Artıq çəkidən əziyyət çəkən adam, arxiv şəkli

Artıq çəki piylənmə: "Az ye, çox yaşa" prinsipi xilas olmağın yoludurmu?

96
(Yenilənib 01:22 20.05.2021)
Buna əməl etdinsə, normal yaşayacaqsan, nəfsinə qalib gələ bilmədinsə, elə bir həkimdən başqasına, bir klinikadan digərinə üz tutacaqsan.

Dünyanı narahat edən xəstəliklərin siyahısı olduqca böyükdür. Bu sırada şəkərli diabet, xərçəng, ürək-damar və beyin xəstəlikləri daim yer alır. Çox zaman qocalıq dövründə insanın bir paket problemi olur: məsələn, diabet varsa, ürək-damar xəstəliyi də onunla birgə irəliləyir. Damarların kirəclənməsi baş verirsə, mütləq beyin insultu, Altsheymer və ya Parkinson kimi xəstəlikləri gözləməyinə dəyər. Hətta bəzi həkimlər Altsheymeri diabetin bir forması kimi qəbul edirlər.

Dünyada artıq çəkisi olan 250 milyon uşaq var

Adı hallanan bu xəstəliklər zamanı artıq çəki və ya piylənmə də müşahidə edilir. Yəni sağlamlıqda problem yaranırsa, ilk növbədə buna səbəb kimi artıq çəki göstərilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hazırda yer üzündə 2 milyard insan artıq çəkidən, 600 milyon isə piylənmədən əziyyət çəkir. Özü də hazırda dünyada artıq çəkisi olan 250 milyon uşaq var. Artıq çəki dəhşətli bir bəlaya çevrilib.

Bu qlobal problemin həlli üzərində bir çox aparıcı ölkənin alimi çalışır. Müxtəlif yanaşmalar da var. Yəni belə deyək, bizim planetdə yaşayan əhalinin haradasa 40 faizinin heç vaxt piylənməyə məruz qalmaq şansı yoxdur. Bu qrup insanın metabolizmi güclüdür, nə yesə belə orqanizm bu qidanı həzm edəcək. Doğrudur, düzgün olmayan qidalanma oturaq həyat tərzi, yaş ötdükcə hətta bu insanlarda belə artıq çəkinin olmasına gətirib çıxara bilər. Amma bir qədər pəhriz gözləmək, qidanı tənzimləməklə bu tip insan artıq çəkidən yaxa qurtara bilər. Belə insanlar hətta qocaldıqda belə, adətən heç bir artıq çəki problemi ilə üz-üzə qalmırlar.

Bu günün insanı haradasa bir ilə yekə qab konservant qəbul edir

Qalan insanlarda isə həm artıq çəki, həm də piylənmə müşahidə oluna bilər. Niyə insan artıq çəki yığmalıdır axı? 100-120 il öncə belə bir problem mövcud olsa da, hər halda onun miqyası çox zəif idi. 20-ci əsrin əvvəlində insanların qida rasionu tam başqa formatda idi. Bu qədər artıq qida məhsulu yox idi, yeyilən qidanın tərkibində bu qədər süni kimyəvi preparata rast gəlinmirdi, insanların şəkər, karbohidrat və hətta bu qədər ət məhsuluna əlçatımlığı yox idi. Nə yeyilirdisə, tam təbii idi. Cücənin toyuq olması üçün tələb olunan müddəti heç bir halda 2-3 aya endirmək mümkünsüz idi. Buna haradasa 6 aydan 1 iləcən zaman tələb olunurdu.

Beləliklə, nə bugünkü qədər süni qida vardı, nə də konservant. Pomidor yayda yetişirdi, xiyar da ildə iki dəfə. Hər məhsulun öz dövrü vardı. Hətta konservləşdirilən məhsulun texnologiyası da başqa cür idi. Məsələn, Rusiyada xiyar, yaşıl pomidor, kələm və almanı xüsusi çəlləklərdə duzlayardılar. Bu texnologiya məhsulu uzun müddət saxlamağa imkan verirdi. Bu gün çəlləyə də ehtiyac qalmayıb. Zavod şəraitində duza qoyulan məhsulun yanına adətən xeyli konservant əlavə edilir. Biz də onu yeyirik. Bu günün insanı haradasa bir ilə yekə qab konservant qəbul edir. Nə məhsula əl atsan, tərkibində konservant var, başqa texnologiya qalmayıb.

