırdı. Xalqın orduya, əsgərimizə dəstək verməsi, bu möhtəşəm həmrəylik illər keçsə də yaddaşımızdan silinməyəcək. Bəzi xoşagəlməz nüanslar olsa da, prosesin özü olduqca ürəkaçandır. Hamılıqla bu savaşın bir parçasına çevrilməyimiz, birliyimiz, həmrəyliyimiz olduqca ümidli mənzərə yaradırdı. Savaşın ilk günlərində əsgər və şəhid yaxınlarına ayrılan diqqət, çətinliyi, problemi olanlara edilən yardımlar hamımızın yadındadır. Şəkidə təqaüdçü Hikmət dayının yırtıq ayaqqabısıyla ASAN xidmətə gedib təqaüdünü orduya keçirmək istəməsi yəqin ki, xatirinizdədir. Bu gözyaşardan təşəbbüsü unutmaq olarmı? 

Bu birlik, həmrəylik olmadan qələbənin də dadı-duzu olmazdı. Bəlkə də bu həmrəylik sayəsində Qarabağ zəfərinə “bizim qələbəmiz” deyə bilirik. İnanıram ki, bu xalq savaşda canından keçənlərlə yanaşı arxa cəbhədən ön cəbhəyə puluyla, mal-dövlətiylə yardım edənləri, əsgər və şəhid ailələrinə həyan olanları da unutmayacaq. Savaş qələbəmizlə bitdikdən sonra da, insanlar arasında yarımlaşma, həmrəylik davam etdirilir. Bu möhtəşəm həmrəyliyin əbədi olmasıdır ən böyük arzumuz.

***

Dövlət müharibə iştirakçılarına və onların ailələrinə lazımi qayğını göstərmək üçün səfərbər olub. Şəhid ailələri, qazilər və onların ailələri bu gün dövlətin nəzaərtində, diqqətindədir. Müəyyən problemlər, çatışmazlıqlar, diqqətsizliklər olsa da, ümumi proses təqdir edilməlidir. Dövlətin bu sahədə gördüyü işləri alqışlamaqla yanaşı, müəyyən məsələlərdə daha diqqətli və həssas olmalarını da arzulayırıq. Hərdən diqqətdən, qayğıdan kənarda qalan insanlar haqlı olaraq şikayət edir, etirazlarını müxtəlif yollarla çatdırmağa çalışırlar.

Mümkün olduğu qədər bu etirazlara, şikayətlərə dərhal reaksiya verməli, vətən üçün canını əsirgəməyən insanları qayğıdan kənarda qoymamalıyıq. Dövlət öz vətəndaşına hər zaman sahib çıxmağa borcludur. Əgər vətəndaş vətən üçün ölməyi gözə almış əsgərdirsə, onun ikiqat qayğıya və diqqətə haqqı var. İstənilən halda Vətən müharibəsindəki həmrəyliyimizin, Qarabağ zəfərinin üzərinə kölgə salmaq olmaz. Məhz bu məsələlərdə bəhanə olmamalıdır. Əgər bircə nəfər qazi, şəhid ailəsi narazı qalırsa, bu bizim vicdanımıza ləkədir. Bu məsələdə müəyyən çatışmazlıqlar olsa da, dövlətin gördüyü işlər, şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən qayğı təqdir olunmalıdır. İnanıram ki, bəzi nadan və məsuliyyətsiz məmurların laqeyidliyi olmasa hər şey indikindən qatbaqat yaxşı olacaq. Görülən işlərə dəstək vermək, yaxşıları təqdir etmək və təbliğ etmək stimul üçün vacibdir.