Fastfud qida şəbəkələri ziyanlı qidanı satmaqla qeyri-sağlam dünya yaradıblar

Həmin bu zəhərli maddələr, qida bolluğu, şəkər, ziyanlı yağlar, karbohidratlar insanın endokrin sistemini tezliklə sıradan çıxarır, damarlarda kirəclənmənin yaranmasına və artıq çəkiyə yol açır. Artıq çəkisi olanların həm də yüksək təzyiqi olur. Bu da xəstəlik paketinə daxil olan bir problemdir. Artıq çəki, piylənmə, yüksək təzyiq yan-yana gedirlər, biri varsa, digəri də mütləq yaranacaq. Dünyanı hörümçək toru kimi bürüyən fastfud qida şəbəkələri ziyanlı qidanı satmaqla qeyri-sağlam bir dünya yaradıblar. Bu daha bir paketdir, qazlı şirin içkilər, iri çörəkdə verilən duzlu, şəkərli kolbasa, pendir, göbələk, ketçup və sair məhsullar fastfud şəbəkəsinin ayrılmaz atributudur. Bu qidanı yedikcə, daha çox su içmək istəyirsən. Su əvəzinə isə tərkibində insanın bir günlük şəkər dozasından artıq olan qazlı içki təklif edilir. Birini yeyib digərini içirsən. Amma nə doyursan, nə də susuzluğu yatıra bilirsən. Bu cür qidanı qəbul edən insan həm daim yemək, həm də daim içmək istəyir. Lazım olduğundan artıq yeyir, içir, artıq çəki toplayır. Sistematik olaraq fastfudla qidalananlar bir müddət sonra şəkərli diabet, artıq çəki, piylənmə, xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri kimi problemləri qazanır. Başqa cür ola da bilməz.

Nəhəng qida korporasiyaları hər il milyonlarla pulu həm reklama, həm də elm adamlarını susdurmağa xərcləyirlər. Məsələn, həmin bu şirkətlər bir çox elmi tədqiqatları maliyyələşir. Hər dəfə alınan nəticə bir qədər gülməli olur: "alimlər" bu növ qidalanma ilə artıq çəki arasında heç bir əlaqənin olmadığını iddia edirlər. Onlar daha çox əhalini aktiv həyata dəvət edirlər. Piylənmənin kökündə məhz oturaq həyat tərzinin olduğunu bildirir, insanları idman zallarına, qaçış meydanlarına çağırırlar.

Ofis işində artıq çəki qazanmaq daha asandır

Əlbəttə, aktiv həyat tərzi, hərəkətlilik hər bir insan üçün əhəmiyyətlidir. Ofis işində artıq çəki qazanmaq daha asandır. Fiziki işlə məşğul olan insanın hətta artıq çəki toplaması də çətin məsələdir, çünki iş çox, normadan yuxarı qida qəbul etmək də mümkünsüzdür. Ofis işçisi gün boyu elə hey yeyir, aradabir çay və ya qəhvə içir, bir az şirniyyat qəbul edir, sonra meyvənin vaxtıdır. Elə bütün günü mədəyə qida axınla gedir. Əvvəl qanda şəkərin səviyyəsi yüksəlir, daha sonra mədəaltı vəzi insulin ifraz edir, bir növ aclıq yaranır, ofis işçisi yenə yeyir, sonra acıyır.

Fastfud, şirniyyat, qazlı şirin içkilər artıq çəki və piylənməyə bərabərdir desək, yanılmarıq. Aktiv həyat tərzi çox əhəmiyyətlidir, amma qidaya nəzarət ondan da əhəmiyyətlidir. Gündə 5-7 dəfə yemək olmaz. Bunun sayını 2-3 dəfəyə endirmək lazımdır, özü də normal qida olmalıdır, tez həzm olunan karbohidratlar yox. Asta-asta aramla yeyib süfrədən hətta bir qədər ac durmaq məsləhətdir. Bütün ziyanlı vərdişlərə birdəfəlik yox deyilməlidir. Ofis işçisi hətta fiziki işlə məşğul olan insandan 2-3 dəfə az yeməlidir. Bu kalorilər onsuz də həzm olunmur, yalnız artıq çəkiyə yol açır.

Hər qidanı çörəklə yemək kimi ziyanlı adət piylənməni daha da gücləndirir

Piylənmənin qarşısını almaq olarmı? Bu problemin həlli var. Artıq çəki dedikdə, normadan 10-15 faiz olan çəki nəzərdə tutulur. Xroniki xəstəliyi olmayan hər bir insan sadəcə qidasına nəzarət etməklə artıq çəkidən qurtula bilər. Normal qidalanmaq, artıq yeməmək bir növ həyat tərzinə çevrilməlidir. Amma piylənmə baş veribsə, çəki normadan xeyli yuxarıdırsa, bu halda mütləq diyetoloq həkimə müraciət edilməlidir. Piylənmə ciddi xəstəlikdir, hər hansı bir yolla bu problemi öz-özünə həll etmək mümkünsüzdür. Burada aparılan müalicə məhz həkim nəzarəti ilə reallaşmalıdır. Həm də bir sıra halda piylənmə baş vermiş insanı həm diyetoloq, həm endokrinoloq, həm də kardioloq müşahidə etməlidir. Piylənmə bir çox xəstəliyə yol açır.

Dünyada 8 milyard insanın olduğunu nəzərə alsaq, hər 4 adamdan birinin artıq çəki və piylənmədən əziyyət çəkməsi problemin nə qədər ağır olduğuna işarədir. Artıq çəki problemi Azərbaycana da ayaq açıb. Qidalanma sistemində yol verilən yanlışlıqlar piylənməyə aparan yola on minlərlə insanı cəlb edir. Hər tinbaşı satılan fastfud qidası, yanındaca satılan şirin qazlı içkilər ilk növbədə gəncləri xəstə salır. Daha sonra hər qidanı çörəklə yemək kimi ziyanlı adət piylənməni daha da gücləndirir. Bir oturuma yarım çörək yeyən insan gələcəkdə paketdə göstərilən xəstəliklərə tərəf ilk addımı atmış olur. Ət xörəkləri, yağlı qidalar, üstəlik də çörək ölkədə hər gün artıq çəkidən əziyyət çəkənlərin sayını artırır. Müəyyən mərhələni keçdinsə, daha heç nə kömək etməyəcək. Həzm və endokrin sistemlər pozulacaq. Stres vəziyyətinə düşən qadınlar piylənməyə daha meylidirlər. Şirniyyat, çörək, ağ düyü, şirin yoqurtlar, makaron məhsulları bizim menyuda daim yer alır, nəticə də göz qabağındadır.

İnsan özünü aclıqdan yox, qidadan qorumalıdır

Artıq çəkidən yaxa qurtarmaq üçün ən sadə vasitələrdən yararlanmaq olar. İlk növbədə yeyilən çörəyin miqdarına nəzarət etmək lazımdır. Birini başqası ilə əvəzləmək olar. Zavod çörəyini kəpəkli çörək və ya lavaşa dəyişmək məsləhətdir. Ortabab Azərbaycan vətəndaşı günə bir zavod çörəyi yeyir. Bu olduqca çoxdur. Bir doğranmış kəpəkli çörək 3 zavod çörəyini əvəzləməlidir. Aradabir lavaş da yemək olar. Rasionda tez həzm olunan karbohidratları gec həzm olunan karbohidratlarla əvəzləmək lazımdır. Ağ düyünü qonur, qırmızı, qara düyü, çörəyi qarabaşaq, qarğıdalı, darı, arpa və yulaf yarması kimi faydalı məhsullara dəyişmək olar. Qidada qoz, fındıq, noxud, yerfındığı, badam, kətan, çiya, balqabaq və günəbaxan toxumlarının miqdarını artırmaq olar. Prinsip belədir: ziyanlı məhsulu faydalı ilə əvəzləyirik. Şirin qazlı içkilər isə rasiondan tam çıxarılmalıdır. Adi sudan yaxşı heç nə ola bilməz. Tort, konfetlər, şokolad, müxtəlif şirniyyat növləri azaldılmalıdır. Tam imtina da etmək olar.