Qalib gəlmiş ordunun əsgərinə layiq olduğu münasibəti göstərmək borcumuzudur. Ümumiyyətlə bu kimi məsələlərdə adi vətəndaşlar da diqqətli, həssas olmalı, gördüyü və müşahidə etdiyi yarıtmazlıqları ifşa etməkdən çəkinməməli, bir növ dövlətə bu çətin işdə dəstəyini əsirgəməməlidir. Çünki ordu dövlətin olsa da, əsgərlər bizim övladlarımızdır. Övladlarımıza bütün məqamlarda dəstək, arxa, həyan olmaq vəzifəmizdir.

***

44 günlük Vətən müharibəsinin gedişatında iş adamları, şirkətlər də yaxşı yöndən özünü göstərdi. Dəfələrlə qeyd etmişəm,  Azərbaycanda xalqın taleyini, gələcəyini düşünən milli burjaziya yoxdur. İş adamlarının böyük qismi naməlum şəkildə sərvət sahibi olanlar, kimlərinsə hesabına iş dünyasına özünü soxuşduran “bazar təfəkkürü” ilə yaşayan, harınlar və cahillərdir. Ancaq Vətən müharibəsində hətta bu insanların da vicdanı oyanmışdı.

Həmişə xalqadan uzaq olan, ancaq xalqın hesabına maddi rifahın zirvəsində olan şou-biznes nümayəndələri belə əlindən gələni etməyə çalışırdı. Yardım kampaniyalarında iştirak edənləri, bu kampaniyaların təşkilatçılarını xatırlayanda bu gün də duyğulanıram. Başqa vaxt xalqa qəpiyini belə qıymayan adamlar ordumuz üçün əlindən gələni edirdi. Sadə xalqın, ziyalıların da gördüyü işləri sevgiylə, ehtiramla xatırlayıram. Çox təəssüf ki, həm ordunun daxilində, həm də arxa cəbhədə bu kampaniyalardan sui-istifadə edənlər oldu. Sadəcə bu barədə bildiyimiz faktları yazıb böyük işlərə kölgə salmaq istəmirəm. İnanıram ki, əksəriyyətimiz  nələr baş verdiyini bilirsiniz, bəziləriniz isə canlı şahidlərsiniz.

***

Böyük işlərə kölgə salmaqdan söz düşmüşkən, bu gün qazilərin, şəhid ailələrinin problemlərindən istifadə edib yaramazlıq edənlər də az deyil.  Ümumiyyətlə xalqın və cəmiyyətin qazilərə, şəhid ailələrinə münasibətində sezdiyim “acımaq”, “yazığı gəlmək” məsələsi məni narahat edir. Hərdən yardım, kömək istəyən qazilərin mesajlarını paylaşıb onlar üçün yardım istəyənləri görəndə sarsılıram. Axı nəyə görə qazi, uğrunda döyüşdüyü adamlardan mərhəmət ummalıdır? Bəli, qazilər həm də sıravi vətəndaşadır və onların maddi sıxıntılarının, sosial qayğılarının olması anlaşılandır. Bu qayğıları həll etməli olan isə, dövlətdir. Qazinin, əsgərin qürurunu qorumaq dövlətin borcudur.

Vətəndaş isə, bu məsələdə sadəcə dövlətə dəstək olmalıdır. Bu gün guya qazilər üçün canfəşanlıq edənlərin əksəriyyəti məni narahat edir. Və çox təəssüf ki, son vaxtlar bu ada sığınıb fırıldaqçılıq edənlər də var. Bir daha təkrar edirəm, biz sıravi vətəndaşlar bu məsələdə dövlətin yanında olmalı,  dəstək verməliyik. Yerindən duran fırıldaqçı, populist təfəkkürlü adam, hansısa qazinin bank kartını götürüb sosial şəbəkələrdə dəstək axtarırsa, bu biyabırçılıqdan başqa bir şey deyil. Bu cür xoşagəlməz məqamlara vətəndaş kimi mane olmalı, əgər qazinin, şəhid ailəsinin bir problemi, sıxıntısı varsa dövlət qurumlarını xəbərdar etməli, bu problemlərin həlli üçün təşəbbüs göstərməliyik. Qazini, şəhid ailəsini ələbaxım öyrətmək, kimlərəsə möhtac olan aciz kimi göstərmək məni narahat edir.