İnsan özünü aclıqdan yox, qidadan qorumalıdır. Təmiz, təbii qida tapmaq çətindir, olanı da problemlidir. Nə qədər az yesək, bir o qədər sağlam yaşamaq şansımız artır. Həzm sistemi də müəyyən yaşdan sonra çətinliklə işləyir, qidanı parçalamaqda problem yaşanır. Həftədə bir dəfə aclıq etmək, hərdənbir oruc tutmaq çox faydalıdır. Şəhər şəraitində yedimiyimizi sərf edə bilmirik, ona görə də piylənirik. Toplanan piy də heç bir yolla ərimək bilmir, illərlə, aylarla orqanizmə bir ağırlıq verir. Əsas prinsip "az ye, çox yaşa" olmalıdır. Buna əməl etdinsə, normal yaşayacaqsan, nəfsinə qalib gələ bilmədinsə, elə bir həkimdən başqasına, bir klinikadan digərinə üz tutacaqsan. Zavod çörəyi ilə yağlı plovdan yeyib üstündən dərman atacaqsan. Nə qədər gec deyil, artıq yeməyə stop deyib sağlam həyata qayıtmaq gərəkdir.

96
Rusiya və ABŞ Prezidentləri Vladimir Putin və Co Bayden-in Cenevrədəki Villa La Grangedəki görüşü, 16 iyun 2021-ci il

Şuşadan düşən daş, Bayden, Putin bizim quda

376
Baxmayaraq ki, Çin iqtisadi göstəriciləri ilə artıq ABŞ-ın dabanlarını tapdalayır və siyasi mövqeyi ilə əks qütbdə dayanmaqla Ağ Evin gözündə Rusiyadan daha artıq rəqibdir,

Sputnik Azərbaycan-ın "7x7" rubrikasında həftənin ən maraqlı 7 hadisəsi şərh edilir.

Brüssel və Cenevrə

Dünyanın gözü bu həftə Brüsseldə və Cenevrədə idi. Brüsseldə NATO ailəsi karantin qaydalarına nisbətən əməl edərək toplaşdı, Cenevrədə isə Bayden və Putin maskasız bir araya gəldi.

Ehtimal olunur ki, NATO sammitində ölkələr Çin və Rusiyanın qiybətini edib, bu iki ölkəyə qarşı gələcək yol xəritəsi üzərində baş sındırıblar.

Baxmayaraq ki, Çin iqtisadi göstəriciləri ilə artıq ABŞ-ın dabanlarını tapdalayır və siyasi mövqeyi ilə əks qütbdə dayanmaqla Ağ Evin gözündə Rusiyadan daha artıq rəqibdir, ancaq hər halda, faktiki olaraq Kremlin qlobal siyasi məsələlərdəki çəkisi və funksionallığı daha çoxdur. Odur ki, ABŞ və Rusiya prezidentlərinin görüşü əzəli rəqiblərin Çempionlar Liqasının finalında üz-üzə gəlməsi kimi bir hadisə kimi gözlənilirdi.

Liderlər hər ikisi görüşün pozitiv keçdiyini dedilər. Ancaq bir görüşlə ABŞ və Rusiyanın öz strateji hədəflərində rahatca kompramisə gedəcəyini gözləməyə dəyməz.

Və Şuşa

Dünya nəhənglərinin görüşündə Cənubi Qafqazın da müzakirə olunduğu şübhəsizdir. NATO-nun bölgədəki vəziyyəti soyuqqanlı münasibəti, susması razılıq əlamətidir. Hələ 44 günlük müharibənin gedişində Ermənistan Prezidenti Brüsselə qaçanda, ona nəzakətlə, "qapını çöldən örtməyi" tövsiyə etdilər, o da əli ətəyindən uzun İrəvana qayıdıb, Paşinayana Fransadan yapışmalı olduqlarını dedi.

Bizim üçün bu həftə dünyanın mərkəzi Şuşa idi. Azərbaycan və Türkiyə liderlərinin imzaladığı Şuşa bəyannaməsi regionda maraqlı olanlar və Şuşanı hələ də "Şuşi" kimi görən tarix saxtakarları üçün "soyuq duş" effekti verdi. Amma həyəcanlanmasınlar, su aydınlıqdır – artıq bölgənin gələcəyi aydın və proqnozlaşdırılan biləndir, əsas budur.

Sükan əldən çıxıb

Amma keçmiş işğalçı qonşularımız apatiyadadır, müharibənin şokundan ayılmamış sərhədlər dəqiqləşdirilir, məlum olur ki, özlərinə aid bildikləri ərazilər də heç bunların deyilmiş. Şuşanın itirilməsi ermənilər üçün nə qədər tragedik hadisə idisə, Şuşa bəyannaməsi də ən azı onun qədər ağır daşdır. Düşdü başlarına sanki.

Daş düşmüş başları ilə olsa da başa düşürlər ki, sükan əldən çıxıb.

Ermənistanın ərazi idarəetmə və infrastruktur naziri Suren Papikyanın avtomobili ilə bir neçə gün öncə törətdiyi ağır yol qəzası da bu mənada rəmzi görünür. Sükan əldən çıxıb.

Bəli, qatar gedib, artıq gələcəyə ayıq başla baxmaq lazımdır. Məsələn, eks-prezident Ter-Petrosyan deyir ki, "Dünya Qarabağı Azərbaycanın hissəsi hesab edir. O, yalnız ərazisini bərpa etdi, heç kim Azərbaycan ittiham etmədi. Bu dünyanın qanunu belədir. Bizi Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın hissəsi olması ilə razılaşmağa məcbur edəcəklər. Artıq heç nə bizdən asılı deyil, hər şey bitdi".

Ola bilsin, Ter-Petrosyan Ermənistan ideologiyasının əsaslarını dağıdır. Ancaq reallığı deyir, praqmatiklik göstərir.

Bu arada Ermənistanın "Joxovurd" qəzeti yazır ki, təkcə son günlərdə 50 hərbi qulluqçu işdən çıxmaq barədə ərizə yazıb.

Və bu gün Pakistan Quru Qoşunları komandanı Azərbaycana gəlir.

İnsan faktoru

Bir müddət əvvəl ABŞ hökümətinin vaxtı keçməyə yaxınlaşan peyvəndlərlə bağlı qərar verə bilməməsi məlumatı yayılmışdı. Yeni məlumat da var: Nyu-Yorkda 1000-ə yaxın sakinə vaxtı keçmiş peyvənd vurulub.

Bax, belə edirsiniz ki, İlon Mask da ABŞ-da sahibi olduğu son evi də satır. Milyarder ümumiyyətlə, ötən ilin may ayından ABŞ-dakı malikanələrini satmağa başlayıb.

O, 100 faiz Çinə köçməyəcək

BMT ekspertləri Çin həbsxanalarında etnik və dini azlıqlara mənsub olan məhkumların orqanların çıxarılması barədə etibarlı məlumatlara sahib olduqlarını bildiriblər.

Bu arada BMT-nin başqa bir məlumatı da tükürpədicidir: dünyada son bir ildə qaçqınların ümumi sayı 82,4 milyona yüksəlib, bu rəqəm Almaniya əhalisinin sayına bərabərdir.

İnsan sağlamlığının qayğısına qalan Ronaldo Avro-2020-dəki mətbuat konfransında masanın üzərindən "Coca-Cola"nı, Poqba isə pivə şüşəsini yığışdırıb. UEFA isə deyib ki, öz işinizlə məşğul olun – qurum ümumiyyətlə, oyunçulara masa üzərindəki sulara toxunmaq qadağası qoyub.

Seçki dramı

Ermənistanda qarşılıqlı söyüş-təhqir, ifşalarla müşayiət olunan parlament seçkisi marafonu sona çatdı. Seçkiöncəsi xaos bitdi – indi yeni dövr başlayır: seçkisonrası xaos.

Özləri də etiraf edirlər ki, seçkidən sonra ölkədə it yiyəsini tanımayacaq. Məsələn, Köçəryan deyib ki, seçkilərdən sonra insanların küçəyə çıxması və qarşıdurmanın yaranması istisna edilmir.