***

Qardaş  Türkiyə cəmiyyəti qazilərə və şəhid ailələrinə daha duyğusal yanaşır. Milli burjaziyası kifayət qədər inkişaf etmiş Türkiyədə bəzən müəyyən xidmət sahələrində şəhid ailələrinə, qazilərə pulsuz xidmət göstərilir. Bunun formatı o qədər gözəl tapılıb ki, bu aksiya insanı qürurlandırır. Bizdə də müəyyən xidmət sahələrində şəhid ailələri və qazilər üçün pulsuz xidmət göstərildiyini eşidirik və görürük. Vətən müharibəsindən əvvəl də belə gözəl təşəbbüslərə rast gəlinirdi. Ancaq bunun bir formatı, qaydası, “adabı” olmalıdır. Türkiyədə bunu adətən kiçik şəhərlərdə, kəndlərdə, qəsəbələrdə, məhəllə arasında edirlər. Yəni şəhid ailəsinin, qazinin tanındığı yerlərdə bu jestlər təsirli və yerində görünür.

Elə bizdə də bu jesti edən kiçik məhəllə, qəsəbə, kənd dükanları, kiçik kafelə daha səmimi görünür. Ancaq şəhərin mərkəzində, böyük restoranın girişində, – “Şəhid ailələri üçün pulsuzdur. Hesabınız atanız tərəfindən ödənmişdir.” – yazmaq, şəhidə və ailəsinə sayğıdan çox, hoqqabazlıq, uğursuz marketinq taktikasıdır. Çünki, bu jestin arxa planında səmimiyyət yoxdur. İctimaiyyətin tanımadığı, ucqar kənddən şəhərə gəlmiş hansısa şəhid ailəsi gəlib restoranda yeyib-içdikdən sonra, ofisiantı çağırıb şəhid ailəsi olduğunu sübut etmək üçün nə etməlidir? Və yaxud bunun formatını necə düşünür bu “vətənpərvər işbazlar”?

***

Gözəl jestlər, maraqlı təşəbbüslər olmalıdır və bunu təqdir edirik. Ancaq səmimiyyət və düzgün yanaşma da vacibdir. Üstəlik, şəhid ailəsini, müharibə qazisini mərhəmətə möhtac kimi düşünmək qəbuledilməzdir. Marketinq xatirinə şəhid ailəsindən, qazidən istifadə edən zehniyyət mütləq dəyişməlidir. Azərbaycanın hər yerində şəhid övladı, valideyini və ya qazilər başını dik tutub yeriməlidir. Onalar vətəni, ailəsi, el-obası və bizim üçün savaşıb. Onların qürurunu qorumaq da bizim borcumuzdur.

 

57

Maştağa bazarlığı: daş əhəng, neft, at nalı, diş çöpü, vayfay...

2708
(Yenilənib 08:21 24.06.2021)
Abşeronun qədim bazarlarından olan Maştağa bazarı qədim Şərq bazarlarını xatırladır. Burada hər şey tapmaq olar.

BAKI, 24 iyun — Sputnik. Azərbaycan xalqı bazarlıq etməyi sevir. Özü də alış-veriş etmək üçün biz hər bir çətinliyə dözməyə hazırıq. Evimizdən lap 50 kilometr uzaqda yerləşən bir məkana gedib istədiyimizi almaq həvəsi olduqca güclüdür. Bakıda bazarlıq etmək üçün hər cür şərait var, müasir supermarketlərdən tutmuş Şərq bazarlarına kimi hər bir obyekt alıcıya gəl-gəl deyir.