Yaxın və uzaq keçmişi yadımıza salıb, "onlar dalaşa, biz tamaşa" deyə bilərdik, ancaq Azərbaycan bütün bölgədə sülhün, firəvanlığın bərqərar olunmasında maraqlıdır. Hətta Ermənistanda da... qarşıdurmalar seçilməyəcəyi təqdirdə Köçəryanın arzusudur.

Erməni biznesmenlər

Köçəryan yenidən hakimiyyətə gəlib, öz dəstəsinin başı ilə canı üstə olan ölkəni süni nəfəs aparatından da ayırmaq istəyir. Onun vaxtında əli milyardlara çatan iş adamları indi İnterpol xətti ilə axtarışdadır. Ötən həftə "Taşir" şirkətlər qrupunun rəhbəri Karapetyan Samvel Sarkisoviç, Ermənistanda "boz biznesmen" kimi tanınan və "Royalsys Engineering" şirkətinin sahibi David Qalustyan, "KOMEX" şirkətinin baş direktoru Abramyan Ara Arşaviroviç Qarabağ silah daşıdıqları üçün Azərbaycan tərəfindən axtarışa verildi.

Onları tutub, taladıqları torpaqlarımızdan qazandıqlarını burunlarından gətirmək, əllərindəkini də alıb Qarabağın bərpasına yönəltmək savab iş olar.

Qudam, ay Qudam!

Vandamın oğlunun Azərbaycanlı xanımla ailə qurması da həftənin ən çox müzakirə olunan hadisələrindən idi. Operativ Qərargahın toyların qadağan olunması ilə bağlı qərarı ləğv etsə, Bakıda ya da Qəbələnin Vəndam kəndində qız toyunda amerikan qudamızın "Qudam, ay Qudam" mahnısına qol qaldıracağını da görə bilərik.

Düzdür, qızlarımızın yad ellərə gəlin köçməsinə görə Operativ Qərargahı qınayanlar da tapılır, ancaq nəyi pisdir ki, Vandam da oldu bizim adam, diasporumuzun bir üzvü.

376
Bakının mərkəzi

Yad dildə danışanlar

709
(Yenilənib 21:36 20.06.2021)
Öz dilini doğru-dürüst bilməyən toplumda ədəbiyyatdan, mədəniyyətdən, təhsildən danışmaq, hətta ədəbiyyat və mədəniyyət yaratmaq cəhdi, təhsilin inkişafından danışmaq çox çətindir. Sənin dilini bilməyən və sevməyən adamlar üçün yazmaq, yaratmaq Sizif əməyidir.

Öz dilini doğru-dürüst bilməyən toplumda ədəbiyyatdan, mədəniyyətdən, təhsildən danışmaq, hətta ədəbiyyat və mədəniyyət yaratmaq cəhdi, təhsilin inkişafından danışmaq çox çətindir. Sənin dilini bilməyən və sevməyən adamlar üçün yazmaq, yaratmaq Sizif əməyidir.

Nə efirdəki aparıcı, nə yeraltı keçidlərdəki meyvəsatan, nə də trendləri alt-üst edən müğənni mənim dilimdə danışır.  Hazırda cəmiyyətimizin danşdığı dili belə ümumiləşdirmək olar: sınıq-salxaq ingiliscə, yarımçıq rusca, bir çimdik serial türkcəsi, azacıq meyxana farscası, dua ərəbcəsi sayəsində yaranan azərbaycanca.

Dilimizdəki sözlərin mənasını başa düşməyən, başa düşmədiyi üçün də səhv istifadə edib dəqiqəbaşı “türkün məsəli” deyən, kitab oxumadığı üçün düzgün danışa və yaza bilməyən insanlardan bizi anlamağını gözləməyimiz, karantin dövründə həftəsonları dayanacaqda oturub “BakuBus” avtobuslarının gəlişini gözləməyə bənzəyir. Dildən doğru istifadə etmək sadəcə əlaqə üçün deyil, həm də mədəniyyətin formalaşması və oturuşması üçün önəmlidir. İstifadə etdiyiniz dil əslində bizim kimliyimizin, mədəni səviyyəmizin göstəricisidir.

Danışarkən seçdiyimiz sözlər və ifadələr bizim düşüncə tərzimizi, həyata münasibətimizi aydınlaşdırır. Ana dilində düzgün danışa bilməyən insanların içində özümü daim narahat hiss edirəm. Öz dilində danışa bilməyən, nitqinə ərəb-fars tərkibləri, ingiliscə ifadələr, rusca replikalar əlavə edən insanlar mənə uzaq, yad gəlir. Bu tip insanlar bizim dərdimizə, əzabımıza, sevincimizə, xoş günümüzə də yeddi köynək yaddır, özgədir. Ana dilində düzgün danışmaq, yaşadığımız toplum, mənsub olduğumuz xalq və ölkə qarşısında bizim borcumuzdur.

Kitab oxumaq məhz buna görə önəmlidir. Kitab oxuyan, xüsusilə öz ana dilində kitab oxuyan insanın nitqi də, düşüncəsi də aydın olur. Dili düzgün bilmək və doğru istifadə edə bilmək üçün kitab oxumaq vacibdir. Ana dilində danışa bilməyənlərin necə gülməli vəziyyətə düşdüyünü dəfələrlə görmüşük. Nitqinə anlaşılmaz terminlər, ingilis sözləri qatıb ağıllı görünməyə çalışan “yad adamlar” hər addımbaşı qarşımıza çıxır. Televiziya proqramlarında, sosial şəbəkələrdə bu cür yarımçıq adamlara daha çox rast gəlirik. Xaricdə təhsil aldığını mümkün olduğu qədər gözə soxmağa çalışan, çoxbilmişlik edən bu yarımçıqlar anlamırlar ki, bu xalqla dil tapmaq, ona nəyisə izah etmək üçün toplumun ana dilində danışmaq vacib şərtdir.

Öz ana dilini bilməyənlərin cəmiyyətə, xalqa və ölkəyə faydası olacağına əsla inanmıram. Çünki, danışdığın dil həm də yaşadığın topluma olan münasibətin göstəricisidir. İnsan övladı sevdiyi ilə eyni dildə danışmadıqca, onu anlaya, duya bilməz.

Xaricdə təhsil almaq, bir neçə xarici dildə oxumaq, yazmaq, danışmaq, müəyyən maddi imkanlara sahib olmaq bu xalqdan, toplumdan uzaq düşməyə rəvac verməməlidir. Nədənsə, ölkədən kənarda təhsil alan, biznesi və ya ticarəti olan böyük əksəriyyət xalqı xor görməyə, ölkəsinə yuxarıdan aşağı baxmağa başlayır. Çox təəssüf ki, toplum müəyyən məqamlarda öz qürurunu bu cür yad ünsürlərin ayağı altına atmağı seçir. Xarici dildə danışanlara heyranlıq, işə götürüləndə, vəzifədə irəli çəkiləndə xarici dil biliklərinə hədsiz önəm verilməsi dediklərimin sübutudur. Bir xalqın ziyalısı, biznesmeni, məmuru toplumun ana dilində danışmağı bacarmır, xalqını və dilini xor görərək özünü elit təbəqə sayırsa, deməli xəyalını qurduğumuz o gözəl günlər hələ çox uzaqdadır.

Düşünürəm ki, bu ölkəyə, xalqa xidmət etməyi seçənlərin, efirlərə çıxanların, teviziyada və radioda aparıcılıq edənlərin, eyni zamanda müəyyən vəzifələrə, önəmli postlara təyin olunan xaricdə təhsil almışlarımızın qarşısına ana dilimizi öyrənmək və bu dildə doğru-düzgün danışmaq şərti qoyulmalıdır. Ya da heç olmasa ana dilində ayda bir kitab oxumaq tövsiyəsi verilə bilər.

Başqa yol yoxdur. Toplumun dərdinə dərman olmaq istəyən hər kəs, bu toplumun ana dilini sevməli və hörmət etməli və bu dildə düşünüb, bu dildə danışmalıdır.

709

İsveçrə -Türkiyə matçından göz oxşayan görüntülər