Bəzi Bakıətrafı kəndlərdə elə də bazarlıq etmək imkanı yoxdur, dükan-bazar var, amma bir növ möhtəşəmliyi yoxdur. Amma Maştağa kəndi başqa aləmdir. Bilgəh, Nardaran, Buzovna, Albalılıq istiqamətində hərəkət edən marşrutlar istər-istəməz Maştağadan keçir. Üstəlik, yaxınlıqda yerləşən Sabunçu, Ramana, Zabrat, Məmmədli kəndlərinin də əhalisi bazarlıq etmək üçün Maştağaya üz tutur. Kəndin mərkəzi hissəsində hər addımbaşı bir dükan məskunlaşıb.

Maştağada nələr yoxdur? Xlorid turşusu, xlor, əsil daş əhəng, ağ neft, at nalı, paslanmayan poladdan hazırlanan müxtəlif məişət əşyaları, şəhərdə tapılmayan alətlər Maştağada cəmlənib. Burada market də var, bazar da. Tikinti malı da satılır, həyətə əkmək üçün şitil də. Şitilləri çox yetərli olur, al, ək və məhsulu yığmaq üçün vedrəni indidən hazırla.

Yay boyu Maştağada alver səngimək bilmir. Bəzən isti aylarda əldə edilən qazanc burada yaşayan insanların o biri dövrə kimi rahat yaşamasına imkan verir. Mövsüm bitdikdən sonra alverin səviyyəsi xeyli azalır. Maştağada meyvə-tərəvəzdən savayı həm geyim, həm qab-qacaq, həm də digər təsərrüfat malları almaq olar.

Bu kənddəki imkanları nə qədər tərifləsək də, bəzən qəribə hallarla da rastlaşırıq. Mənzərəni dəqiq təsəvvür etmək üçün gərək bazarlıq edib hər bir şeyi öz gözünlə görəsən.

***

"Maştağa Mall"da:

- Salam xanım. Sizdə kartla ödəniş var?

- Var.

Satıcı kartı götürmək üçün əlini uzadır, kartı geri çəkirəm:

- Sizdə bəyəm vayfay işləmir?

- İşləyir.

Ödəyib qapıya tərəf gedirəm. Satıcı başqa satıcıya:

- Gərək Əsgərə deyim bu vayfayı bağlasın, görüm onda nə edəcəklər?

Satıcı xanım, yəqin, televizora baxmır, çünki kanallarda tez-tez koronavirus təhlükəsi ilə bağlı nağdsız əməliyyatı məhz bu yolla reallaşdırmaq məsləhət edilir. Əlimi geriyə çəkdiyimə görə məndən incidi.

***

Marketin başqa mərtəbəsində diş çöpləri olan 3 qutu götürüb səbətə qoyuram. Bir müddət sonra kimsə:

- Dayı, sizin səbətdən nəsə tökülür.

Diş çöpü yaxşı qablaşdırılmayıb, səbətə qoyduğum halda açılıb tökülüb. Deyinə-deyinə bu çöpləri toparlayıb bir kənara qoyuram. Bir müddət sonra satıcı peyda olur:

- Bunları bura niyə qoydunuz?

- Nə edim? Özümlə evə aparım?

- Axı, vitrində bağlı idi?!

- Zay-zay şeyləri düzürsüzünüz, sonra da bilmirsizin nə edəsiniz. Mən bu çöpləri sökmədim ki, elə səbətə qoymuşdum, özü də tökülüb.

Satıcı xanım mənim kimi deyinə-deyinə çöpləri qaba toparlayır. Elə hey donquldanır. Əsəbim dözmür:

- Yəqin bunları yenə də vitrinə düzərsiniz ki, başqası götürüb işlətsin…

***

Bir qədər qabağa gedirəm. Ucuz qiymətə şirə üçün stəkan dəsti görürəm. Yaxınlaşıb götürmək istəyəndə, baxıram vitrinə qoyduqları 3 stəkanın üçü də kənardan qırıqdır. Görəsən nə məntiqlə qırıq qabı vitrinə qoyublar, göz qabağına? Adətən yaxşı alver bacaran insanlar malın yaxşısını vitrinə düzər, bir az zəif malı gizlədər. Burada əksinədir. Dəsti almaq fikrindən vaz keçirəm.

***

"Xəyal" adlanan bazarda velosiped satıcısından soruşuram:

- Velosiped neçəyədir?

- Alansan ya qiymət öyrənirsən?

- Birini ötən il almışam, yaxşı çıxmayıb. Sürə bilmirik, ağırdır bir az. İndi istəyirəm sürətlisindən alım.

- Hə (dönüb gedir içəri)

Ardınca gedirəm. Bir-iki xırda təsərrüfat malı alıb çıxıram. Sonda:

- Bu velosipedin qiyməti nə oldu?

- Bu sürətli dediyin 230 manatadır.

Nə əcəb cavab verdi.

***

Şitil satan yerdə:

- Şitil neçəyədir?

- Biri on qəpik.

- Həəəə

- Gəl bu şitildən verim. Bunun bir bağlaması 1 manatdır, 20 dənədən də çoxdur burada.

- Öz torpağı yoxdursa, batacaq yarısı.

- Yox, indi batmaz. Gör, nə şitildir.

- Badımcan, acı və şirin bibər ver.

- Bax, qardaş, üstündə də yazılıb. A hərfi olan acı deməkdir.

***

Marketdə:

- O çaydan neçəyədir?

- Dayı, 14 manata. Böyüklər 15-16 manata.

- Nə yaxşı? Qiyməti münasibdir. Balacadan alacağam, ver bir baxım. Bəs sonra istəsəm, buna dəst olan böyük çaydan olacaq?

- Hazırda yoxdur, bəlkə o vaxta gələr.

***

Asta-asta köhnə bazar tərəfə gedirəm. Səki bitir, yola çıxmalı oluram. Kimsə evindən küçəyə çıxış edib, dükan yaradıb, səkini bağlayıb. Bu da bir metoddur, yolu bağlamaq, alıcını istər-istəməz öz obyektinə gətirmək metodu.

***

Meyvə-tərəvəzdən alıb satıcının yanında toplayıram. Çəkir, yığır. Kalkulyatoru yoxdur, elə beynində hesablayır.

- Maşallah, yaman sayırsan. Kalkulyator yoxdur?

- Elə özüm kalkulyatoram da…

***

Bazarlığı bitirib bir taksi çağırıram. Səhərdən müştəri gözləyən sürücülərdən birini sevindirirəm. Maştağanı arxada qoyub evimə dönürəm.

2708
Kişi saçlarını darayır, arxiv şəkli

Bizə qənim kəsilən qəzəbli adamlar

2256
(Yenilənib 21:41 23.06.2021)
Sputnik Azərbaycan-ın köşə yazarı son illər çox aktual olan sosial şəbəkə dözülməzliyi mövzusuna toxunub.

BAKI, 23 iyun — Sputnik. Sosial şəbəkələrdə bir qrup insan var ki, oturub kimlərisə linç etmək üçün fürsət gözləyir.

Əgər sənin şəxsi fikirin varsa, ümumi fikirə zidd bircə kəlimə yazsan, vay halına. Bu mühafizəkar və qəzəbli adamlar səni didib-parçalayar, məhv edər.

Onlar heç kəsin tənqidi fikrini, şəxsi yanaşmasını qəbul etmir. Ellikcə sevinib, ellikcə kədərlənən bu insanlar onların duyğularına şərik olmayanları bihörmət etməyə məqam gözləyirlər. Onlar üçün azadlıq əxlaqsızlıq, şəxsi fikir tərbiyəsizlik, fərdi düşüncəni bölüşmək mənasızlıqdır.

***

Onların düşməni də, dostu da ümumidir. Qəfildən sözü bir yerə qoymuş kimi kimisə sevə, ya da söyə bilirlər. Həmrəy, həmfikir olmaqda əndazəni aşmış bu adamların gözündən yayınıb azacıq müstəqil fikir yazsan, sənin xalq düşməni olduğunu sübut edənə qədər səndən əl çəkməzlər. Sosial şəbəkələrdəki qaraguruhu müşahidə edəndə, Nemət Pənahlının “Meydan” hərəkatındakı performansını xatırlayıram. Hərçənd, o dönəmdə uşaq olsamda, dumanlı xatirələrim və böyüklərdən eşitdiklərim Nemətin kütləni necə coşdurmasını yaddaşımdan silinməyə qoymur. Nemətin bir kəlməsi ilə oturub-qalxan minlərlə adam vardı illər öncə...

Sonra həmin kütləvi həmrəylik unuduldu getdi, illər sonra o adamların “varisləri” sosial şəbəkələrdə peyda oldu. İndi də onlar kütləvi şəkildə həmrəy və həmfikir olmaqla sosial şəbəkələri “Azadlıq meydanı”na çeviriblər. Onların da öz nemətpənahlısı var – sosial şəbəkə fenomenləri...

Müharibə vaxtı bu kütlənin qəzəbini də, coşğusunu da gördük. Sülh tərəfdarlarının təhqir edilməsi, fərqli düşünənlərin linç edilməsi hələ də davam edir. Bəli, bu adamlar alternativ, müstəqilfikirə hörmət etmir, hətta qəbul etmirlər. Onlar kimi düşünmürsənsə düşmənsən, namərdsən, satılmısan. Şüar birdir: “ya bizdənsən, ya düşmən”.

***

Şübhsiz ki, kütlənin azad fərdlərə qarşı dözümsüzlüyü yenilik deyl. İllər öncə də sosial şəbəkələrdə qəzəbli adamlar, əsəbi kütlə vardı, bu gün də var. Lakin getdikcə onların bölünməsi, qruplaşması fərqli istiqamətdə təşəkkül tapır. Nə qədər bölünüb, parçalanıb, şaxələnib inkişaf etsələr də, onların ortaq nöqtəsi mütləq var: fərdlərə, azad, müstəqil fikirli insanlara qarşı dözümsüzlük. Əgər şəxsi fikirin varsa, bunu ifadə etmək istəyirsən yüz ölçüb, bir biçməlisən. Yoxsa, hücuma, linçə, təhqirə hazır olmalısan.

Onlar klassikləri çıxmaq şərti ilə, heç bir musiqiçini, rejissoru, aktyoru, yutuberi, siyasətçini, yazıçını və şairi bəyənmirlər. Onların fikirincə “bizimkilər” heç nəyi bacarmır. Məsələn, indiki müğənnilər oxuya bilmir, komediya aktyorları güldürə bilmir, rejissorlar çəkməyi bacarmır, yazıçılar isə yazmasa daha yaxşıdır. Nirvanada olduğunu düşünən bu ərənlər, onlar kimi düşünməyənləri cahil, savadsız, savadsız, bacarıqsız hesab edir. Çünki haqqı bilən sadəcə onlardır və onlar da “kövni-məkana sığmırlar”.

***

Xülaseyi-kəlam, bu qəzəbli və əsəbi insanlar arasında yaşamaq, ömür tükətmək əməlli-başlı işgəncədir. Bir yandan pandemiya, bir yandan gündən-günə çətinləşən həyat şərtləri, “bir yandan da havalar...” Açığı hər şeyə birtəhər dözmək, səbr etmək mümkündür. Adamı nə yayın istisi yandırır, nə də susuzluq. Adamı yandıran anlayışsız insanlar arasında yaşayıb, ömür-gün tükətməkdir. Bu qəzəbli, heç nəyi bəyənməyən, hamıya potensial düşmən kimi baxan adamlarla eyni səmanın altında eyni ulduzları seyr etmək o qədər çətindir ki...

2256
Əbülfəz Elçibəy, arxiv şəkli

Bu gün Əbülfəz Elçibəyi yad edirik